Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi sang cơ chế thị trường, các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh dược phẩm tại Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gia tăng về chi phí đầu vào, giá thành và chất lượng sản phẩm. Lao động được xác định là yếu tố đầu vào then chốt trong chu kỳ sản xuất kinh doanh; việc tái sản xuất sức lao động thông qua thù lao tiền lương và các khoản trích theo lương (bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp) vừa đảm bảo đời sống người lao động, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm.
Tại Công ty Cổ phần Dược - Vật tư y tế Thanh Hóa (THEPHACO) – một doanh nghiệp kết hợp cả sản xuất dược phẩm và thương mại phân phối – công tác quản trị và hạch toán lao động, tiền lương đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chi phí hoạt động. Qua quá trình khảo sát thực tế, tác giả nhận thấy tổ chức hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại công ty còn bộc lộ một số hạn chế: công tác theo dõi thời gian lao động qua chấm công còn mang tính hình thức; nhân viên kế toán có xu hướng phụ thuộc vào phần mềm máy tính, dẫn đến giảm tính chủ động; doanh nghiệp chưa thực hiện trích trước tiền lương nghỉ phép của công nhân trực tiếp sản xuất; hệ thống sổ kế toán kết xuất từ phần mềm chưa hoàn toàn tuân thủ đầy đủ quy định của chế độ và chuẩn mực kế toán hiện hành. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Thực trạng và một số giải pháp hoàn thiện kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty CP Dược - VTYT Thanh Hóa" được lựa chọn nghiên cứu.
Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm ba nội dung:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
- Khảo sát, phân tích và phản ánh thực trạng tổ chức hạch toán tiền lương, các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Dược - Vật tư y tế Thanh Hóa.
- Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm khắc phục các điểm hạn chế, hoàn thiện công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại đơn vị.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Dược - Vật tư y tế Thanh Hóa.
- Phạm vi không gian: Phòng Kế toán và các bộ phận sản xuất, kinh doanh trực thuộc Công ty Cổ phần Dược - Vật tư y tế Thanh Hóa (địa chỉ: Số 232 Trần Phú, phường Lam Sơn, thành phố Thanh Hóa).
- Phạm vi thời gian: Sử dụng dữ liệu báo cáo tài chính giai đoạn 2012–2013 và tập trung minh họa chi tiết bằng số liệu phát sinh trong tháng 12 năm 2013.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng nội dung dựa trên khung pháp lý và chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC ngày 20/03/2006 của Bộ trưởng Bộ Tài chính, kết hợp với các quy định về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp (bao gồm Điều 81 và Điều 82 Luật Bảo hiểm xã hội).
Hệ thống tài khoản và tỷ lệ trích nộp theo quy định áp dụng trong công trình:
- Tài khoản sử dụng: Tài khoản 334 (Phải trả người lao động), Tài khoản 338 (Phải trả, phải nộp khác) chi tiết thành các tài khoản cấp hai: TK 3382 (Kinh phí công đoàn), TK 3383 (Bảo hiểm xã hội), TK 3384 (Bảo hiểm y tế), TK 3389 (Bảo hiểm thất nghiệp). Các tài khoản chi phí liên quan gồm TK 622 (Chi phí nhân công trực tiếp), TK 627 (Chi phí sản xuất chung), TK 641 (Chi phí bán hàng), TK 642 (Chi phí quản lý doanh nghiệp), TK 335 (Chi phí phải trả), TK 111 (Tiền mặt), TK 112 (Tiền gửi ngân hàng).
- Tỷ lệ trích các khoản theo lương:
- Kinh phí công đoàn (KPCĐ): Trích 2% trên tổng quỹ lương thực tế phải trả, tính toàn bộ vào chi phí sản xuất kinh doanh của đối tượng sử dụng lao động.
- Bảo hiểm xã hội (BHXH): Tổng tỷ lệ 26% trên quỹ lương cơ bản, trong đó 18% tính vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và 8% trừ vào tiền lương của người lao động.
- Bảo hiểm y tế (BHYT): Tổng tỷ lệ 4,5% trên quỹ lương cơ bản, trong đó 3% tính vào chi phí doanh nghiệp và 1,5% trừ vào lương người lao động.
- Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): Tổng tỷ lệ 3%, trong đó 1% tính vào chi phí doanh nghiệp, 1% do Nhà nước hỗ trợ và 1% trừ vào lương người lao động.
- Lý thuyết về hình thức trả lương: Khóa luận hệ thống hóa các hình thức trả lương theo thời gian (giản đơn, có thưởng); trả lương theo sản phẩm (sản phẩm trực tiếp, sản phẩm gián tiếp, sản phẩm có thưởng, sản phẩm lũy tiến, sản phẩm tập thể); trả lương khoán (khoán theo doanh thu, khoán theo lãi gộp); và quy định trả lương làm thêm giờ (150% ngày thường, 200% ngày nghỉ cuối tuần, 300% ngày lễ; phụ cấp làm đêm tối thiểu 30%).
Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả vận dụng gồm:
- Phương pháp thống kê: Thu thập số liệu thứ cấp từ phòng kế toán, các bảng chấm công, phiếu xác nhận sản phẩm, bảng thanh toán lương và báo cáo tài chính công ty.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý luận: Sàng lọc, phân loại và xử lý dữ liệu để đánh giá tình hình tài chính, cơ cấu lao động và thực trạng hạch toán.
- Hệ thống phương pháp kế toán:
- Phương pháp chứng từ kế toán: Thu thập và kiểm tra hệ thống chứng từ gốc (mẫu số 01a-LĐTL, 01b-LĐTL, 02-LĐTL, 05-LĐTL...).
- Phương pháp tài khoản kế toán: Phản ánh các mối quan hệ đối ứng tài khoản trong hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương.
- Phương pháp tính giá: Xác định đơn giá tiền lương sản phẩm, đơn giá tiền công giờ.
- Phương pháp tổng hợp và cân đối kế toán: Lập bảng phân bổ tiền lương, đối chiếu giữa sổ chi tiết, sổ Cái và lập báo cáo tài chính.
Nội dung chính theo từng chương
Chương I: Cơ sở lý luận của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp
Chương đầu tiên tập trung làm rõ bản chất kinh tế của lao động và tiền lương trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh. Tác giả phân tích:
- Khái niệm và đặc điểm: Lao động là hoạt động có mục đích của con người, đóng vai trò quyết định trong việc tạo ra của cải vật chất. Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của thù lao lao động mà doanh nghiệp trả cho người lao động dựa trên số lượng, chất lượng lao động đóng góp để tái sản xuất sức lao động. Quỹ lương được phân chia thành tiền lương chính (trả cho thời gian thực hiện nhiệm vụ chính) và tiền lương phụ (trả cho thời gian nghỉ phép, nghỉ lễ tết, ngừng sản xuất có lý do chính đáng theo chế độ).
- Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán: Quản lý lao động bao gồm quản lý số lượng, chất lượng, thời gian lao động (thông qua bảng chấm công, biên bản ngừng việc) và kết quả lao động (thông qua phiếu xác nhận sản phẩm, hợp đồng giao khoán). Kế toán có nhiệm vụ tính đúng, thanh toán kịp thời tiền lương, phân bổ chính xác chi phí lương và các khoản trích theo lương (KPCĐ, BHXH, BHYT, BHTN) vào chi phí của từng đối tượng sử dụng lao động.
- Phương pháp hạch toán: Thiết lập kết cấu tài khoản TK 334 và TK 338 (chi tiết 3382, 3383, 3384, 3389). Chương này mô tả chi tiết các bút toán kết chuyển chi phí lương vào TK 622, TK 627, TK 641, TK 642, các bút toán trích lập chi phí dự phòng nghỉ phép vào TK 335, cũng như các khoản giảm trừ lương (tạm ứng qua TK 141, phải thu khác qua TK 138, thuế và các khoản bảo hiểm).
Chương II: Thực trạng kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty CP Dược - VTYT Thanh Hóa
Chương này trình bày chi tiết thực trạng tại doanh nghiệp qua các nội dung:
1. Khái quát về doanh nghiệp:
Công ty Cổ phần Dược - Vật tư y tế Thanh Hóa (THEPHACO) tiền thân là doanh nghiệp nhà nước thành lập ngày 10/04/1961, chuyển đổi sang công ty cổ phần từ ngày 01/12/2002 theo Quyết định số 3664/QĐ-CT (UBND tỉnh Thanh Hóa), Giấy chứng nhận ĐKKD số 2800231948. Vốn điều lệ của công ty là 67 tỷ đồng. Bộ máy sản xuất gồm Nhà máy Tân dược (các xưởng thuốc tiêm, nhỏ mắt, viên cốm bột Non $\beta$-Lactam và $\beta$-Lactam) và Nhà máy Đông dược (sản xuất các sản phẩm như Hyđan, Biofil, Hoàn bổ thận âm). Bộ máy kinh doanh gồm 32 chi nhánh nội tỉnh, 3 chi nhánh ngoại tỉnh (Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh), 1 trung tâm bán buôn và 1 công ty con tại tỉnh Hủa Phăn (Lào).
2. Đánh giá khái quát tình hình tài chính năm 2012–2013:
Tác giả tổng hợp các chỉ tiêu tài chính cơ bản để phản ánh bối cảnh kinh doanh của công ty:
| STT |
Chỉ tiêu |
Đơn vị |
Năm 2012 |
Năm 2013 |
Chênh lệch (%) |
| 1 |
Doanh thu thuần |
Triệu đồng |
825.425 |
813.000 |
-1,47% |
| 2 |
Giá vốn hàng bán |
Triệu đồng |
696.505 |
690.000 |
-0,99% |
| 3 |
Lợi nhuận sau thuế |
Triệu đồng |
12.786 |
10.000 |
-22,06% |
| 4 |
Tổng tài sản / Tổng nguồn vốn |
Triệu đồng |
381.000 |
397.664 |
+4,10% |
| 5 |
Tài sản ngắn hạn |
Triệu đồng |
271.506 |
267.753 |
-1,31% |
| 6 |
Tài sản dài hạn |
Triệu đồng |
110.000 |
129.417 |
+15,27% |
| 7 |
Nợ phải trả |
Triệu đồng |
258.000 |
276.637 |
+6,52% |
| 8 |
Vốn chủ sở hữu |
Triệu đồng |
123.946 |
121.973 |
-1,41% |
| 9 |
Khả năng thanh toán nhanh |
Lần |
0,20 |
0,10 |
-0,10 |
| 10 |
Khả năng thanh toán hiện hành |
Lần |
1,02 |
1,01 |
-0,01 |
| 11 |
Tỷ suất LNST / Tổng tài sản |
% |
3,20% |
2,40% |
-0,80% |
| 12 |
Tỷ suất LNST / Vốn chủ sở hữu |
% |
10,55% |
8,34% |
-2,21% |
Số liệu cho thấy năm 2013 công ty gặp khó khăn do cạnh tranh thị trường và biến động giá nguyên liệu nhập khẩu, khiến doanh thu thuần giảm 1,47% và lợi nhuận sau thuế giảm 22,06%. Tuy nhiên, tài sản dài hạn tăng 15,27% do công ty tập trung nguồn vốn đầu tư nâng cấp nhà xưởng và thiết bị đạt chuẩn GMP-WHO.
3. Cơ cấu lao động của công ty năm 2013:
Tổng số lao động của THEPHACO năm 2013 là 964 người, với cơ cấu chi tiết được phản ánh tại bảng sau:
| STT |
Tiêu chí phân loại |
Phân nhóm |
Số lượng (người) |
Tỷ lệ (%) |
| 1 |
Phân theo trình độ đào tạo |
Đại học và trên Đại học |
200 |
20,75% |
|
|
Cao đẳng và Trung cấp |
516 |
53,52% |
|
|
Lao động phổ thông |
248 |
25,73% |
| 2 |
Phân theo tính chất công việc |
Lao động trực tiếp |
773 |
80,19% |
|
|
Lao động gián tiếp |
191 |
19,81% |
| 3 |
Phân theo giới tính |
Lao động Nam |
382 |
39,63% |
|
|
Lao động Nữ |
582 |
60,37% |
| Tổng cộng |
|
|
964 |
100,00% |
Số liệu phản ánh lực lượng lao động nữ chiếm tỷ trọng lớn (60,37%), lao động trực tiếp chiếm đa số (80,19%). Số lao động có trình độ đại học và trên đại học tăng dần qua các năm (từ 130 người năm 2010 lên 200 người năm 2013).
4. Tổ chức công tác kế toán và hạch toán tiền lương:
- Tổ chức bộ máy: Vận dụng mô hình kết hợp vừa tập trung vừa phân tán. Phòng kế toán trung tâm gồm Kế toán trưởng, Phó kế toán trưởng và các kế toán phần hành (tiền mặt, ngân hàng, tiền lương, kho hàng, chi nhánh...).
- Hình thức kế toán: Áp dụng hình thức Nhật ký - Chứng từ thực hiện trên máy vi tính thông qua phần mềm kế toán Weekend.
- Hạch toán thực tế: Công ty áp dụng hình thức trả lương khoán (áp dụng cho khối văn phòng, kinh doanh, phòng Marketing) và trả lương theo sản phẩm (áp dụng cho công nhân trực tiếp sản xuất tại các xưởng, nhà máy). Hệ thống chứng từ thực tế tháng 12/2013 được minh họa bao gồm: Bảng chấm công phòng Marketing, Bảng chấm công Xưởng thuốc bột, Bảng nghiệm thu sản phẩm và tính lương tại Xưởng sản xuất Nhà máy Đông dược, Phiếu xác nhận sản phẩm hoàn thành, Bảng thanh toán lương, Bảng tổng hợp lương toàn công ty, Bảng phân bổ BHXH, BHYT, BHTN, Nhật ký chứng từ số 7, Sổ Cái TK 334 và Sổ chi tiết TK 334.
5. Nhận xét và nhược điểm:
Tác giả chỉ ra bốn nhược điểm cơ bản:
- Việc theo dõi thời gian lao động qua bảng chấm công còn mang tính hình thức, chưa kiểm soát chặt chẽ giờ công thực tế.
- Kế toán viên có biểu hiện phụ thuộc vào thao tác tự động của phần mềm Weekend, dẫn đến sự suy giảm tính linh hoạt và kỹ năng hạch toán nghiệp vụ thủ công.
- Công ty không trích trước tiền lương nghỉ phép cho công nhân trực tiếp sản xuất (không sử dụng TK 335), làm biến động giá thành sản phẩm giữa các kỳ khi công nhân nghỉ phép đồng loạt hoặc đột xuất.
- Hệ thống sổ sách kế toán do phần mềm kết xuất chưa được chuẩn hóa hoàn toàn theo các biểu mẫu quy định của chế độ kế toán hiện hành.
Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty CP Dược - VTYT Thanh Hóa
Trên cơ sở các nhược điểm đã phát hiện, tác giả đưa ra định hướng và 4 nhóm giải pháp cụ thể:
- Nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên và hiệu quả sử dụng lao động: Tổ chức đào tạo lại kỹ năng chuyên môn, tăng cường kỷ luật lao động, siết chặt khâu chấm công hàng ngày tại các phân xưởng và phòng ban nhằm đảm bảo số ngày công phản ánh đúng thực tế làm việc.
- Hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán trên phần mềm: Hiệu chỉnh các mẫu biểu báo cáo, sổ chi tiết, sổ Cái trên phần mềm Weekend để đảm bảo tuân thủ đầy đủ chuẩn mực và chế độ kế toán quy định tại Quyết định 15/2006/QĐ-BTC.
- Thực hiện trích trước tiền lương nghỉ phép cho công nhân trực tiếp sản xuất: Đề xuất mở và sử dụng TK 335 (Chi phí phải trả) để lập dự toán và trích trước chi phí lương nghỉ phép hàng tháng của công nhân sản xuất, tránh đột biến chi phí nhân công trực tiếp (TK 622) vào các tháng cao điểm nghỉ phép.
- Cập nhật kịp thời các quy định, chính sách mới: Theo dõi thường xuyên sự thay đổi của pháp luật lao động, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm y tế và các văn bản hướng dẫn về mức lương tối thiểu, tỷ lệ đóng bảo hiểm để trích lập và quyết toán chính xác với cơ quan bảo hiểm.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã phản ánh tương đối toàn diện bức tranh hạch toán lao động và tiền lương tại một doanh nghiệp sản xuất dược quy mô 964 lao động:
- Kết quả cụ thể về số liệu: Hệ thống hóa toàn bộ các chỉ tiêu tài chính năm 2012–2013 và cơ cấu lao động năm 2013 của công ty; minh họa chi tiết chu trình luân chuyển chứng từ, tính toán đơn giá lương sản phẩm và lương khoán qua số liệu thực tế phát sinh trong tháng 12 năm 2013.
- Phát hiện nghiệp vụ: Chỉ rõ việc công ty bỏ qua khâu trích trước tiền lương nghỉ phép của công nhân trực tiếp sản xuất, đồng thời chỉ ra sự phụ thuộc của kế toán vào phần mềm Weekend khiến quy trình kiểm soát số liệu thủ công bị xem nhẹ.
- Giải pháp đề xuất: Đưa ra phương án hạch toán trích trước lương nghỉ phép vào chi phí nhân công trực tiếp qua TK 335; kiến nghị hoàn thiện mẫu biểu trên phần mềm kế toán máy để đáp ứng tính pháp lý của sổ sách kế toán.
- Đóng góp của đề tài: Khóa luận kết nối được lý thuyết kế toán tiền lương theo Quyết định 15/2006/QĐ-BTC với thực tiễn quản lý tại một doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh đặc thù của ngành y dược, cung cấp góc nhìn cụ thể về sự kết hợp giữa hình thức lương khoán doanh thu và lương sản phẩm theo dây chuyền.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Do giới hạn về thời gian thực tập và nguồn dữ liệu tiếp cận tại doanh nghiệp, khóa luận chỉ sử dụng số liệu chứng từ chi tiết của một tháng (tháng 12 năm 2013) để minh họa quy trình tính lương và phân bổ chi phí, chưa bao quát được sự biến động lao động và quỹ lương qua toàn bộ các tháng trong năm tài chính.
- Hướng mở: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát dữ liệu tiền lương trong cả năm tài chính hoặc giai đoạn nhiều năm liên tiếp; đánh giá tác động định lượng của việc trích trước tiền lương nghỉ phép qua TK 335 đến giá thành sản phẩm của từng nhóm mặt hàng (Đông dược và Tân dược); hoặc nghiên cứu quy trình chuyển đổi hệ thống kế toán tiền lương khi doanh nghiệp áp dụng các chế độ kế toán mới hơn (như Thông tư 200/2014/TT-BTC).
Giá trị tham khảo
Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:
- Sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Nắm bắt được quy trình luân chuyển chứng từ thực tế của phần hành kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp sản xuất vừa và lớn; cách thức vận dụng hình thức kế toán Nhật ký - Chứng từ kết hợp phần mềm kế toán máy.
- Người làm công tác kế toán tại doanh nghiệp sản xuất: Tham khảo phương pháp xây dựng bảng chia lương bộ phận, bảng phân bổ tiền lương và bảo hiểm xã hội, cũng như giải pháp kỹ thuật trong việc hạch toán trích trước tiền lương nghỉ phép cho công nhân trực tiếp sản xuất để bình ổn giá thành sản phẩm.
Câu hỏi thường gặp
1. Công ty CP Dược - VTYT Thanh Hóa áp dụng hình thức ghi sổ kế toán và phần mềm kế toán nào?
Công ty áp dụng hình thức sổ kế toán Nhật ký - Chứng từ được thực hiện trên máy vi tính, sử dụng phần mềm kế toán Weekend để tự động hóa việc nhập liệu từ chứng từ vào các sổ tổng hợp, sổ chi tiết và kết xuất báo cáo tài chính.
2. Các hình thức trả lương chủ yếu được công ty áp dụng trên thực tế là gì?
Công ty áp dụng hai hình thức trả lương chính: hình thức trả lương khoán áp dụng cho khối cán bộ quản lý, phòng ban chức năng (như phòng Marketing) và hình thức trả lương theo sản phẩm áp dụng cho công nhân trực tiếp sản xuất tại các phân xưởng thuộc Nhà máy Đông dược và Nhà máy Tân dược.
3. Tỷ lệ trích các khoản theo lương áp dụng trong khóa luận được tính toán ra sao?
Theo chế độ hạch toán tại thời điểm nghiên cứu: KPCĐ trích 2% tính vào chi phí; BHXH trích 26% (18% tính vào chi phí doanh nghiệp, 8% trừ vào lương); BHYT trích 4,5% (3% tính vào chi phí doanh nghiệp, 1,5% trừ vào lương); BHTN trích 3% (1% tính vào chi phí doanh nghiệp, 1% do Nhà nước hỗ trợ, 1% trừ vào lương).
4. Điểm hạn chế lớn nhất trong việc tính chi phí nhân công trực tiếp tại công ty được tác giả chỉ ra là gì?
Đó là công ty không thực hiện trích trước tiền lương nghỉ phép cho công nhân trực tiếp sản xuất (không trích lập qua TK 335). Việc này dẫn đến tình trạng chi phí nhân công và giá thành sản phẩm biến động bất thường giữa các kỳ hạch toán nếu có công nhân nghỉ phép tập trung hoặc nghỉ đột xuất.
5. Lực lượng lao động của THEPHACO năm 2013 có đặc điểm cơ cấu như thế nào?
Công ty có quy mô 964 người; trong đó lao động nữ chiếm ưu thế với 60,37% (582 người); lao động trực tiếp sản xuất chiếm 80,19% (773 người); về trình độ, lao động có trình độ đại học và trên đại học chiếm 20,75% (200 người), cao đẳng và trung cấp chiếm 53,52% (516 người), còn lại là lao động phổ thông chiếm 25,73% (248 người).
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương, đồng thời phản ánh chi tiết thực trạng hạch toán phần hành này tại Công ty Cổ phần Dược - Vật tư y tế Thanh Hóa thông qua dữ liệu tài chính năm 2012–2013 và số liệu tháng 12 năm 2013. Tác giả đã phân tích rõ mô hình kết hợp giữa lương khoán và lương sản phẩm, chỉ ra những hạn chế thực tế trong việc kiểm soát chấm công, việc phụ thuộc vào phần mềm và sự thiếu vắng nghiệp vụ trích trước lương nghỉ phép. Các giải pháp đề xuất tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán máy và chuẩn hóa quy trình trích trước chi phí nhân công nhằm góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chi phí lao động tại doanh nghiệp.
