Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế hộ tại thị trấn bảo lạc huyện bảo lạc tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng.

• Tác giả: Nông Minh Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc - huyện Bảo Lạc - tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
• 1.1.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về nông hộ
• 2.2.1. Khái niệm về kinh tế nông hộ
• 2.2.2. Những đặc trưng chủ yếu của kinh tế nông hộ
• 2.2.3. Phân loại hộ nông dân
• 2.2.3.1. Phân loại theo tính chất ngành nghề sản xuất
• 2.2.3.2. Phân loại theo hình thức tổ chức quản lý
• 2.2.3.3. Phân loại theo hình thức sở hữu tư liệu sản xuất
• 2.2.3.4. Phân loại theo phương thức điều hành sản xuất
• 2.2.3.5. Phân loại theo mức thu nhập của hộ
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.1.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.2. Phương pháp điều tra chọn mẫu
• 3.2.3. Phương pháp xử lí, phân tích và tổng hợp số liệu
• 3.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.3.1. Chỉ tiêu phản ánh đặc điểm của chủ hộ
• 3.3.2. Chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung về địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Điều kiện khí hậu, nguồn nước, thủy văn
• 4.1.3. Tình hình sử dụng đất đai
• 4.1.4. Tài nguyên khoáng sản
• 4.1.5. Môi trường
• 4.1.6. Cơ sở hạ tầng
• 4.1.7. Một số đặc điểm về y tế giáo dục, văn hóa, TDTT, ANQP của thị trấn
• 4.1.8. Nhận xét chung
• 4.2. Thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại thị trấn Bảo Lạc
• 4.2.1. Thực trạng sản xuất nông nghiệp của thị trấn Bảo Lạc giai đoạn 2011 – 2013
• 4.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế hộ của các nhóm hộ điều tra
• 4.3. Định hướng và một số giải pháp phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc
• 4.3.1. Định hướng phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc
• 4.3.2. Giải pháp chung nhằm phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với chính quyền cơ sở
• 5.3. Đối với các hộ nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc

Kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Phát triển kinh tế hộ không chỉ giúp nâng cao đời sống người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế nông nghiệp. Theo thống kê, tỷ lệ hộ gia đình tham gia vào hoạt động nông nghiệp chiếm phần lớn, cho thấy sự phụ thuộc vào kinh tế hộ trong việc tạo ra thu nhập và việc làm. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại cho thấy nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tìm kiếm giải pháp phát triển hiệu quả cho kinh tế hộ tại địa phương.

1.1. Tình hình phát triển kinh tế hộ

Tình hình phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc trong những năm qua đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Nhiều hộ gia đình vẫn sản xuất theo phương thức truyền thống, dẫn đến năng suất thấp và hiệu quả kinh tế chưa cao. Việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế, do thiếu kiến thức và nguồn lực. Đặc biệt, tình trạng phân tán đất đai và quy mô sản xuất nhỏ lẻ đã kìm hãm sự phát triển của kinh tế hộ. Để khắc phục tình trạng này, cần có những chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương nhằm thúc đẩy phát triển bền vững cho kinh tế hộ.

II. Định hướng phát triển kinh tế hộ

Định hướng phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc cần tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường hợp tác xã và hỗ trợ kinh tế cho các hộ gia đình. Việc hình thành các hợp tác xã sẽ giúp các hộ nông dân có thể chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ và thị trường tiêu thụ. Đồng thời, chính quyền cần có các chính sách hỗ trợ kinh tế như cung cấp vốn vay ưu đãi, đào tạo kỹ năng cho người dân. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Đầu tư phát triển nông nghiệp và du lịch cũng là một hướng đi tiềm năng cho kinh tế hộ tại địa phương.

2.1. Giải pháp phát triển bền vững

Để phát triển bền vững kinh tế hộ, cần có sự kết hợp giữa phát triển bền vững và hỗ trợ kinh tế. Các hộ gia đình cần được khuyến khích tham gia vào các chương trình đầu tư phát triển nông nghiệp, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, việc phát triển du lịch cũng cần được chú trọng, nhằm tạo ra thêm nguồn thu nhập cho người dân. Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách khuyến khích hợp tác xã và hỗ trợ kinh tế cho các hộ gia đình, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế hộ.

III. Kết luận và kiến nghị

Kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc có tiềm năng phát triển lớn, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Để phát triển kinh tế hộ một cách hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và người dân. Các giải pháp như hỗ trợ kinh tế, đầu tư phát triển nông nghiệp và du lịch cần được triển khai đồng bộ. Việc xây dựng các hợp tác xã cũng là một giải pháp quan trọng giúp các hộ gia đình nâng cao năng lực sản xuất và tiếp cận thị trường. Từ đó, không chỉ nâng cao đời sống người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

3.1. Kiến nghị đối với chính quyền

Chính quyền địa phương cần có những chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ kinh tế hộ. Cần tăng cường các chương trình đào tạo, hỗ trợ vốn và công nghệ cho các hộ gia đình. Đồng thời, cần xây dựng các chính sách khuyến khích hợp tác xã phát triển, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế hộ. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nông nghiệp và nông thôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Việt Nam, nơi có gần 80% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn và gần 70% lực lượng lao động làm việc trong các ngành thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Trong tiến trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, kinh tế hộ gia đình đã khẳng định vai trò là đơn vị kinh tế tự chủ, phù hợp với đặc thù sản xuất nông nghiệp, góp phần đưa Việt Nam từ quốc gia thiếu lương thực trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, nội tại mô hình kinh tế nông hộ vẫn đối mặt với ba mâu thuẫn cơ bản:

1. Yêu cầu ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất bị cản trở bởi quy mô đất đai manh mún, phân tán bắt nguồn từ việc chia đất bình quân;
2. Sự gia tăng dân số kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra tình trạng dư thừa lao động, kéo theo năng suất lao động bình quân ở mức thấp;
3. Tình trạng thiếu hụt kiến thức khoa học - kỹ thuật và thiếu vốn sản xuất khiến các hộ gia đình gặp lúng túng, không phát huy được hiệu quả khi tiếp cận các nguồn vốn vay tín dụng.

Tại thị trấn Bảo Lạc, trung tâm huyện lỵ vùng cao Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, sản xuất của người dân vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Dù có những chuyển biến chung, kinh tế nông hộ tại địa bàn đối mặt với nhiều khó khăn do địa hình chia cắt, thời tiết khắc nghiệt, trình độ dân trí không đồng đều và cơ sở hạ tầng hạn chế. Khóa luận "Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc - huyện Bảo Lạc - tỉnh Cao Bằng" do sinh viên Nông Minh Thảo thực hiện nhằm giải đáp thực trạng sản xuất và tìm kiếm giải pháp thúc đẩy kinh tế nông hộ tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Thông qua quá trình thực tập, nghiên cứu và đánh giá thực trạng tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân tại thị trấn Bảo Lạc, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ trong thời gian tới.
• Mục tiêu cụ thể (được đánh số theo văn bản):
  1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của thị trấn Bảo Lạc;
  2. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế hộ trên địa bàn nghiên cứu;
  3. Định hướng và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế hộ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Kinh tế hộ nông dân tại thị trấn Bảo Lạc, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi không gian: Địa bàn thị trấn Bảo Lạc, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích được thu thập trong giai đoạn 3 năm (2011 - 2013), trong đó tập trung khai thác sâu số liệu điều tra hộ năm 2013. Thời gian thực hiện nghiên cứu thực địa diễn ra từ ngày 20/01/2014 đến ngày 30/04/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý:

• Khái niệm kinh tế nông hộ: Tác giả tổng hợp quan điểm lý luận từ Đinh Thị Mai Phương (2005), Lâm Quang Huyên (2004), học thuyết C. Mác và văn bản pháp quy của Nhà nước. Theo đó, kinh tế nông hộ là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở mà các nguồn lực như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất; các thành viên cùng chung ngân quỹ, sinh hoạt chung dưới sự điều hành của chủ hộ.
• Khái niệm chính sách: Căn cứ Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 của Chính phủ, kinh tế nông hộ được xác định là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, dựa vào hộ gia đình nhằm mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ.
• Đặc trưng cơ bản: Sự thống nhất giữa quyền sở hữu, quản lý và sử dụng tư liệu sản xuất; sự gắn bó giữa lao động quản lý và lao động trực tiếp; khả năng thích nghi, tự điều chỉnh linh hoạt trước biến động tự nhiên - thị trường; quy mô nhỏ nhưng có tiềm năng đạt hiệu quả cao nhờ thâm canh; chủ yếu sử dụng lao động và vốn tự có của hộ.
• Lý luận về đất đai: Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, không thể thay thế, có diện tích giới hạn, vị trí cố định; việc sử dụng phải tuân thủ các nguyên tắc: đầy đủ - hợp lý, hiệu quả kinh tế cao và bền vững sinh thái.
• Hệ thống văn bản quy phạm: Chỉ thị 100/CT-BBT (1981), Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (1988), Nghị quyết Trung ương 5 khóa VII, Luật Đất đai năm 1993 (trao 5 quyền cho hộ nông dân), Nghị định 64/CP (giao đất nông nghiệp 20 năm), Nghị định 02/CP (giao đất nông nghiệp 50 năm), Nghị định 01/CP (giao khoán rừng và đất rừng), Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP, Quyết định 423/2000/QĐ-NHNN về chính sách tín dụng đối với kinh tế nông hộ, và Thông tư 23/2000/TTBNĐXH.
• Kinh nghiệm quốc tế: Khảo cứu bài học cải cách ruộng đất, chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tinh xảo, "nông nghiệp tam sinh" tại Đài Loan; chính sách khoán sản phẩm (1982), giao đất lâu dài "ly nông bất ly hương" và phát triển xí nghiệp hương trấn tại Trung Quốc; chính sách đầu tư công vào hạ tầng thủy lợi, tín dụng nông thôn và hệ thống phân phối nông sản tại Thái Lan.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, báo cáo tổng kết giai đoạn 2011 - 2013 từ UBND thị trấn Bảo Lạc, UBND huyện Bảo Lạc, Cục Thống kê, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Phương pháp quan sát: Quan sát thực địa địa hình, điều kiện giao thông, mạng lưới sông suối, tập quán canh tác nương rẫy và điều kiện chuồng trại chăn nuôi.
• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Kết hợp câu hỏi đóng và câu hỏi mở để thu thập thông tin về nhân khẩu, đất đai, cơ cấu cây trồng, đàn vật nuôi, chi phí, doanh thu và các rào cản sản xuất.
• Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA): Trực tiếp tiếp xúc, phỏng vấn sâu chủ hộ nhằm ghi nhận kinh nghiệm sản xuất, khó khăn thực tế và nguyện vọng của người dân.
• Phương pháp phân tích SWOT: Nhận diện điểm mạnh (lao động sẵn có, đất lâm nghiệp lớn), điểm yếu (dân trí thấp, thiếu vốn, kỹ thuật canh tác lạc hậu), cơ hội (chính sách hỗ trợ của Nhà nước, dự án SPARD/PSARD) và thách thức (thời tiết rét đậm, rét hại, hạn hán, dịch bệnh, biến động giá cả thị trường).
• Phương pháp điều tra chọn mẫu: Tổng số mẫu điều tra là 60 hộ, được phân bổ đều cho 3 xóm đại diện cho các vùng sinh thái và mức độ phát triển kinh tế khác nhau:
  • Khu 2 (20 hộ): Đại diện vùng trung tâm thị trấn, dân cư đông đúc, dân trí cao, chủ yếu là cán bộ viên chức và hộ kinh doanh phi nông nghiệp;
  • Khu Nà Chùa (20 hộ): Đại diện vùng gần trung tâm, tiếp giáp Quốc lộ 34, dân trí khá, kinh tế kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp và các ngành nghề lao động khác;
  • Khu Nà Dường (20 hộ): Đại diện vùng cao xa trung tâm, địa hình núi đá chia cắt phức tạp, dân cư thuần nông, tỷ lệ hộ nghèo và mù chữ cao.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Làm sạch dữ liệu, phân tổ và tổng hợp bằng phần mềm Microsoft Excel; sử dụng phương pháp thống kê mô tả (tần số, số bình quân, cơ cấu phần trăm) và thống kê so sánh (so sánh tốc độ phát triển liên hoàn qua các năm 2011 - 2013).
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá:
  • Nhóm chỉ tiêu chủ hộ: Tuổi đời, giới tính, thành phần dân tộc, trình độ văn hóa, phân loại ngành nghề;
  • Nhóm chỉ tiêu sản xuất: Giá trị sản xuất ($GO = \sum P_i \cdot Q_i$), năng suất cây trồng (tạ/sào), sản lượng vật nuôi, trọng lượng xuất chuồng bình quân, giá trị sản phẩm hàng hóa;
  • Phân loại hộ theo chuẩn thu nhập của huyện: Hộ nghèo (thu nhập dưới 400.000 đồng/người/tháng), hộ trung bình (từ 401.000 đến 520.000 đồng/người/tháng), hộ khá (trên 520.000 đồng/người/tháng).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả xác lập tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu từ vai trò then chốt của kinh tế nông hộ trong nền kinh tế Việt Nam và những mâu thuẫn cố hữu trong quá trình chuyển đổi sản xuất hàng hóa. Nội dung nêu rõ mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình đối với công tác đào tạo chuyên ngành Phát triển nông thôn cũng như hoạch định chính sách tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận về bản chất, đặc trưng, phân loại kinh tế nông hộ và các nhóm nhân tố tác động (điều kiện tự nhiên, kinh tế - tổ chức, khoa học công nghệ, quản lý vĩ mô của Nhà nước). Tác giả trình bày lý luận về vai trò, đặc điểm và nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp bền vững; đồng thời phân tích cơ sở thực tiễn thông qua kinh nghiệm phát triển nông nghiệp của Đài Loan, Trung Quốc, Thái Lan và tiến trình đổi mới chính sách kinh tế hộ tại Việt Nam từ Chỉ thị 100/CT-BBT đến Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP. Từ đó, tác giả đúc kết các bài học kinh nghiệm về hỗ trợ giá vật tư, giao quyền sử dụng đất lâu dài và thâm canh theo chiều sâu.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết đối tượng nghiên cứu (kinh tế hộ nông dân thị trấn Bảo Lạc), phạm vi không gian và thời gian khảo sát (năm 2011 - 2013, trọng tâm là 2013). Tác giả thiết lập khung nội dung đánh giá và quy trình điều tra chọn mẫu 60 hộ tại 3 xóm đại diện (Khu 2, Nà Chùa, Nà Dường), xác định phương pháp thu thập dữ liệu (thứ cấp, sơ cấp qua bảng hỏi, quan sát, PRA, SWOT) và hệ thống công thức tính toán chỉ tiêu giá trị sản xuất, thu nhập, phân loại mức sống hộ gia đình.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, gồm 3 phần phân tích lớn:

• Đặc điểm chung về địa bàn: Thị trấn Bảo Lạc có diện tích tự nhiên 1392,11 ha, dân số năm 2013 là 1036 hộ với 3560 nhân khẩu, bao gồm 9 dân tộc cùng sinh sống. Địa hình bị chia cắt mạnh bởi đồi núi cao (chiếm 3/4 diện tích) và núi đá vôi (chiếm 1/4 diện tích). Khí hậu chia thành 2 mùa: mùa mưa (tháng 5 đến tháng 10, lượng mưa bình quân 1697,4 mm, thường xảy ra lũ ống, lũ quét) và mùa khô (tháng 11 đến tháng 4 năm sau, hạn hán kéo dài, rét đậm rét hại nhiệt độ xuống 2 - 3°C). Toàn thị trấn sử dụng nước từ sông Gâm, sông Neo và các khe suối tự nhiên; chỉ có 1 trạm bơm và không có hồ chứa nhân tạo. Cơ sở hạ tầng có 95% số hộ sử dụng điện lưới quốc gia, 100% phủ sóng di động; tuyến Quốc lộ 34 đang được nâng cấp. Chương trình cải thiện cung cấp dịch vụ công trong nông nghiệp và phát triển nông thôn (Dự án SPARD/PSARD) đã mở các lớp tập huấn kỹ thuật và quy hoạch phát triển cấp xã nhưng tỷ lệ giải ngân mới đạt 47%.
• Thực trạng sản xuất nông nghiệp toàn thị trấn (2011 - 2013):
  • Trồng trọt: Năm 2013, diện tích gieo trồng đạt 782,88 ha, trong đó lúa chiếm 283,33 ha. Người dân đưa vào canh tác các giống lúa CR203, giống lúa lai hai dòng, ba dòng Trung Quốc và các giống ngô lai năng suất cao. Tuy vậy, tại các xóm vùng cao như Nà Dường, phương thức canh tác nương rẫy lạc hậu (chặt đốt, chọc lỗ gieo hạt, không bón phân, đất thoái hóa thì bỏ hoang) vẫn còn tồn tại phổ biến.
  • Chăn nuôi: Quy mô đàn vật nuôi biến động theo chiều hướng sụt giảm nghiêm trọng trong giai đoạn 2011 - 2013 do thời tiết khắc nghiệt, dịch bệnh và bãi chăn thả bị thu hẹp. Đàn trâu bò giảm một phần do cơ giới hóa nông nghiệp làm giảm nhu cầu sức kéo.
  • Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ: Quy mô nhỏ bé, chủ yếu là các cửa hàng tạp hóa bán lẻ phục vụ nhu cầu tại chỗ, chưa có cơ sở chế biến nông sản tập trung.
• Thực trạng phát triển kinh tế của 60 hộ gia đình điều tra:
  • Đặc điểm nhân khẩu: Chủ hộ là nam giới chiếm 80% (48 người), nữ giới chiếm 20% (12 người). Về thành phần dân tộc: Dân tộc Tày chiếm 38,33%, Dao chiếm 21,66%, Mông chiếm 16,67% (tập trung 100% tại xóm Nà Dường), Kinh chiếm 11,67% (chủ yếu ở Khu 2), Nùng chiếm 11,67%. Trình độ học vấn phân hóa sâu sắc: 13,33% chủ hộ mù chữ (riêng Nà Dường có 35% không đi học); cấp 1 chiếm 11,67%; cấp 2 chiếm 16,67%; cấp 3 chiếm 45%; trình độ từ trung cấp trở lên chiếm 13,33% (chỉ xuất hiện ở Khu 2 và Nà Chùa). Cơ cấu nghề nghiệp: hộ thuần nông chiếm 46,67% (riêng Nà Dường chiếm 90%), hộ hỗn hợp chiếm 30%, hộ phi nông nghiệp chiếm 23,33% (Khu 2 chiếm 60%). Bình quân mỗi hộ có 3 lao động và 4,65 nhân khẩu.
  • Năng suất trồng trọt nhóm hộ: Đất sản xuất tập trung nhiều ở Nà Chùa (bình quân 6,42 sào/hộ) và Nà Dường (5,79 sào/hộ), trong khi Khu 2 chỉ có 1,33 sào/hộ. Năng suất lúa bình quân đạt 2 tạ/sào ở Khu 2, 1,8 tạ/sào ở Nà Chùa và chỉ đạt 1,5 tạ/sào ở Nà Dường. Năng suất ngô tại Khu 2 và Nà Chùa đạt 1 tạ/sào, trong khi Nà Dường chỉ đạt 0,6 tạ/sào do địa hình núi đá dốc và hạn chế kỹ thuật.
  • Chăn nuôi nhóm hộ: Đàn lợn thịt tập trung chủ yếu ở Nà Chùa (82 con, bình quân 4,1 con/hộ), Nà Dường (36 con, bình quân 1,8 con/hộ) và Khu 2 (13 con, bình quân 0,65 con/hộ). Trọng lượng xuất chuồng bình quân đạt 70 kg/con, giá bán lợn hơi là 52.000 đồng/kg. Lợn nái chỉ được nuôi tại Nà Chùa (6 con) và Nà Dường (7 con).
• Định hướng và giải pháp phát triển: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi; mở rộng thâm canh; tăng cường đào tạo khuyến nông khuyến lâm; nâng cao năng lực quản lý nguồn nước thủy lợi; hỗ trợ vay vốn ưu đãi cho các hộ nghèo và hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông liên thôn.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết luận rút ra từ nghiên cứu thực địa; đề xuất hệ thống kiến nghị cụ thể cho 3 nhóm đối tượng: Nhà nước (chính sách đất đai, vật tư, tín dụng), chính quyền cơ sở huyện và thị trấn (chuyển giao kỹ thuật, đẩy mạnh khuyến nông, điều hành thủy nông), và các hộ nông dân (chủ động học tập kiến thức mới, xóa bỏ tập quán canh tác lạc hậu, phòng chống rét cho đàn vật nuôi).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính và số liệu thực chứng

1. Về hiện trạng sử dụng đất đai giai đoạn 2011 - 2013: Cơ cấu đất đai thị trấn Bảo Lạc tương đối ổn định với tổng diện tích tự nhiên là 1392,11 ha, trong đó đất lâm nghiệp và nông nghiệp chiếm tuyệt đại đa số diện tích.

Chỉ tiêu đất đai	Năm 2011 (ha)	Cơ cấu 2011 (%)	Năm 2012 (ha)	Cơ cấu 2012 (%)	Năm 2013 (ha)	Cơ cấu 2013 (%)
Tổng diện tích tự nhiên	1392,11	100,00	1392,11	100,00	1392,11	100,00
I. Đất nông nghiệp	1250,93	89,86	1263,34	90,75	1262,55	90,69
- Đất sản xuất nông nghiệp	194,99	14,01	203,61	14,63	202,82	14,57
+ Đất trồng lúa	75,35	5,41	76,35	5,48	76,35	5,48
+ Đất trồng cây hàng năm khác	105,72	7,59	112,34	8,07	111,55	8,01
+ Đất trồng cây lâu năm	13,92	1,00	14,92	1,07	14,92	1,07
- Đất lâm nghiệp	1055,94	75,85	1059,73	76,12	1059,73	76,12
- Đất nuôi trồng thủy sản	0	0	0	0	0	0
II. Đất phi nông nghiệp	128,57	9,24	120,23	8,64	121,02	8,69
- Đất chuyên dùng	39,01	2,80	43,81	3,15	44,08	3,17
- Đất sông suối, mặt nước CD	41,43	2,98	41,43	2,98	41,43	2,98
III. Đất chưa sử dụng	12,61	0,91	8,54	0,61	8,54	0,61

2. Về biến động đàn vật nuôi toàn thị trấn giai đoạn 2011 - 2013: Tình hình chăn nuôi sụt giảm mạnh trên toàn bộ các chỉ tiêu gia súc và gia cầm chủ lực, phản ánh tính tổn thương cao trước dịch bệnh và thời tiết rét đậm rét hại.

Vật nuôi (con)	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013	So sánh 2012/2011 (%)	So sánh 2013/2012 (%)	Bình quân (%)
Đàn trâu	125	191	84	152,80	43,98	98,39
Đàn bò	330	398	220	120,60	55,28	87,94
Đàn lợn	1757	1694	1074	96,41	63,40	79,90
Tổng gia cầm	13400	28507	7154	212,74	25,09	118,91
Đàn dê	30	36	29	120,00	80,55	100,27
Đàn ngựa	12	15	9	125,00	60,00	92,50

3. Về kết quả sản xuất của nhóm 60 hộ điều tra:

Chỉ tiêu so sánh	Khu 2 (20 hộ)	Xóm Nà Chùa (20 hộ)	Xóm Nà Dường (20 hộ)	Tổng chung (60 hộ)
Tỷ lệ chủ hộ là nam giới (%)	70,00	85,00	85,00	80,00
Dân tộc chiếm đa số	Tày (65%)	Tày (35%), Dao (35%)	Mông (50%), Dao (25%)	Tày (38,33%)
Tỷ lệ chủ hộ không đi học (%)	0	5,00	35,00	13,33
Tỷ lệ hộ thuần nông (%)	5,00	45,00	90,00	46,67
Đất sản xuất bình quân (sào/hộ)	1,33	6,42	5,79	4,51
Năng suất lúa bình quân (tạ/sào)	2,00	1,80	1,50	1,77
Năng suất ngô bình quân (tạ/sào)	1,00	1,00	0,60	0,87
Đàn lợn thịt bình quân (con/hộ)	0,65	4,10	1,80	2,18
Đàn lợn nái bình quân (con/hộ)	0	0,30	0,35	0,22

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Đối với Nhà nước: Hoàn thiện cơ chế chính sách giao quyền sử dụng đất lâu dài; triển khai các chính sách trợ giá vật tư nông nghiệp (phân bón, giống) và cung ứng thông tin thị trường; mở rộng chương trình tín dụng ưu đãi hỗ trợ nông hộ đầu tư mở rộng sản xuất;
• Đối với chính quyền cơ sở: Đẩy mạnh các lớp tập huấn kỹ thuật chuyển giao tiến bộ nông lâm nghiệp; nâng cao hiệu quả giải ngân Dự án SPARD/PSARD (vốn chỉ đạt 47%); tăng cường quản lý, tu sửa nạo vét hệ thống kênh mương và bảo dưỡng các trạm bơm nước tại Nà Chùa, Nà Bản, Nà Pằn, Nà Phạ để giảm thiểu tình trạng thiếu nước sản xuất; kiểm soát chặt chẽ công tác thú y, tiêm phòng dịch bệnh cho đàn gia súc, gia cầm;
• Đối với các hộ nông dân: Nâng cao ý thức học hỏi khoa học kỹ thuật, xóa bỏ tập quán canh tác đốt nương làm rẫy quảng canh; chủ động che chắn chuồng trại, dự trữ thức ăn phòng chống rét đậm rét hại và dịch bệnh trong mùa đông; đầu tư chuyển đổi sang các giống cao sản có giá trị kinh tế.

Đóng góp của đề tài

Tác giả đã phác thảo bức tranh thực tế về sự phân hóa kinh tế hộ tại một thị trấn miền núi biên giới, làm rõ sự tương phản giữa vùng lõi đô thị (Khu 2), vùng ven trục giao thông (Nà Chùa) và vùng đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao (Nà Dường). Công trình cung cấp hệ thống số liệu thực địa và các chỉ tiêu phân tích chi tiết, làm căn cứ thực tiễn cho chính quyền địa phương thị trấn Bảo Lạc trong việc hoạch định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2014 - 2020.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Phạm vi mẫu điều tra bảng hỏi thực tế chỉ giới hạn ở 60 hộ gia đình thuộc 3 xóm đại diện (trên tổng số 1036 hộ và 15 khu xóm toàn thị trấn), do đó mức độ khái quát hóa cho toàn bộ các tiểu vùng địa hình đặc thù khác của thị trấn còn nhất định hạn chế. Thời gian nghiên cứu thực địa ngắn (từ 20/01/2014 đến 30/04/2014) trùng vào mùa khô nên chưa thể theo dõi trọn vẹn chu kỳ sản xuất nông nghiệp trong mùa mưa. Rào cản ngôn ngữ và dân trí tại xóm Nà Dường (35% chủ hộ không biết chữ) gây khó khăn cho việc thu thập số liệu sổ sách chi tiết về chi phí và thu nhập.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô điều tra chọn mẫu lên toàn bộ 15 khu xóm hành chính của thị trấn Bảo Lạc; nghiên cứu sâu chuyên đề về tác động của biến đổi khí hậu (rét đậm, lũ quét) và đánh giá biến động lao động di cư sang Trung Quốc làm thuê (được đề cập tại Bảng 4.8) ảnh hưởng tới cơ cấu thu nhập và nguồn lực phát triển kinh tế nông hộ tại địa bàn biên giới.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Khóa luận là tài liệu tham khảo trực tiếp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Khuyến nông và Quản lý kinh tế khi nghiên cứu các chủ đề phát triển nông hộ ở khu vực miền núi phía Bắc. Đồng thời, tài liệu cung cấp số liệu thực tế cho cán bộ khuyến nông, lãnh đạo UBND thị trấn và UBND huyện Bảo Lạc trong công tác xây dựng đề án giảm nghèo, chuyển dịch cơ cấu cây trồng - vật nuôi.
• Nội dung đáng giá: Phương pháp thiết kế bảng hỏi và kỹ thuật phân tổ 3 tiểu vùng sinh thái (trung tâm, ven lộ, núi cao); mô hình phân tích số liệu kết hợp giữa phương pháp PRA, SWOT và bảng số liệu thực tế về sản xuất, chăn nuôi, sử dụng đất đai cấp cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao số lượng đàn trâu bò của thị trấn Bảo Lạc lại giảm mạnh trong năm 2013?

Theo số liệu thống kê của văn bản, năm 2013 tổng đàn trâu chỉ còn 84 con (so với 191 con năm 2012) và đàn bò còn 220 con (so với 398 con năm 2012). Nguyên nhân chủ yếu do bãi chăn thả bị thu hẹp bởi quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất; đồng thời sản xuất nông nghiệp tại địa phương được cơ giới hóa nhanh chóng, số lượng máy móc nông nghiệp tăng lên làm giảm nhu cầu sử dụng trâu bò làm sức kéo cày bừa.

2. Sự phân hóa về trình độ học vấn và cơ cấu ngành nghề giữa các nhóm hộ điều tra diễn ra như thế nào?

Số liệu khảo sát 60 hộ tại 3 xóm cho thấy sự phân hóa sâu sắc theo vị trí địa lý:

• Xóm Nà Dường (vùng cao núi đá): 35% chủ hộ không đi học (mù chữ), 90% là hộ thuần nông, 50% là đồng bào dân tộc Mông;
• Xóm Nà Chùa (ven Quốc lộ 34): 55% có trình độ cấp 3, 20% có trình độ từ trung cấp trở lên; cơ cấu ngành nghề cân bằng với 45% hộ thuần nông và 45% hộ hỗn hợp;
• Khu 2 (trung tâm thị trấn): 60% có trình độ cấp 3, 20% từ trung cấp trở lên; hộ phi nông nghiệp chiếm đa số tuyệt đối (60%), hộ thuần nông chỉ chiếm 5%.

3. Tại sao năng suất cây trồng tại xóm Nà Dường lại thấp hơn đáng kể so với Khu 2 và Nà Chùa?

Năng suất lúa tại Nà Dường chỉ đạt 1,5 tạ/sào (so với 2 tạ/sào ở Khu 2 và 1,8 tạ/sào ở Nà Chùa) và năng suất ngô chỉ đạt 0,6 tạ/sào (so với 1 tạ/sào ở hai xóm còn lại). Nguyên nhân do xóm Nà Dường có địa hình núi đá chia cắt mạnh, xa trục đường giao thông, nguồn nước tưới thiếu thốn trong mùa khô; người dân có trình độ văn hóa thấp (35% mù chữ), canh tác theo tập quán nương rẫy lạc hậu, không đầu tư bón phân thâm canh và hạn chế trong việc áp dụng thuốc bảo vệ thực vật hay giống mới.

4. Dự án SPARD/PSARD tại huyện Bảo Lạc đã triển khai những hoạt động gì và tiến độ ra sao?

Dự án Chương trình cải thiện cung cấp dịch vụ công trong nông nghiệp và phát triển nông thôn (PSARD) đã tổ chức 2 lớp tập huấn rà soát nhu cầu thôn và lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp xã; 35 lớp tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi cho nông dân; 2 lớp nâng cao năng lực cho Ban quản lý thủy nông và bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ trạm Khuyến nông - Khuyến lâm, Thú y, Bảo vệ thực vật. Dự án cũng hỗ trợ kinh phí phủ điện lưới và xây dựng trạm bơm nước. Tuy nhiên, tính đến thời điểm điều tra, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn hỗ trợ của dự án mới đạt 47%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Minh Thảo đã phản ánh chân thực và chi tiết thực trạng kinh tế nông hộ tại thị trấn Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 - 2013 thông qua hệ thống dữ liệu hành chính và khảo sát thực địa 60 hộ dân. Nghiên cứu làm nổi bật sự phân hóa sâu sắc về sinh kế, trình độ dân trí và năng suất sản xuất giữa các tiểu vùng trung tâm và vùng núi cao đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời chỉ ra tính dễ bị tổn thương của ngành chăn nuôi trước thiên tai và dịch bệnh. Các giải pháp và kiến nghị được tác giả đề xuất bám sát điều kiện thực tiễn, đóng vai trò là tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác quản lý nông nghiệp và xóa đói giảm nghèo tại địa bàn vùng cao biên giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất chủ yếu, giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Nó càng trở lên quan trọng đối với một quốc gia với gần 80% dân số sống ở nông thôn và gần 70% lao động làm việc trong các ngành thuộc lĩnh vực nông nghiệp như đất nước Việt Nam ta. Có thể khẳng định trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn, kinh tế hộ gia đình giữ vai trò quan trọng không thể thiếu.

Nó là đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở nước ta hiện nay. Trong những năm qua, cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức quản lý kinh tế của Nhà nước, kinh tế hộ được coi trọng và nó đã thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp nước ta, đưa nước ta từ chỗ thiếu lương thực thực phẩm trở thành nước có khối lượng gạo xuất khẩu đứng thứ hai trên thế giới. Như vậy kinh tế hộ đã tỏ ra là một đơn vị kinh tế phù hợp với đặc thù trong sản xuất nông nghiệp, nó góp phần giải quyết vấn đề việc làm và xây dựng cuộc sống mới ở nông thôn, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao và phong phú của con người về lương thực, thực phẩm. Mặc dù trong những năm qua kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu to lớn, song chính trong bản thân nó vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn cơ bản cần giải quyết đó là: - Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, yêu cầu ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân.

- Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp. - Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả. n 2 Thị trấn Bảo Lạc là một huyện thuộc tỉnh Cao Bằng nền sản xuất của thị trấn nói chung vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế nông hộ của xã nói riêng đang dần phát triển theo đà phát triển chung của cả nước nhưng nó cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn tồn tại cần được giải quyết.

Những vấn đề cần làm rõ là: Hiện trạng kinh tế hộ nông dân của thị trấn Bảo Lạc ra sao? Những giải pháp chủ yếu nào nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân trong những năm tới? Đó là một số vấn đề đặt ra cần được nghiên cứu và giải đáp. Xuất phát từ thực trạng đó em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế hộ tại thị trấn Bảo Lạc- huyện Bảo Lạc- tỉnh Cao Bằng” 1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. M c tiêu nghiên c u chung Thông qua quá trình thực tập tại địa phương nghiên cứu, đánh giá những thực trạng và tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân tại thị trấn từ đó đưa ra những giải pháp mang tính thiết thực nhằm giải quyết các vấn đề khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ tại thị trấn trong thời gian tới.

M c tiêu nghiên c u c th - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của thị trấn Bảo Lạc. - Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế hộ trên địa bàn nghiên cứu. - Định hướng và giải pháp phát triển kinh tế hộ. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong h c t p và nghiên c u khoa h c - Giúp cho sinh viên thấy được những khó khăn cũng như tiềm năng, nguồn lực tại địa bàn nghiên cứu, từ đó có những giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông thôn tại địa phương. - Quá trình thực hiện đề tài thực tập sẽ nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân mỗi sinh viên. n 3 - Đề tài cũng được coi là một tài liệu tham khảo cho Trường, Khoa, các cơ quan trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo. Ý nghĩa th c ti n - Đề tài có thể là cơ sở khắc phục những vấn đề bất cập mà kinh tế nông hộ đang gặp phải.

- Đề tài có thể đưa ra những định hướng, giải pháp thiết thực giúp người dân địa phương phát triển kinh tế. - Kết quả nghiên cứu của đề tài được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho địa phương trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân trong thời gian tới, là cơ sở cho các nhà quản lý, lãnh đạo, các ban ngành đưa ra các phương hướng để phát huy tiềm năng thế mạnh, giải quyết những khó khăn, trở ngại nhằm phát triển kinh tế hộ ngày càng hiệu quả và bền vững. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.

Những vấn đề lý luận cơ bản về nông hộ 2. Khái niệm về kinh tế nông hộ Từ lâu chúng ta quan niệm: Hộ gia đình ở nông thôn làm nông nghiệp được gọi là nông hộ. Phát triển kinh tế hộ nông dân là phát triển kinh tế gia đình nông dân. Hầu như tất cả các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu được thực hiện thông qua hoạt động của nông hộ.

Từ đó ta có thể hiểu kinh tế hộ nông dân (kinh tế nông hộ): Là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội trong đó các nguồn lực như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là chung để tiến hành sản xuất. Những thành viên trong nông hộ có cùng chung một ngân quỹ, cùng ở, sinh hoạt chung một nhà. Mọi quyết định sản xuất kinh doanh và đời sống phụ thuộc vào chủ hộ. Được nhà nước thừa nhận và hỗ trợ tạo điều kiện để phát triển.

Do vậy hộ không thuê lao động, không có khái niệm tiền lương và không tính được lợi nhuận, địa tô và lợi tức. Nông hộ chỉ có thu nhập của tất cả các hoạt động kinh tế. Đó là sản lượng thu được hàng năm của hộ trừ đi chi phí mà hộ đã bỏ ra phục vụ sản xuất. + Theo Đinh Thị Mai Phương (2005), kinh tế nông hộ là một hình thức sản xuất hàng hoá (tức là người đầu tư vào nông hộ với mục đích là sản xuất hàng hoá là chủ yếu để cung ứng cho thị trường chứ không phải để tiêu dùng) trong nông, lâm nghiệp (bao gồm cả trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thuỷ sản) với quy mô, mức độ tập trung các yếu tố sản xuất, năng lực quản lý điều hành tương đối lớn so với các hình thức tổ chức sản xuất thông thường của các hộ gia đình ở nông thôn[3].

+ Lâm Quang Huyên (2004), đã đề cập tới hai khái niệm về nông hộ như sau: - Khái niệm thứ nhất, nông hộ là một đơn vị sản xuất cơ bản của nền nông nghiệp hàng hoá nước ta, được tổ chức trên nguyên tắc tích tụ và tập n 5 trung ruộng đất, tích tụ và tập trung vốn, tập trung vào chuyên môn hoá lao động, vào một hay nhiều chủ thể kinh doanh ở một quy mô nhất định nhằm đạt sản lượng hàng hoá cao, với tỷ suất hàng hoá cao. - Khái niệm thứ hai, nông hộ là loại cơ sở sản xuất của hộ gia đình nông dân, hình thành và phát triển trong điều kiện nền kinh tế thị trường từ khi phương thức sản xuất tư bản thay thế phương thức sản xuất phong kiến. Nông hộ ra đời từ cơ sở của các hộ tiểu nông sau khi phá bỏ cái vỏ bọc sản xuất tự cấp, tự túc khép kín, vươn lên sản xuất nhiều nông sản hàng hoá tiếp cận với thị trường, từng bước thích nghi với nền kinh tế cạnh tranh[2].Mác khẳng định kinh tế nông hộ là nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá khác với nền kinh tế tiểu nông tự cấp, tự túc. Ông đã phân biệt người chủ nông hộ với người tiểu nông; người chủ nông hộ bán ra thị trường toàn bộ sản phẩm làm ra; người tiểu nông tiêu dùng toàn bộ sản phẩm làm ra và mua bán càng ít càng tốt.

Nghị quyết số: 03/2000/NQ - CP ngày 02/02/2000: “Kinh tế nông hộ là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thuỷ sản”[12]. Những đặc trưng chủ yếu của kinh tế nông hộ * Trong kinh tế hộ nông dân có sự thống nhất chặt chẽ giữa quyền sở hữu với quá trình quản lý và sử dụng các yếu tố sản xuất - Sở hữu trong nông hộ là sở hữu chung, nghĩa là mội thành viên trong nông hộ đều có quyền sở hữu với những tư liệu sản xuất vốn có, cũng như những tài sản khác của hộ. Mặt khác, do cùng nhau chung một ngân quỹ cho nên mọi người trong hộ đều có ý thức trách nhiệm rất cao và việc bố trí sắp xếp công việc trong hộ cũng rất hợp lý và đạt hiệu quả kinh tế cao hơn các hình thức kinh tế khác. - Các thành viên trong nông hộ đều quen với việc sử dụng những tự liệu sản xuất và tài sản, họ hiểu rõ đặc tính của từng loại tài sản.

Từ n 6 đó mỗi thành viên đều có ý thức sử dụng và bảo quản sao cho đạt hiệu quả nhất. * Lao động quản lý và lao động trực tiếp có sự gắn bó chặt chẽ - Trong nông hộ, chủ hộ vừa là người điều hành quản lý sản xuất đồng thời vừa là người trực tiếp tham gia lao động sản xuất, cho nên tính thống nhất giữa lao động quản lý và lao động trực tiếp rất cao. - Trong nông hộ, mọi người gắn bó chặt chẽ với nhau. Kinh tế hộ nông dân lại tổ chức với quy mô nhỏ hơn các loại hình doanh nghiệp nông nghiệp khác cho nên việc điều hành sản xuất và quản lý cũng đơn giản gọn nhẹ.

- Trong nông hộ, lao động có tính tự giác rất cao, mọi người làm việc với tư cách người chủ giúp đỡ lẫn nhau, phù hợp với điều kiện từng người.