CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI “1. Khái niệm và phân loại nợ thuế. Khái niệm thuế.” “Thuế là hình thức phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân nhằm hình thành các quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu cho việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước.” “Trên’góc độ ngườiinộp thuế, thuế được coi làikhoản đóng’góp bắt buộc’mà mỗi tổ chức,,cá nhân.phải có nghĩa vụ’đóng góp cho Nhà nước theo Luật định để đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ Nhà’nước.” “Gaston Jeze trong cuốn: “Tài chính công” xuất bản năm 1998 từ Kessinger Pbublising, LLC cho rằng: “Thuế là một khoản trích nộp bằng tiền, có tính chất xác định, không hoàn trả trực tiếp cho công dân đóng góp cho Nhà nước thông qua con đường quyền lực nhằm bù đắp những chi phí của Nhà nước”. Đây là khái niệm được ra đời khá sớm và cũng nổi tiếng về thuế, có tính chất khái quát cao được coi là cơ sở của các khái niệm sau này.
Tuy nhiên, khái niệm này cũng không phân định thuế được bù đắp vào công việc gì và trong nhiều trường hợp, thuế không chỉ bù đắp chi tiêu mà còn dùng để phát triển kinh tế, xã hội. Trong cuốn “Economics of Public Sector” từ nhà xuất bản Third Edition, WW. Norton & Company năm 2010 thì định nghĩa “Thuế hay thu NSNN là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa mãn các nhu cầu của Nhà nước. Thuế là số tiền thu của các công dân, hoạt động và đồ vật (như giao dịch, tài sản) nhằm huy động tài chính cho chính quyền, nhằm tái phân phối thu nhập, hay nhằm điều tiết các hoạt động kinh tế - xã hội”.” “Tại Điều 4, Luật Quản lý thuế số 78/2006/QH11 ngày 29/11/2006 khái niệm về thuế,nhưisau: “Thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN.
Nộp thuế theo quy LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 định của pháp luật là nghĩa vụ và quyền lợi của mọi tổ chức, cá nhân. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm tham gia gia quản lý thuế”.” “Như vậy, mặc dù có nhiều các định nghĩa về thuế nhưng chúng ta đều có thể nhận thấy nét chung sau: Thuế,không chỉ.là nguồn thu,chính của quốc gia mà còn’là công cụ‘điều tiết vĩ mô quan trọng của Nhà’nước. Đây là khoản thu nộp mang tính bắt buộc mà các tổ chức hoặc cá nhân trong xã hội phải nộp cho Nhà nước khi đủ điều kiện nhất định. Mối quan hệ gắn bó này giữa nhà nước và NNT không thay đổi trong những xã hội có chế độ kinh tế, chính trị khác nhau.
Bất kể xã hội nào cũng thể hiện thỏa mãn các nhu cầu phát triển về kinh tế và xã hội của quốc gia đó. Khái niệm nợ thuế. “Thuế là một khoản thu có tính chất bắt buộc, mang tính pháp lý cao. Mỗi khoản thuế,phát sinh được xác định trên cơ sở thu nhập của người nộp thuế và sẽ trở thành khoản nộp bắt buộc mà người nộp thuế phải có nghĩa vụ chuyển giao cho Nhà nước.
Tuy nhiên, trong thực tiễn vì lý do nào đó, người nộp thuế chưa nộp hoặc không nộp thuế cho nhà nước theo thời hạn quy định, hình thành một khoản nợ thuế.” “Nợ thuế là hiện tượng người nộp thuế không nộp đầy đủ và đúng hạn số thuế phải nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật về thuế.” “Có thể hiểu nợ thuế ở khía cạnh đầy đủ hơn là tiền nợ thuế như sau: Tiền nợ thuế là khoản tiền được xác định là phải nộp vào ngân sách nhà nước đúng theo quy định của pháp luật nhưng hiện nay vẫn chưa được thực hiện và còn tồn đọng ở những đối tượng nộp thuế có trách nhiệm nộp khoản thuế này cho các cơ quan nhà nước.” “Theo Quyết định số 1401/QĐ-TCT ngày 28 tháng 7 năm 2015 của Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế về việc ban hành quy trình quản lý nợ thuế định nghĩa tiền thuế nợ như sau: Nợ thuế là các khoản tiền thuế; phí, lệ phí; các khoản thu từ đất; thu từ khai thác tài nguyên khoáng sản và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước do cơ quan thuế quản lý thu theo quy định của pháp luật (gọi chung là tiền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 thuế) nhưng đã hết thời hạn quy định mà người nộp thuế chưa nộp vào ngân sách nhà nước.” “Trong‘khái niệm “nợ thuế” cầnihiểu “rõ về một số thuật ngữ như người “nợ thuế, mức nợ thuế, thời điểm bắt đầu tính nợ, thời điểm kết thúc tính nợ,.Những thuật ngữ này đều” được“định nghĩa rõ ràng trong Mục III của Quyết định số 1401/QĐ-TCT ngày 28/07/2015”của Tổng cục Thuế.” “Người nợ thuế là người nộp thuế có khoản tiền thuế nợ theo định nghĩa nêu trên.” “Thời điểm bắt đầu nợ đối với một khoản thuế nợ là ngày tiếp theo ngày hết hạn nộp thuế theo quy định của pháp luật”về thuế.” “Thời‘điểm“kết thúc tính nợ đối với một khoản thuế nợ (ngày thanh toán) là ngày khoản nợ được nộp’vào ngân sách nhà”nước.” “Khoản’nợ là số tiền thuế bắt đầu được tính nợ hay được gọi là bắt đầu phát sinh tiền thuế nợ.”; “Số ngày nợ thuế‘của,một khoảntthuế nợ‘là khoảng thời gian liên tục tính theo ngày, kể từ thời điểm bắt đầu’tính nợ đến thời điểm kết thúc,tính nợ, bao gồm cả ngày nghỉ, ngàyilễ theo quy định của’pháp luật. Đặc điểm của nợ thuế. “- Nợ thuế là một hành vi tâm lý phổ biến. Đây là đặc điểm đầu tiên của nợ thuế do nó là hành vi tâm lý phổ biến của các người nộp thuế, bởi:” “+ Thứ nhất, hành vi nộp thuế luôn luôn ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của NNT.
Điều này được giải thích là do trong hệ thống thuế bao gồm nhiều sắc thuế khác nhau, tuy nhiên các sắc thuế dù trực tiếp hay gián tiếp đều đánh vào thu nhập của các thể nhân hay pháp nhân trong nền kinh tế. Mỗi một pháp nhân khi có hoạt động kinh tế đều chịu nhiều loại thuế khác nhau cùng một lúc như: thuế GTGT, TNDN, TNCN, Môn bài. Nói cách khác, thuế là một hình thức phân phối thu nhập có tính chất bắt buộc mà mọi người có nghĩa vụ phải nộp cho nhà nước dù họ muốn hay không. Đó là lý do tại sao hành vi nộp thuế luôn luôn ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của người nộp thuế.” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 “+ Thứ hai, tình trạng trốn tránh nộp thuế hiện nay là tình trạng phổ biến không chỉ ở Việt Nam mà còn các nước khác trên thế giới.
Điều này cũng bởi vì hành vi nộp thuế ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của NNT. Việc họ trốn tránh nộp thuế sẽ giúp lợi ích họ có được nhiều hơn và điều này dẫn đến hành vi nộp thuế chậm hoặc trốn nộp thuế ngày càng tăng lên. Và khi tình trạng trốn thuế, gian lận thuế, nợ đọng thuế còn khá phổ biến thì vừa làm thất thu NSNN, vừa không đảm bảo công bằng xã hội. Hay nói cách khác, những NNT luôn tìm mọi cách để tối thiểu hóa số thuế mà họ phải nộp.
Một trong các cách đó là nợ thuế.” “+ Thứ ba, do đặc điểm của Việt Nam, khi mà trình độ nhận thức xã hội về thuế còn thấp, đại bộ phận người dân chưa hiểu rõ bản chất tốt đẹp và lợi ích của việc nộp thuế chưa phê phán lên án mạnh mẽ các hành vi gian lận tiền thuế, chưa hỗ trợ tích cực cho cơ quan thuế để thu thuế theo đúng pháp luật. Tình trạng trốn thuế, gian lận thuế nợ đọng thuế còn khá phổ biến vừa làm thất thu ngân sách nhà nước, vừa không đảm bảo công bằng xã hội. Hay nói cách khác, những người nộp thuế luôn tìm mọi cách để tối thiểu hóa số thuế mà họ phải nộp. Một trong các cách đó là nợ thuế.” “- Nợ thuế là hành vi vi phạm pháp luật về thuế: Thuế luôn gắn liền với thu nhập.
Nhà nước thực hiện thu thuế thông qua quá trình phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân, mà kết quả của nó là một phần thu nhập của NNT được chuyển giao bắt buộc cho Nhà nước mà không kèm theo bất kỳ một sự cấp phát hoặc quyền lợi nào khác cho NNT, cũng không cần biết NNT đã chuẩn bị được khoản thu nhập đó hay chưa. Cũng bởi vì việc nộp thuế ảnh hưởng trực tiếp lên tình hình kinh tế, tài chính của NNT nên việc nợ thuế, nộp thuế chậm đã thường xuyên xảy ra. Các quy phạm pháp luật về thuế cũng như các vấn đề pháp luật liên quan khác đến thuế ở tất các các nước trên thế giới quy định rõ đây là hành vi vi phạm pháp luật. Quy phạm pháp luật thuế là các quy tắc xử sự có tính chất bắt buộc chung do Nhà nước đặt ra và đảm bảo thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình các chủ thể thực hiện nghĩa vụ nộp thuế vào NSNN.
Việc chậm nộp, nợ hoặc trốn thuế được cho là hành vi vi phạm những quy định bắt buộc này trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 pháp luật liên quan đến thuế. Những quy định này luôn luôn đề cập đến các phạm vi điều chỉnh như: Mức nộp thuế, NNT, thời gian phải nộp thuế. tuy nhiên không phải NNT nào cũng thực hiện tốt điều này.” “Như vậy hành vi nợ thuế là hành vi vi phạm luật thuế của người nộp thuế bằng cách chậm nộp hoặc không nộp số tiền thuế phải nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật thuế.” “Nợ thuế chưa hẳn là hành vi trốn thuế: Trốn thuế là hành vi cố ý vi phạm pháp luật của người nộp thuế bằng mọi hình thức, thủ đoạn để làm giảm số thuế phải nộp vào NSNN. Còn nợ thuế mới chỉ là hành vi dây dưa, chậm nộp thuế khi quá thời hạn nộp theo quy định của pháp luật.
Tất nhiên, trong một số trường hợp việc nợ thuế có thể là một hành vi nằm trong chuỗi hành vi nhằm trốn thuế. Chẳng hạn như, một số doanh nghiệp cố tình nợ một số thuế lớn sau đó bỏ trốn không thực hiện nghĩa vụ nộp thuế.” “Nợ thuế khác với hành vi tránh thuế: Tránh thuế là hành vi lợi dụng sơ hở của luật thuế để giảm nghĩa vụ thuế. Đây không phải là hành vi vi phạm pháp luật mà là hành vi lợi dụng những điểm yếu trong pháp luật về thuế để làm lợi cho mình.