BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ Tp. HCM --------------- NGUYEÃN COÂNG DUY TAÙC ÑOÄNG VAØ GIAÛI PHAÙP KIEÅM SOAÙT DOØNG VOÁN ÑAÀU TÖ NÖÔÙC NGOAØI VAØO VIEÄT NAM LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ Tp. Hoà Chí Minh - Naêm 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ Tp. HCM --------------- NGUYEÃN COÂNG DUY TAÙC ÑOÄNG VAØ GIAÛI PHAÙP KIEÅM SOAÙT DOØNG VOÁN ÑAÀU TÖ NÖÔÙC NGOAØI VAØO VIEÄT NAM Chuyeân ngaønh : Kinh teá - Taøi chính - Ngaân haøng Maõ soá : 60.12 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. BUØI HÖÕU PHÖÔÙC Tp. Hoà Chí Minh - Naêm 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của luận văn: Năm 2006 là một năm đánh dấu nhiều cột mốc quan trọng của nước nhà. Việc Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới và đã tổ chức thành công Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 14, điều này đã kích thích dòng vốn đầu tư nước ngoài ồ ạt chảy vào thị trường Việt Nam, đặc biệt là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI). Trong năm, lượng vốn FDI đổ vào nước ta đạt con số kỷ lục (10,2 tỷ USD, vượt 56,9% so với mức dự kiến ban đầu là 6,5 tỷ USD). Dòng vốn FDI đã đóng góp khá quan trọng vào sự phát triển kinh tế, vào sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, làm gia tăng xuất khẩu và do đó cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, góp phần giải quyết việc làm cho rất nhiều người lao động. Các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc đã và đang tăng cường tìm kiếm cơ hội đầu tư vào Việt Nam. Bên cạnh mặt tích cực của dòng vốn này, nó còn nảy sinh không ít những hạn chế (sự phát sinh mâu thuẫn do xung đột lợi ích, cạnh tranh ngày càng khốc liệt hơn, sự ô nhiễm môi trường và làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên…). Thêm vào đó, dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) cũng là một kênh bổ sung nguồn vốn quan trọng cho sự phát triển kinh tế và góp phần thúc đẩy và hoàn thiện thị trường tài chính của Việt Nam. Tuy nhiên, dòng vốn này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, dễ gây tổn thương mang tính chất dây chuyền một khi có những cú sốc từ bên trong và bên ngoài tác động vào chúng. Sự rút vốn ồ ạt của nhà đầu tư là một trong những nguyên nhân gây khủng hoảng tài chính trầm trọng. Xuất phát từ những mặt được và các hạn chế của dòng vốn đầu tư nước ngoài nêu trên, cũng như sự cần thiết phải có những giải pháp cơ bản để hạn chế những tác động tiêu cực và kiểm soát hiệu quả dòng vốn đầu tư nước ngoài trong bối cảnh hội nhập hiện nay mà chúng tôi chọn đề tài “TÁC ĐỘNG VÀ GIẢI PHÁP KIỂM SOÁT DÒNG VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM”. Mục đích nghiên cứu của luận văn: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 - Đánh giá được những tác động của dòng vốn đầu tư nước ngoài và đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực và kiểm soát có hiệu quả dòng vốn này trong thời kỳ hậu WTO. - Luận văn cũng bàn về một số lý luận cơ bản về dòng vốn đầu tư nước ngoài và vấn đề kiểm soát dòng vốn FPI. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: - Đối tượng nghiên cứu là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. - Phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào việc đánh giá các tác động của dòng vốn FDI và FPI và qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực và kiểm soát dòng vốn nêu trên. Phương pháp nghiên cứu: - Sử dụng phương pháp diễn dịch, phương pháp so sánh, thống kê. - Dựa vào công cụ Internet và phần mềm Excel để khai thác và xử lý dữ liệu. Những đóng góp của luận văn: - Góp thêm vào những lý luận về dòng vốn đầu tư nước ngoài và vấn đề kiểm soát chúng. - Đánh giá được các tác động tích cực và tiêu cực của dòng vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam. - Đề xuất các giải pháp khắc phục mặt tiêu cực. Nội dung và kết cấu của luận văn: Luận văn được chia làm ba chương như sau: ¾ Chương 1: Những lý luận cơ bản về dòng vốn đầu tư nước ngoài và kiểm soát dòng vốn. ¾ Chương 2: Đánh giá tác động và thực trạng kiểm soát dòng vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam trong thời gian qua. ¾ Chương 3: Giải pháp hạn chế những tác động tiêu cực của dòng vốn FDI và biện pháp kiểm soát dòng vốn FPI. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Chương 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VÀ KIỂM SOÁT DÒNG VỐN.1 Khái niệm về đầu tư, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI).1 Khái niệm về đầu tư: Có rất nhiều tác giả và tổ chức định nghĩa về đầu tư, trong phạm vi đề tài này chúng tôi đề cập một số định nghĩa như sau: Theo “Từ điển Quản lý Ngân hàng” [6] thì tuỳ theo quan điểm có các khái niệm như sau: Theo quan điểm kinh tế: đầu tư là tạo một vốn cố định tham gia vào hoạt động của xí nghiệp trong nhiều chu kỳ kinh doanh nối tiếp. Đây là vấn đề tích luỹ các yếu tố vật lý chủ yếu về sản xuất hay thương mại. Theo quan điểm tài chính: đầu tư là làm bất động một số vốn nhằm rút ra tiền lãi trong nhiều thời kỳ nối tiếp. Theo “Tài chính Doanh nghiệp hiện đại”: “Đầu tư chính là sự hy sinh giá trị chắc chắn ở thời điểm hiện tại để đổi lấy (khả năng không chắc chắn) giá trị trong tương lai”[17 ]. Theo “Thẩm định dự án đầu tư”: “Đứng trên quan điểm của chủ đầu tư thì đầu tư là hoạt động bỏ vốn kinh doanh, để từ đó thu được số vốn lớn hơn số đã bỏ ra, thông qua lợi nhuận. Còn nếu đứng trên quan điểm xã hội thì đầu tư là hoạt động bỏ vốn phát triển, để từ đó thu được các hiệu quả kinh tế - xã hội, vì mục tiêu phát triển quốc gia”[ 20 ]. Đầu tư là chi một lượng giá trị làm một việc gì đó nhằm mục đích sinh lợi trong tương lai. Đầu tư chia làm hai giai đoạn: giai đoạn bỏ vốn đầu tư và giai đoạn thu lợi. Tuy có nhiều quan điểm khác nhau về đầu tư nhưng mục đích cuối cùng của đầu tư là hiệu quả của nó. Hiệu quả đầu tư được xem xét dưới hai khía cạnh: đó là hiệu quả kinh tế tài chính hay khả năng sinh lời của hoạt động đầu tư mang lại và hiệu quả về mặt xã hội như cung cấp việc làm, cải thiện điều kiện sống… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đầu tư trực tiếp nước ngoài: Đầu tư trực tiếp: Theo Luật đầu tư của Việt Nam có hiệu lực ngày 01 tháng 07 năm 2006 thì: “đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư.” Còn đầu tư trực tiếp nước ngoài được Edward M. Graham định nghĩa: “đầu tư trực tiếp nước ngoài xảy ra khi công dân của một nước (nước đầu tư) thụ đắc quyền kiểm soát các hoạt động kinh tế ở một nước khác (nước tiếp nhận đầu tư). Như vậy đầu tư trực tiếp nước ngoài đó là hình thức đầu tư trực tiếp và chủ đầu tư là công dân của một nước đem vốn và máy móc, thiết bị đi đầu tư vào phần còn lại của thế giới, chủ đầu tư nắm quyền kiểm soát hoạt động đầu tư.3 Đầu tư gián tiếp nước ngoài. Đầu tư gián tiếp: cũng theo Luật đầu tư của Việt Nam thì “Ðầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư.” Theo “Điều tiết sự di chuyển của dòng vốn tư nhân gián tiếp nước ngoài ở một số nước đang phát triển” thì “Vốn tư nhân gián tiếp nước ngoài (FPI) là vốn tư nhân nước ngoài đầu tư vào các chứng khoán vốn hoặc các chứng khoán nợ (debt securities) của các nước đang phát triển” [ 11 ]. Chứng khoán vốn: là những giấy tờ có giá, lưu hành trên thị trường và chứng nhận quyền sở hữu tài sản của đối tượng nắm giữ giấy tờ đó đối với chủ thể phát hành (cổ phần, cổ phiếu). Chứng khoán nợ: Là những giấy tờ có giá, lưu hành trên thị trường, chứng nhận mối quan hệ chủ nợ của đối tượng nắm giữ giấy tờ đó đối với chủ thể phát hành. Loại chứng khoán này tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau như: trái phiếu, giấy nợ; các công cụ thị trường tiền tệ (tín phiếu kho bạc, chứng chỉ tiền gửi, chấp nhận ngân hàng…); các công cụ tài chính phái sinh (quyền chọn, hợp đồng tương lai, hoán đổi). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Trong phạm vi đề tài, các số liệu thu thập thực tế chủ yếu tập trung vào cổ phiếu niêm yết, chưa niêm yết và trái phiếu.2 Sự cần thiết và đặc trưng cơ bản của đầu tư nước ngoài 1.1 Sự cần thiết của đầu tư nước ngoài: Sự cần thiết của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Đầu tư trực tiếp nước ngoài đã làm thỏa mãn được nhu cầu giữa một bên là nhà đầu tư và bên kia là nước tiếp nhận đầu tư. Đối với nhà đầu tư: Thông qua hình thức đầu tư này, nhà đầu tư đã giải quyết được một số vấn đề như sau: Thứ nhất, nhà đầu tư có thể duy trì và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nhà đầu tư sẽ khai thác kỹ thuật công nghệ của mình ở một thị trường mới đầy tiềm năng, nhu cầu về sản phẩm cao, giá chi phí đầu vào thấp…là những nhân tố để nhà đầu tư có thể mở rộng sản xuất và tìm kiếm lợi nhuận cao. Thứ hai, có thể tiếp cận và khai thác các nguồn lực dồi dào của nước tiếp nhận cũng như việc bành trướng và mở rộng thị trường. Một khi nguồn lực cho sản xuất ở trong nước trở nên khan hiếm, làm gia tăng chi phí đầu vào và do đó làm giảm lợi nhuận của nhà đầu tư.
