Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC và thể thao trong trường học Công tác GDTC trong trường học là một mặt của nền giáo dục, nhằm đào tạo những lớp người “Phát triển về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức…”. Đó là mục tiêu của Đảng và nhà nước, cũng là ước nguyện của Bác Hồ đối với thế hệ trẻ Việt Nam, thế hệ sẵn sàng kế tục sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Việc duy trì và tăng cường thể chất của giống nòi Việt Nam phải bắt đầu từ thế hệ trẻ, cũng như Bác Hồ đã từng dạy “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi nhân tố phát triển xã hội là con người. Bác khẳng định, TDTT là phương thức đào tạo phát triển con người toàn diện, nó là phương tiện phục vụ lợi ích giai cấp, lợi ích xã hội. Theo Bác có sức khỏe là có tất cả, muốn có sức khỏe phải tập luyện thể dục thể thao, “vì nó cũng là công tác trong công tác cách mạng khác” và Bác cho rằng: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công”[38]. Tư tưởng đó đã cho thấy tầm quan trọng của TDTT trong việc nâng cao sức khỏe toàn dân phục vụ cho sự nghiệp cách mạng trong từng giai đoạn.
Bởi vì, muốn có sức khỏe thì không có cách nào khác hơn là phải tập luyện TDTT. Trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1992 điều 14 qui định:“Nhà nước thống nhất sự nghiệp quản lý thể dục thể thao, qui định chế độ GDTC bắt buộc trong nhà trường, khuyến khích và giúp đỡ phát triển các hình thức TDTT tự nguyện của nhân dân, tạo điều kiện cần thiết để không ngừng mở rộng các hoạt động TDTT quần chúng, chú trọng hoạt động TDTT chuyên nghiệp, bồi dưỡng các tài năng thể thao”[48]. Chỉ thị 36/CT-TW ngày 24 tháng 3 năm 1994 Ban Bí Thư TW Đảng về công tác TDTT trong giai đoạn mới đã nêu lên vai trò của TDTT đối với luan an 6 việc nâng cao sức khỏe cho mọi người, đổi mới chương trình đào tạo vận động viên để nâng cao thành tích thể thao, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật TDTT và nâng cao uy tín TDTT nước ta trên trường quốc tế. Về GDTC và thể thao trường học, Chỉ thị có đoạn viết: “…Cải tiến trường học các cấp, tạo những điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, để thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất cả các trường học”[3].
Ngày 07/03/1995, Chính phủ có chỉ thị số 133/TTg về công tác TDTT trong giai đoạn mới, có đoạn ghi: “Bộ GD&ĐT đặc biệt coi trọng việc GDTC trong nhà trường, cải tiến nội dung giảng dạy TDTT nội khóa, ngoại khóa, có quy chế bắt buộc các nhà trường, nhất là các trường đại học phải có sân bãi, phòng tập TDTT, có định biên hợp lý. Bộ GD&ĐT bổ nhiệm một thứ trưởng chuyên trách chỉ đạo công tác GDTC trường học”[54]. Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ VIII 1996 đã khẳng định: “Giáo Dục và Đào tạo cùng với Khoa học và Công nghệ phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu” và đã nhấn mạnh đến việc chăm lo GDTC con người là “Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh không chỉ có con người phát triển về trí tuệ, trong sáng về đạo đức, lối sống mà còn có con người cường tráng về thể chất, chăm lo con người về thể chất là trách nhiệm của toàn xã hội”. Luật giáo dục được Quốc hội khóa IX Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam thông qua ngày 2 tháng 12 năm 1998 quy định: “Nhà nước coi trọng TDTT trường học, nhằm phát triển và hoàn thiện thể chất cho tầng lớp thanh thiếu niên, nhi đồng.
GDTC là nội dung bắt buộc đối với học sinh, sinh viên, được thực hiện trong hệ thống giáo dục quốc dân, từ mầm non đến đại học”[46]. Pháp lệnh TDTT được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khóa X thông qua ngày 25 tháng 9 năm 2000 ở điều 14 chương III quy định “TDTT trường học bao gồm GDTC và hoạt động ngoại khóa cho người học. GDTC trong trường học là chế độ GDTC bắt buộc, nhằm nâng cao sức khỏe, phát triển thể chất, luan an 7 góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện cho người học. Nhà nước khuyến khích thể dục thể thao ngoại khóa trong nhà trường”[47].
Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC và thể thao trường học, Bộ GD&ĐT đã có nhiều văn bản pháp quy để chỉ đạo thực hiện đến các cơ sở. Bộ GD&ĐT cũng đã ban hành chương trình mục tiêu: “Cải tiến nâng cao chất lượng GDTC, sức khỏe, phát triển và bồi dưỡng tài năng thể thao học sinh, sinh viên trong nhà trường các cấp, giai đoạn 1996 - 2000 và định hướng đến 2025”. Trong chương trình mục tiêu, đã nêu lên đầy đủ những điều kiện đảm bảo công tác GDTC và thể thao trong trường học ổn định và phát triển đến năm 2025.[14] Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về GDTC và thể thao trường học được thể hiện rõ và nhất quán trong hiến pháp, luật, pháp lệnh, chỉ thị, nghị quyết, quyết định, thông tư của Đảng, chính phủ, quốc hội và các bộ, ngành, đoàn thể chính trị xã hội có liên quan. Đó là quan điểm coi GDTC là một mặt quan trọng của giáo dục toàn diện cho thế hệ con người Việt Nam có thể lực cường tráng, có trí tuệ phát triển cao, có đạo đức trong sáng để xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Để công tác thể thao học đường thực sự có vị trí quan trọng trong việc góp phần đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện, hoàn thiện về nhân cách, trí tuệ và thể chất, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giữ vững và tăng cường an ninh quốc phòng, cần phải xây dựng nhà trường thành những cơ sở phong trào TDTT quần chúng của học sinh, sinh viên. Trước tình trạng giảm sút sức khỏe, thể lực của học sinh, sinh viên hiện nay, hai ngành giáo dục và TDTT đã thống nhất những nội dung, biện pháp và hợp đồng trách nhiệm và chỉ đạo nhằm đẩy mạnh và nâng cao chất lượng GDTC của học sinh, sinh viên: “Hai ngành nhất trí xây dựng chương trình mục tiêu, cải tiến nâng cao chất lượng GDTC, bồi dưỡng năng khiếu trong học sinh, luan an 8 sinh viên,…kiến nghị với Nhà nước phê duyệt chương trình quốc gia và được đầu tư kinh phí thích đáng”. Khái lược về các khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu và đánh giá chất lượng GDTC 1. Các khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu Để tiếp tục giải quyết các vấn đề nghiên cứu tiếp theo cần thiết phải làm sáng tỏ và thống nhất một số khái niệm cơ bản có liên quan.
- Thể dục thể thao: “Là một bộ phận của nền văn hóa – xã hội, TDTT là sự tổng hợp của những thành tựu của xã hội trong sự nghiệp sáng tạo nên và sử dụng hợp lý những phương tiện, phương pháp và các biện pháp chuyên môn để nâng cao sức khỏe, bồi dưỡng thể lực, trí lực của nhân dân góp phần giáo dục và phát triển con người toàn diện TDTT là một loại hình hoạt động mà phương tiện cơ bản là các bài tập thể lực”[60]. - Thể chất: Nguyễn Toán cho rằng “Thể chất là chỉ chất lượng thân thể con người. Đó là đặt trưng tương đối ổn định về hình thái và chức năng của cơ thể được hình thành và phát triển do bẩm sinh di truyền và điều kiện sống (trong đó có giáo dục và rèn luyện). Thể chất bao gồm thể hình, khả năng chức năng thích ứng”[60].
- GDTC: Theo Nguyễn Toán đã mô tả GDTC và khái niệm: “GDTC là một bộ phận của thể dục thể thao. GDTC còn là một trong những hoạt động cơ bản, có định hướng rõ của thể dục thể thao trong xã hội, một quá trình tổ chức để truyền thụ và tiếp thu những giá trị của TDTT trong hệ thống giáo dục mà nội dung chuyên biệt là dạy học vận động (động tác) và phát triển có chủ định các tố chất vận động của con người”[50]. Theo quan điểm của A.Kyznhetxop và Xokholop cho rằng: “GDTC là một loại hình giáo dục mà nội dung chuyên biệt là dạy học động tác, giáo dục các tố chất thể lực, lĩnh hội các tri trức chuyên môn về TDTT và hình thành nhu cầu tập luyện tự giác ở con người. [1] luan an 9 GDTC là một trong mục tiêu giáo dục toàn diện của Đảng và Nhà nước ta, và nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân.
GDTC được hiểu là: “Quá trình sư phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc, và kéo dài tuổi thọ của con người”. GDTC cũng như loại hình giáo dục khác, là quá trình sư phạm với đầy đủ đặc điểm của nó, có vai trò chủ đạo của nhà sư phạm, tổ chức hoạt động của nhà sư phạm phù hợp với học sinh, sinh viên với nguyên tắc sư phạm [60]. - Giáo dưỡng thể chất: Theo P.Lexgaphoto (1837-1909), là nhà bác học, nhà sư phạm, nhà hoạt động xã hội nổi tiếng người Nga. Ông là người sáng lập ra học thuyết về giáo dưỡng thể chất, ông cho rằng: “Bản chất của giáo dưỡng thể chất là làm sao để học, tách riêng các cử động ra và so sánh chúng với nhau, điều khiển có ý thức các cử động đó và thích nghi với các trở ngại, đồng thời khắc phục các trở ngại đó sao cho khéo léo và kiên trì nhất” [44].
- Phát triển thể chất: “Là quá trình biến đổi và hình thành các tố chất tự nhiên về hình thái và chức năng cơ thể trong đời sống tự nhiên và xã hội. Hay nói cách khác, phát triển thể chất là một quá trình hình thành biến đổi tuần tự theo quy luật trong cuộc đời từng người về hình thái, chức năng kể cả những tố chất thể lực và năng lực vận động”[59]. Phát triển thể chất phụ thuộc nhiều vào yếu tố tạo thành và sự biến đổi của nó diễn ra theo quy luật di truyền và các quy luật phát triển sinh học tự nhiên theo lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp phương pháp và biện pháp giáo dục cũng như môi trường sống.