MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu: Trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho người bệnh nói chung, người có thẻ BHYT nói riêng, thuốc chữa bệnh giữ một vị trí quan trọng. Thuốc là một loại hàng hóa đặc biệt, đòi hỏi phải có những kiến thức Y-Dược học nhất định, khi sử dụng mà thiếu nó sẽ mang lại hậu quả không tốt cho người bệnh. Điều đáng quan tâm là chi phí thuốc dùng cho người bệnh BHYT chiếm một tỷ trọng rất lớn, từ 60-70% trong tổng chi phí khám chữa bệnh BHYT hàng năm.
Vì vậy, làm tốt công tác quản lý thuốc chữa bệnh BHYT sẽ là một đóng góp tích cực vào việc nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cho người tham gia BHYT cũng như việc bảo toàn và tăng trưởng quỹ BHYT. Vấn đề tổ chức cung ứng thuốc cho người bệnh có thẻ BHYT đã được quan tâm ngay từ khi triển khai thực hiện chính sách BHYT ở Việt Nam. Tuy nhiên, do một số hạn chế nhất định từ sự quản lý phân tán quỹ BHYT ở mỗi địa phương, ngành theo Điều lệ BHYT ban hành kèm theo Nghị định số 299/HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) nên công tác quản lý việc cung ứng thuốc và giá thuốc chưa có được sự chỉ đạo thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Mỗi địa phương, ngành tuỳ theo đặc điểm của địa phương, ngành mình và sự chỉ đạo của Sở Y tế để thực hiện một phương thức cung ứng và quản lý giá thuốc BHYT khác nhau.
Chính điều đó cùng với những mặt trái của cơ chế thị trường đã làm gia tăng tình trạng lạm dụng thuốc BHYT. Thực trạng việc sử dụng thuốc chữa bệnh cho người có thẻ BHYT đã và đang còn nhiều bất cập mà một trong những nguyên nhân cơ bản là chưa có được sự quản lý chặt chế, đồng bộ trong suốt quá trình đảm bảo cung ứng thuốc, quản lý giá thuốc và thanh toán tiền thuốc giữa các cơ sở KCPB và cơ quan BHYT. Ngày 15/8/1998 Chính phủ đã ban hành Điều lệ BHYT mới kèm theo Nghị định số 58/1998/NĐ-CP nhằm thực hiện việc quản lý tập trung thống nhất toàn ngành đối với hệ thống BHYT. Sự thay đổi này đã tạo điều kiện thuận lợi cho hệ thống BHYT phát triển.
Đồng thời cũng đặt ra yêu cầu bức xúc phải có được một phương thức quản lý việc cung ứng thuốc, quản lý giá thuốc thống nhất trong phạm vi cả nước nhằm thực hiện tốt hơn những mục tiêu cơ bản của Chính sách thuốc quốc gia trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách BHYT ở Việt Nam. Để làm tốt công tác quản lý thuốc chữa bệnh dùng cho người bệnh có thẻ BHYT, các giải pháp được lựa chọn là: 1. Xây dựng danh mục thuốc chữa bệnh được BHXH (quỹ BHYT) chi trả. Xây dựng phương thức tổ chức cung ứng thuốc cho người bệnh BHYT.
Xây đựng phương thức, quy trình quản lý giá thuốc BHYT. Trong những năm 2000-2001, BHYT Việt Nam trước đây đã có nhiều cố gắng trong việc tham mưu và xây dựng Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại các cơ sở KCB, đồng thời đã tiến hành những bước đi đầu tiên trong việc khảo sát, tổng kết thực tiễn và dự thảo xây dựng một phương thức cung ứng, quản lý giá thuốc BHYT. Tuy nhiên, do một số nguyên nhân chủ quan và khách quan, đề án tổ chức cung ứng thuốc BHYT chưa được triển khai trong thực tiễn. Ngày 24/01/2002 Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 20/2002/QĐ- CP về việc chuyển giao hệ thống BHYT từ Bộ Y tế sang BHXH Việt Nam, theo đó quỹ khám chữa bệnh BHYT được quản lý tập trung thống nhất triệt để hơn từ Trung ương xuống các địa phương.
Vấn để quản lý thuốc chữa bệnh nhằm nâng cao hiệu quả sử đụng quỹ BHYT, đảm bảo tốt hơn nhu cầu và quyền lợi cho người tham gia BHYT, hướng tới thực hiện BHYT toàn dân đến năm 2010 càng trở nên bức xúc. Thực trạng tình hình cung ứng thuốc, sử dụng thuốc và quản lý giá thuốc chữa bệnh nói chung, thuốc sử dụng cho người bệnh có BHYT nói riêng cho thấy còn tồn tại một số bất cập như: 1. Chưa có một phương thức tổ chức cung ứng hợp lý, thống nhất trên toàn quốc thuốc chữa bệnh sử dụng cho người có thẻ BHYT tại các cơ sở KCB. Giá thuốc đang bị thả nổi không có sự quản lý của nhà nước, đồng thời cũng chưa xác lập được một cơ chế quản lý, kiểm soát giá thuốc thanh toán với quỹ BHYT; 3.
Việc sử dụng thuốc BHYT còn quá nhiều vấn đề nổi cộm, không theo đúng mục tiêu cơ bản của chính sách quốc gia về thuốc của Việt Nam là đảm bảo sử dụng thuốc an toàn - hợp lý - hiệu quả. Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền lợi về thuốc chữa bệnh sử dụng cho người bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ khám chữa bệnh BHYT, rất cần phải có một nghiên cứu để đánh giá thực trạng và đề ra phương thức quản lý việc cung ứng thuốc và giá thuốc BHYT. Xuất phát từ những yêu cầu đó, chúng tôi lựa chọn và nghiên cứu chuyên đề: "Thực trạng và giải pháp hoàn thiện về quản lý cung ứng thuốc và giá thuốc cho người có thể BHYT. Mục tiêu nghiên cứu: 2.1 Mục tiêu chung: Đảm bảo cung cấp đây đủ, kịp thời cả về chất lượng, số lượng, chúng loại thuốc chữa bệnh cho người có thể BHYT với chỉ phí hợp lý, phù hợp với khả năng chỉ trả của quỹ BHYT.
Đông thời tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý, kiểm soát giá thuốc BHYT để nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHYT, chống lạm dụng và tăng cường khả năng cân đốt an toàn quỹ BHYT.2 Mục tiêu cụ thể: a. Đánh giá thực trạng tình hình cung ứng thuốc, quản lý giá thuốc sử dụng cho bệnh nhân BHYT b. Nghiên cứu đề xuất phương án cung ứng thuốc, phương thức xác định và quản lý giá thuốc BHYT thống nhất trong cả nước. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 3.1 Đối tượng nghiên cứu: - Phương thức cung ứng và giá thuốc thanh toán tại các bệnh viện.
- Các chứng từ thanh toán chi phí khám chữa bệnh (tách phần chi phí thuốc) giữa cơ quan BHXH và cơ sở KCB.2 Pham vi nghiên cứu: Nghiên cứu này được thực hiện tại các địa phương: Hà Nội, Thanh Hóa, Lạng Sơn, và Thái Bình. Tại mỗi địa phương chọn 3 cơ sở KCB gồm: 1Bệnh viện đa khoa tỉnh, O1 trung tâm y tế huyện và 01 bệnh viện chuyên khoa.3 Phương pháp nghiên cứu: - Điều tra khảo sát thực tế - _ Hồi cứu số liệu thứ cấp - _ Tổng hợp, phân tích, đánh giá PHAN I: NOI DUNG NGHIEN CUU CHUONGI THUC TRANG TINH HINH CUNG UNG, SU DUNG VA QUAN LY GIA THUỐC BẢO HIỂM Y TẾ TẠI CÁC CƠ SỞ KHÁM CHỮA BỆNH I. VÀI NÉT VỀ THỊ TRƯỜNG THUỐC Ở VIỆT NAM 1. Đặc điểm chung: Ngành dược Việt Nam đã có nhiều cố gắng vươn lên trong cơ chế thị trường đáp ứng được nhu cầu cơ bản về thuốc thiết yếu cho cộng đồng, khấc phục được tình trạng thiếu thuốc trong hoàn cảnh thiên tai, dịch bệnh liên tiếp xảy ra; việc tuyên truyền giáo dục hướng dẫn sử dụng thuốc hợp lý, an toàn tiết kiệm trong nhân dân ngày một nâng cao.
Trước năm 1986 ngành dược quốc doanh giữ vai trò duy nhất trong việc đảm bảo thuốc cho công tác chăm sóc và báo vệ sức khoẻ nhân. Từ năm 1986 nền kinh tế nước ta chuyển dần sang hoạt động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước, nhiều thành phần kinh tế tham gia hoạt động kinh doanh được phẩm, ngành dược có nhiều tiến bộ vượt bậc, đáp ứng được ngày càng tốt hơn nhu cầu về thuốc của nhân dân và đang phát triển mạnh trên con đường hội nhập.1 Giai đoạn trước năm 1986: Nền kinh tế Việt Nam được quản lý và hoạt động theo cơ chế kế hoạch hoá, tập trung quan liêu bao cấp. Đối với ngành dược, thuốc được coi là hàng hoá đặc biệt nên việc sản xuất và phân phối thuốc được thực hiện theo chỉ tiêu ấn định và chỉ có doanh nghiệp dược Nhà nước mới được phép thực hiện các công việc này. Sau năm 1975, Nhà nước tiến hành cải tạo tư bản tư doanh, lúc này cả nước chỉ có một hệ thống dược phẩm quốc doanh duy nhất, hoạt động trong tất các lĩnh vực được.
Nguồn thuốc cung ứng cho nhu cầu khám chữa bệnh chủ yếu là thuốc sản xuất trong nước, thuốc nhập ngoại được thực hiện theo nghị định thư, phi mậu dịch, hàng đổi hàng hoặc nhập tiểu ngạch. Giá thuốc được thống nhất trong toàn quốc và thường khá thấp, giá bán thoát khỏi quy luật giá trị, nhiều thuốc có giá bán thấp hơn giá thành. Lợi nhuận của các xí nghiệp dược phẩm nhỏ, tích luỹ ít, thiếu khả năng đầu tư và phát triển. Giá thuốc nhập ngoại duoc tính theo giá trị trao đổi của Nghị định thư mà tỷ giá hối đoái bị áp đặt rất thấp.
Thuốc thiếu trầm trọng thị trường bất hợp pháp luôn tồn tại với giá cao hơn so với giá Nhà nước. Cũng giống như các ngành kinh tế khác hoạt động ngành dược bị ảnh hưởng bởi sự độc quyền trong sản xuất kinh doanh nên không có động lực phát triển, thuốc được sản xuất và cung ứng theo kế hoạch định trước.2 Giai đoạn sau năm 19686: Hội nghị Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ 10 (1986) đã khẳng định quyết tâm xoá bỏ cơ chế fập trung, quan liêu, bao cấp. Chuyển nền kinh tế sang hoạt động theo cơ chế thị trường. Giai đoạn này đựơc gọi là giai đoạn đổi mới, với chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài: "Chính sách phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phân, vận: động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa".
Nhờ đó mà tổng sản phẩm quốc nội tăng, đủ lương thực, thực phẩm và các hàng hoá khác cho nhu cầu của xã hội và bắt đầu có dự trữ, kim ngạch xuất khẩu ngày càng tăng. Đời sống của các tầng lớp nhân dân được cải thiện rõ rệt, công tác phòng chống dịch bệnh, chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em, người cao tuổi cũng như sức khoẻ cộng đồng ngày càng tốt hơn. Nhờ đó, ngành được Việt Nam đã từng bước phát triển mạnh. Cuối những năm 80 đầu những năm 90 nền kinh tế nước ta chuyển sang hoạt động theo cơ chế mới.
