Chương 1: Một số vấn đề chung về lạm phát Chương 2: Tình hình lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2007 đến nay Chương 3: Một số giải pháp nhằm kiềm chế lạm phát ở Việt Nam trong thời gian tới Chƣơng 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LẠM PHÁT 1. Định nghĩa về lạm phát Trên thế giới và cả trong nước, từ những góc độ và trường phái khác nhau, cũng như từ thực tiễn cho thấy, có nhiều cách hiểu và định nghĩa lạm phát khác nhau giữa các trường phái kinh tế, các luận thuyết về lạm phát, các nhà kinh tế cả trong và ngoài nước, xưa và nay. Keynes và trường phái tiền tệ ở Đức và Mỹ thì quan niệm, lạm phát là sự vi phạm quá trình tái sản xuất nằm trong lĩnh vực lưu thông tiền tệ, là sự phát hành tiền quá mức tạo ra cầu dư thừa thường xuyên.
Nordhaus trong cuốn "Kinh tế học" đã cho rằng lạm phát xảy ra khi mức chung của giá cả và chi phí tăng lên. Ở Việt Nam, GS.Bùi Huy Khoát-Viện kinh tế và chính trị thế giới-Viện Khoa học xã hội Việt Nam, thì chia sẻ quan điểm của luận thuyết lạm phát cầu kéo và cho là lạm phát xảy ra do sự mất cân đối giữa cung và cầu, khi cầu có khả năng thanh toán tăng vượt quá khả năng cung của nền kinh tế làm vật giá tăng lên. Xét đến cùng thì lạm phát là sự dâng lên tự động của giá cả để lấy lại thế cân bằng đã bị phá vỡ giữa cung và cầu, biểu hiện ra ở hàng và tiền. Nguyễn Văn Kỷ (Học viện Chính trị-Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh) lại thiên về luận thuyết lạm phát lưu thông tiền tệ, khi khẳng định lạm phát là hiện tượng tiền quá thừa trong lưu thông so với lượng hàng quá ít ỏi.
Ông Vũ Ngọc Nhung thì chỉ ra đặc trưng của lạm phát là hiện tượng giá cả tăng lên phổ biến do tiền giấy mất giá so với vàng-loại tiền mà nó đại diện và so với giá cả mọi thứ hàng hoá - trừ hàng hoá sức lao động. Như vậy, tất cả các luận thuyết, các quan niệm về lạm phát đã nêu trên và đã có cho đến nay mặc dầu, hoặc chỉ dựa vào hiện tượng biểu hiện bề ngoài của lạm phát, hoặc tiếp cận khái niệm lạm phát từ một hoặc vài nguyên nhân nào đó của lạm phát, song đều thừa nhận và toát lên đặc tính cơ bản chung về lạm phát là hiện tượng giá cả chung tăng lên và đúng hơn là sức mua thực tế của đồng tiền giảm xuống. Đây cũng chính là định nghĩa ngắn gọn và nhấn mạnh bản chất xác đáng nhất về lạm phát được thừa nhận rộng rãi nhất trên thế giới cho đến nay. Phân loại và đo lƣờng lạm phát 1.
Phân loại lạm phát Như đã trình bày ở trên, có nhiều quan niệm về lạm phát xuất phát từ các góc độ tiếp cận khác nhau về vấn đề này. Cũng như vậy, người ta có thể phân loại lạm phát ra nhiều dạng khác nhau theo những tiêu chí khác nhau. Căn cứ vào nguyên nhân chủ yếu gây ra lạm phát, người ta phân biệt * Lạm phát cầu dư thừa tổng quát * Lạm phát chi phí đẩy * Lạm phát cơ cấu * Lạm phát nhập khẩu (tức lạm phát sinh ra như là hậu quả của việc nhập khẩu sự biến động kinh tế, giá cả thị trường bên ngoài, như việc giá hàng nhập khẩu tăng, kéo theo giá cả các hàng trong nước tăng theo. Căn cứ vào tính chất chủ động hoặc bị động từ phía chính phủ đối phó với lạm phát, người ta chia ra: * Lạm phát cân bằng và có thể dự đoán trước (hay lạm phát ỳ theo cách gọi của P.
Nordhans trong giáo trình kinh tế học vĩ mô đã nêu trên): Là lạm phát mà toàn bộ giá cả các hàng hoá, dịch vụ đều tăng với chỉ số ổn định trong sự chờ đợi có tính mặc nhiên, có thể dự báo được và mọi tính toán, thu nhập cũng tăng theo tương ứng. Trong thực tế hiếm có loại lạm phát này, vì lạm phát là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố chi phối rất khó dự báo hết trước được. Song gần đây, ở những quốc gia có bộ máy nhà nước đủ mạnh và các thiết chế thị trường phát triển hoàn hảo, đã và đang có loại lạm phát với tốc độ vừa phải (từ 3- 6%/năm) và được điều tiết chủ động từ phía nhà nước. Tại các nước này, mức lạm phát đó được xem như một chỉ số cộng thêm vào mức tăng lương thực tế, vào mức lãi suất thực tế và vào mức tăng tổng sản phẩm xã hội thực tế.
Tuy nhiên, về dài hạn, việc chỉ số hoá lạm phát và các hành vi tương ứng sẽ không giúp cách ly nền kinh tế khỏi lạm phát, mà chỉ càng làm cho lạm phát có tính không ổn định. Điều đó là do tác động tích luỹ ngày càng lớn của việc cộng dồn chỉ số lạm phát qua các thời kỳ, khiến giá cả tăng liên tục, dù đều đặn. Đến khi vòng xoáy ốc chi phí - giá cả kết thúc thì giá cả đã tăng lên nhiều lần và có xu hướng ngày càng tách rời giá trị, làm phóng đại những chấn động bên ngoài về giá cả. Cơ chế tác động này càng mạnh nếu tỷ lệ chỉ số hoá lạm phát càng cao.
* Lạm phát không cân bằng và không dự đoán trước: Loại lạm phát mà giá cả các hàng hoá dịch vụ tăng không đều nhau và nhà nước không dự báo cũng như không chủ động điều tiết được. Đây là hiện tượng phổ biến nhất ở các nước đang phát triển. Căn cứ vào quá trình bộc lộ, hiện hình lạm phát, người ta phân biệt: * Lạm phát ngầm: Lạm phát đang còn ở giai đoạn ẩn náu, tiềm ẩn, bị kiềm chế về tốc độ tăng giá, hoặc biểu hiện ở dạng giá cả không tăng nhưng tăng sự khan hiếm hàng hoặc giảm chất lượng hàng hoá và dịch vụ cung cấp. * Lạm phát công khai: Có sự biểu hiện tăng phổ biến giá cả hàng hoá, dịch vụ rõ rệt trên thị trường.
Ngoài ra, người ta còn có thể phân biệt lạm phát theo mức độ hiện hữu ở cấp địa phương, quốc gia và thế giới, theo tốc độ tăng giá mang tính cơ cấu khu vực ngành kinh tế, chủng loại hàng hoá, dịch vụ., tất cả tùy thuộc nội dung khảo sát và mục tiêu phân tích, đánh giá. Đo lường lạm phát Lạm phát được đo lường bằng cách theo dõi sự thay đổi trong giá cả của một lượng hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế được thu thập bởi các tổ chức Nhà nước có chuyên môn và được phân công theo chức năng. Giá cả của các loại hàng hóa và dịch vụ được tổ hợp với nhau để đưa ra một mức giá cả trung bình gọi là mức giá trung bình của một tập hợp các sản phẩm. Chỉ số giá cả là tỷ lệ mức giá trung bình ở thời điểm hiện tại đối với mức giá trung bình của nhóm hàng tương ứng ở thời điểm gốc.
Công thức tính lạm phát là: It= (Pt-Pt-1)/Pt-1. Trong đó: It - Tỷ lệ lạm phát giai đoạn t t - là giai đoạn tính lạm phát Pt- tổng giá trị cả giai đoạn t Pt-1 - tổng giá cả giai đoạn t-1 t-1 và t là hai giai đoạn kế tiếp nhau) Trong thực tế người ta thường sử dụng các chỉ số giá thông dụng sau để đánh giá tình hình lạm phát: 1. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI): Trong thực tế các nước, trong đó có Việt Nam, thước đo lạm phát phổ biến nhất được sử dụng chính là CPI- Chỉ số giá thời gian (consumer price index) đo mức biến động giá cả bán lẻ của một số lượng lớn các loại hàng hóa và dịch vụ khác, bao gồm thực phẩm, lương thực, chi trả cho các dịch vụ y tế.được mua bởi người tiêu dùng thông thường. Nói cách khác, Chỉ số giá tiêu dùng là một tỷ số phản ánh giá của cùng rổ hàng hóa trong nhiều năm khác nhau so với giá trong năm gốc.
Để tính toán chỉ số giá tiêu dùng người ta tính số bình quân gia quyền theo công thức Laspeyres của giá cả của kỳ báo cáo (kỳ t) so với kỳ cơ sở. Để làm được điều đó phải tiến hành như sau: 1. Cố định giỏ hàng hóa: Thông qua điều tra, người ta sẽ xác định lượng hàng hóa, dịch vụ tiêu biểu mà một người tiêu dùng điển hình mua. Xác định giá cả: Thống kê giá cả của mỗi mặt hàng trong giỏ hàng hóa tại mỗi thời điểm.
Tính chi phí (bằng tiền) để mua giỏ hàng hóa bằng cách dùng số lượng nhân với giá cả của từng loại hàng hóa rồi cộng lại. Lựa chọn thời kỳ gốc để làm cơ sở so sánh rồi tính chỉ số giá tiêu dùng bằng công thức sau: Chi phí để mua giỏ hàng hóa thời kỳ t CPIt = 100 x Chi phí để mua giỏ hàng hóa kỳ cơ sở Thời kỳ gốc sẽ được thay đổi trong vòng 5 đến 7 năm tùy ở từng nước. Như vậy, Chỉ số giá tiêu dùng phụ thuộc vào năm được chọn làm gốc và sự lựa chọn rổ hàng hóa tiêu dùng. Hiện nay, CPI của Việt Nam đo giá cả của khoảng gần 600 loại hàng hóa.
Không những thế, CPI cũng được tính riêng cho nhóm người tiêu dùng nông thôn, thành thị. Nhược điểm chính của chỉ số giá tiêu dùng là mức độ bao phủ cũng như sử dụng trọng số cố định trong tính toán. Mức độ bao phủ của chỉ số giá này chỉ giới hạn đối với một số hàng hóa tiêu dùng và trọng số cố định dựa vào tỷ phần chi tiêu đối với một số hàng hóa cơ bản của người dân thành thị mua vào năm gốc. Những nhược điểm mà chỉ số này gặp phải khi phản ánh giá cả sinh hoạt là: (1) không phản ánh sự biến động của giá hàng hóa tư bản; (2) Không phản ánh sự biến đổi trong cơ cấu hàng hóa tiêu dùng, cũng như sự thay đổi trong phân bổ chi tiêu của người tiêu dùng cho những hàng hóa khác nhau theo thời gian.
Ngoài những nhược điểm trên, Chỉ số này không phản ánh được tình hình lạm phát khi mà nó thường xuyên dao động. Sự dao động trong ngắn hạn không có liên quan gì đến áp lực lạm phát căn bản trong nền kinh tế. Việc sử dụng chỉ số này làm mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ có thể làm chệch hướng chính sách. Chỉ số giá sản xuất (PPI) Chỉ số giá sản xuất (PPI) đo mức giá mà các nhà sản xuất nhận được không tính đến giá bổ sung qua đại lý hoặc thuế doanh thu.