CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU 1.1 Khái niệm chung về giao nhận hàng hóa quốc tế Giao nhận Theo Phạm Mạnh Hiền (2012, trang 220), giao nhận là một hoạt động kinh tế có liên quan đến hoạt động vận tải nhằm đƣa hàng đến đích an toàn, là dịch vụi hải quan, là dịch vụ có liên quan đến vận tải, nhƣng hông phải vận tải mà ngƣời sử dụng thuê mƣớn ngƣời vận tải, cũng có thể có phƣơng tiện vận tải, có thể tham gia vận tải. Còn có thể nói giao nhận là một tập hợp các nghiệp vụ có liên quan đến quá trình vận tải, nhằm mục đích chuyên chở hàng hóa từ nới gửi hàng đến nơi nhận hàng. Giao nhận hàng hóa Dịch vụ giao nhận hàng hóa là hành vi thƣơng mại, theo đó ngƣời làm dịch vụ nhận hàng hóa nhận hàng từ ngƣời gửi, tố chức vận chuyển, lƣu ho, lƣu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ hác có liên quan để giao hàng cho ngƣời nhận hàng theo sự ủy thác của chủ hàng, của ngƣời vận tải, hoặc cua ngƣời làm dịch vụ giao nhận khác (gọi là khách hàng). Người giao nhận Ngƣời kinh doanh dịch vụ giao nhận đƣợc gọi là ngƣời giao nhận (Forwarder – Freight Forwarder – Forwarding Agent).
Ngƣời giao nhận có thể là chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp dỡ hay ho hàng, ngƣời giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ một ngƣời nào hác có đăng dịch vụ kinh doanh giao nhận hàng hóa. Ngƣời giao nhận có tr nh độ chuyên môn nhƣ: Biết kết hợp giữa nhiều phƣơng thức vận tải khác nhau. Biết tận dụng tối đa dung tích, trọng tải của các công cụ vận tải nhờ vào dịch vụ gom hàng. c 5 Biết kết hợp giữa vận tải – giao nhận – xuất nhập khẩu và liên hệ tốt với các tổ chức có liên quan đến quá trình vận chuyển hàng hóa nhƣ hải quan, đại lý tàu, bảo hiểm, ga, cảng.
Phạm vi của dịch vụ giao nhận Tổ chức chuyên chở trong phạm vi ga, cảng. Tổ chức xếp dở hàng hóa. Ký kết hợp đồng vận tải với ngƣời chuyên chở, thuê tàu, lƣu cƣớc với ngƣời chuyên chở đã chọn lọc. Làm thủ tục hải quan.
Mua bảo hiểm hàng hóa nếu ngƣời gởi hàng yêu cầu. Lập các chứng từ cần thiết trong quá trình gởi hàng, nhận hàng, thanh toán. Lo liệu việc lƣu ho hàng hóa (nếu cần) và bảo quản hàng hóa. Nhận hàng và giao hàng.
Thu xếp chuyển tải hàng hóa. Gom hàng, lựa chọn tuyến đƣờng vận tải, phƣơng thức vận tải và ngƣời chuyên chở thích hợp. Thanh toán cƣớc phí, chi phí xếp dỡ, lƣu ho, lƣu bãi. Thông báo t nh h nh đi và đến của các phƣơng tiện vận tải.
Thông báo tổn thất với ngƣời chuyên chở. Hoạt động thay mặt người gửi hàng Chọn tuyến đƣờng, phƣơng thức vận tải, hãng tàu thích hợp và có uy tín để chuyên chở hàng hóa cho ngƣời gởi hàng. Cung cấp đơn giá liên quan đến việc chuyên chở, từ đó giúp nhà xuất khẩu lập phƣơng án giá xuất khẩu. Nhận hàng, cấp chứng từ đã nhận hàng để gởi đi hoặc cấp House Bill.
c 6 Thu xếp việc lƣu ho nếu đƣợc ủy thác. Khai báo hải quan về hàng xuất khẩu, thu xếp và chuẩn bị giấy tờ cần thiét cho lô hàng: giấy chứng nhận bảo hiểm, giấy tờ hải quan. Thanh toán cƣớc vận chuyển và chi phí liên quan. Theo dõi quá trình vận chuyển cho tới hi hàng đến tay ngƣời nhận, thông báo t nh h nh đi và đến của phƣơng tiện vận tải.
Hoạt động thay mặt người nhận hàng Giám sát lô hàng trong quá trình chuyên chở. Khi tàu về cảng, nhận lệnh giao hàng từ ngƣời chuyên chở. Thanh toán cƣớc phí và chi phí khác. Thu xếp việc chuyên chở hàng hóa đến tận nơi ngƣời nhận hàng.2 Khái niệm về giao nhận hàng hóa bằng đường biển Ngành giao nhận trên thế giới đã ra đời tính đến nay khoảng hơn 450 năm.
Năm 1552, hãng tàu Vansai đã chính thức ra đời tại Badilay, Thụy Sĩ làm về lĩnh vực giao nhận và vận chuyển hàng hóa. Trƣớc đó, việc giao nhận thƣờng do ngƣời gởi hàng (nhà xuất khẩu), ngƣời nhận hàng (nhà nhập khẩu) hay do chính ngƣời chuyên chở phụ trách và thực hiện. Tuy nhiên, song song với sự phát triển của mua bán quốc tế phân công lao động với mức độ và quy mô ngày càng lớn, giao nhận cũng từ đó mà dần dần đƣợc chuyên môn hóa, do các tổ chức, các công ty, tập đoàn giao nhận chuyên nghiệp thực hiện và nó đã chính thức trở thành một Nghề. Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn Hiệp hội giao nhận quốc tế FIAFA: Dịch vụ giao nhận được định nghĩa như bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa.
Nói một cách dễ hiểu hơn, giao nhận là tập hơn những nghiệp vụ, thử tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gởi hàng đến nơi nhận hàng. Ngƣời giao nhận có thể tự thực hiện các dịch vụ hoặc có thể thông qua đại lý hay thuê dịch vụ của các công ty forwarder.3 Đặc điểm và vai trò giao nhận Đặc điểm Giao nhận là một bƣớc trung gian giúp cho ngƣời mua hay ngƣời bán tiến hàng mua bán hàng hóa, đảm trách việc thực hiện vận chuyển hàng hóa từ nƣớc ngƣời xuất khẩu đến nƣớc của ngƣời nhập khẩu, giao nhận sẽ có những đặc điểm cơ bản sau đây: Mang tính thời vụ: Hoạt động giao nhận không phụ thuộc rất nhiều vào tình hình hoạt động nhập khẩu mà còn cả hoạt động xuất khẩu. Mà cả hai hình thức này đều mang tính thời vụ nên kéo theo hoạt động giao nhận cũng mang tính thời vụ. Mang tính thụ động: Do còn phụ thuộc nhiều vào nhu cầu của khách hàng, các quy định của ngƣời vận chuyển, các ràng buộc về mặt pháp luật giữa các nƣớc xuất khẩu – nhập khẩu hay hàng rào thuế quan của các nƣớc quá khắc khe.
Phụ thuộc vào cơ sở vật chất và tr nh độ chuyên môn của ngƣời giao nhận. Không tạo ra sản phẩm vật chất: Giao nhận chỉ đơn thuần là làm cho một sản phẩm, hàng hóa thay đổi về mặt vị trí địa lý, không gian, chứ hông làm thay đổi bản chất của sản phẩm hay một hàng hóa nào đó. Vai trò Cùng với sự phát triển không ngừng nghỉ của vận tải đa phƣơng thức, vận tải bằng container, dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu cũng ngày càng chiếm một vài trò quan trọng hông ém và dƣờng nhƣ hông thể vắng bóng trong dòng chảy lƣu thông của hàng hóa: Thúc đẩy các hoạt động ngoại thƣơng giữa các nƣớc ngày càng phát triển. Rút ngắn thời gian mua bán hàng hóa, tạo ra các điều kiện cho hàng hóa lƣu thông nhanh chóng và dễ dàng hơn, đảm bảo an toàn và tiết kiệm mà không cần có sự tham gia hiện diện của ngƣời gửi cũng nhƣ ngƣời nhận vào nghiệp vụ.
c 8 Góp phần làm giảm giá thành và tăng tính cạnh trang cho sản phẩm xuất nhập khẩu. Tiết kiệm đƣơc chi phí đào tạo đội ngũ nhân sự. Giúp cho nhà xuất nhập khẩu giảm bớt các chi phí không cần thiết nhƣ chi phí xây dựng kho, bến bãi của ngƣời giao nhận hay do ngƣời giao nhận thuê. Sớm đƣa hàng hóa vào sản xuất kinh doanh.2 C sở pháp lý của quy trình giao nhận bằn đường biển 1.1 Các cơ sở pháp lý Việc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu phải dựa trên cơ sở pháp lý quy phạm pháp luật Việt Nam nhƣ Luật, bộ luật, nghị định, thông tƣ, các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nƣớc Việt Nam về giao nhận vận tải (Bộ luật hàng hải 1990, Luật thƣơng mại 2005, Quyết định của bộ trƣởng bộ giao thông vận tải: Quyết định số 2106 (23/08/1997) liên quan đến việc xếp dỡ, giao nhận và vận chuyển hàng hóa tải cảng biển Việt Nam,.
Việc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu cũng dựa trên cơ sở pháp lý các quy phạm pháp luật quốc tế: các Công ƣớc về vận đơn, vận tải, Công ƣớc quốc tế và hợp đồng mua bán hàng hóa,. Các hợp đồng kinh tế cũng là một trong những cơ sở pháp lý (các loại hợp đồng và L/C).2 Các nguyên tắc cơ bản Các văn bản hiện hành đã qui định những nguyên tắc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu tại các cảng biển Việt Nam nhƣ sau: Việc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu tại các cảng biển do cảng tiến hàng nên cơ sở hợp đồng giữa chủ hàng và ngƣời đƣợc chủ hàng ủy thác với cảng. Đối với những hàng hóa không qua cảng ( hông lƣu ho tại cảng) thì có thể do chủ hàng hoặc ngƣời đƣợc chủ hàng ủy thác giao nhận trực tiếp với ngƣời vận tải (tàu) (qui định mới từ 1991). c 9 Trong trƣờng hợp đó, chủ hàng hoặc ngƣời đƣợc chủ hàng ủy thác phải kết toán trực tiếp với ngƣời vận tải và chỉ thỏa thuận với cảng về địa điểm xếp dỡ, thanh toán các chi phí có liên quan.
Việc xếp dỡ hàng hóa trong phạm vi cảng là do cảng tổ chức thực hiện. Trƣờng hợp chủ hàng muốn đƣa phƣơng tiện vào xếp dỡ thì phải thỏa thuận với cảng và phải trả các lệ phí, chi phí liên quan cho cảng. Khi đƣợc ủy thác giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu với tàu, cảng nhận hàng hóa bằng phƣơng thức nào thì phải giao hàng bằng phƣơng thức đó. Cảng không chịu trách nhiệm về hàng hóa hi hàng hóa đã ra hỏi bãi, cảng.
Khi nhận hàng tại cảng chủ hàng hoặc ngƣời đƣợc ủy thác phải xuất trình những chứng từ hợp lệ xác định quyền đƣợc nhận hàng và phải ghi nhận đƣợc một cách liên tục trong một thời gian nhất định những hàng hóa gì trên chứng từ: Ví dụ: vận đơn gốc, giấy giới thiệu của cơ quan. Việc giao nhận có thể do cảng làm theo ủy thác hoặc chủ hàng trực tiếp làm. Trình tự nghiệp vụ giao nhận hàng nhập khẩu Đối với hàng không phải lưu kho, bão tại cảng. Trong trƣờng hợp này, chủ hàng hoặc ngƣời đƣợc chủ hàng ủy thác đứng ra giao nhận trực tiếp với tàu.
Để có thể tiến hành dỡ hàng, 24 giờ trƣớc hi tàu đến vị trí hoa tiêu, chủ hàng phải cho cảng một số chứng từ.