mở đầu của một qúa trình chi NSNN. Những khoản chi thường xuyên một khi đã được ghi vào dự toán chi và đã được cơ quan quyền lực nhà nước xét duyệt được coi là chỉ tiêu pháp lệnh. Nó đã được tính toán để đảm bảo cân đối giữa nguồn thu NSNN và nhiệm vụ chi NSNN cho từng lĩnh vực, Bộ, ngành, địa phương; Được xây dựng, phê duyệt căn cứ vào nhiệm vụ được giao cho các đơn vị SDNS, định mức, tiêu chuẩn của các cơ quan chức năng có thẩm quyền ban hành. Do đó KBNN kiểm tra các khoản chi phải có trong dự toán được giao nhằm đảm bảo các khoản chi được chi đúng mục đích, đối tượng.
Tránh việc chi quá khả năng đảm bảo của NSNN. Kiểm soát các khoản chi đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền qui định: Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi là điều kiện, nguyên tắc, đối tượng, giới hạn các mức chi tiêu cho một mục đích cụ thể của đơn vị SDNS được cơ quan chức năng có thẩm quyền ban hành. Chế độ, tiêu chuẩn, định mức là căn cứ quan trọng để lập dự toán chi ngân sách hằng năm và là căn cứ để KSC NSNN của KBNN. Có hai loại chế độ, tiêu chuẩn, định mức: 12 Chế độ, tiêu chuẩn, định mức sử dụng chung trong phạm vi toàn quốc là những chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan chức năng có thẩm quyền ban hành áp dụng cho tất cả tỉnh, thành phố trong cả nước.
Chế độ, tiêu chuẩn, định mức sử dụng trong phạm vi ngành, địa phương (nếu được chính phủ cho phép hoặc có sự thỏa thuận của Bộ chức năng) thì loại chế độ, tiêu chuẩn, định mức này được cơ quan có thẩm quyền của ngành, địa phương ban hành để đảm bảo phù hợp với tính chất đặc thù của ngành kinh tế hoặc địa phương. Những khoản chi đã có chế độ, tiêu chuẩn, định mức thì KBNN căn cứ vào chế độ, tiêu chuẩn, định mức để kiểm soát khi cấp phát thanh toán cho đơn vị SDNS. Những khoản chi chưa có chế độ, tiêu chuẩn, định mức được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt thì KBNN căn cứ vào dự toán được cơ quan cấp trên trực tiếp của đơn vị SDNS phê duyệt làm căn cứ để kiểm soát. Đây là nội dung được xem là quan trọng nhất trong công tác KSC NSNN.
Các khoản chi NSNN phải đáp ứng yêu cầu đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Trong quá trình KBNN thực hiện KSC NSNN, nếu phát hiện các vi phạm chính sách, chế độ quản lý tài chính, KBNN có quyền từ chối thanh toán. Để thực hiện được điều này, KBNN phải dựa vào các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu của Nhà nước quy định để kiểm soát. Công việc kiểm tra đó được KBNN thực hiện thông qua việc xem xét các hồ sơ, tài liệu chi thường xuyên NSNN của đơn vị gửi đến KBNN.
Kiểm tra các khoản chi đã được thủ trưởng đơn vị SDNS hoặc người được ủy quyền quyết định chi. Khi thẩm định hồ sơ thanh toán, KBNN phải kiểm tra việc quyết định chi của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị hoặc người được ủy quyền (gọi chung là chủ tài khoản) đối với bất kỳ khoản chi nào, hay gọi là kiểm tra lệnh chuẩn chi. Người đứng đầu các cơ quan, đơn vị phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. Chuẩn chi của chủ tài khoản được thể hiện là chủ tài khoản ký và đóng dấu của đơn vị vào lệnh chuẩn chi.
Đối với các khoản chi được cấp phát bằng hình thức dự toán kinh phí thì lệnh chuẩn chi là “Giấy rút dự toán kinh phí ngân sách” hoặc “Ủy nhiệm chi” của đơn vị SDNS. Chủ tài khoản các đơn vị SDNS có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc sử 13 dụng kinh phí NSNN đảm bảo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, tiết kiệm và hiệu quả. KBNN chỉ là người kiểm soát lại các khoản chi trước khi xuất quỹ ngân sách để thanh toán. Mọi khoản chi sai chế độ, tiêu chuẩn, định mức, chủ tài khoản phải là người chịu trách nhiệm trước pháp luật vể các quyết định chi của mình.
Vì vậy việc KBNN kiểm tra lệnh chuẩn chi là nhằm đảm bảo tính pháp lý để gắn trách nhiệm của chủ tài khoản đối với các khoản chi NSNN. Để thực hiện nội dung này, tất cả các chủ tài khoản phải đăng ký chữ ký bằng tay, mẫu dấu của cơ quan, đơn vị và các văn bản pháp lý chứng minh quyền lực (quyết định đề bạt, văn bản uỷ quyền) với cơ quan KBNN nơi giao dịch. Đối với các khoản chi được cơ quan Tài chính cấp trực tiếp bằng Lệnh chi tiền, thì cơ quan Tài chính có nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát nội dung, tính chất của từng khoản chi đảm bảo các điều kiện cấp phát NSNN theo qui định. KBNN có trách nhiệm thanh toán, chi trả cho đơn vị SDNS theo nội dung ghi trong “Lệnh chi tiền” của cơ quan Tài chính.
Kiểm tra sự đầy đủ, hợp pháp, hợp lệ của các hồ sơ, chứng từ thanh toán theo quy định. Các hồ sơ, chứng từ đơn vị gửi đến KBNN là căn cứ pháp lý để KBNN kiểm tra, kiểm soát các khoản chi NSNN. Vì vậy mỗi khoản chi đều phải lập theo mẫu chứng từ qui định và hồ sơ chứng từ thanh toán kèm theo phải đảm bảo tính hợp pháp, hợp lệ, đầy đủ. KBNN có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ và đầy đủ của các hồ sơ, chứng từ đó trước khi thanh toán, chi trả kinh phí NSNN cho đơn vị SDNS.
Sau khi kiểm tra, kiểm soát các hồ sơ của đơn vị SDNS, nếu đủ điều kiện theo các nội dung như trên, KBNN thực hiện chi trả trực tiếp cho người hưởng lương và người cung cấp hàng hoá, dịch vụ; hoặc chi trả qua đơn vị SDNS trong trường hợp không thể chi trả trực tiếp cho đối tượng thụ hưởng. Trường hợp không đủ điều kiện chi, KBNN tạm đình chỉ, từ chối thanh toán và thông báo bằng văn bản cho đơn SDNS biết; đồng thời, chịu trách nhiệm về quyết định của mình.2 Quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước Kiểm soát chi NSNN nói chung và KSC thường xuyên nói riêng thể hiện qua 14 ba giai đoạn kiểm soát: Kiểm soát trước khi chi; Kiểm soát trong khi chi và kiểm soát sau khi chi. Thứ nhất, kiểm soát trước khi chi: là kiểm soát việc lập, quyết định, phân bổ dự toán chi NSNN. Đây là khâu đầu tiên trong chu trình kiểm soát chi.
Nó giúp nâng cao chất lượng dự toán, tránh tình trạng giao dự toán quá thấp không đủ kinh phí hoạt động cho đơn vị hoặc giao dự toán quá cao dễ dẫn đến lãng phí trong SDNS. Thứ hai, kiểm soát trong khi chi: là kiểm soát quá trình thực hiện dự toán nhằm đảm bảo các khoản chi phải đủ điều kiện theo quy định trước khi xuất quỹ NSNN chi trả cho đối tượng thụ hưởng NSNN. Kiểm soát trong khi chi là khâu chủ yếu của chu trình kiểm soát chi và cũng là nhiệm vụ quan trọng nhất của KBNN trong việc quản lý chi quỹ NSNN. Kiểm soát trong khi chi giúp ngăn chặn kịp thời những khoản chi không đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức theo quy định, tránh lãng phí làm thất thoát tiền và tài sản nhà nước.
Thứ ba, kiểm soát sau khi chi: là kiểm tra tình hình sử dụng kinh phí của đơn vị SDNS sau khi KBNN đã xuất quỹ NSNN. Kiểm soát sau khi chi do các cơ quan có thẩm quyền quyết định duyệt quyết toán, cơ quan kiểm toán và cơ quan tài chính đảm nhiệm. Kiểm soát chi NSNN qua KBNN được tiến hành theo ba nội dung cơ bản như sau: Kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của các chứng từ chi: Chứng từ chi phải được lập đúng mẫu qui định đối với từng khoản chi. Chẳng hạn, với chi dự toán bằng tiền mặt, chuyển khoản khi sử dụng kinh phí thường xuyên áp dụng mẫu C2- 02/NS; trên chứng từ phải ghi đầy đủ các yếu tố theo đúng nguyên tắc lập chứng từ kế toán, các yếu tố ghi trên chứng từ phải đảm bảo tính đúng đắn; phải có đầy đủ con dấu, chữ ký của chủ tài khoản, kế toán trưởng (hoặc người được uỷ quyền) đúng với mẫu dấu, chữ ký đã đăng ký tại Kho bạc khi mở tài khoản.
Kiểm tra các điều kiện chi theo chế độ quy định, bao gồm các khoản chi phải còn đủ số dư dự toán để thực hiện chi trả; bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định; có đầy đủ các hồ sơ, chứng từ liên quan tùy theo tính chất của từng khoản chi. Kiểm tra tồn quỹ NSNN của cấp ngân sách tương 15 ứng với khoản chi. Tồn quỹ ngân sách phải đủ để cấp phát theo yêu cầu của đơn vị SDNS. Nội dung kiểm soát một số khoản chi, cụ thể như sau: - Đối với kiểm soát chi thanh toán cá nhân: Căn cứ kiểm soát, thanh toán của KBNN bao gồm: bảng đăng ký biên chế quỹ lương đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, danh sách những người hưởng lương, bảng tăng giảm biên chế và quỹ tiền lương, bảng đăng ký học bổng, sinh hoạt phí của học sinh được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; bảng tăng giảm học bổng, sinh hoạt phí và các chi phí thuê lao động như tiền công phải có hợp đồng; trên cơ sở giấy rút dự toán ngân sách của đơn vị SDNS và các hồ sơ liên quan, KBNN tiến hành kiểm tra, kiểm soát, cấp thanh toán cho đơn vị.
Đơn vị thực hiện chi trả cho người được hưởng, mức tối đa không được vượt quá quỹ lương, học bổng đã được duyệt. Nhóm mục chi cho thanh toán cá nhân theo quy định tại mục lục NSNN. Đối với các khoản thanh toán cho các cá nhân thuê ngoài: căn cứ vào dự toán NSNN do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao cho đơn vị; nội dung thanh toán theo hợp đồng kinh tế hoặc hợp đồng lao động, giấy rút dự toán NSNN của đơn vị, KBNN thực hiện thanh toán cho người được hưởng hoặc cấp qua đơn vị để thanh toán cho người được hưởng, sau khi hết hạn hợp đồng phải tiến hành nghiệm thu và thanh lý.