CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ MỞ RỘNG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Các khái niệm cơ bản • Thị trường ngoại hối (Forex Exchange Market- FOREX) Thị trường ngoại hối là thị trường diễn ra các hoạt động giao dịch, mua bán ngoại tệ và các phương tiện thanh toán có giá trị ngoại tệ khác. Đây cũng là nơi hình thành tỷ giá hối đoái theo quan hệ cung cầu, là một bộ phận của thị trường tài chính có trình độ phát triển cao. Đặc điểm của Thị trường ngoại hối: + Thị trường ngoại hối không tồn tại trong một không gian cụ thể nhất định mà hoạt động của nó thông qua các phương tiện thông tin hiện đại do vậy còn được gọi là thị trường không gian ( space market) + Có tính quốc tế hoá cao thể hiện ở hai điểm: 1, Đây là thị trường toàn cầu, hoạt động 24/24h do sự chênh lệch múi giờ giữa các khu vực trên thế giới, khi thị trường Châu Mỹ đóng cửa thì thị trường Châu Á sẽ mở cửa và cứ như vậy, nó hoạt động theo một chu kỳ khép kín trên toàn cầu 2, Tỷ giá được yết trên các thị trường khác nhau nhưng hầu như là thống nhất với nhau do thị trường hoạt động hiệu quả và FOREX rất nhạy cảm cũng như bị chi phối bởi các sự kiện kinh tế chính trị xã hội và chính sách tiền tệ của một số nước có ngoại tệ mạnh + Giao dịch mua bán các loại ngoại tệ tự do chuyển đổi. + Giao dịch với khối lượng lớn (khối lượng tối thiểu và doanh số) Các thành viên của thị trường ngoại hối: + Nhóm khách hàng mua bán lẻ (Retail clients) : bao gồm các công ty nội địa đa quốc gia, những nhà đầu tư quốc tế và tất cả những ai có nhu cầu mua bán ngoại hối nhằm hai mục đích: chuyển đổi tiền tệ và phòng ngừa rủi ro tỷ giá.
Nhóm khách 5 hàng này có đặc điểm là họ mua bán không nhằm mục đích kinh doanh mà chỉ phục vụ cho hoạt động của chính mình do vậy thông thường họ mua bán thông qua các ngân hàng thương mại. + Nhóm các ngân hàng thương mại ( Commercial bank): nhóm khách hàng này tiến hàng giao dịch nhằm hai mục đích: cung cấp dịch vụ và kinh doanh cho chính mình. Các ngân hàng thương mại tiến hành giao dịch ngoại hối theo hai phuong thức: trực tiếp với nhau và với khách hàng hoặc là gián tiếp thông qua các nhà môi giới. Trên thị trường tiền tệ thế giới ảnh hưởng nhiều nhất của các ngân hàng quốc tế lớn, khối lượng giao dịch hàng ngày đạt tỷ USD cụ thể là: Deutsche Bank, Barclays Bank, Ngân hàng Liên bang Thụy Sĩ, Citibank, Ngân hàng Chase Manhattan, Standard Chartered Bank và những thành phần tham gia khác.
Sự khác biệt chính của họ là khối lượng lớn các giao dịch có thể dẫn đến những thay đổi đáng kể trong việc biến động của tỷ giá trên thị trường tiền tệ. Qua đó thấy được vai trò của NHTM trong thị trường FOREX + Nhóm các nhà môi giới (Foreign exchange brokers): Nhóm khách hàng này hành nghề dựa trên giấy phép và họ chỉ cung cấp dịch vụ cho khách hàng chứ không mua bán cho chính mình. Các nhà môi giới thu thập hầu hết các lệnh đặt mua và lệnh đặt bán trên cơ sở cung cấp tỷ giá chào mua và tỷ giá chào bán cho khách hàng của mình và nhận một khoản phí dịch vụ từ khách hàng. + Các ngân hàng trung ương ( Central banks): Ngân hàng trung ương tác động lên thị trường ngoại hối tuỳ theo mục đích của nền kinh tế.
Họ sẽ mua vào hoặc bán ra nội tệ trên thị trường ngoại hối nhằm gầy ảnh hưởng lên tỷ giá theo hướng mà NHTW cho là có lợi trong chế độ tỷ giá thả nổi và ngược lại họ sẽ bắt buộc duy trì tỷ giá theo một biên độ cố định trong chế độ tỷ giá cố định. Tóm lại, các thành viên và mối quan hệ giữa các thành viên trong FOREX có thể đựoc biểu diễn bằng sơ đồ sau: 6 Vai trò của Thị trường hối đoái + Tạo điều kiện để kết nối các nhu cầu giao dịch ngoại tệ trong nền kinh tế + Làm cho các giao dịch mua bán trao đổi ngoại tệ đi vào nề nếp, ổn định, góp phần ổn định thị trường tài chính + Giúp NHTW nắm bắt được thông tin về thị trường để tham mưu cho chính phủ trong việc thực hiện chính sách quản lý ngoại tệ. + Tạo điều kiện để hội nhập với thị trường tài chính quốc tế. • Ngoại hối : Theo nghị định 160/2006/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành pháp lệnh ngoại hối, điều 3 có nói: Ngoại hối bao gồm: a, Đồng tiền của quốc gia, lãnh thổ khác, đồng tiền chung châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực (sau đây gọi là ngoại tệ) b) Phương tiện thanh toán bằng ngoại tệ, gồm séc, thẻ thanh toán, hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ, chứng chỉ tiền gửi và các phương tiện thanh toán khác; 7 c) Các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ, gồm trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác; d) Vàng thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của người cư trú; vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; đ) Đồng tiền của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc được sử dụng trong thanh toán quốc tế.
■ Ngoại tệ : Theo khái niệm như trên về ngoại hối thì có một sự khác nhau giữa ngoại hối và ngoại tệ. Khái niệm ngoại hối rộng hơn và bao gồm cả khái niệm ngoại tệ. Ngoại hối là phương tiện thiết yếu trong quan hệ kinh tế, chính trị, văn hoá. giữa các quốc gia trên thế giới, nó bao gồm ngoại tệ, vàng, giấy tờ có giá và các công cụ thanh toán nước ngoài.
Tuy nhiên trên thực tế người ta chỉ giao dịch mua bán ngoại tệ, còn các giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ phải thông qua nghiệp vụ chiết khấu mới có thể tiến hành mua bán ngoại tệ trên thị trường ngoại hối. Như vậy có thể thấy ngoại tệ có vai trò đặc biệt quan trọng, nó là phương tiện dự trữ của cải, phương tiện thanh toán và hạch toán quốc tế. ■ Tỷ giá hối đoái: Khái niệm : Tỷ giá hối đoái là tỷ lệ chuyển đổi từ đơn vị tiền tệ nước này sang đơn vị tiền tệ nước khác. Tỷ giá hối đoái là quan hệ tỷ lệ so sánh giữa đồng tiền nước này với đồng tiền nước khác trên cơ sở hàm lượng vàng hoặc sức mua của các đồng tiền đó.
Tỷ giá hối đoái là giá cả của một đơn vị tiền tệ nước này được biểu hiện bằng bao nhiêu đơn vị tiền tệ nước khác. Tỷ giá hối đoái là giá cả để mua bán trao đổi ngoại tệ 8 Có rất nhiều khái niệm về tỷ giá hối đoái nhưng khái niệm: “Tỷ giá hối đoái là giá cả của một đồng tiền được biểu thị thông qua đồng tiền khác” có thể coi là một định nghĩa phổ biến nhất về tỷ giá. Ví dụ: 1USD = 20,800 VND nghĩa là giá cả của USD được biểu thị qua VND và 1 USD có giá là 20,800 VND ■ Kinh doanh ngoại tệ: Kinh doanh ngoại tệ có thể hiểu theo nghĩa chung nhất là toàn bộ hoạt động của NHTM có liên quan đến các nghiệp vụ và giao dịch ngoại tệ với mục đích tập trung và chu chuyển vốn ngoại tệ ở thị trường ngoại tệ trong nước và quốc tế nhằm đảm bảo thanh toán hàng hoá và dịch vụ ngoại thương góp phần quan trọng vào việc mở rộng và phát triển kinh tế đất nước và đồng thời đảm bảo lợi nhuận cho bản thân ngân hàng. Hoạt động kinh doanh ngoại tệ của NHTM là hoạt động mang tính dịch vụ nhằm thu hút, đáp ứng nhu cầu đa dạng các loại ngoại tệ để thanh toán xuất nhập khẩu, đáp ứng nhu cầu cho sự phát triển kinh tế của quốc gia và vì lợi nhuận của bản thân ngân hàng • Khái niệm mở rộng: Là sự gia tăng về số lượng điểm giao dịch thực hiện hoạt động kinh doanh ngoại tệ, sự đa dạng về loại tiền tệ giao dịch, sản phẩm kinh doanh ngoại tệ và loại hình khách hang giao dịch.
Khái niệm này được xác định dựa trên các tiêu chí như: tỷ trọng doanh số phát sinh của mỗi loại hình giao dịch kinh doanh ngoại tệ trên tổng doanh số của chi nhánh, cơ cấu loại tiền giao dịch và số lượng các điểm giao dịch thực hiện KDNT ■ Công cụ tài chính phái sinh. Công cụ phái sinh là một công cụ tài chính hoạt hợp đồng thoả mãn đồng thời 3 đặc điểm: - Có giá trị thay đổi theo sự thay đổi của biến số cơ sở - Không yêu cầu hoặc yêu cầu đầu tư thuần ban đầu thấp hơn so với các loại hợp đồng khác có phản ứng tương tự đối với sự thay đổi của các yếu tố thị trường 9 - Được thanh toán và một ngày trong tương lai Trong đó Tài sản cơ sở là các khoản mục gốc có thể trao đổi mua bán trong tương lai được quy định trong hợp đồng phái sinh như: số lượng hang hoá, chứng khoán, ngoại tệ, giá trị các khoản cho vay hoặc đi vay Giao dịch phái sinh là các giao dịch sử dụng công cụ tài chính phái sinh với mục đích thương mại hoặc phòng ngừa rủi ro. Trên thị trường ngoại hối có các 5 nghiệp vụ được giao dịch đó là: giao ngay (spot), kỳ hạn (forward), hoán đổi (swap), giao sau (future) và quyền chọn (option). Trong đó giao ngay được xem là nghiệp vụ cơ bản, các nghiệp vụ còn lại được xem là phái sinh.2 Vai trò của NHTM và mục đích kinh doanh ngoại tệ của NHTM Vai trò của NHTM; • Vai trò tập trung vốn của nền kinh tế Trong nền kinh tế có những chủ thể có dư tiền và khoản tiền đó chưa được sử dụng một cách triệt để (ví dụ như vẫn còn cất giấu trong nhà chưa được mang ra lưu thông) nhưng họ cũng muốn tiền này sinh lời cho mình và họ nghĩ là cho vay và có những chủ thể cần tiền để hoạt động kinh doanh.
Nhưng những chủ thể này không quen biết nhau và cũng có thể không tin tưởng nhau nên tiền vẫn chưa được lưu thông.