mở đầu bằng những yêu cầu của xã hội cụ thể hoá theo từng giai đoạn vào mục tiêu và phương thức đào tạo và khâu cuối cùng của quá trình ấy là những phẩm chất nhân cách của học sinh (bao hàm cả năng lực hành động), được bộc lộ trong khi các em thực hiện chức năng của mình trong xã hội. Quá trình đào tạo bao giờ cũng là vòng tròn khép kín có “mối hàn” là hoạt động sản xuất xã hội” [23, tr. Đào tạo ở nước ta được phân cấp thành các bậc: đào tạo nghề nghiệp, đào tạo trung cấp, đào tạo đại học và đào tạo sau đại học. Vị trí, vai trò của giáo dục - đào tạo đối với sự phát triển của xã hội Giáo dục - đào tạo giữ vai trò đặc biệt cần thiết đối với sự phát triển của mỗi con người và của cả xã hội.
Vốn con người bao gồm toàn bộ thể lực, trí lực, phẩm chất về đạo đức, về nhân cách. Vốn đó nhờ giáo dục - đào tạo mà có. Nó làm cho con người trở nên có ích, có giá trị, có chất lượng, góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội bởi mọi lĩnh vực kinh tế – xã hội đều do con người sáng tạo ra. Tại Đại hội đồng lần thứ 27 của UNESCO (tháng 11 năm 1993), các báo cáo đã nói nhiều đến vai trò quan trọng của giáo dục - đào tạo trong thế kỷ XXI là chìa khóa tiến tới một thế giới tốt đẹp hơn; vai trò của giáo dục - đào tạo là đòn bẩy 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mạnh mẽ nhất mà chúng ta cần có để tiến vào tương lai; giáo dục là quyền cơ bản nhất của con người, giáo dục – đào tạo là điều kiện tiên quyết để thực hiện nhân quyền, dân chủ, hợp tác trí tuệ, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau.
Vì vậy, phải quan niệm lại một cách đầy đủ hơn vai trò của giáo dục - đào tạo trong công cuộc phát triển con người, phát triển đất nước, phát triển nhân loại trong thời đại mới: giáo dục không phải chỉ là tích tụ tri thức mà còn là thức tỉnh tiềm năng sáng tạo to lớn trong mỗi người, cho phép tất cả chúng ta phát triển tất cả tiềm năng, đóng góp tốt hơn cho xã hội. Vai trò của giáo dục - đào tạo được thể hiện qua một số điểm cơ bản sau đây: 1. Giáo dục - đào tạo là động lực, là đòn bẩy mọi sự phát triển của xã hội, của đất nước Lịch sử xã hội loài người đã chứng minh rằng: Xã hội ngày càng phát triển. Sự phát triển của xã hội loài người nói chung, của một quốc gia nói riêng chịu sự chi phối của nhiều yếu tố, các yếu tố này được gọi là nguồn lực.
Có nhiều nguồn lực tác động đến sự phát triển của xã hội, đất nước, trong đó nhân lực, tài lực, vật lực là những nguồn lực chủ yếu. Trong ba nguồn lực này, đến lượt mình, nhân lực trở thành nguồn lực chủ đạo, có tính quyết định. Vai trò to lớn của nhân lực xuất phát từ hai cơ sở: Một là, thuộc tính của tài lực, vật lực: Tài lực và vật lực có thuộc tính là chúng chỉ tồn tại ở dạng tiềm năng, chỉ trở thành sức mạnh khi nào có sự can thiệp của con người. Con người can thiệp như thế nào, đúng hay sai, đúng sai ở mức độ nào thì tài lực, vật lực sẽ tác động trở lại tích cực hay tiêu cực và ở những mức độ nhất định đến môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và cuộc sống của con người.
Thực tiễn đã chứng minh cho chúng ta một bài học đắt giá từ việc con người đã phá rừng bừa bãi; Hai là, vai trò, vị thế của nguồn nhân lực trong đời sống xã hội. Trong xã hội, con người tồn tại với hai tư cách: Vừa là chủ thể của xã hội vừa là khách thể của xã hội. Với tư cách là chủ thể của xã hội, con người trực tiếp tham gia vào mọi hoạt động nhằm phát triển xã hội, đất nước. Xã hội, đất nước phát triển như thế nào, theo hướng nào tuỳ thuộc vào chính chủ thể xã hội.
Với tư cách này, 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com con người là động lực, là đòn bẩy của mọi sự phát triển xã hội. Với tư cách là khách thể của xã hội, mọi hoạt động đều nhằm vào phục vụ con người, phát triển con người. Như vậy, con người là mục tiêu của mọi sự phát triển. Con người chỉ có thể đảm đương được vai trò to lớn như vừa nêu trên khi nào con người phải có chất lượng cao.
Con người có chất lượng cao theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII phải có đầy đủ bốn phẩm chất: - Phát triển về trí tuệ; - Cường tráng về thể chất; - Phong phú về tâm hồn; - Trong sáng về đạo đức [3, tr. Có nhiều lĩnh vực góp phần tạo nên bốn phẩm chất này ở con người Việt Nam mới như y tế, văn hoá, đạo đức., song lĩnh vực quan trọng bậc nhất là giáo dục. Chính giáo dục - đào tạo với chức năng của mình trực tiếp mang lại cho con người Việt Nam những phẩm chất trên đây. Trong ý nghĩa ấy, giáo dục – đào tạo là động lực, là đòn bẩy thúc đẩy sự phát triển của xã hội, của đất nước.
Giáo dục - đào tạo là thước đo sự phát triển của một đất nước Thực tiễn của nhiều nước trên thế giới đã cho chúng ta thấy: Hai đất nước có cùng xuất phát điểm ban đầu như nhau về kinh tế – xã hội, cùng trình độ phát triển như nhau, nhưng chỉ sau một thời gian có sự cách biệt nhau về kinh tế- xã hội; một nước phát triển nhanh, có trình độ khoa học kỹ thuật cao, một nước ngược lại rơi vào trì trệ, phát triển chậm chạp, thậm chí tụt hậu dần. Đi tìm nguyên nhân của điều này, người ta dễ nhận ra rằng nước nào chú trọng, quan tâm đến giáo dục - đào tạo thì sẽ phát triển nhanh, và ngược lại. Theo tinh thần ấy, giáo dục - đào tạo là thước đo sự phát triển của một quốc gia, một dân tộc. Trình độ dân trí, trình độ khoa học kỹ thuật và công nghệ thể hiện trình độ phát triển của đất nước.
Tổng kết kinh nghiệm lịch sử dân tộc ta, nhà bác học Lê Quý Đôn (1726 – 1783) đã từng khái quát thành một quy luật “phi công bất túc, phi nông bất ổn, phi thương bất hoạt, phi trí bất hưng”. Từ bài học của tổ tiên, xuất phát từ thực tiễn của đất nước, chủ tịch Hồ 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chí Minh đã khẳng định lại môt lần nữa giá trị của tri thức, của giáo dục “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” [40, tr. Vì thế, trong “Thư gửi học sinh nhân ngày khai trường” đầu tiên của chế độ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà, tháng 9 năm 1945, Người đã căn dặn: “Non sông Việt Nam có được vẻ vang sánh vai các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu [40, tr. Từ năm 1994 trở về trước, khi phân loại sự phát triển của các nước trên thế giới, Liên Hợp Quốc chỉ dùng một chỉ số duy nhất là GDP/đầu người và Mỹ luôn được xếp đầu tiên, là nước phát triển nhất.
Nhưng từ năm 1994, Liên Hợp Quốc đã dùng năm chỉ số (trong đó có hai chỉ số về giáo dục): Tuổi thọ, tỷ lệ người lớn biết chữ, số năm đi học, GDP đầu người và chỉ số phát triển nhân lực. Trong 173 nước của Liên Hợp Quốc có 53 nước phát triển, vị trí 1,2,3 thuộc về lần lượt Canada, Thuỵ Sĩ, Nhật Bản, Mỹ nằm ở vị trí thứ 9 [47]. Giáo dục - đào tạo là yếu tố quan trọng đảm bảo cho sự thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhân dân ta đang đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ.
Để công cuộc ấy được thành công, một đòi hỏi bắt buộc là phải đào tạo được một đội ngũ lao động có trình độ khoa học kỹ thuật và công nghệ cao, có tay nghề thành thạo, phục vụ đắc lực và kịp thời cho các lĩnh vực kinh tế – xã hội; phải có một nền khoa học kỹ thuật và công nghệ hiện đại,.Trong khi đó, trình độ dân trí của nhân dân ta còn thấp, lực lượng lao động đã qua đào tạo và tỷ lệ công nhân bậc cao còn quá ít ỏi, nền khoa học kỹ thuật và công nghệ còn lạc hậu và chưa đáp ứng được đòi hỏi của các lĩnh vực kinh tế - xã hội. Bất cập trên đây chỉ có thể khắc phục được trước hết và chủ yếu phải bắt đầu từ sự nghiệp giáo dục - đào tạo. Cần phải đầu tư thích đáng cho sự nghiệp giáo dục và phải coi “phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người – yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” [20, tr. Quan điểm, phương hướng, chính sách và mục tiêu của Đảng và Nhà nước về giáo dục - đào tạo 1.
Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo. Lý luận Mác – Lê Nin coi giáo dục có vai trò quan trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa. Khi đề cập đến vấn đề tổng quát của lịch sử phát triển loài người. Marx chỉ rõ: ở mỗi giai đoạn phát triển đều đòi hỏi một sức mạnh lao động xã hội nhất định.
Sức lao động đó là: “Toàn bộ các sức mạnh thể chất và sức mạnh tinh thần ở trong cơ thể con người, ở trong nhân cách sinh động của con người, những sức mạnh thể chất và sức mạnh tinh thần mà con người phải cho hoạt động để sản xuất ra những vật có ích’’ [5, tr. Sức mạnh này do đâu mà có? Marx chỉ ra, đó là do đào tạo. Trên nền tảng tư tưởng giáo dục của Marx về phổ cập giáo dục phổ thông kỹ thuật tổng hợp và việc kết hợp với lao động sản xuất, Lê Nin đã phát triển hoàn chỉnh lý luận về bản chất kinh tế của giáo dục.