CHƯƠNG 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Rủi ro Trong cuộc sống thường ngày hay trong hoạt động kinh doanh, khi nói đến rủi ro người ta thường hay nghĩ ngay đến những tổn thất, những thiệt hại “rủi ro” tồn tại trong tất cả mọi lĩnh vực của cuộc sống làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của con người.
Khi rủi ro xảy ra thường làm cho hoạt động của con người gặp khó khăn, không ít thì nhiều gây tác động xấu đến hiệu quả của hoạt động đó. Dù không ai muốn nhưng rủi ro luôn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Vậy rủi ro là gì? Cho đến nay chưa có định nghĩa thống nhất về rủi ro, những trường phái khác nhau, tác giả khác nhau đưa ra các định nghĩa rủi ro khác nhau. Những định nghĩa rất đa dạng, phong phú nhưng tựu chung lại có thể chia thành trường phái lớn: trường phái truyền thống (hay còn gọi là trường phái tiêu cực) và trường phái trung hòa.
Theo trường phái tiêu cực: rủi ro được coi là sự không may, tổn thất, mất mát, nguy hiểm. Thực tế cho thấy, chúng ta đang sống trong thế giới mà rủi ro luôn tiềm ẩn và ngày càng tăng theo hiều hướng khác nhau. Xã hội loài người càng phát triển hoạt động của con người ngày càng phong phú, đa dạng và phức tạp thì rủi ro của con người cũng ngày càng nhiều và đa dạng hơn, mỗi ngày qua lại xuất hiện những loại rủi ro mới chưa từng có trong quá khứ. Con người cũng quan tâm hơn đến việc nghiên cứu rủi ro, nhận dạng rủi ro và tìm các biện pháp quản trị rủi ro, trong quá trình nghiên cứu đó, nhận thức của con người về rủi ro cũng thay đổi, trở nên khoan dung, trung hòa hơn.
Trường phái trung hòa: Theo trường phái trung hòa “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được”. Rủi ro có tính hai mặt: vừa có tính tích cực, vừa có tính tiêu cực. Rủi ro có thể gây ra những tổn thất, mất mát, nguy hiểm,. nhưng chính rủi ro cũng có thể mang đến cho con người nhũng cơ hội.
Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, nhận dạng, đo lường rủi ro, quản trị rủi ro người ta không chỉ tìm ra được những biện pháp phòng ngừa, tránh né rủi ro thuần túy, hạn chế thiệt hại do rủi ro gây ra mà còn có thể “lật ngược tình thế” biến thủ thành công, biến bại thành thắng, biến thách thức thành những cơ hội trong tương lai. SVTH: Hồ Sỹ Hiệp Lớp: K47K1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 7 GVHD: PGS.TS Bùi Hữu Đức 1. Rủi ro trong kinh doanh Rủi ro trong kinh doanh là những sự kiện khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh doanh, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải chi nhiều hơn về nhân lực, tài lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Quản trị rủi ro trong kinh doanh Quản trị rủi ro được định nghĩa là “Sự nhận dạng, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro có thể đe dọa các loại tài sản và thu nhập từ các dịch vụ chính hay từ các hoạt động sản xuất kinh doanh chính của một ngành kinh doanh của một doanh nghiệp sản xuất” Mục tiêu chính của quản trị rủi ro là né tránh các tổn thất từ rủi ro tai nạn.
Mục tiêu thứ hai là tối thiểu hóa tổn thất có thể xuất hiện và tối thiểu hóa hậu quả của một tổn thất. Né tránh rủi ro là mục tiêu chính của tất cả các hình thức quản trị rủi ro. Các tổn thất không mong đợi hay ngẫu nhiên của các tổ chức hay một cá nhận được kiểm soát bằng sự phối hợp các biện pháp: Né tránh và giảm thiểu rủi ro và Ngăn ngừa và tối thiểu hóa rủi ro. Mục tiêu né tránh rủi ro không chỉ cho các rủi ro tai nạn mà còn cho tất cả các loại rủi ro khác nhau trong chuỗi rủi ro.
Các nội dung lý thuyết liên quan đến hoàn thiện công tác quản trị rủi ro 1. Phân loại rủi ro Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội: - Rủi ro sự cố là rủi ro gắn liền với những sự cố ngoài dự kiến, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi (gắn liền với các yếu tố bên ngoài) - Rủi ro cơ hội là rủi ro gắn liền với quá trình ra quyết định của chủ thể. Nếu xét theo quá trình ra quyết định thì rủi ro cơ hội bao gồm: Rủi ro liên quan đến giai đoạn trước khi ra quyết định, rủi ro trong quá trình ra quyết định, rủi ro liên quan đến giai đoạn sau khi ra quyết định Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán - Rủi ro thuân túy tồn tại khi có 1 nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác là rủi ro trên đó không có khả năng có lợi cho chủ thế - Rủi ro suy đoán tồn tại khi có 1 cơ hội kiếm lời cũng như 1 nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng có lợi, vừa có khả năng tổn thất SVTH: Hồ Sỹ Hiệp Lớp: K47K1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 8 GVHD: PGS.TS Bùi Hữu Đức Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán - Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp và chia sẻ rủi ro - Rủi ro không thể phân tán là những rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho người tham gia vào quỹ đóng góp chung Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp - Giai đoạn khởi sự: Rủi ro không được thị trường chấp nhận - Giai đoạn trưởng thành: Rủi ro tốc độ tăng trường của kết quả Pmax không tương hợp với tốc độ phát triển của CFmin - Giai đoạn suy vong: Rủi ro phá sản Rủi ro do tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh, bao gồm: Luật pháp, kinh tế, văn hóa- xã hội, khoa học-kỹ thuật,… Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang - Rủi ro theo chiều dọc là rủi ro theo chiều chức năng chuyên môn truyền thống của doanh nghiệp - Rủi ro theo chiều ngang là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn như: nhân sự, tài chính, marketing,… 1. Vai trò của quản trị rủi ro Quản trị rủi ro góp phần xây dựng khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch tương lai có tính nhất quán và có thể kiểm soát.
Tăng cường năng lực trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên công việc trên cơ sở hiểu biết thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh doanh, môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp Quản trị rủi ro tăng cường năng lực trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên công việc trên cơ sở hiểu biết thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh doanh, môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp Quản trị rủi ro góp phần phân bổ và sử dụng hiệu quả những nguồn lực trong doanh nghiệp Quản trị rủi ro giúp giảm thiểu những sao sót trong mọi khía cạnh của doanh nghiệp SVTH: Hồ Sỹ Hiệp Lớp: K47K1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 9 GVHD: PGS.TS Bùi Hữu Đức Quản trị rủi ro bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh của doanh nghiệp Quản trị rủi ro giúp phát triển và hỗ trợ nguồn nhân lực và nền tảng tri thức của doanh nghiệp Quản trị rủi ro góp phần tối ưu hóa hiệu quả hoạt động 1. Các nguyên tắc của quản trị rủi ro - Nguyên tắc 1: Quản trị rủi ro phải hướng vào mục tiêu Trong quá trình kinh doanh, các doanh nghiệp không thể tránh khỏi rủi ro. Vì vậy, trogn từng bước phát triển kinh doanh, doanh nghiệp cần đưa ra những biện pháp phòng ngừa những rủi ro có thể gặp phải - Nguyên tắc 2: Quản trị rủi ro gắn liền với trách nhiệm của nhà quản trị Trong mỗi doanh nghiệp, nhà quản trị luôn đóng vai trò chủ đạo. Công tác quản trị rủi ro của công ty cũng được lãnh đạo bởi nhà quản trị: nhận dạng, phân tích, đo lường, kiểm soát và tài trợ rủi ro.
Qua đây có thể thấy, trách nhiệm của nhà quản trị đối với công tác quản trị rủi ro là rất lớn -Nguyên tắc 3: Quản trị rủi ro gắn liền với các hoạt động của tổ chức Các hoạt động kinh doanh luôn ẩn chứa nhiều rủi ro đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp biết nắm bắt sẽ tận dụng được cơ hội hiếm có. Các hoạt động không thể tranh khỏi rủi ro. Vì vậy, doanh nghiệp cần huy động toàn bộ nhân viên cũng như ban lãnh đạo tích cực góp phần nâng cao chất lượng quản trị rủi ro 1.
Quy trình quản trị rủi ro 1.1 Nhân dạng rủi ro Khái niệm: Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Nhận dạng rủi ro nhằm tìm kiếm các thông tin về: Tên và loại rủi ro, các mối hiểm họa, các mối nguy hiểm Cơ sở của nhận dạng rủi ro: - Dựa trên các số liệu thống kế - Dựa trên các thông tin thu thập được từ môi trường - Dựa trên phân tích hoạt động của doanh nghiệp - Dựa trên kinh nghiệm, trực giác của nhà quản trị SVTH: Hồ Sỹ Hiệp Lớp: K47K1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 10 GVHD: PGS.TS Bùi Hữu Đức Phương pháp nhận dạng rủi ro: - Phương pháp chung: Xây dựng bảng liệt kê. Xây dựng bảng liệt kê là việc đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi đặt ra trong các tình huống nhất định, để từ đó nhà quản trị có những thông tin nhận dạng và xử lý các đối tượng rủi ro.