Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Tổng quan về nhập khẩu hàng hoá 1. Khái niệm và đặc điểm của nhập khẩu hàng hoá Khái niệm: Theo Khoản 2 Điều 28 Luật thương mại 2005: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.1” Ngoài ra, nhập khẩu hàng hóa có thể được hiểu là các giao dịch liên quan về hàng hóa, dịch vụ từ một nguồn bên ngoài thông qua đường biên giới quốc gia.
Đây là hoạt động kinh doanh trên phạm vi quốc tế, không phải dạng bán buôn riêng lẻ mà được điều hành dưới một hệ thống, bao gồm cả các tổ chức bên trong lẫn bên ngoài quốc gia nhập khẩu. Sự trao đổi hàng hóa, nguyên vật liệu, dịch vụ này sẽ dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá mà tiền tệ được dùng làm môi giới. Nhập khẩu hàng hóa sẽ cho phép các quốc gia mua những loại công cụ, máy móc, hàng hóa thành phẩm, tài nguyên, nguyên vật liệu mà họ không thể tự sản xuất được hoặc giúp sản xuất chúng tới chi phí tối ưu và hiệu quả hơn so với việc tự sản xuất trong nước. Những hàng hóa này có thể được nhập khẩu bởi các cá nhân, tập thể tổ chức doanh nghiệp hoặc chính phủ, từ đó được sử dụng để sản xuất ra các sản phẩm khác hoặc được trực tiếp bán lại cho người tiêu dùng cuối cùng.
Và hoạt động nhập khẩu sẽ phụ thuộc vào thu nhập và tỷ giá hối đoái. Thu nhập bình quân của người dân nước đó tăng thì nhu cầu nhập khẩu lớn, tỷ giá hối đoái cao thì giá hàng nhập khẩu cao hơn. Đặc điểm: Về phạm vi: Hoạt động nhập khẩu diễn ra trên quy mô rộng cả về thời gian và không gian, nó có thể diễn ra trong thời gian ngắn hoặc kéo dài hàng năm trên phạm vi của một nước hoặc nhiều nước khác nhau, là hoạt động mua bán ở phạm vi toàn cầu nên nó có thể được coi là một hệ thống các quan hệ mua bán phức tạp, có tổ chức chặt chẽ. Do đó, hoạt động nhập khẩu thường đem lại hiệu quả kinh tế cao nhưng cũng tiềm ẩn những hậu quả khôn lường.
Mối quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp của các quốc gia trên thế giới dựa vào hoạt động nhập khẩu mà có sự hợp tác lâu dài góp phần phát triển kinh tế nước nhà. Tuy nhiên, hoạt động quốc tế nên thông tin về các đối tác rất khó nắm bắt chính 1 https://vanban.aspx?pageid=27160&docid=14765 xác do đó giữa các bên cần có sự hiểu biết nhất định trực tiếp hoặc thông qua một bên môi giới uy tín để phòng ngừa rủi ro đạo đức, rủi ro về nhà cung cấp, … Về hệ thống quy định: Hoạt động nhập khẩu có sự tham gia của các đối tượng trên thế giới mang tính quốc tế nên chịu sự chi phối bởi các hệ thống luật pháp và các thủ tục, giấy phép liên quan của nhiều nước khác nhau cũng như các luật pháp và tập quán thương mại quốc tế (Incoterms), … Về phương thức thanh toán, trong kinh doanh nhập khẩu các bên sử dụng nhiều phương thức thanh toán, việc sử dụng phương thức thanh toán nào là do hai bên tự thỏa thuận được quy định trong điều khoản của hợp đồng. Ngoài ra vì thanh toán quốc tế có sự phụ thuộc rất lớn vào tỉ giá hối đoái giữa các đồng tiền nội tệ và ngoại tệ và các phương thức thanh toán cũng được sử dụng hết sức linh hoạt như nhờ thu, chuyển tiền, thư tín dụng, … nên đồng tiền được sử dụng để thanh toán thường sử dụng là các ngoại tệ mạnh như USD và EURO. Các hình thức của nhập khẩu hàng hoá Nhập khẩu trực tiếp: Nhập khẩu trực tiếp là phương thức kinh doanh mà trong đó đơn vị tham gia hoạt động nhập khẩu phải trực tiếp tìm kiếm khách hàng, đàm phán và ký kết hợp đồng mua bán ngoại thương với các đối tác về giao nhận, thanh toán tiền hàng trong khuôn khổ chính sách pháp luật của quốc gia hai bên.
Đặc điểm của hình thức này là được tiến hành khá đơn giản. Doanh nghiệp nhập khẩu cần nghiên cứu kỹ thị trường, lên kế hoạch kinh doanh tỉ mỉ, tính toán chi phí, tìm kiếm đối tác, tìm hiểu chính sách pháp luật của Nhà nước cũng như nước đối tác, sau đó ký kết hợp đồng và thực hiện đúng hợp đồng. Mọi tổn thất, rủi ro hay chi phí giao dịch doanh nghiệp sẽ tự chịu. Nhập khẩu ủy thác: Nhập khẩu ủy thác là một dịch vụ giao nhận thương mại dựa trên cơ sở hợp đồng ủy thác nhập khẩu.
Hoạt động nhập khẩu uỷ thác là hoạt động nhập khẩu hình thành giữa một doanh nghiệp hoạt động trong nước có ngành hàng kinh doanh một số mặt hàng nhập khẩu nhưng không đủ điều kiện về khả năng tài chính, về đối tác kinh doanh… nên đã uỷ thác cho doanh nghiệp có chức năng trực tiếp giao dịch ngoại thương tiến hành nhập khẩu hàng hoá theo yêu cầu của mình. Hoạt động ủy thác nhập khẩu được quy định trong chương 4 của Văn bản hợp nhất 09/VBHN-BCT năm 2018 hợp nhất nghị định hướng dẫn luật thương mại về hoạt động mua bán quốc tế và các hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài. Đặc điểm của nhập khẩu ủy thác doanh nghiệp xuất nhập khẩu (nhận ủy thác) sẽ không trực tiếp bỏ vốn, không phải xin hạn ngạch (nếu có), không cần phải nghiên cứu thị trường tiêu thụ vì không phải tiêu thụ hàng nhập mà chỉ đứng ra đại diện cho bên ủy thác. Tạm nhập tái xuất: Theo Điều 29 khoản 1 Luật Thương mại 2005, Tạm nhập tái xuất được định nghĩa như sau: “Tạm nhập, tái xuất hàng hóa là việc hàng hoá được đưa từ nước ngoài hoặc từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hoá đó ra khỏi Việt Nam.” Hình thức tạm nhập tái xuất này thực tế là tiến hành nhập khẩu hàng hóa nhưng không tiêu thụ hàng hóa trong nước mà để xuất khẩu sang một nước thứ ba nhằm thu lợi nhuận.
Nhập khẩu liên doanh: Đây là một hoạt động nhập khẩu hàng hoá trên cơ sở liên kết kỹ thuật một cách tự nguyện giữa các doanh nghiệp (trong đó có ít nhất một doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp) nhằm phối hợp kỹ năng, kỹ thuật để cùng giao dịch và đề ra các chủ trương biện pháp có liên quan đến hoạt động nhập khẩu, thúc đẩy hoạt động này phát triển theo hướng có lợi nhất cho cả hai bên. Nhập khẩu gia công: Hoạt động gia công được quy định tại chương 6 của văn bản hợp nhất 09/VBHN-BCT năm 2017 hợp nhất nghị định hướng dẫn luật thương mại về hoạt động mua bán quốc tế và các hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài. Nhập khẩu gia công là hình thức nhập khẩu theo đó bên nhập khẩu (là bên nhận gia công) tiến hành nhập khẩu nguyên vật liệu từ phía người xuất khẩu (bên đặt gia công) về để tiến hành gia công theo những quy định trong hợp đồng ký kết giữa hai bên. Vai trò của nhập khẩu hàng hoá Vai trò đối với quốc gia: Hoạt động nhập khẩu sẽ làm đa dạng hóa các mặt hàng và chủng loại hàng hóa trên thị trường trong nước, giúp người tiêu dùng có được cơ hội lựa chọn những loại hàng hóa phù hợp với thu nhập đầu vào của mình.
Qua đó sẽ góp phần cải thiện và nâng cao đời sống của người dân trong một quốc gia. Ngoài ra, hoạt động nhập khẩu sẽ giúp bổ sung kịp thời những loại hàng hóa thiếu hụt trong nước do hoạt động sản xuất trong nước không đáp ứng đủ hoặc chưa thể sản xuất được. Thông qua việc phát triển kinh doanh nhập khẩu, sẽ giúp tạo điều kiện về tiếp thu, cập nhật các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới để đầu tư, sản xuất và phục vụ đời sống kinh tế – xã hội của người dân. Và trên cơ sở phân công lao động quốc tế, hợp tác và liên kết quốc tế sẽ đẩy mạnh kết hợp giữa công nghiệp với đời sống văn minh của nhân loại, tạo điều kiện khai thác có hiệu quả tiềm năng và thế mạnh của quốc gia.
Ngoài ra, nhờ hoạt động nhập khẩu, ngành sản xuất trong nước sẽ có cơ hội để loại bỏ các doanh nghiệp có năng lực sản xuất yếu kém, không có sức cạnh tranh với các hàng hóa ngoại nhập, tạo điều kiện cho việc thúc đẩy hoạt động sản xuất, nâng cao tiềm năng, sức cạnh tranh, chiếm lĩnh thị trường trong nước và tạo tiền đề cho hoạt động xuất khẩu cho các hàng hóa nội địa. Hoạt động nhập khẩu sẽ tạo cơ hội cho việc mở rộng quan hệ ngoại giao với các quốc gia khác trên thế giới. Từ đó sử dụng các mối quan hệ và sự ủng hộ đó để phát triển nền kinh tế trong nước. Vai trò đối với các doanh nghiệp: Thông qua hoạt động nhập khẩu, các sản phẩm ngoại nhập có chất lượng tốt, mẫu mã đa dạng, có tính cạnh tranh cao tham gia vào thị trường nội địa buộc doanh nghiệp sản xuất trong nước phải không ngừng đổi mới, cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng, dịch vụ sản phẩm và hạ giá thành để tăng sức cạnh tranh của sản phẩm nội địa.
Điều này đồng thời cũng làm cho hiệu quả sản xuất được nâng cao, người lao động tìm được việc làm, đời sống được cải thiện. Nhập khẩu giúp làm nâng cao năng lực chuyên môn của các thành viên trong doanh nghiệp nhập khẩu bởi hoạt động động này diễn ra trên phạm vi quốc tế, có sự giao lưu của nhiều nền kinh tế khác nhau về chính trị, văn hoá, ngôn ngữ, phong tục tập quán, … Do đó, các doanh nghiệp nhập khẩu buộc phải luôn đổi mới và hoàn thiện công tác quản trị, các cán bộ, các cá nhân trong doanh nghiệp luôn luôn phải học hỏi kinh nghiệm, nâng cao nghiệp vụ để hoàn thành tốt công việc của mình. Hoạt động nhập khẩu hàng hoá có vai trò làm tăng thế lực và uy tín của doanh nghiệp cả ở thị trường trong nước và trị thường quốc tế.