Chương 1: Cơ sở lý thuyết về chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Chương 2: Thực trạng chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn phường Thạnh Phước trong giai đoạn 2016 - 2020. Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại phường Thạnh Phước, giai đoạn 2021 - 2025 định hướng đến năm 2030. 15 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ L LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1.
Khái niệm về đ o tạo nghề Khái niệm nghề “Nghề là một khái niệm trừu tượng, khó có một cách hiểu cụ thể và rõ ràng. Nghề là một tập hợp lao động do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi được. Khái niệm này mang tính tương đối, nó phát sinh, phát triển do trình độ của nền sản xuất hay do nhu cầu xã hội. Mặc dù khái niệm nghề được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau song chúng ta có thể thấy một số nét đặc trưng nhất định: Một là: “Nghề là hoạt động, là công việc lao động của con người được lặp đi lặp lại”.
Hai là: “Nghề là sự phân công là động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội”. Ba là: “Nghề là phương tiện để sinh sống”. Bốn là: “Nghề là lao động kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt có giá trị trao đổi trong xã hội, đòi hỏi phải có quá trình đào tạo nhất định”.[16] Nghề biến đổi một cách mạnh mẽ và gắn chặt với xu hướng phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Theo giáo trình Kinh tế Lao động của trường Đại học Kinh tế quốc dân thì khái niệm nghề được hiểu như sau: “Nghề là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội” là toàn bộ kiến thức và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định.[18] Khái niệm đ o tạo nghề iện nay, ở Việt Nam và trên thế giới đang tồn tại nhiều định nghĩa về đào tạo nghề, sau đây là một số định nghĩa mà các nhà nghiên cứu đã nêu ra: Tổ chức Lao động Quốc tế năm 2018 định nghĩa: Đào tạo nghề cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan đến công việc nghề nghiệp được giao.
16 Đào tạo nghề cũng như đào tạo trên các lĩnh vực khác, đều có quan hệ gắn bó hữu cơ với quá trình phát triển kinh tế xã hội. “Đào tạo nghề dạy cho người học nghề những hiểu biết về chuyên môn kỹ thuật, những kỹ năng, kỹ xảo, cách thức tổ chức và thái độ cần thiết trong hoạt động lao động của nghề để người lao động có thể làm việc một cách chất lượng và hiệu quả”. Đào tạo nghề nhằm đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo. Đào tạo nghề phải được tiến hành một cách khoa học, hệ thống, việc đào tạo nghề không chỉ dừng lại ở đào tạo về kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mà còn đào tạo thái độ nghề nghiệp của người lao động.
Với nội hàm tương tự nhau đối với cách hiểu từ “dạy nghề” trong Luật Dạy nghề và từ “đào tạo nghề” trong Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 và các cách hiểu khác; đồng thời để đảm bảo “mạch” của luận văn, tác giả dùng chung cụm từ “đào tạo nghề” với cách hiểu là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp trong toàn bộ luận văn, trừ các nội dung trích dẫn, tên các tài liệu và cơ quan có cụm từ “dạy nghề”. Khái niệm Chất lƣ ng đ o tạo nghề “Chất lượng đào tạo nghề là khái niệm đa chiều, không thể trực tiếp đo đếm và cảm nhận được và luôn luôn biến đổi theo thời gian và theo không gian”. Đây là một hoạt động phản ánh trạng thái đào tạo nghề nhất định và trạng thái đó thay đổi phụ thuộc vào các yếu tố tác động đến nó. Sẽ không thể biết được giá trị và chất lượng đào tạo nếu chúng ta không đánh giá thông qua một hệ thống các chỉ tiêu và các yếu tố ảnh hưởng.
Với khái niệm này là để chỉ giá trị của người lao động được đào tạo trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp, theo mục tiêu và chương trình đào tạo xác định trong các lĩnh vực ngành nghề khác nhau, biểu hiện một cách tổng hợp nhất ở mức độ chấp nhận của thị trường lao động, của xã hội đối với kết quả đào tạo. Đồng thời 17 chất lượng đào tạo nghề còn phản ánh cả kết quả đào tạo của các cơ sở đào tạo nghề và hệ thống đào tạo nghề của các cơ sở thực hiện các hoạt động này. Đặc điểm c a lao động nông thôn LĐNT chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp nên đặc điểm có một số điểm tương đồng với đặc điểm lao động hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp như sau: Một là, “Trình độ chuyên môn, nghề nghiệp qua đào tạo của người lao động thấp. Phần lớn là người mang tính phổ thông, ít được đào tạo, đặc biệt là đào tạo dài hạn với trình độ cao”; việc sản xuất theo kiểu truyền thống từ đời này sang đời khác, chủ yếu đòi hỏi sức khỏe, kinh nghiệm với tổ chức sản xuất, thiết bị máy móc đơn giản.
Vì vậy, hiệu quả sản xuất chưa cao, khó áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ, kỹ thuật vào trong sản xuất, kinh doanh. Hai là, “Ý thức pháp luật, tinh thần kỷ luật thấp, họ làm việc chủ yếu mang tính thời vụ và sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào các điều kiện khí hậu, tự nhiên và còn mang nặng tư tưởng, tâm lý tiểu nông, sản xuất nhỏ nên LĐNT rụt rè, thụ động, làm việc thông qua kinh nghiệm, chủ quan và người lao động có nhiều thời gian nhàn rỗi”. Do đó tình trạng chuyển việc phổ biến, ảnh hưởng hiệu quả làm việc và việc sử dụng lao động ở khu vực nông thôn trở nên phức tạp và khả năng tiếp cận thị trường. Ba là, “Tay nghề lao động còn nhiều hạn chế.
Nước ta có truyền thống văn minh lúa nước, sản xuất nông nghiệp lâu đời, đại bộ phận người dân sống tại khu vực nông thôn là nông dân, sản xuất nông nghiệp, LĐNT chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu lao động Việt Nam”. Xã hội ngày càng phát triển cùng với nhiều ngành nghề mới xuất hiện, nhiều LĐNT chuyển sang sinh sống bằng các ngành nghề mới, các ngành nghề phi nông nghiệp, vì vậy thường xuyên chuyển việc và ít được đào tạo nên ảnh hưởng đến tay nghề người lao động. Bốn là, “LĐNT đa dạng về trạng thái sức khỏe, độ tuổi, kinh nghiệm, điều kiện sản xuất kinh doanh và hoàn cảnh sống”. Như vậy, việc tìm hiểu các đặc điểm LĐNT giúp đưa ra được những giải pháp hợp lý, những nội dung cần thiết, chương trình, hình thức đào tạo phù hợp, 18 hiệu quả đối với LĐNT và nhất là phương thức QLNN phù hợp để phát triển đào tạo nghề đối với LĐNT.
Đ o tạo nghề đối với lao động nông thôn Kết hợp từ khái niệm về đào tạo nghề và khái niệm LĐNT như đã trình bày ở trên chúng tôi xin đưa ra khái niệm về đào tạo nghề cho LĐNT như sau: đào tạo nghề cho LĐNT là hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm truyền đạt những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của một nghề nào đó cho người lao động ở khu vực nông thôn, từ đó tạo ra năng lực cho người lao động đó có thể thực hiện thành công nghề đã được đào tạo. Cơ sở lý luận về chất lƣ ng đ o tạo nghề Chất lƣ ng đ o tạo nghề cho lao động nông thôn Chất lượng đào tạo nghề là khái niệm đa chiều, không thể trực tiếp đo đếm và cảm nhận được và luôn luôn biến đổi theo thời gian và theo không gian. Chất lượng đào tạo nghề phản ánh trạng thái đào tạo nghề nhất định và trạng thái đó thay đổi phụ thuộc vào các yếu tố tác động đến nó. Sẽ không thể biết được chất lượng đào tạo nếu chúng ta không đánh giá thông qua một hệ thống các chỉ tiêu và các yếu tố ảnh hưởng.
Khái niệm chất lượng đào tạo nghề là để chỉ chất lượng của người lao động được đào tạo trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp, theo mục tiêu và chương trình đào tạo xác định trong các lĩnh vực ngành nghề khác nhau, biểu hiện một cách tổng hợp nhất ở mức độ chấp nhận của thị trường lao động, của xã hội đối với kết quả đào tạo. Đồng thời chất lượng đào tạo nghề còn phản ánh cả kết quả đào tạo của các cơ sở đào tạo nghề và hệ thống đào tạo nghề. Nội dung nâng cao chất lƣ ng đ o tạo nghề cho lao động nông thôn 1. Xác định nhu cầu đào tạo Đây là nội dung quan trọng đầu tiên trong đào tạo nghề cho lao động nông thôn.
Để đáp ứng được yêu cầu đa dạng của thị trường cũng như đảm bảo hiệu quả sau đào tạo nghề trong việc giải quyết việc làm và tự tạo việc làm đối với lao động nông thôn, cần thiết phải xác định nhu cầu đào tạo.Trước hết, phải hiểu, xác định nhu cầu đào tạo là quá trình thu thập thông tin và phân tích thông tin, để làm rõ 19 hơn khoảng cách giữa những kiến thức và kỹ năng lao động hiện có so với mục tiêu cần đạt đến. Để có thể xác định được nhu cầu đào tạo, một biện pháp phổ biến thường được sử dụng đó là điều tra khảo sát trên các đối tượng có liên quan. Mà cụ thể trong công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn, ta cần khảo sát nhu cầu sử dụng lao động của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn, nhu cầu học nghề của người lao động tại địa phương.Đồng thời, cũng cần quan tâm tới các yếu tố quan trọng, có ảnh hưởng đến nhu cầu đào tạo, đó là yếu tố: - Định hướng, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương. - Các xu thế phát triển của thị trường lao động địa phương, các ngành nghề đang có tiềm năng phát triển trong tương lai.
- Thế mạnh của địa phương so với các địa phương khác về một ngành nghề, hay một sản phẩm đặc trưng. - Các ngành nghề truyền thống hiện có tại địa phương.