CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÂN SỰ TRONG CƠ SỞ GIÁO DỤC 1. Một số khái niệm về công tác quản lý nhân sự trong tổ chức 1. Khái niệm về tổ chức: Tổ chức là một thực thể được hình thành từ nhiều cá nhân tập hợp lại. Tổ chức có những quy tắc chung, mục tiêu và quyền lợi chung.
Các chủ thể trong tổ chức gặp gỡ nhau, chia sẻ và tuân thủ các quy tắc chung này để thực thi các hoạt động của tổ chức, giúp tổ chức tồn tại và phát triển. Trong xã hội có nhiều tổ chức khác nhau, nhằm các mục tiêu khác nhau. Ví dụ các tổ chức chính trị, bao gồm các thành viên quan tâm đến các vấn đề và mục tiêu chính trị. Với các tổ chức xã hội, mối quan tâm của họ có thể là những vấn đề chung của xã hội, như xóa đói giảm nghèo, nâng cao dân trí, tăng cơ hội việc làm… Tổ chức là hoạt động “làm thành một chỉnh thể, có một cấu tạo, một cấu trúc và những chức năng chung nhất định, làm thành có trật tự, có nền nếp, làm những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có được hiệu quả tốt nhất” (Hoàng Phê, 2002) “Tổ chức nghĩa là liên hợp nhiều người lại để thực hiện một công tác nhất định.
Chúng ta cũng có thể gọi bản thân hình thức liên hợp đó là một tổ chức”. Như vậy, tổ chức có thể bao gồm các đặc điểm: (i) Tổ chức là một hoạt động, theo đó, các hoạt động được thực hiện theo một mục tiêu nhất định (ii) Tổ chức bao gồm nhiều người: những cá nhân được tập hợp trong tổ chức theo một cơ cấu hoặc trật tự nhất định để thực hiện một mục tiêu chung hoặc nhiệm vụ chung. Như vậy tổ chức là một tập thể của con người tập hợp nhau lại để thực hiện một nhiệm vụ chung hoặc nhằm đạt tới một mục tiêu xác định của tập 5 thể. Tùy theo từng điều kiện, môi trường, hoàn cảnh và nguyện vọng của các thành viên mà mục tiêu có thể thay đổi, dẫn tới sự khác biệt trong tổ chức.
Khái niệm về nguồn nhân sự trong tổ chức Nguồn nhân sự trong một tổ chức là toàn bộ lực lượng nhân sự, nói cách khác là lực lượng lao động được đặc trưng bởi quy mô, cơ cấu và chất lượng của những con người cụ thể với năng lực của mình tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh ở tổ chức đó. Do vậy, nguồn nhân sự được nhìn nhận mang tính tiềm năng không chỉ biểu hiện về số lượng như những nguồn lực đơn thuần mà còn bởi sự biến đổi, cải thiện không ngừng về chất lượng và cơ cấu. Nguồn nhân sự cũng chịu sự chi phối bởi các mục tiêu được đặt ra trong tổ chức, được kết cấu theo một cơ cấu tổ chức nhất định để thực hiện các mục tiêu chung này. Cơ cấu tổ chức chính là các mối quan hệ giữa các bộ phận trong một tổ chức, bao gồm số lượng thành viên tham gia theo một định mức nhất định và có thứ bậc nhất định.
Cơ cấu tổ chức cho phép đánh giá tình trạng tổng thể nguồn nhân sự của một tổ chức, phản ánh tình trạng này ở cả chất và lượng. Việc sắp xếp các cá nhân trong một tổ chức không đơn giản chỉ là gộp các cá nhân lại với nhau, mà còn phải cân nhắc về đặc điểm tâm lý, năng lực, trình độ, vị trí công tác của các cá nhân phù hợp với mục tiêu của tổ chức trong mỗi thời kỳ nhất định. Cùng với sự phát triển của tổ chức, cơ cấu tổ chức cũng có sự thay đổi phù hợp để tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Để đánh giá chất lượng nguồn nhân sự, có thể nhìn nhận thông qua các tiêu chí như về thể chất, thể lực, về trình độ (bao gồm cả trình độ văn hóa và trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tay nghề, kỹ năng), về thái độ, tác phong, thói quen, đạo đức, khả năng (sáng tạo, làm việc nhóm, chịu áp lực)…Các tiêu chí này sẽ được sử dụng khi tuyển dụng nhân sự trong tổ chức và đánh giá nhân sự trong quá trình hoạt động hoặc thực hiện công việc.
6 Bản thân mỗi cá nhân trong tổ chức cũng cần phải tự hoàn thiện để vừa nâng cao thể lực, vừa nâng cao chất lượng để phù hợp với yêu cầu của tổ chức và phù hợp với sự thay đổi về môi trường của tổ chức. Quản lý nhân sự: Có nhiều cách gọi khác nhau về quản lý nhân sự. Có thể gọi quản lý nhân sự là quản trị nhân sự, hay là quản lý nguồn nhân sự. Đồng thời cũng có nhiều cách hiểu khác nhau về quản lý nhân sự.
Quản lý nhân sự là tất cả những chính sách, hoạt động, quyết định quản lý, ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa doanh nghiệp và toàn thể cán bộ công nhân viên. Bộ phận quản trị nhân sự bắt buộc phải có tầm nhìn về chiến lược và gắn liền với những kế hoạch hoạt động của doanh nghiệp. Như vậy, Quản trị nhân sự là việc khai thác, sử dụng nguồn nhân sự của một công ty, tổ chức một cách hợp lý, hiệu quả. Quản trị nhân sự là một nghệ thuật chọn lựa nhân viên mới và sử dụng các nhân viên cũ sao cho năng suất và chất lượng công việc của mỗi người đều đạt mức tối đa có thể”.
Còn theo giáo sư người Mỹ Dimock “Quản trị nhân sự bao gồm toàn bộ các biện pháp và thủ tục áp dụng cho nhân viên của một tổ chức và giải quyết tất cả các trường hợp xảy ra có liên quan tới một loại công việc nào đó” (Dimock) “Quản trị nhân sự là tất cả các hoạt động của một tổ chức để thu hút, xây dựng, phát triển, sử dụng, đánh giá, bảo toàn và giữ gìn một lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu công việc của tổ chức, cả về mặt số lượng và chất lượng ” (Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân,2007) Quản lý nguồn nhân sự là một trong những bộ phận thiết yếu, quyết định phần lớn đến sự thành công và thất bại của một công ty, tổ chức. Vì vậy vấn đề nhân sự luôn được quan tâm hàng đầu. Đây cũng là một trong những chức năng cơ bản và quan trọng nhất trong công tác quản lý, bởi con người là 7 trung tâm của tổ chức, bởi vậy, quản lý con người sẽ làm tác động đến hiệu quả quản lý trong các hoạt động của tổ chức. Việc lựa chọn cơ cấu nhân sự phù hợp với hoạt động của tổ chức cũng là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các nhà quản lý.
Vậy quản lý nhân sự được hiểu là một trong các chức năng cơ bản của quá trình quản trị, giải quyết tất cả các vấn đề liên quan tới con người gắn với công việc của họ trong bất cứ tổ chức nào. Quản lý nhân sự là một hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật vì quản trị nhân sự là một lĩnh vực gắn bó nhiều đến văn hóa tổ chức và chứa đựng nhiều giá trị nhân văn hơn bất cứ một lĩnh vực quản trị nào khác. QUẢN LÝ NHÂN SỰ Chức năng Tổ chức Phân tích Tuyển dụng Đào tạo nâng Năng cao hiệu công việc nhân viên cao năng lực quả sử dụng chuyên môn lao động Hình 1. Cơ cấu quản lý nhân sự Nguồn: tác giả đề xuất 1.
Các vấn đề chung về quản lý nhân sự trong tổ chức 1. Mục tiêu bố trí và sử dụng nhân sự trong tổ chức: Trước khi tiến hành bố trí và sử dụng nhân sự, các tổ chức cần phải xác định mục tiêu và định hướng của tổ chức, bởi việc thiết kế, bố trí cơ cấu nhân sự sẽ nhằm phục vụ cho việc thực hiện các nhiệm vụ theo một mục tiêu xác định. Mục tiêu của việc bố trí nhân sự là để làm tăng sức mạnh tổng hợp của đội ngũ nhân sự, trên cơ sở phát huy được năng lực sở trường của các cá 8 nhân, đồng thời cũng góp phần nâng cao hiệu suất làm việc nhóm, vì mục tiêu chung của tổ chức. Việc bố trí và sử dụng nhân sự cần đạt được các mục tiêu như: Một là, cần đảm bảo nhân sự đủ về số lượng và chất lượng, đáp ứng được các yêu cầu về hoạt động hoặc nhiệm vụ cụ thể của tổ chức.
Không phải tổ chức nào cũng có thể đảm bảo được mục tiêu này trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt về nguồn nhân sự như hiện nay. Chưa kể để đảm bảo thực hiện mục tiêu trong một thời kỳ nhất định, tổ chức cũng cần phải có kế hoạch để phát triển và bổ sung đội ngũ nhân sự, đảm bảo các đội ngũ kế cận, phục vụ cho việc hoàn thành các nhiệm vụ, mục tiêu trong dài hạn. Hai là, cần bố trí và sử dụng nhân sự theo hướng, “đúng người, đúng việc”. Nghĩa là, việc bố trí công việc cần phải dựa vào các nguyện vọng, năng lực sở trường của các cá nhân trong tổ chức để đảm bảo tạo ra động lực cho các cá nhân hoàn thành nhiệm vụ một cách tốt nhất, từ đó gia tăng năng suất lao động trong tổ chức.
Việc bố trí đúng người đúng việc cũng cho phép giảm sự bất mãn và giảm mâu thuẫn nội bộ, tạo ra môi trường làm việc minh bạch, bình đẳng và tin tưởng lẫn nhau. Ba là, cần tính tới sự linh hoạt và mềm dẻo trong việc bố trí và sử dụng nhân sự, nhưng cũng cần tính tới sự ổn định trong cơ cấu nhân sự của tổ chức. Trong nhiều trường hợp, tổ chức có thể đa dạng hóa cách thức sử dụng nhân sự thông qua việc đa dạng các hình thức hợp đồng lao động, vừa giúp tiết kiệm chi phí, đồng thời cũng đảm bảo nguồn nhân sự được huy động đủ về số lượng và đáp ứng phần nào về chất lượng nhân sự. Vai trò của quản lý nhân sự trong tổ chức.
Quản lý nguồn nhân sự hiệu quả luôn là một vấn đề mà các nhà quản lý quan tâm để đảm bảo thực hiện đúng các mục tiêu của nhà quản lý. Nguồn nhân sự chất lượng cao luôn là động lực và là mục tiêu của sự phát triển của mỗi xã hội nói chung và của một tổ chức nói riêng. Bởi xét cho cùng, nguồn 9 nhân sự có chất lượng thì hoạt động của tổ chức mới được tiến hành một cách thuận lợi, trơn tru và có hiệu quả, đạt được các mục tiêu mà tổ chức hướng tới.