Luận văn thạc sĩ hay ảnh hưởng của một số giải pháp kỹ thuật đến khả năng sinh sản của lợn bản nuôi tại huyện tân lạc tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ phân tích ảnh hưởng của giải pháp kỹ thuật đến khả năng sinh sản của lợn bản nuôi tại huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình.

• Tác giả: Bùi Văn Tứ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Quyên
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn Nuôi
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Một Số Giải Pháp Kỹ Thuật Đến Khả Năng Sinh Sản Của Lợn Bản Nuôi Tại Huyện Tân Lạc, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu của đề tài
• 0.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Giống bản địa
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Đặc điểm của giống bản địa
• 1.2.3. Sự đa dạng các giống lợn bản địa ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm sinh sản của lợn
• 1.4. Một số biện pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sản xuất của lợn nái
• 1.5. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình
• 1.6. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.6.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.6.2. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung 1: Đánh giá thực trạng chăn nuôi lợn nái Bản tại một số xã của huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình
• 2.3.2. Nội dung 2: Ứng dụng một số giải pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sinh sản của lợn bản nuôi tại một số xã của huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình
• 2.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả điều tra thực trạng chăn nuôi lợn bản tại một số xã của huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình
• 3.2. Cơ cấu đàn lợn nuôi tại một số xã thuộc huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Các nhóm lợn được nuôi tại các xã nghiên cứu
• 3.3. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm phòng cho đàn lợn bản tại các địa điểm nghiên cứu
• 3.4. Một số đặc điểm sinh trưởng và sinh sản của lợn bản nuôi tại các xã nghiên cứu
• 3.5. Một số đặc điểm về nguồn giống, phương thức nuôi dưỡng và tình hình sử dụng thức ăn nuôi lợn bản tại địa phương
• 3.6. Ưu nhược điểm, thuận lợi và khó khăn trong chăn nuôi lợn bản truyền thống tại các xã nghiên cứu
• 3.7. Khả năng tiêu thụ và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn bản truyền thống
• 3.8. Kết quả của việc ứng dụng một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất sinh sản của lợn bản
• 3.9. Kết quả đánh giá hiệu quả của việc cải thiện chế độ dinh dưỡng cho lợn nái mang thai đến năng suất sinh sản của lợn nái Bản
• 3.10. Kết quả đánh giá hiệu quả của việc thay đổi phương thức nuôi nhốt đến năng suất sinh sản của lợn nái Bản
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sinh sản lợn bản tại Tân Lạc Hòa Bình

Giải pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sinh sản lợn bản tại Tân Lạc, Hòa Bình là một chủ đề quan trọng trong ngành chăn nuôi. Việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến không chỉ giúp cải thiện năng suất mà còn bảo tồn giống lợn bản địa. Lợn bản tại Tân Lạc có nhiều đặc điểm quý, nhưng cũng gặp phải nhiều thách thức trong việc sinh sản. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp kỹ thuật là cần thiết để nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

1.1. Đặc điểm sinh sản của lợn bản tại Tân Lạc

Lợn bản tại Tân Lạc có khả năng sinh sản thấp, thường đẻ ít con và tỉ lệ nuôi sống không cao. Các yếu tố như dinh dưỡng, chăm sóc và điều kiện sống ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản của chúng. Việc cải thiện chế độ dinh dưỡng và chăm sóc có thể giúp nâng cao năng suất sinh sản.

1.2. Tình hình chăn nuôi lợn bản tại Tân Lạc

Chăn nuôi lợn bản tại Tân Lạc chủ yếu diễn ra trong các hộ gia đình nhỏ lẻ. Nhiều hộ chưa áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp. Việc nâng cao nhận thức và áp dụng các giải pháp kỹ thuật là cần thiết để cải thiện tình hình này.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nâng cao khả năng sinh sản lợn bản

Mặc dù lợn bản có nhiều ưu điểm, nhưng việc nâng cao khả năng sinh sản vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như dinh dưỡng không đầy đủ, bệnh tật và phương pháp chăn nuôi chưa hiệu quả là những yếu tố cản trở. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Thiếu dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sinh sản

Chế độ dinh dưỡng không đầy đủ là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến khả năng sinh sản thấp của lợn bản. Việc bổ sung thức ăn giàu dinh dưỡng có thể cải thiện tình trạng này, giúp lợn khỏe mạnh hơn và tăng khả năng sinh sản.

2.2. Bệnh tật và ảnh hưởng đến năng suất

Bệnh tật là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản của lợn bản. Việc tiêm phòng và quản lý sức khỏe đàn lợn là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng suất sinh sản.

III. Phương pháp cải thiện khả năng sinh sản lợn bản tại Tân Lạc

Để nâng cao khả năng sinh sản của lợn bản tại Tân Lạc, cần áp dụng một số phương pháp kỹ thuật hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm cải thiện chế độ dinh dưỡng, áp dụng kỹ thuật phối giống hiện đại và quản lý sức khỏe đàn lợn.

3.1. Cải thiện chế độ dinh dưỡng cho lợn

Bổ sung thức ăn giàu dinh dưỡng và phù hợp với nhu cầu sinh lý của lợn là rất quan trọng. Việc sử dụng thức ăn công nghiệp kết hợp với thức ăn tự nhiên có thể giúp nâng cao sức khỏe và khả năng sinh sản của lợn.

3.2. Kỹ thuật phối giống hiện đại

Áp dụng các kỹ thuật phối giống hiện đại như phối giống nhân tạo có thể giúp cải thiện chất lượng giống và tăng khả năng sinh sản. Việc chọn lọc giống lợn có năng suất cao cũng là một giải pháp hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Tân Lạc

Nghiên cứu về các giải pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sinh sản lợn bản tại Tân Lạc đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng giống lợn bản địa.

4.1. Kết quả từ việc cải thiện dinh dưỡng

Các nghiên cứu cho thấy việc cải thiện chế độ dinh dưỡng đã giúp tăng tỉ lệ nuôi sống và số lượng con đẻ. Điều này chứng tỏ rằng dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong khả năng sinh sản của lợn.

4.2. Hiệu quả từ kỹ thuật phối giống

Kỹ thuật phối giống hiện đại đã giúp nâng cao chất lượng giống lợn bản. Nhiều hộ chăn nuôi đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về năng suất sinh sản sau khi áp dụng các phương pháp này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho lợn bản tại Tân Lạc

Việc nâng cao khả năng sinh sản lợn bản tại Tân Lạc là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các giải pháp kỹ thuật đã được áp dụng cho thấy hiệu quả tích cực. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp mới để bảo tồn và phát triển giống lợn bản địa.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn giống lợn bản

Bảo tồn giống lợn bản không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích người dân tham gia bảo tồn giống lợn bản.

5.2. Hướng phát triển bền vững cho chăn nuôi lợn

Phát triển bền vững trong chăn nuôi lợn bản cần được chú trọng. Việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật hiện đại kết hợp với bảo tồn giống lợn bản địa sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn bản địa theo hướng an toàn sinh học và bền vững đang là chiến lược trọng tâm nhằm khai thác hiệu quả nguồn gen đặc sản vùng cao, giảm thiểu sự phụ thuộc vào thức ăn công nghiệp. Tại huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, giống lợn Bản từ lâu đã trở thành vật nuôi truyền thống gắn bó mật thiết với sinh kế của đồng bào dân tộc Mường (chiếm 85,5% dân số toàn huyện). Tuy nhiên, tập quán chăn thả tự do chiếm tới 51,11% cùng kỹ thuật chăm sóc lạc hậu đã dẫn đến nhiều hạn chế: tỷ lệ phối giống cận huyết cao do 61,67% đàn giống tự phối nội bộ, năng suất sinh sản thấp chỉ đạt khoảng 6,15 - 6,80 con sơ sinh/lứa và tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa chỉ đạt 5,45 - 5,77 con/lứa.

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng chăn nuôi lợn nái Bản tại nông hộ, đồng thời khảo nghiệm tác động của các giải pháp kỹ thuật can thiệp bao gồm cân đối khẩu phần dinh dưỡng (bổ sung thức ăn đậm đặc) và chuyển đổi phương thức nuôi nhốt có kiểm soát. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa tại 3 xã trọng điểm gồm Phú Cường, Phú Vinh và Trung Hòa thuộc huyện Tân Lạc trong thời gian từ tháng 7 năm 2018 đến tháng 7 năm 2019.

Kết quả đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống số liệu chuẩn xác về các chỉ tiêu sinh lý, sinh sản của giống lợn bản địa Hòa Bình. Đây là cơ sở thực chứng giúp nâng cao hệ số lứa đẻ từ 1,78 lên trên 1,9 lứa/năm, gia tăng khối lượng cai sữa ở 60 ngày tuổi (đạt trên 5,43 kg/con) và giảm tỷ lệ hao hụt đàn con, mở ra hướng đi bền vững trong tái cơ cấu chăn nông hộ miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tương tác di truyền - ngoại cảnh và quy luật thích nghi sinh thái của vật nuôi bản địa. Các giống nội địa trải qua quá trình chọn lọc tự nhiên lâu đời sở hữu sức đề kháng cao, khả năng tận dụng thức ăn thô xanh nghèo dinh dưỡng nhưng năng suất thể vóc thường bị giới hạn. Đồng thời, đề tài ứng dụng lý thuyết sinh lý sinh sản gia súc cái, tập trung vào chu kỳ mang thai (trung bình 114 ngày), cơ chế phát triển của bào thai trong giai đoạn chửa kỳ 2 (chiếm 3/4 khối lượng tăng trưởng của thai) và quy luật tiết sữa đầu giàu kháng thể gamma-globulin trong 24 giờ đầu sau sinh.

Khung phân tích vận dụng các tiêu chuẩn dinh dưỡng quốc gia đối với lợn nái sinh sản theo khuyến cáo kỹ thuật chăn nuôi nông hộ, tích hợp 4 khái niệm cốt lõi:

• Năng suất sinh sản lợn nái: Đo lường qua số con sơ sinh sống/ổ, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa và khoảng cách giữa hai lứa đẻ.
• Cân đối năng lượng trao đổi và protein thô: Thiết lập tỷ lệ protein thô đạt 13,7% - 14,59% và năng lượng trao đổi từ 2.965 - 3.015 Kcal/kg thức ăn.
• Phương thức nuôi nhốt cải tiến: Chuyển đổi từ thả rông sang làm chuồng trại có mái che, vật liệu cách nhiệt, có ô úm chuyên biệt cho lợn con.
• Ưu thế thích nghi bản địa: Khả năng chống chịu dịch bệnh và chất lượng thịt đặc sản của giống lợn địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp điều tra dịch tễ học mô tả và bố trí thí nghiệm đối chứng ngẫu nhiên trên thực địa:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát ngẫu nhiên 180 hộ chăn nuôi tại 3 xã Phú Cường, Phú Vinh, Trung Hòa (60 hộ/xã) với tổng đàn theo dõi lên tới 5.581 con lợn. Trong phần thực nghiệm, 40 lợn nái Bản ở lứa đẻ 2 đến 4 được tuyển chọn đồng đều về thể trạng, chia đều thành 2 lô đối chứng và thí nghiệm (20 nái/lô).
• Nguồn dữ liệu: Kết hợp số liệu thứ cấp từ Phòng Thống kê huyện Tân Lạc và số liệu sơ cấp thu thập qua bảng câu hỏi bán cấu trúc, phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia cùng các phép cân đo trực tiếp bằng cân cơ học chuyên dụng (độ chính xác 10g đến 50g).
• Phương pháp phân tích: Toàn bộ dữ liệu được quản lý trên phần mềm Microsoft Excel và xử lý thống kê sinh học trên Minitab phiên bản 14.0. Phép kiểm định Tukey-Kramer được áp dụng ở các mức ý nghĩa thống kê alpha bằng 0,05 và 0,01 nhằm so sánh sự sai khác giữa các lô thí nghiệm.
• Thời gian nghiên cứu: Tiến hành liên tục trong 12 tháng, xuyên suốt từ tháng 7/2018 đến tháng 7/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 5.581 cá thể lợn tại địa bàn cho thấy cơ cấu đàn gồm 87,46% lợn con và lợn thịt (4.881 con), 11,22% lợn nái (626 con) và 1,33% lợn đực giống (74 con). Giống lợn Bản thuần chủng chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ lệ 72,93% (4.070 con), trong khi lợn lai trắng không rõ nguồn gốc chiếm 27,07% (1.511 con).

Tập quán chăn nuôi bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng khi 51,11% số hộ vẫn thả rông hoàn toàn, 19,44% bán chăn thả và chỉ 29,44% làm chuồng nuôi nhốt. Tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin định kỳ đạt 81,95% trên lợn nái và 81,87% trên lợn thịt, nhưng lợn đực giống chỉ đạt 63,51%. Tình trạng lợn con theo mẹ mắc bệnh tiêu chảy diễn ra tại 11,7% - 28,3% số hộ, làm tỷ lệ chết bệnh dao động từ 8,3% đến 13,3%.

Năng suất xuất chuồng truyền thống đạt thấp: lợn nuôi thịt mất từ 9,43 đến 11,30 tháng mới đạt khối lượng 30,55 - 33,90 kg/con. Về khả năng sinh sản, mỗi nái đẻ bình quân 1,78 - 1,80 lứa/năm, số con sơ sinh đạt 6,15 - 6,80 con/lứa, cai sữa ở 59,90 - 62,40 ngày với khối lượng bình quân chỉ 5,03 - 5,43 kg/con.

Khi can thiệp giải pháp kỹ thuật bổ sung thức ăn đậm đặc (ngô 45-57%, cám gạo 25%, đậm đặc 17%) kết hợp nuôi nhốt hoàn toàn có ô úm ấm, các chỉ tiêu sinh sản được cải thiện rõ rệt: khối lượng sơ sinh trên con tăng từ 0,42 kg lên mức tối ưu, tỷ lệ sống sau cai sữa 60 ngày nâng cao rõ rệt và rút ngắn thời gian động dục trở lại của nái mẹ sau khi tách con.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến lợn bản địa có năng suất sinh sản hạn chế bắt nguồn từ chế độ dinh dưỡng thiếu hụt protein nghiêm trọng. Đa số nông hộ cho ăn thức ăn nghèo năng lượng (75% hộ dùng rau lang, 88,89% dùng cám gạo, 27,78% dùng thân chuối băm nhỏ nấu chín), khiến lợn nái sau khi cai sữa lứa 2 - 3 thường kiệt quệ thể trạng, kéo dài thời gian chờ phối.

Tập quán thả rông khiến lợn con mới sinh chịu lạnh vào mùa đông, không được cắt rốn và bú sữa đầu đầy đủ, dẫn đến hao hụt đàn con. Khi so sánh với các giống lợn nội khác, số con sơ sinh của lợn Bản Tân Lạc (6,15 - 6,80 con/lứa) tương đương lợn Kiềng Sắt tại Quảng Ngãi (6,86 con/lứa) và lợn Sóc Tây Nguyên, nhưng thấp hơn đáng kể so với lợn Móng Cái (10 - 12 con/lứa). Khối lượng cai sữa 60 ngày đạt 5,03 - 5,43 kg/con cao hơn nhiều so với lợn Sóc (chỉ 0,40 - 0,45 kg) nhưng tương đương lợn Hung Hà Giang (5,77 kg/con).

Những chuyển biến tích cực từ các biện pháp kỹ thuật được thể hiện trực quan qua đồ thị phân bố cơ cấu giống và bảng so sánh các chỉ tiêu năng suất sinh sản giữa lô đối chứng và lô thí nghiệm, khẳng định tiềm năng sinh học của lợn bản hoàn toàn có thể tối ưu hóa nếu được áp dụng đúng quy trình chăm sóc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển đàn lợn Bản theo hướng hàng hóa bền vững, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật trọng tâm:

1. Chuẩn hóa khẩu phần dinh dưỡng bổ sung cho lợn nái mang thai và nuôi con: Phối trộn thức ăn đậm đặc kết hợp nguyên liệu sẵn có (ngô 45-57%, cám gạo 25%, bột đậu tương hoặc thức ăn đậm đặc 10-17%) nhằm duy trì mức protein thô 13,7% - 14,59% và năng lượng trao đổi xấp xỉ 3.000 Kcal/kg; mục tiêu nâng khối lượng lợn con cai sữa lên trên 6,0 kg/con; thực hiện liên tục trong suốt chu kỳ nuôi do các nông hộ triển khai dưới sự giám sát của cán bộ khuyến nông xã.
2. Chuyển đổi phương thức chăn nuôi sang nuôi nhốt an toàn sinh học: Xây dựng chuồng trại kiên cố bằng vật liệu địa phương (tre, gỗ, mái lợp lá cách nhiệt), thiết kế ô úm lót rơm khô giữ ấm cho lợn con; giảm tỷ lệ thả rông từ 51,11% xuống dưới 10% trong vòng 2 năm (2020 - 2022); Ủy ban nhân dân các xã đưa tiêu chí chuồng trại hợp vệ sinh vào quy ước thôn bản nông thôn mới.
3. Kiểm soát công tác giống và ngăn ngừa giao phối cận huyết: Tiến hành bấm thẻ tai theo dõi lý lịch 100% đàn lợn đực giống (quy mô 74 con hiện có), tổ chức luân chuyển đực giống giữa các thôn bản sau chu kỳ khai thác 18 - 24 tháng; chấm dứt tình trạng dùng đực con chưa thiến nhảy phối tự do; Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện Tân Lạc chủ trì thực hiện.
4. Tăng cường phòng trừ dịch bệnh và tiêm phòng bắt buộc: Nâng tỷ lệ tiêm vắc-xin phòng các bệnh Dịch tả, Tụ huyết trùng, Lở mồm long móng từ 63,51% trên lợn đực lên đạt trên 90% toàn đàn; thực hiện tiêm phòng định kỳ 2 đợt/năm vào vụ xuân hè và thu đông; cán bộ thú y cơ sở trực tiếp quản lý và hỗ trợ thuốc khử trùng chuồng trại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu là nguồn tham chiếu khoa học và thực tiễn giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Hộ chăn nuôi và chủ trang trại vùng cao: Ứng dụng trực tiếp công thức phối trộn thức ăn chi phí thấp và kỹ thuật úm ấm cho lợn con, giúp tăng tỷ lệ nuôi sống đàn con lên trên 90% và gia tăng lợi nhuận kinh tế từ giống lợn đặc sản.
• Cán bộ khuyến nông và mạng lưới thú y cơ sở: Sử dụng làm tài liệu kỹ thuật tập huấn chuyển giao quy trình chăn nuôi lợn an toàn sinh học, xây dựng lịch tiêm phòng vắc-xin và hướng dẫn nông dân vệ sinh phòng dịch.
• Cơ quan quản lý nông nghiệp và hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Cung cấp căn cứ khoa học chuẩn xác để xây dựng đề án bảo tồn nguồn gen vật nuôi bản địa, hỗ trợ liên kết chuỗi giá trị và đăng ký chứng nhận nhãn hiệu tập thể "Lợn Bản Tân Lạc".
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y: Tham khảo hệ thống dữ liệu thực địa về đặc tính sinh học lợn bản địa miền núi phía Bắc, phương pháp thiết kế thí nghiệm nông hộ và kỹ thuật xử lý thống kê bằng phần mềm Minitab.

Câu hỏi thường gặp

• Lợn Bản nuôi tại huyện Tân Lạc có những đặc trưng sinh học nổi bật nào? Lợn Bản Tân Lạc có tầm vóc nhỏ gọn, lông da đen tuyền, 4 móng chân màu trắng đặc trưng, lưng thẳng hoặc hơi võng, mặt nhỏ, mõm nhọn và mắt tinh nhanh. Lợn trưởng thành đạt khối lượng 45 - 50 kg, thịt săn chắc, thơm ngọt, thích nghi vượt trội với địa hình đồi núi hiểm trở và có khả năng tận dụng tốt các loại thức ăn thô xanh nghèo dinh dưỡng.

• Nguyên nhân nào khiến tỷ lệ lợn con cai sữa ở phương thức truyền thống đạt thấp? Tỷ lệ sống đến cai sữa thấp (chỉ 5,45 - 5,77 con/lứa) do 51,11% hộ nuôi thả rông, lợn đẻ ngoài tự nhiên không có người trực đỡ, không được cắt rốn và không có ô úm giữ ấm. Bên cạnh đó, lợn mẹ thiếu hụt dinh dưỡng khiến lượng sữa đầu giảm, dẫn đến lợn con dễ bị hạ thân nhiệt và mắc hội chứng tiêu chảy với tỷ lệ hộ có lợn ốm lên tới 28,3%.

• Khẩu phần thức ăn bổ sung trong nghiên cứu được phối trộn theo tỷ lệ nào? Khẩu phần can thiệp được chia làm 2 giai đoạn: chửa kỳ 1 sử dụng 45% ngô, 25% cám gạo, 15% bột sắn, 10% đậu tương rang, 4,25% bột cá; giai đoạn chửa kỳ 2 và nuôi con sử dụng 57% ngô, 25% cám gạo, 17% thức ăn đậm đặc chuyên dụng và khoáng vi lượng, đảm bảo hàm lượng protein thô đạt 13,7% - 14,59%.

• Việc chuyển sang nuôi nhốt có làm suy giảm chất lượng thơm ngon của thịt lợn bản không? Phương thức nuôi nhốt can thiệp trong nghiên cứu tập trung vào giai đoạn nái mang thai và nuôi con theo mẹ để nâng cao số lượng và thể trạng đàn con. Giai đoạn nuôi thịt thương phẩm vẫn duy trì kết hợp bổ sung rau xanh, phụ phẩm nông nghiệp địa phương, do đó hoàn toàn không làm mất đi hương vị đặc sản tự nhiên vốn có của giống lợn bản địa.

• Biện pháp nào hữu hiệu nhất để hạn chế suy thoái giống do đồng huyết tại địa phương? Nông hộ cần loại bỏ tập quán sử dụng lợn đực thương phẩm chưa thiến để phối giống tự do (chiếm 61,67% nguồn giống tự tạo). Giải pháp then chốt là lập sổ theo dõi phả hệ, đánh số tai cho 100% đàn đực giống tuyển chọn và thực hiện luân chuyển đực giống giữa các xã Phú Cường, Phú Vinh, Trung Hòa theo chu kỳ 1,5 - 2 năm/lần.

Kết luận

• Đề tài đã phản ánh bức tranh toàn diện về thực trạng chăn nuôi lợn bản địa tại 3 xã thuộc huyện Tân Lạc với tổng đàn khảo sát 5.581 con, trong đó lợn Bản chiếm 72,93%.
• Chỉ ra các nguyên nhân chính kìm hãm năng suất: phương thức thả rông chiếm 51,11%, thức ăn thiếu đạm và tỷ lệ tiêm phòng trên đàn đực giống chỉ đạt 63,51%.
• Chứng minh tính khả thi của giải pháp bổ sung thức ăn đậm đặc (protein thô 13,7% - 14,59%) giúp nâng cao chất lượng thai và sản lượng sữa của nái mẹ.
• Xác lập mô hình nuôi nhốt cải tiến kết hợp ô úm lợn con, giúp tăng tỷ lệ sống sau cai sữa và nâng khối lượng cai sữa ở 60 ngày tuổi đạt 5,03 - 5,43 kg/con.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế sinh kế vùng cao tỉnh Hòa Bình.

Trong giai đoạn 2020 - 2025, địa phương cần tiếp tục mở rộng quy mô ứng dụng gói kỹ thuật thâm canh cải tiến, đẩy mạnh liên kết hợp tác xã và xây dựng thương hiệu nông sản đặc hữu. Các nhà nghiên cứu và người chăn nuôi quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn tại Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên để chuẩn hóa quy trình sản xuất thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Giống bản địa 1. Khái niệm Trải qua hàng nghìn năm, dưới sự tác động của chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo đã hình thành nên những giống vật nuôi mang bản sắc riêng của từng quốc gia, của từng vùng, từng miền.

Chúng có những đặc điểm quý, đó là khả năng sử dụng tốt các loại thức ăn thô, khả năng thích nghi với điều kiện sống cao, khả năng chống chịu bệnh tốt, chất lượng thịt thơm ngon,. Tuy nhiên, có những giống có năng suất rất cao nhưng khi gặp điều kiện khí hậu, dinh dưỡng khác so với nơi nó được sinh ra lại tỏ ra kém thích nghi, năng suất thấp hơn mức trung bình của giống và dễ bị nhiễm bệnh. Chính điều này đã giải thích quá trình hình thành các giống vật nuôi bản địa (Nguyễn Kim Đường, 1992; Lê Viết Ly và cs. Như vậy, giống vật nuôi nào gắn bó lâu đời và thích nghi tốt với điều kiện sinh thái nông nghiệp cũng như tập quán sản xuất, bản sắc văn hóa của một vùng miền hay dân tộc nào đó thì trở thành giống vật nuôi bản địa của nơi đó.

Đặc điểm của giống bản địa Các giống bản địa không chỉ phản ánh khả năng di truyền của giống mà còn gián tiếp biểu hiện tập quán sản xuất của địa phương. Chúng có những ưu điểm sau: - Khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái môi trường khắc nghiệt. - Khả năng sử dụng tốt các loại thức ăn thô nghèo dinh dưỡng và phù hợp với điều kiện chăm sóc của người dân địa phương. - Khả năng chống chịu bệnh tốt.

- Chi phí đầu tư thấp. - Chất lượng thịt ngon. Nếu xét về góc độ kinh tế, nhược điểm của các giống vật nuôi bản địa là tầm vóc nhỏ, năng suất thấp và khó thích nghi với điều kiện sinh thái mới. Tuy nhiên, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 trong điều kiện nóng ẩm và thức ăn nghèo dinh dưỡng thì đó lại là một sự thích nghi hợp lý.

Tầm vóc nhỏ bé của các giống nội địa là điều kiện dễ dàng cho người chăn nuôi chấp nhận việc tạp giao với giống ngoại để cải thiện chất lượng (Lê Viết Ly và cs. Sự đa dạng các giống lợn bản địa ở Việt Nam Theo thống kê, Việt Nam có tới 20 giống lợn bản địa như lợn Ỉ, lợn Móng Cái, lợn Thuộc nhiêu, lợn Hung (Hà Giang), lợn Vân Pa (Quảng Trị), lợn Mường Khương (Lào Cai), lợn Táp Ná (Cao Bằng), lợn Lửng (Phú Thọ), lợn đen Mường Lay (Điện Biên),… Các giống lợn bản địa chủ yếu được bà con các dân tộc miền núi khắp các vùng từ Móng Cái (Quảng Ninh) qua dãy Trường Sơn đến Bình Phước lưu giữ và chăn nuôi ở quy mô nhỏ với phương thức thả rông. Các giống lợn bản địa ở nước ta có sự phân bố đa dạng và những đặc điểm ngoại hình rất riêng, đặc trưng cho từng giống và từng vùng khác nhau (Trần Thanh Vân và cs., 2017) Lợn Móng Cái: Là giống lợn nội được hình thành và phát triển lâu đời ở vùng Đông Bắc Việt Nam. Có thể xem các vùng Hà Cối (huyện Đầm Hà) và Tiên Yên (Đông Triều) của tỉnh Quảng Ninh là nguồn cội của giống lợn Móng Cái.

Lợn Móng Cái có một số đặc điểm như đầu đen, có điểm trắng giữa trán, lưng và mông có mảng đen kéo dài hình yên ngựa, đầu to, miệng nhỏ dài, tai nhỏ và nhọn, lưng võng, bụng hơi xệ. Ưu điểm của giống lợn này là sớm thành thục về tính dục, sinh sản tốt, nuôi con khéo (Trần Thanh Vân và cs., 2017) Lợn Ỉ: Có nguồn gốc ở miền Bắc Nam Định, hiện giống lợn này đang ở trong tình trạng nguy kịch và chỉ còn sót lại ở một số xã của tỉnh Thanh Hoá. Qua một thời gian dài, giống lợn Ỉ mỡ đã tạp giao với các nhóm giống lợn khác và trở thành giống lợn Ỉ ngày nay với hai loại hình chính là Ỉ mỡ và Ỉ pha. Chúng có một số đặc điểm ngoại hình chung như da đen, lông ngắn và thưa, đầu to, lưng thẳng, bụng xệ và chân thấp.

Lợn Ỉ có những đặc điểm di truyền quý giá như thành thục sớm, mắn đẻ, khéo nuôi con, khả năng sử dụng tốt các loại thức ăn thô xanh, khả năng chống chịu bệnh tốt (Trần Thanh Vân và cs., 2017) (Vũ Ngọc Sơn và cs., 2010) Lợn Mường Khương: Là giống lợn địa phương có từ lâu đời, gắn liền với đời sống người H’Mông và được nuôi nhiều nhất ở huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Lợn có màu lông đen tuyền hoặc đen có đốm trắng ở đầu đuôi và ở chân, lông thưa và mềm. Đa số lợn có tầm vóc to cao, bốn chân khỏe, lưng ít võng, mõm thẳng và dài. Ở các lứa tuổi khác nhau, tỉ lệ thịt và mỡ của lợn cũng khác nhau.

Đặc điểm nổi bật của giống lợn này là có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện chăn thả ở các vùng núi cao. Có thể sử dụng các ưu điểm này để lai tạo nhằm nâng cao tầm vóc của lợn địa phương có khối lượng nhỏ (Trần Thanh Vân và cs., 2017) Lợn đen Lũng Pù (Lợn Mèo Vạc, Hà Giang): Là giống lợn quý của người Mông, có tầm vóc to lớn. Chúng có lông đen, dày và ngắn, da thô, tai nhỏ cụp xuống, mõm dài trung bình. Giống lợn này, mang những đặc điểm quý như khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng núi cao, dễ nuôi, phàm ăn, sức đề kháng cao, tính chống chịu bệnh tốt.

So sánh với các giống lợn Việt Nam, lợn đen Lũng Pù có tốc độ tăng khối lượng khá cao, thịt thơm ngon, tuy nhiên mỡ hơi nhiều (Vũ Ngọc Sơn và cs., 2010) Lợn đen Mường Lay (Điện Biên): Đây là giống lợn đen phàm ăn, phát triển mạnh, thích nghi tốt với điều kiện khắc nghiệt, khả năng chống chịu bệnh cao. Lợn đen Mường Lay có khả năng sinh sản tốt, mỗi lứa đẻ trung bình 12 - 15 con, thậm chí tới 20 con/lứa. Nuôi lợn đen Mường Lay ít tốn thức ăn nhưng chúng vẫn lớn đều, thịt săn chắc, thơm và ngọt. Do đó, thịt của chúng được coi là thực phẩm sạch và được nhiều người ưa chuộng (Trần Thanh Vân và cs., 2017) Lợn Lửng: Là giống lợn của một số thôn bản của các xã vùng sâu, vùng xa.

Chúng có một số đặc điểm như tầm vóc nhỏ, toàn thân đen tuyền, trán nhô, mặt phẳng, mõm dài, tai chuột, chân nhỏ. Thịt lợn Lửng thơm và ngon như thịt lợn rừng (Trần Thanh Vân và cs., 2017) Lợn Lang Hồng: Được nuôi nhiều ở vùng đồng bằng và thung lũng hạ lưu sông Cầu, sông Thương và sông Lục Nam. Lợn Lang Hồng có ngoại hình tương đối giống lợn Móng Cái. Giống lợn này vốn là loại lợn hướng mỡ nên càng béo càng di chuyển khó khăn, chân đi cả bàn, vú quét đất.

Đây là giống lợn thành thục về tính sớm, chịu đựng kham khổ và có khả năng sinh sản tốt (Trần Thanh Vân và cs., 2017) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Lợn Mẹo (Lợn Mèo Nghệ An): Lợn Mẹo được nuôi trong điều kiện thả rông quanh năm, ít được sự chăm sóc của con người, chủ yếu ở vùng núi tỉnh Nghệ An, tập trung nhiều ở hai huyện Kỳ Sơn và Tương Dương. Sau các cuộc điều tra giống những năm 60 lợn Mẹo được nuôi phổ biến dần xuống các huyện đồng bằng Nghệ An (Anh Sơn, Đô Lương, Nam Đàn) và con đực được lai với các giống địa phương để nuôi kinh tế. Tầm vóc to, thể hình cứng cáp, bốn chân đứng thẳng, khả năng chống chịu bệnh tốt - đó là những đặc điểm nổi bật của giống lợn này. Đây là những đặc điểm rất hiếm thấy ở các giống lợn bản địa của nước ta (Trần Thanh Vân và cs., 2017) Lợn Cỏ: Đây là giống lợn đặc trưng của một số vùng đất nghèo ở miền Trung, chủ yếu ở các tỉnh khu Bốn cũ.

Trước những năm 60, giống lợn này thấy nhiều ở các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, khu vực Bình Trị Thiên. Do lợi ích kinh tế thấp và nhất là sau khi có chủ trương nhân rộng giống lợn Móng Cái ra các tỉnh miền Trung thì đàn lợn này bị thu hẹp nhanh và gần như tuyệt chủng. Lợn Cỏ có tầm vóc nhỏ, nhỏ hơn so với các giống lợn nội như lợn Móng Cái, lợn Ỉ. Đại đa số là lợn lang trắng đen, mõm dài, xương nhỏ, bụng xệ.

Đây là loại lợn mini. Có lúc người chăn nuôi định giữ lại để tạo lợn địa phương mini do có chất lượng thịt thơm ngon. Tuy nhiên, do giá trị kinh tế thấp nên con người đã bỏ giống lợn này trước khi có dự định bảo tồn chúng (Nguyễn Đức Hưng, Lê Viết Vũ, 2011) Lợn Sóc: Là giống lợn thuần rất lâu đời và duy nhất được dân địa phương nuôi, gắn bó với đời sống kinh tế và văn hoá của đồng bào Tây Nguyên. Hình dáng lợn Sóc rất gần với lợn rừng, tầm vóc nhỏ, mõm dài, hơi nhọn và chắc, thích hợp với đào bới kiếm thức ăn.

Da thường dày, lông đen, dài, có bờm dài và dựng đứng. Chân nhỏ nhưng rất nhanh nhẹn. Ưu điểm của lợn Sóc là có khả năng tự kiếm thức ăn trên các loại địa hình khác nhau, khả năng làm tổ, đẻ con và nuôi con nơi hoang dã không cần sự can thiệp của con người. Thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên ở Cao Nguyên với độ cao > 500m so với mặt biển, khả năng chống chịu bệnh tật cao, nhanh nhẹn, sống thả rông, ít phụ thuộc vào sự cung cấp, nuôi dưỡng chăm sóc của con người (Nguyễn Đức Hưng, Lê Viết Vũ, 2011) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Lợn Thuộc Nhiêu: Lợn Thuộc Nhiêu là giống lợn lai giữa lợn ngoại với lợn nội được hình thành từ hằng trăm năm trước đây và được phát triển trong sản xuất ở nhiều vùng.

Hiện giống lợn này được phát triển rộng rãi các tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long, Long An, Đồng Nai, Bình Thuận, Cần Thơ, Sóc Trăng,. Đa số lợn có tầm vóc khá, có thể chất thanh sổi, thân hình vuông, thấp, lưng hơi oằn, mông vai nở, chân thấp, yếu, đi ngón, móng xoè, đuôi ngắn.