Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ CÔNG CHỨC CẤP XÃ, PHƯỜNG 1. KHÁI NIỆM VỀ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC 1. Khái niệm về cán bộ, công chức 1. Cán bộ Thuật ngữ “cán bộ” được dùng phổ biến trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.
Từ đó đến nay thuật ngữ cán bộ được sử dụng trong nhiều lĩnh vực hành chính công vụ. Về mặt lý luận, cán bộ có thể được hiểu với nhiều cách khác nhau: “Cán bộ là khái niệm chỉ những người có chức vụ, vai trò và cương vị nòng cốt trong một tổ chức, có tác động, ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, điều hành, góp phần định hướng sự phát triển của tổ chức” [13, tr20] “Cán bộ là người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt ra chính sách đúng. Vì vậy cán bộ là cái gốc của mọi việc” [9, tr269] Theo điều 4 Luật Cán bộ, công chức năm 2008, cán bộ được định nghĩa là “công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở thành phố, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp thành phố), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
Công chức 1 Khái niệm công chức gắn liền với sự ra đời công chức ở các nước tư bản phương Tây. Từ nửa cuối thế kỷ XIX, “Công chức được hiểu là những công dân được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên trong một công sở của Nhà nước ở trung ương hay địa phương, ở trong nước hay ngoài nước, đã được xếp vào một ngạch và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”. [16, tr9] Từ điển giải thích thuật ngữ hành chính định nghĩa công chức là: “Người được tuyển dụng và bổ nhiệm vào làm việc trong một cơ quan của Nhà nước ở trung ương hay ở địa phương, làm việc thường xuyên, toàn bộ thời gian, được xếp vào ngạch của hệ thống ngạch bậc, được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, có tư cách pháp lý khi thi hành công vụ của Nhà nước” [8, tr. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức năm 2019 quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
Khái niệm về cán bộ, công chức cấp xã 1. Cán bộ cấp xã Tại Khoản 3, Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định: ‘‘Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cán bộ cấp xã), là công dân Việt Nam, được bầu giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội’’. [22, Điều 4] 2 Tại Nghị định số 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính Phủ về chức danh, số lượng, một số chế độ, chính sách đối với CBCC ở xã, phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã thì cán bộ cấp xã có các chức vụ sau đây: - Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân; - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; - Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; - Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam (áp dụng đối với xã, phường, thị trấn có hoạt động nông, lâm, ngư, diêm nghiệp và có tổ chức Hội Nông dân Việt Nam); - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Công chức cấp xã Tại Khoản 3, Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định: “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
[22, Điều 4] Theo Nghị định số 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính Phủ, công chức cấp xã có các chức danh sau: - Trưởng Công an; - Chỉ huy trưởng Quân sự; - Văn phòng - thống kê; - Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); 3 - Tài chính - kế toán; - Tư pháp - hộ tịch; - Văn hoá - xã hội. ĐẶC ĐIỂM ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Một số đặc điểm của đội ngũ cán bộ, công chức Cán bộ, công chức nói chung và cán bộ, công chức cấp xã nói riêng được hình thành, phát triển gắn liền với quá trình cách mạng nước ta qua các thời kỳ khác nhau. Do các tổ chức hành chính nhà nước cấu trúc thứ bậc, thực hiện các chức năng đa dạng, phức tạp nên cán bộ, công chức cấp xã cũng có những đặc trưng cơ bản giống như các đối tượng cán bộ, công chức khác, đó là: - Cán bộ, công chức là nhân tố chủ yếu, nhân tố hàng đầu đóng góp vào sự tồn tại, phát triển của cơ quan, tổ chức.
Đồng thời họ chịu sự ràng buộc theo những nguyên tắc và khuôn khổ nhất định do tổ chức đặt ra; - Cán bộ, công chức khác với các lực lượng lao động khác ở chỗ CBCC mang tính Đảng, tính giai cấp rõ rệt và sản phẩm lao động của họ là các quyết định quản lý; - Cán bộ, công chức là những người được hưởng lương từ ngân sách nhà nước; - Cán bộ, công chức là những người được trao quyền lực để thực thi công vụ; - Cán bộ, công chức chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân, có thể bị nhân dân trực tiếp hoặc gián tiếp bãi miễn nếu không đáp ứng được yêu cầu mà nhà nước đặt ra với họ. Bên cạnh những đặc điểm chung giống như cán bộ, công chức khác, do đặc thù hoạt động của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là trực tiếp làm việc với nhân dân, trực tiếp thi hành các chủ trương, chính sách, pháp luật của 4 Đảng và Nhà nước trong thực tiễn đời sống xã hội nên cũng có những đặc thù riêng, đó là: - Cán bộ, công chức cấp xã là những người xuất phát từ cơ sở (người của địa phương) - Hoạt động công vụ của cán bộ, công chức cấp xã là một loại hoạt động đa dạng, phức tạp, - Sản phẩm hoạt động của người cán bộ, công chức cấp xã là các quyết định quản lý hành chính có tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế, xã hội và cục diện địa phương. - Cán bộ, công chức cấp xã cả nước hiện nay rất đông, tuy nhiên trình độ chuyên môn, năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở chưa đồng đều, mặt bằng chung còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý nhà nước ở chính quyền cơ sở. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiệu quả giải quyết công việc của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chưa cao.
Một số yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng cao trong đó đội ngũ cán bộ, công chức là nòng cốt. Nếu họ không có đủ uy tín sẽ khó hoàn thành nhiệm vụ được giao. Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân cần đội ngũ cán bộ, công chức có đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao trong tình hình mới. Do đó, đội ngũ cán bộ công chức hiện nay cần phải đáp ứng được một số yêu cầu sau: Thứ nhất, đội ngũ cán bộ công chức phải có năng lực cao, có trình độ chuyên môn giỏi mới có thể hoàn thành công việc được giao.
Trình độ của cán bộ được đánh giá là tốt khi đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ đó. Cụ thể trong thời kỳ hiện nay khi khoa học công nghệ phát triển, cán bộ phải có trình độ tiếp cận và sử dụng công nghệ hiện đại, làm chủ khoa học 5 công nghệ trong lĩnh vực chuyên môn của mình. Qua đó có được kỹ năng tiếp cận và sử dụng những công nghệ mới phục vụ cho quá trình công tác. Thứ hai, người cán bộ phải có bản lĩnh và bản lĩnh chính trị vững vàng.
Trong tình hình hiện nay, trước những cám dỗ từ mặt trái cơ chế thị trường, từ chiến lược “diễn biến hòa bình”, các thế lực thù địch luôn luôn ngấm ngầm tìm mọi thời cơ để chống phá Đảng, Nhà nước, thì việc giữ được bản lĩnh chính trị vững vàng, đây được xem là một trong những yêu cầu hàng đầu. Bản lĩnh mà trước hết là bản lĩnh chính trị của người cán bộ chính là yếu tố quan trọng, có bản lĩnh người cán bộ sẽ không bị “diễn biến”, “chuyển hóa”, tác động, ảnh hưởng bởi những yếu tố tiêu cực. Thứ ba, cán bộ, công chức phải được trang bị văn hóa chính trị, văn hóa công sở cao, làm việc khoa học, trách nhiệm và hiệu quả. Người cán bộ, công chức phải có nhận thức: hành động của mình là phục vụ nhân dân.
Đây cũng chính làm mục tiêu của công cuộc cải cách hành chính đặt ra trong thời gian qua. Cách làm việc tùy tiện, nặng về hành chính, thái độ quan liêu, cửa quyền, hách dịch của một bộ phận cán bộ, công chức tồn tại từ lâu đã làm ảnh hưởng đến uy tín của Đảng, Chính quyền, làm giảm sự tin tưởng của người dân vào chính quyền đồng thời hiệu quả công việc trong các cơ quan nhà nước không cao. Chính vì vậy, xây dựng văn hóa làm việc chuyên nghiệp, có tính kế hoạch, kỷ luật cao, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm là cần thiết.