CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, LỢI ÍCH VÀ RỦI RO VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN 1. Khái niệm Cho vay cá nhân là một trong những nghiệp vụ cơ bản của nghiệp vụ tín dụng ngân hàng, là loại tín dụng có cơ cấu dư nợ tương đối đáng kể trong tổng số dư nợ tín dụng của các NHTM ngày nay. Cho vay cá nhân là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình.
Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp các cá nhân có thể trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ. Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và dịch vụ khác cũng được tài trợ bởi cho vay cá nhân. Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân: Thứ nhất, lãi suất cho vay cá nhân thường cao hơn so với lãi suất cho vay khách hàng doanh nghiệp. Đó là do quy mô của từng hợp đồng vay thường nhỏ, dẫn đến chi phí tổ chức cho vay cao do quy trình tín dụng như đối với các khoản vay sản xuất quy mô lớn khác.
Hơn nữa, cho vay cá nhân có độ rủi ro cao hơn các khoản vay doanh nghiệp do khách hàng cá nhân có thông tin kém minh bạch, nguồn trả nợ không ổn định. Thứ hai, nhu cầu vay cá nhân phụ thuộc vào chu kỳ của nền kinh tế. Khi nền kinh tế suy thoái, thu nhập của người dân giảm nên nhu cầu vay cũng giảm. Nhưng khi nền kinh tế tăng trưởng, thu nhập của người dân tăng thì kéo theo nhu cầu vay của họ cũng sẽ tăng.
Thứ ba, nhu cầu vay của người dân hầu như ít co giãn với lãi suất. 5 Thông thường, người đi vay quan tâm tới số tiền phải thanh toán hơn là lãi suất mà họ phải chịu. Chỉ có khách hàng doanh nghiệp rất quan tâm đến lãi suất cho vay để từ đó so sánh với mức sinh lời để quyết định hiệu quả sử dụng vốn và có nên vay hay không. Thứ tư, mức thu nhập và trình độ học vấn là hai biến số có quan hệ rất mật thiết tới nhu cầu vay của khách hàng.
Khi khách hàng có mức thu nhập cao và ổn định thì họ sẽ có nhu cầu mua sắm nhiều hàng hóa xa xỉ như nhà, đất, ô tô, đi du học. do đó sẽ có nhu cầu vay cao. Ngược lại, khi khách hàng có mức thu nhập thấp thì dù có nhu cầu vay thì họ cũng không có khả năng trả nợ và sẽ không vay. Trình độ học vấn có tác động lớn đến công việc, thu nhập và sự hiểu biết về các sản phẩm cho vay cá nhân của Ngân hàng, từ đó tác động đến nhu cầu vay của khách hàng.
Thứ năm, chất lượng các thông tin tài chính của khách hàng đi vay là không cao. Các thông tin tài chính của khách hàng chủ yếu là lương, tài sản và các khoản thu nhập khác do đó có khả năng chứng thực không cao bằng các thông tin tài chính đã được kiểm toán của doanh nghiệp và các nguồn thu này rất dễ để làm giả. Thêm vào đó, nguồn để trả nợ ngân hàng đa phần là từ nguồn thu nhập không chứng minh được của khách hàng nên rất khó có thể xác thực. Thứ sáu, nguồn trả nợ chủ yếu của người đi vay là từ lương và các khoản thu nhập khác.
Do đó có thể biến động lớn, phụ thuộc vào quá trình làm việc, kỹ năng, kinh nghiệm đối với công việc. Thứ bảy, tư cách của khách hàng là yếu tố khó xác định song lại rất quan trọng, quyết định sự hoàn trả của khoản vay. Tư cách của khách hàng là thiện chí trả nợ của người đi vay tức là đạo đức tốt, tin tưởng được. Đó là điều rất khó xác định đối với những khách hàng mà ngân hàng mới tiếp xúc lần đầu và đối với những khách hàng chủ ý lừa đảo Ngân hàng, chủ yếu được xác định dựa vào năng lực và kinh nghiệm của cán bộ tín dụng.
6 Thứ tám, việc xử lý tài sản đảm bảo để thu hồi nợ gặp rất nhiều khó khăn. Cách phổ biến nhất để xử lý tài sản đảm bảo là kiện ra tòa để phát mại tài sản, tuy nhiên để phát mại đuợc tài sản thì có thể kéo dài nhiều năm, khiến Ngân hàng phát sinh nhiều chi phí, có thể gặp phải những vụ án tranh chấp phát sinh liên quan đến tài sản, Ngân hàng và khách hàng không thống nhất về giá tài sản thế chấp khi thanh lý thu hồi vốn. làm ảnh huởng đến việc xử lý khoản nợ của khách hàng. Lợi ích của hoạt động cho vay cá nhân a.
Đối với người tiêu dùng - Giúp cho người tiêu dùng được tiêu dùng nhiều và thoả mãn mãn một cách tốt nhất các nhu cầu đó. Xã hội ngày càng phát triển, thu nhập và trình độ dân trí ngày càng cao cũng là một nguyên nhân lớn tác động đến nhu cầu tiêu dùng của người dân. Những nhu cầu đó không chỉ là những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống hàng ngày ăn, ở, mặc, mà nó còn là những nhu cầu thỏa mãn một cách tốt nhất. Tất nhiên xã hội nào cũng vậy, nhu cầu là của mọi người nhưng không phải ai cũng có đủ khả năng đáp ứng hết các nhu cầu đó bằng chính nguồn lực của mình tại thời điểm hiện tại.
Chính vì nắm bắt được tính thiết yếu của vấn để, bên cạnh việc đặt lợi ích của người tiêu dùng lên hàng đầu, các Ngân hàng đã đưa ra sản phẩm cho vay cá nhân. Có thể nói, người tiêu dùng là người hưởng trực tiếp và nhiều nhất những lợi ích từ sản phẩm cho vay cá nhân. - Thoả mãn một số nhu cầu cấp bách, khẩn cấp như nhu cầu về giáo dục, y tế.đòi hỏi người tiêu dùng phải có ngay khả năng thanh toán và Ngân hàng là nơi thỏa mãn tốt nhất mong muốn của họ. Như vậy, việc Ngân hàng thực hiện nghiệp vụ cho vay cá nhân sẽ mang lại cho người tiêu dùng những lợi ích tốt nhất.
Đối với nhà sản xuất Khi người tiêu dùng có nhu cầu tiêu thụ sản phẩm nhiều hơn, và khả năng thanh toán tức thì của họ được đáp ứng bởi Ngân hàng kéo theo là những nhà sản xuất sẽ gia tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm, vốn được thu hồi và quay vòng nhanh, từ đó đem lại lợi nhuận, mở rộng quy mô sản xuất, mở rộng thị trường. Không chỉ dừng lại ở nhu cầu của người tiêu dùng được đáp ứng đầy đủ, phong phú đa dạng hơn do nhà sản xuất tăng quy mô, mà còn đẩy các nhà sản xuất cạnh tranh lẫn nhau để đưa ra đựơc sản phẩm thỏa mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng về số lượng, mẫu mã, chủng loại sản phẩm, từ đó thúc đẩy sản xuất phát triển. Đối với NHTM - Giúp Ngân hàng nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường, gia tăng lợi nhuận, tăng thị phần và hình ảnh của Ngân hàng trên thị trường. Sau khi gia nhập WTO, Việt Nam sẽ phải mở cửa tất cả các lĩnh vực, trong đó có Tài chính - Ngân hàng.
Thách thức lớn nhất đối với quá trình hội nhập quốc tế trong dịch vụ ngân hàng của Việt Nam là sản phẩm dịch vụ nghèo nàn, quản lý không theo tiêu chuẩn quốc tế, thể hiện trên nhiều hoạt động như: quản trị rủi ro, tài sản nợ, kiểm toán nội bộ, yếu về vốn. Trong khi hoạt động của Ngân hàng trong nước chủ yếu vẫn là tín dụng, còn các Ngân hàng nước ngoài lại rất mạnh về dịch vụ. Cuộc đổ bộ ồ ạt của các Ngân hàng nước ngoài sẽ gây rất nhiều khó khăn cho các Ngân hàng trong nước, đặc biệt là những Ngân hàng quy mô nhỏ. Chúng ta sẽ chấp nhận cuộc cạnh tranh này chứ không lùi bởi ngành Ngân hàng có thế mạnh riêng.
Như vậy để tăng tính cạnh tranh của NHTM thì cần phải phát triển một cách toàn diện hoạt động Ngân hàng cả chiều rộng lẫn chiều sâu, trong đó cho vay cá nhân đóng một vai trò quan trọng trong việc xây dựng chiến lược cạnh tranh của Ngân hàng. - Mở rộng cho vay cá nhân là một hướng giúp các NHTM phân tán rủi ro. 8 Nếu như các năm trước đây, các Ngân hàng thương mại tập trung chủ yếu là cho vay doanh nghiệp bởi cho vay hàng nghìn người cũng không bằng một món vay của một doanh nghiệp lớn. Đứng trước tình hình kinh tế khó khăn, khu vực doanh nghiệp khó hấp thụ vốn, hơn nữa một khoản vay lớn đi kèm với những rủi ro lớn, các doanh nghiệp càng lớn thì càng nhạy cảm với những biến động lớn của thị trường.
Nhìn từ góc độ quản trị rủi ro danh mục, nhiều khoản vay nhỏ cho khách hàng cá nhân sẽ giúp phân tán được rủi ro tín dụng tốt hơn tập trung vào một vài món vay lớn cho khách hàng doanh nghiệp. Đối với nền kinh tế - Gia tăng khả năng chi tiêu của người dân. Chênh lệch chi tiêu giữa các vùng, miền là những căn cứ quan trọng để các doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh theo chiến thuật phân đoạn thị trường, bố trí và phát triển kết cấu hạ tầng thương mại phù hợp với sức mua. Xu hướng mua sắm hàng giá trị cao, hàng hiệu, chạy theo model mới đang xuất hiện ở giới trẻ thành phố đã bắt đầu theo kịp xu hướng tiêu dùng của khu vực và thế giới.
- Góp phần đẩy mạnh tốc độ phát triển của xã hội. Một trong những chỉ tiêu phản ánh sự phát triển của xã hội là mức sống của người dân. Tuy nhiên, ở Việt Nam với 80% dân số chỉ nắm trong tay 20% của cải của xã hội thì không phải tất cả mọi người đều có khả năng tự tài trợ cho những nhu cầu của bản thân. Cho vay cá nhân chính là một giải pháp giúp người dân nâng cao chất lượng cuộc sống bằng cách sử dụng hàng hóa dịch vụ khi chưa có khả năng thanh toán, hay nói cách khác là hưởng thụ ngay từ bây giờ những lợi ích mà họ sẽ đạt được trong tương lai.
- Cho vay cá nhân là đòn bẩy hữu hiệu cho việc kích cầu. Thị trường cho vay cá nhân đã góp phần tạo nên sự sôi động của nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển, tạo nguồn vốn cho khu vực sản xuất 9 trong nước, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từ đó tăng GDP cho nền kinh tế.