CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại ra đời và phát triển gắn liền với nền sản xuất hàng hóa, nó kinh doanh một loại hàng hóa rất đặc biệt đó là “ tiền tệ”, đã được hình thành và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển hệ thống Ngân hàng thương mại đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được.
Các NHTM có thể được định nghĩa khác nhau dựa vào chức năng, dịch vụ hay vai trò trong nền kinh tế. Tuy nhiên trên thực tế hiện nay có nhiều tổ chức tài chính khác như các công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm có quy mô lớn cũng đang cung cấp một số dịch vụ của ngân hàng. Trước xu thế cạnh tranh đó, NHTM cũng đang mở rộng phạm vi hoạt động của mình bằng việc tham gia vào lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, đầu tư và nhiều dịch vụ mới khác. Do đó, NHTM có thể được hiểu theo các cách sau: Dựa trên các hoạt động chủ yếu, theo điều 9 Luật các Tổ chức tín dụng của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi: “Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán ”.
Theo cách tiếp cận dựa trên phương diện những loại hình dịch vụ mà ngân hàng cung cấp, ngân hàng là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất- đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện 4 nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”. Hệ thống NHTM ngày nay đang tiếp tục phát triển không ngừng; theo đó, các sản phẩm của NHTM cũng ngày càng đa dạng hơn, phức tạp hơn nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu của khách hàng. Tuy nhiên, các sản phẩm đó vẫn thể hiện đặc trung của các hoạt động chính sau: - Hoạt động huy động vốn - Hoạt động sử dụng vốn - Hoạt động kinh doanh khác nhu: Cung cấp các tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán, mua bán ngoại tệ, quản lý ngân quy,.Trong đó dịch vụ ngân hàng điện tử là dịch vụ không thể thiếu trong thời kỳ nền công nghệ hiện đại và kinh tế phát triển mạnh mẽ nhu hiện nay. Khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử Sự bùng nổ của cách mạng công nghệ thông tin truyền thông khiến cho hàng loạt ban ngành tiến hành công cuộc đổi mới công nghệ, hiện đại hóa hoạt động, dẫn đến sự ra đời của một loạt các dịch vụ và sản phẩm hiện đại và nhiều tiện ích, có tính thực tế cao và làm thay đổi rõ rệt đời sống xã hội, kinh tế, chính trị của toàn nhân loại.
Là một trong những ngành dịch vụ thiết yếu của nền kinh tế, mức độ cạnh tranh cao, ngân hàng cũng không đứng ngoài xu thế phát triển đó. Việc ứng dụng thành tựu công nghệ thông tin trong ngân hàng đã giảm thiểu đuợc chi phí và tăng thêm tiện ích cho cả bản thân ngân hàng và khách hàng nhằm khắc phục những khó khăn về không gian và thời gian cho những dịch vụ ngân hàng. Ngân hàng giới thiệu và cung cấp các sản phẩm, dịch vụ này đến với khách hàng một cách nhanh chóng thông qua kênh phân phối điện tử nhu Internet, các thiết bị nhu máy rút tiền tự động (ATM), điện thoại,. Dịch vụ này đuợc gọi là dịch vụ ngân hàng điện tử.
Hiểu một cách đơn giản thì dịch vụ ngân hàng điện tử chính là sự kết hợp giữa việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ ngân hàng với các ứng dụng của công nghệ thông tin. Nếu coi ngân hàng là một thành phần của nền kinh tế điện tử thì dịch vụ ngân hàng điện tử đuợc diễn đạt một cách khái quát nhất nhu sau: “Dịch vụ ngân hàng điện tử là dịch vụ ngân hàng mà tất cả các giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng (cá nhân và tổ chức) dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm, dịch vụ ngân hàng. Lịch sử phát triển và các giai đoạn phát triển của ngân hàng điện tử trên thế giới Ngân hàng hay các hình thái hoạt động ngân hàng đã hình thành và phát triển từ khoảng 3000 năm trước công nguyên. Hình thức ngân hàng sơ khai được nhiều nhà sử học cho rằng hình thành trước khi con người phát minh ra tiền.
Khi đó tài sản gửi tại ngân hàng là các loại ngũ cốc, gia cầm, nông sản và các loại kim loại quý như vàng. Trải qua suốt chiều dài lịch sử nhân loại, các hoạt động ngân hàng ngày càng hoàn thiện đa dạng và hiện đại hơn tuy nhiên toàn bộ các hoạt động dịch vụ vẫn yêu cầu khách hàng đến trực tiếp giao dịch với ngân hàng cho đến khi Ngân hàng điện tử ra đời. Sự ra đời của Ngân hàng điện tử gắn liền với việc hình thành mạng Internet trên thế giới. Mạng Internet có tiền thân là mạng ARPANET được bộ quốc phòng Mỹ nghiên cứu và phát triển từ những năm 70 của thế kỷ trước.
Tuy nhiên mục đích ban đầu chỉ để phục vụ các nhiệm vụ quân sự, hầu như người dân không được tiếp xúc với Công nghệ mới này cho đến năm 1989 là năm bùng nổ lần thứ nhất của công nghệ Internet cũng là năm đầu tiên Internet được áp dụng cho hoạt động ngân hàng và hoạt động Ngân hàng điện tử ra đời. Giai đoạn này các hoạt động ngân hàng điện tử vẫn còn rất sơ khai, đơn giản và mang tính thử nghiệm. Ngân hàng điện tử chỉ thực sự phát triển tại Mỹ trong giai đoạn bùng nổ công nghệ thông tin lần thứ 2 năm 1995, thời điểm này E-banking (ngân hàng điện tử) chính thức được triển khai thông qua chương trình phần mềm Quicken của công ty Intuit Inc., với sự tham gia của 16 ngân hàng lớn nhất nước Mỹ. Khi đó, khách hàng chỉ cần một máy vi tính, một moderm và phần mềm Quicken là có thể sử dụng được dịch vụ này.
Tại các nước công nghiệp phát triển, dịch vụ ngân hàng điện tử đ được sử dụng rộng rãi từ nhiều năm trước. Số khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử chiếm đến 70% dân số và con số này hàng năm vẫn tiếp tục tăng. Còn tại các nước đang phát triển thì mới chỉ triển khai và sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử trong khoảng hơn chục năm trở lại đây. Tuy mới chỉ phát triển bước đầu nhưng trong tương lai, hứa hẹn đây là thị trường đầy tiềm năng cho các ngân hàng tiếp tục khai thác và phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử.
Nhìn chung, dịch vụ ngân hàng điện tử thông thường được phân làm 4 giai đoạn phát triển đó là: 6 • Website quảng cáo (Brochure-ware): là hình thái đơn giản nhất của ngân hàng điện tử. Các ngân hàng xây dựng website chứa thông tin về ngân hàng mình, đưa sản phẩm lên mạng nhằm quảng cáo, giới thiệu, chỉ dẫn, liên lạc. và các giao dịch vẫn được thực hiện qua kênh phân phối truyền thống. • Thương mại điện tử (E-Commerce): các ngân hàng vừa và nhỏ thường thực hiện theo mô hình này.
Internet đóng vai trò như một dịch vụ cộng thêm giúp khách hàng: xem thông tin tài khoản, nhận thông tin giao dịch chứng khoán., một vài nghiệp vụ được thực hiện, sử dụng giao dịch trực tuyến như một kênh bổ sung. • Quản lý điện tử (E-Business): ở giai đoạn này,các quy trình đều có gắn với giao dịch trực tuyến, tích hợp và chia sẻ thông tin. Sản phẩm, dịch vụ và chức năng của ngân hàng được gia tăng và được phân biệt theo nhu cầu của khách hàng. Để giúp cho việc xử lý yêu cầu của khách hàng nhanh chóng và chính xác hơn, hội sở của các ngân hàng đã có sự chia sẻ và phối hợp chặt chẽ hơn về dữ liệu với các chi nhánh và các kênh phân phối như mạng Internet, mạng không dây.
• Ngân hàng điện tử (E-Bank): đến giai đoạn này, các ngân hàng đã chuyển từ cung cấp dịch vụ tài chính ngân hàng sang cung cấp giải pháp hoàn chỉnh cho khách hàng. Các ngân hàng sẽ tận dụng sức mạnh của mạng toàn cầu để cung cấp cho khách hàng toàn bộ các sản phẩm, các dịch vụ ngân hàng với chất lượng tốt nhất. Đây là mô hình lý tưởng của một ngân hàng trực tuyến trong nền kinh tế điện tử. Đặc trưng của dịch vụ ngân hàng điện tử 1.
Ưu điểm Nhiều ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác đã và đang triển khai rất nhiều ứng dụng và phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử bởi nó có những ưu điểm vượt trội như sau: • Giảm thiểu chi phí, tăng doanh thu: Việc triển khai và ứng dụng các dịch vụ ngân hàng điện tử giúp ngân hàng tiết kiệm được rất nhiều chi phí so với các dịch vụ truyền thống như: thuê văn phòng, nhân công,.nhờ đó doanh thu và lợi nhuận của ngân hàng tăng đáng kể. • Dễ dàng mở rộng mạng lưới và đối tượng khách hàng sử dụng: Đây là công cụ quảng bá thương hiệu rất hiệu quả của các NHTM. Không tốn kém chi phí mở rộng nhiều chi nhánh hoặc phòng giao dịch mà vẫn thu hút mọi đối tượng khách hàng sử dụng dịch vụ. 7 • Nâng cao hình ảnh ngân hàng: Một ngân hàng với danh mục đầu tư lớn các sản phẩm, dịch vụ mới, hiện đại sẽ làm tăng hình ản, uy tín, góp phần nâng cao hiệu quả tiếp thị điện tử và thu hút khách hàng trẻ chuyên nghiệp.
• Đáp ứng nhu cầu của khách hàng kịp thời và hiệu quả: Đây là ưu điểm lớn nhất của dịch vụ ngân hàng điện tử. Nhờ có dịch vụ ngân hàng điện tử mà khách hàng có thể giao dịch với ngân hàng một cách nhanh chóng và thuận tiện hơn bao giờ hết. Hơn nữa, khách hàng sẽ được nhận những thông tin mới nhất như biến động tỷ giá, tra cứu thông tin tài chính, l ãi suất,.