Nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội Hạ Hòa, Phú Thọ

Tài liệu nghiên cứu Luận văn cải thiện kết quả cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội huyện hạ, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Tiết Thị Minh Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay Ưu Đãi Hộ Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Hạ Hòa, Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đói nghèo và cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo
• 1.1.1. Định nghĩa về nghèo
• 1.1.2. Chuẩn mực xác định nghèo đói
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp chọn điểm và thu thập tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp PRA
• 2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm KT - XH
• 3.2. Tình trạng nghèo đói của huyện Hạ Hòa
• 3.2.1. Thực trạng nghèo của huyện Hạ Hòa năm 2015-2016 theo chuẩn nghèo mới
• 3.2.2. Thực trạng nghèo của huyện Hạ Hòa theo các nhóm đối tượng
• 3.3. Thực trạng hoạt động cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo của NHCSXH huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ
• 3.3.1. Giới thiệu tổng quan về mô hình tổ chức và hoạt động của NHCSXH huyện Hạ Hòa - tỉnh Phú Thọ
• 3.3.2. Thực trạng hoạt động cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo của NHCSXH huyện Hạ Hòa - tỉnh Phú Thọ
• 3.3.3. Hiệu quả sử dụng vốn vay của nhóm hộ điều tra
• 3.4. Giải pháp thực hiện nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo tại NHCSXH huyện Hạ Hòa
• 3.4.1. Mục tiêu phát triển kinh tế xã hội huyện Hạ Hòa và phương hướng nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo của NHCSXH Hạ Hòa đến năm 2020
• 3.4.2. Giải pháp thực hiện nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo tại NHCSXH huyện Hạ Hòa
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội Hạ Hòa

Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) Hạ Hòa đã thực hiện nhiều chương trình cho vay ưu đãi nhằm hỗ trợ hộ nghèo trong việc phát triển sản xuất và cải thiện đời sống. Theo số liệu thống kê, từ năm 2016 đến 2020, NHCSXH Hạ Hòa đã cho hàng trăm lượt hộ nghèo vay vốn với tổng dư nợ đạt hơn 150 tỷ đồng. Chương trình này không chỉ giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 32% năm 1996 xuống còn 7,5% năm 2015 mà còn tạo ra nhiều việc làm mới cho người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc nâng cao hiệu quả cho vay, như nguồn vốn huy động thiếu ổn định và thủ tục cho vay còn phức tạp.

1.1. Thực trạng cho vay ưu đãi tại NHCSXH Hạ Hòa

Thực trạng cho vay ưu đãi tại NHCSXH Hạ Hòa cho thấy nhiều hộ nghèo đã tiếp cận được nguồn vốn, tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn vay chưa cao. Nhiều hộ vay vốn vẫn chưa có kế hoạch sử dụng vốn hợp lý, dẫn đến tình trạng nợ quá hạn. Theo khảo sát, tỷ lệ hộ nghèo sử dụng vốn sai mục đích lên đến 15%. Điều này cho thấy cần có sự hỗ trợ và hướng dẫn cụ thể cho các hộ vay trong việc lập kế hoạch sản xuất và sử dụng vốn hiệu quả.

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi

Để nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo, NHCSXH Hạ Hòa cần thực hiện một số giải pháp mang tính đột phá. Trước hết, cần cải thiện quy trình cho vay, giảm thiểu thủ tục hành chính để người dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về sử dụng vốn vay cho hộ nghèo, giúp họ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm và quyền lợi khi vay vốn. Cuối cùng, cần xây dựng các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn cho hộ nghèo trong việc phát triển sản xuất, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay.

2.1. Cải cách quy trình cho vay

Cải cách quy trình cho vay là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi. NHCSXH Hạ Hòa cần đơn giản hóa các thủ tục cho vay, giảm bớt các giấy tờ cần thiết, đồng thời tăng cường đào tạo cho cán bộ ngân hàng về kỹ năng giao tiếp và tư vấn cho khách hàng. Việc này không chỉ giúp người dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn mà còn tạo sự tin tưởng giữa ngân hàng và khách hàng.

2.2. Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật

Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho hộ nghèo là một giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay. NHCSXH Hạ Hòa có thể phối hợp với các tổ chức phi chính phủ, các chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển kinh tế để tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về kỹ thuật sản xuất, quản lý tài chính cho hộ nghèo. Điều này sẽ giúp họ có thêm kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng vốn vay một cách hiệu quả.

III. Đánh giá và triển vọng

Đánh giá hiệu quả cho vay ưu đãi tại NHCSXH Hạ Hòa cho thấy chương trình đã góp phần quan trọng trong việc giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Triển vọng trong tương lai là rất khả quan nếu NHCSXH Hạ Hòa thực hiện tốt các giải pháp đã đề ra, từ đó nâng cao hiệu quả cho vay và hỗ trợ hộ nghèo phát triển kinh tế.

3.1. Tương lai của chương trình cho vay ưu đãi

Tương lai của chương trình cho vay ưu đãi tại NHCSXH Hạ Hòa phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có sự ổn định của nguồn vốn và sự đồng thuận của các cấp chính quyền. Nếu các giải pháp được thực hiện đồng bộ và hiệu quả, chương trình sẽ tiếp tục phát huy vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hộ nghèo, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Hạ Hòa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam, công tác xóa đói giảm nghèo (XĐGN) luôn được đặt lên hàng đầu với nhiều chính sách ưu tiên. Tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ hơn 60% năm 1990 xuống còn 4,5% năm 2015, tuy nhiên, theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016-2020, tỷ lệ hộ nghèo lại tăng lên gần 10%. Điều này cho thấy thách thức lớn trong việc duy trì và nâng cao hiệu quả các chương trình giảm nghèo, đặc biệt là tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo. Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn ưu đãi cho hộ nghèo, góp phần nâng cao đời sống và phát triển kinh tế nông thôn.

Luận văn tập trung nghiên cứu hiệu quả cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo tại NHCSXH huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2014-2016, khảo sát thực tế năm 2017. Mục tiêu nghiên cứu gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về cho vay ưu đãi; đánh giá thực trạng và hiệu quả cho vay tại địa phương; đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay ưu đãi. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ chính sách tín dụng, góp phần giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết tín dụng vi mô: Tín dụng vi mô là công cụ tài chính giúp người nghèo tiếp cận vốn với điều kiện ưu đãi, không cần tài sản thế chấp, nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh và nâng cao thu nhập.
• Mô hình hiệu quả tín dụng ưu đãi: Đánh giá hiệu quả dựa trên các chỉ tiêu như quy mô tín dụng, chất lượng tín dụng (tỷ lệ nợ quá hạn, sử dụng vốn đúng mục đích), khả năng bảo toàn vốn và tác động xã hội (thoát nghèo, tạo việc làm).
• Khái niệm hộ nghèo và chuẩn nghèo đa chiều: Hộ nghèo được xác định theo chuẩn nghèo đa chiều, bao gồm các yếu tố thu nhập, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh.

Các khái niệm chính bao gồm: tín dụng ưu đãi, hiệu quả cho vay, tổ tiết kiệm và vay vốn (Tổ TK&VV), nợ quá hạn, tỷ lệ sử dụng vốn sai mục đích, tỷ lệ hộ thoát nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo thống kê của UBND huyện Hạ Hòa, NHCSXH, các tài liệu nghiên cứu trong nước và quốc tế; số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 120 hộ nghèo vay vốn tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng của huyện (Đại Phạm, Gia Điền, Mai Tùng).
• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu phân tầng, chọn hộ nghèo có vay vốn và còn dư nợ tại NHCSXH huyện Hạ Hòa.
• Phương pháp phân tích: Thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu hiệu quả cho vay theo thời gian và lĩnh vực sử dụng vốn; phương pháp PRA (đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia) để thu thập ý kiến đồng thuận từ các đối tượng liên quan.
• Timeline nghiên cứu: Số liệu thứ cấp giai đoạn 2014-2016, khảo sát sơ cấp năm 2017, phân tích và đề xuất giải pháp trong năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và chất lượng tín dụng ưu đãi

   • Tổng dư nợ cho vay hộ nghèo tại NHCSXH huyện Hạ Hòa chiếm khoảng 40-45% tổng dư nợ ngân hàng trên địa bàn.
   • Tỷ lệ nợ quá hạn cho vay hộ nghèo duy trì ở mức thấp, khoảng 0,87%, cho thấy chất lượng tín dụng được kiểm soát tốt.
   • Tỷ lệ sử dụng vốn sai mục đích chiếm khoảng 5-7%, phản ánh một số hộ vay chưa sử dụng vốn hiệu quả.

2. Hiệu quả sử dụng vốn vay

   • Thu nhập bình quân của hộ nghèo sau vay vốn tăng trung bình 20-25% so với trước vay.
   • Tỷ lệ hộ thoát nghèo nhờ chương trình cho vay ưu đãi đạt khoảng 15-18% trong số hộ vay vốn.
   • Việc sử dụng vốn chủ yếu tập trung vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và kinh doanh nhỏ lẻ.

3. Tác động xã hội và việc làm

   • Cho vay ưu đãi đã tạo việc làm mới cho khoảng 3.000 lao động địa phương, góp phần ổn định an ninh xã hội.
   • Các tổ chức chính trị xã hội như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ tham gia ủy thác cho vay chiếm hơn 80% dư nợ ủy thác, giúp nâng cao hiệu quả giám sát và hỗ trợ người vay.

4. Khó khăn và hạn chế

   • Thủ tục vay vốn còn phức tạp, gây khó khăn cho một số hộ nghèo trình độ dân trí thấp.
   • Nguồn vốn ngân sách cấp bổ sung chưa kịp thời, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu vay vốn ngày càng tăng.
   • Một số hộ vay vốn chưa có kế hoạch sản xuất kinh doanh rõ ràng, dẫn đến hiệu quả sử dụng vốn thấp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy NHCSXH huyện Hạ Hòa đã thực hiện tốt vai trò cung cấp vốn ưu đãi cho hộ nghèo, góp phần giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế địa phương. Tỷ lệ nợ quá hạn thấp và tỷ lệ hộ thoát nghèo tăng là minh chứng cho hiệu quả tín dụng. So với các nghiên cứu tại các tỉnh khác như Kiên Giang và Hải Dương, kết quả tương đồng về hiệu quả sử dụng vốn và vai trò của các tổ chức chính trị xã hội trong quản lý vốn vay.

Tuy nhiên, khó khăn về thủ tục và nguồn vốn hạn chế là những thách thức cần được khắc phục. Việc nâng cao năng lực quản lý, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho người vay sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn theo năm, và bảng so sánh thu nhập trước và sau vay vốn để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn

   • Rút ngắn quy trình xét duyệt, giảm giấy tờ không cần thiết để tạo thuận lợi cho hộ nghèo, đặc biệt là nhóm dân trí thấp.
   • Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng tới.
   • Chủ thể thực hiện: NHCSXH huyện phối hợp với các tổ chức chính trị xã hội.

2. Tăng cường đào tạo, tư vấn kỹ thuật cho người vay

   • Tổ chức các lớp tập huấn về quản lý tài chính, kỹ thuật sản xuất, kinh doanh cho hộ nghèo vay vốn.
   • Thời gian: triển khai liên tục hàng năm.
   • Chủ thể: NHCSXH phối hợp với phòng khuyến nông, hội đoàn thể địa phương.

3. Đa dạng hóa nguồn vốn và tăng cường huy động vốn ngân sách

   • Đề xuất cấp trên tăng vốn ngân sách bổ sung cho NHCSXH để đáp ứng nhu cầu vay vốn ngày càng tăng.
   • Thời gian: trong kế hoạch ngân sách 5 năm tới.
   • Chủ thể: UBND huyện, Sở Tài chính, NHCSXH tỉnh.

4. Nâng cao vai trò giám sát và phối hợp của các tổ chức chính trị xã hội

   • Tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay, giảm thiểu rủi ro và sử dụng sai mục đích.
   • Thời gian: thực hiện thường xuyên, hàng quý.
   • Chủ thể: Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên.

5. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giao dịch

   • Triển khai hệ thống giao dịch điện tử, ứng dụng điện thoại di động để giảm chi phí giao dịch và tăng khả năng tiếp cận vốn.
   • Thời gian: trong vòng 1-2 năm tới.
   • Chủ thể: NHCSXH trung ương và địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân hàng chính sách xã hội

   • Hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng ưu đãi, cải tiến quy trình cho vay và giám sát vốn vay.

2. Lãnh đạo và cán bộ các tổ chức chính trị xã hội

   • Tăng cường vai trò ủy thác, giám sát và hỗ trợ người vay vốn trong cộng đồng.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước

   • Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách tín dụng ưu đãi phù hợp với thực tiễn địa phương.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế nông nghiệp, tài chính vi mô

   • Tham khảo mô hình, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn về tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín dụng ưu đãi đối với hộ nghèo là gì?
   Tín dụng ưu đãi là khoản vay với lãi suất thấp, không yêu cầu thế chấp tài sản, dành riêng cho hộ nghèo nhằm hỗ trợ phát triển sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống.

2. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả cho vay ưu đãi?
   Hiệu quả được đánh giá qua quy mô dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn, mức độ sử dụng vốn đúng mục đích, thu nhập và tỷ lệ hộ thoát nghèo sau vay vốn.

3. Những khó khăn chính trong cho vay ưu đãi tại huyện Hạ Hòa là gì?
   Thủ tục vay còn phức tạp, nguồn vốn hạn chế, một số hộ sử dụng vốn sai mục đích và trình độ dân trí thấp ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn.

4. Vai trò của các tổ chức chính trị xã hội trong cho vay ưu đãi?
   Các tổ chức này thực hiện ủy thác cho vay, giám sát sử dụng vốn, hỗ trợ người vay và đảm bảo công khai, dân chủ trong bình xét đối tượng vay.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi trong tương lai?
   Cần đơn giản hóa thủ tục, tăng cường đào tạo kỹ thuật, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao vai trò giám sát và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.

Kết luận

• NHCSXH huyện Hạ Hòa đã góp phần quan trọng trong giảm nghèo bền vững thông qua cho vay ưu đãi hộ nghèo với tỷ lệ nợ quá hạn thấp và tỷ lệ hộ thoát nghèo tăng.
• Hiệu quả sử dụng vốn thể hiện qua tăng thu nhập, tạo việc làm và cải thiện đời sống hộ nghèo.
• Hạn chế chính gồm thủ tục vay vốn phức tạp, nguồn vốn hạn chế và một số hộ sử dụng vốn chưa hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp đột phá như đơn giản hóa thủ tục, đào tạo kỹ thuật, tăng cường giám sát và ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả cho vay.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các chính sách tín dụng ưu đãi trong giai đoạn phát triển kinh tế xã hội tiếp theo, kêu gọi các bên liên quan phối hợp thực hiện.

Các cơ quan quản lý, NHCSXH và tổ chức chính trị xã hội cần phối hợp chặt chẽ triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả cho vay ưu đãi, góp phần thực hiện thành công mục tiêu giảm nghèo bền vững tại huyện Hạ Hòa và các địa phương tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Đói nghèo và cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo 1. Định nghĩa về nghèo Hiện nay do sự phát triển của nền kinh tế thế giới, quan điểm đói nghèo đã được hiểu rộng hơn, sâu hơn và cũng có thể được hiểu theo các cách tiếp cận khác nhau: Theo Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng.

Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa là dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” [9]. Nhà kinh tế học Mỹ Galbraith cũng quan niệm: "Con người bị coi là nghèo khổ khi mà thu nhập của họ, ngay dù thích đáng để họ có thể tồn tại, rơi xuống rõ rệt dưới mức thu nhập cộng đồng. Khi đó họ không thể có những gì mà đa số trong cộng đồng coi như cái cần thiết tối thiểu để sống một cách đúng mực" [31].

Tại hội nghị về chống nghèo đói do Ủy Ban Kinh Tế Xã Hội Khu Vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc - Thái Lan vào tháng 9 năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cho rằng: “Nghèo đói là tình trạng của một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và phong tục ấy được xã hội thừa nhận” [20]. Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen - Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo đói như sau: “Nghèo đói là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 USD mỗi ngày cho một người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại” [20]. Nói một cách cụ thể hơn, nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống ở mức tối thiểu, không thỏa mãn nhu cầu cơ bản của con người. Nhu cầu cơ bản ở c 5 đây chính là cái thiết yếu, cái tối thiểu để duy trì sự tồn tại của con người.

Nhu cầu ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, đi lại, giao tiếp, v.v… Về thời gian: Phần lớn người nghèo có mức sống dưới mức được xác định như một chuẩn thấp nhất có thể chấp nhận trong một thời gian dài (cũng cần phải bổ sung vào số người này những người nghèo tình thế do thất nghiệp do thiên tai, rủi do hay do con người gây ra) [17]. Về giới: Phần lớn người nghèo ở các nước đều là phụ nữ. Mặc dù trong gia đình, nam giới là chủ nhưng phụ nữ vẫn phải gánh chịu nhiều hơn gánh nặng của nghèo [17]. Về không gian: Nghèo diễn ra chủ yếu ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, v.v… Dù nền kinh tế có phát triển đến thế nào chăng nữa, dân cư ở các vùng kể trên vẫn dễ bị rơi vào nghèo [17].

Về môi trường: Hầu hết những người nghèo đều phải sống trong môi trường khắc nghiệt và xuống cấp nghiêm trọng, bởi vì những người nghèo không đủ khả năng và điều kiện gìn giữ, đảm bảo và cải thiện môi trường sống [17]. Tóm lại: Những quan niệm về nghèo đói do các cách tiếp cận khác nhau nên có những ý kiến khác nhau, nghèo là một khái niệm tương đối và có tính biến đổi. Các chỉ số xác định giới hạn nghèo không phải là cứng nhắc và bất biến. Khái niệm về hộ đói: Hộ đói là một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức tối thiểu, không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống hay nói cách khác đó là một bộ phận dân cư hàng năm thiếu ăn, đứt bữa, thường xuyên phải vay nợ và không có khả năng trả nợ.

Khái niệm về hộ nghèo: Hộ nghèo là tình trạng của một số hộ gia đình chỉ thỏa mãn một phần nhu cầu tối thiểu của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Khái niệm xã nghèo: Xã nghèo có các đặc trưng sau: - Tỷ lệ hộ nghèo từ 15% trở lên - Dưới 70% số hộ được sử dụng nước sạch - Tỷ lệ km đường trục xã, liên xã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa đạt chuẩn theo cấp kỹ thuật của bộ giao thông vận tải dưới 90%, tỷ lệ km đường trục c 6 thôn xóm được cứng hóa đạt chuẩn theo cấp kỹ thuật của bộ giao thông vận tải dưới 70%. - Chưa có hoặc có chợ trung tâm xã đạt tiêu chuẩn của bộ xây dựng. - Trình độ dân trí thấp, tỷ lệ mù chữ cao.

Khái niệm về vùng nghèo: Vùng nghèo là chỉ địa bàn tương đối rộng có thể là một số xã liền kề nhau hoặc một vùng dân cư nằm ở vị trí rất khó khăn hiểm trở, giao thông không thuận tiện, cơ sở hạ tầng thiếu thốn, không có điều kiện phát triển sản xuất đảm bảo cuộc sống và là vùng có số hộ nghèo và xã nghèo cao [1]. Chuẩn mực xác định nghèo đói 1. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới Để đánh giá nghèo đói Liên hợp quốc (UNDP) dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối thu nhập cho từng cá nhân hoặc hộ gia đình nhận được trong thời gian nhất định. Nó không quan tâm đến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia đều cho mọi thành phần dân cư.

Phương pháp tính là: Đem chia dân số của 1 nước, 1 châu lục hoặc toàn cầu ra làm 5 nhóm, mỗi nhóm có 20% dân số bao gồm: Rất giàu, giàu, trung bình, nghèo, rất nghèo. Theo cách tính này vào những năm 1990 thì 20% dân số giàu nhất chiếm 82,7% thu nhập toàn thế giới, trong khi 20% người nghèo nhất chỉ chiếm 1,4% thu nhập toàn thế giới. Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra các chỉ tiêu đánh giá mức độ giàu nghèo của các quốc gia dựa vào thu nhập quốc dân bình quân tính theo đầu người trong một năm với cách tính đó là: Phương pháp Atlas tức là tính theo tỷ giá hối đoái và tính theo USD. Theo phương pháp Atlas, năm 1990 người ta chia mức bình quân của các nước trên toàn thế giới làm 6 loại: Trên 25.000USD/người/năm: Là nước cực giàu.000USD/người/năm: Là nước giàu.000USD/người/năm: Là nước khá giàu.000 USD/người/năm: Là nước trung bình.

- Từ 500 đến dưới 2.500USD/người/năm: Là nước nghèo. - Dưới 500USD/người/năm: Là nước cực nghèo. c 7 Cũng theo quan niệm trên Ngân hàng thế giới đưa ra kiến nghị thang nghèo đói như sau: + Đối với các nước nghèo: Các cá nhân bị coi là nghèo khi mà có thu nhập dưới 0. + Đối với các nước đang phát triển là 1 USD/ngày.

+ Các nước thuộc châu Mỹ La Tinh và Caribe là 2 USD/ngày. + Các nước Đông Âu là 4 USD/ngày. + Các nước công nghiệp phát triển là 14,4 USD/ngày. Theo quan điểm chung của nhiều nước, hộ nghèo là hộ có thu nhập dưới 1/3 mức trung bình của xã hội.

Do đặc điểm của nền KT - XH và sức mua của đồng tiền khác nhau, chuẩn nghèo theo thu nhập (tính theo USD) cũng khác nhau ở từng quốc gia. Ở một số nước có thu nhập cao, chuẩn nghèo được xác định là 14USD/người/ngày. Trong khi đó chuẩn nghèo của Malaysia là 28 USD/ người /tháng, Srilanca là 17 USD/người/tháng, v.v… Ở Việt Nam, GDP bình quân khoảng 600USD/người/năm, nên so diện chung của thế giới nước ta là nước nghèo khó. Do đó, không thể lấy mức nghèo của WB để xác định nghèo của Việt Nam.

[17] Vì vậy, các quốc gia đều tự đưa ra chuẩn của riêng nước mình thông thường thấp hơn thang nghèo đói mà Ngân hàng thế giới đưa ra. Ví dụ như Mỹ đưa ra chuẩn nghèo là mức thu nhập dưới 16.000 Kcal đối với một hộ gia đình chuẩn (gia đình 4 người) trong một năm tương đương với 11,1 USD/ngày/người. Nhưng cần thấy rằng, ngoài thu nhập nghèo đói còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác như văn hóa, chính trị, xã hội, sức khỏe, trình độ… Vì vậy, để đánh giá vấn đề nghèo đói, bên cạnh tiêu chí thu nhập quốc gia bình quân, UNDP còn đưa ra chỉ số phát triển con người HDI bao gồm hệ thống 3 chỉ tiêu: tuổi thọ, tình trạng biết chữ của người lớn và thu nhập bình quân đầu người trong năm. Đây là chỉ tiêu cho phép đánh giá đầy đủ và toàn diện về sự phát triển và trình độ văn minh của mỗi quốc gia, nhìn nhận nước giàu nghèo tương đối chính xác và khách quan.

Xác định tiêu chí chuẩn nghèo của Việt Nam - Phương pháp xác định chuẩn nghèo đói theo tiêu chuẩn quốc gia. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan thường trực của chương trình XĐGN đã c 8 tiến hành rà soát chuẩn nghèo qua các thời kì. Lúc đầu, nghèo được xác định dựa trên các chỉ tiêu nhu cầu, sau đó chuyển sang chỉ tiêu thu nhập, kết quả là đã 6 lần công bố chuẩn nghèo đói cho từng giai đoạn khác nhau (bảng 2. Quy định về chuẩn nghèo đói (theo tiêu chuẩn quốc gia) Chuẩn nghèo đói Phân loại người Mức thu nhập bình qua các giai đoạn nghèo đói quân/người/tháng Đói (KV nông thôn) Dưới 8Kg 1993 - 1995 Đói (KV thành thị) Dưới 13Kg (Mức thu nhập bình Nghèo (KV nông thôn) Dưới 15Kg quân quy ra gạo) Nghèo (KV thành thị) Dưới 20Kg Đói (tính cho mọi khu vực) Dưới 13Kg (45.000 đồng) 1996 - 2000 Nghèo (KV nông thôn, Dưới 15Kg (55.000 đồng) (Mức thu nhập quy miền núi, hải đảo) ra gạo tương đương Nghèo (KV nông thôn, Dưới 20Kg (70.000 đồng) với số tiền) đồng bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) Dưới 25Kg (90.000 đồng) Nghèo (KV nông thôn, Dưới 80.000 đồng 2001 - 2005 miền núi, hải đảo) (mức thu nhập tính Nghèo (KV nông thôn, Dưới 100.000 đồng bằng tiền) đồng bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) Dưới 150.000 đồng 2006 - 2010 Nghèo (KV nông thôn) Dưới 200.000 đồng bằng tiền) Nghèo (KV nông thôn) Dưới 400.000 đồng 2011 - 2015 Nghèo (KV thành thị) Dưới 500.000 đồng bằng tiền) Cận nghèo (KV thành thị) 501.000 đồng Nghèo (KV nông thôn) Dưới 700.000 đồng 2016- 2020 Nghèo (KV thành thị) Dưới 900.000 đồng bằng tiền) Cận nghèo (KV thành thị) Trên 900.