Thực trạng và giải pháp hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại tại công ty niêm yết ở TP. Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu thực trạng và giải pháp hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại tại công ty niêm yết ở thành phố hồ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Tôn Quỳnh Vy
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Xuân Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Thiện Kế Toán Lợi Thế Thương Mại
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN LỢI THẾ THƯƠNG MẠI Ở CÁC DOANH NGHIỆP
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN LỢI THẾ THƯƠNG MẠI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
• 1.2. Khái niệm, bản chất lợi thế thương mại
• 1.3. Lý thuyết cơ bản về lợi thế thương mại
• 1.4. Phân loại lợi thế thương mại
• 1.5. Kế toán lợi thế thương mại
• 1.6. Chuẩn mực kế toán về lợi thế thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN LỢI THẾ THƯƠNG MẠI TẠI CÔNG TY NIÊM YẾT Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
• 2.1. Khái quát về công ty niêm yết tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Quy định pháp lý về xác định giá trị, ghi nhận, xử lý và trình bày thông tin về lợi thế thương mại ở Việt Nam
• 2.3. Thực trạng kế toán lợi thế thương mại tại công ty niêm yết ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN LỢI THẾ THƯƠNG MẠI TẠI CÔNG TY NIÊM YẾT Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện
• 3.2.1. Hoàn thiện xác định giá trị lợi thế thương mại
• 3.2.2. Hoàn thiện phương pháp ghi nhận và xử lý
• 3.2.3. Hoàn thiện về chứng từ kế toán
• 3.2.4. Hoàn thiện nội dung và hình thức trình bày thông tin trên báo cáo tài chính
• 3.2.4.1. Đối với quốc hội, chính phủ
• 3.2.4.2. Đối với Bộ tài chính
• 3.2.4.3. Đối với doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kế toán lợi thế thương mại và tầm quan trọng

Kế toán lợi thế thương mại là một phần quan trọng trong hệ thống kế toán doanh nghiệp. Nó không chỉ phản ánh giá trị tài sản vô hình mà còn thể hiện khả năng sinh lợi của doanh nghiệp trong tương lai. Việc hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính, từ đó thu hút nhà đầu tư và cải thiện vị thế cạnh tranh trên thị trường.

1.1. Khái niệm và bản chất của lợi thế thương mại

Lợi thế thương mại (Goodwill) là giá trị vượt trội mà một doanh nghiệp có được từ các yếu tố như thương hiệu, khách hàng trung thành và mối quan hệ với đối tác. Đây là tài sản vô hình, chỉ xuất hiện khi có các giao dịch mua bán hoặc sáp nhập doanh nghiệp.

1.2. Vai trò của kế toán lợi thế thương mại trong doanh nghiệp

Kế toán lợi thế thương mại giúp doanh nghiệp ghi nhận và quản lý giá trị tài sản vô hình, từ đó cải thiện khả năng tài chính và tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định giá doanh nghiệp trong các giao dịch M&A.

II. Những thách thức trong kế toán lợi thế thương mại hiện nay

Mặc dù kế toán lợi thế thương mại mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc ghi nhận và quản lý. Các quy định pháp lý chưa rõ ràng, cùng với sự thiếu hụt về kiến thức và kinh nghiệm trong ngành kế toán, đã gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc áp dụng các chuẩn mực kế toán liên quan.

2.1. Khó khăn trong việc xác định giá trị lợi thế thương mại

Việc xác định giá trị lợi thế thương mại thường gặp khó khăn do tính chất vô hình của nó. Các doanh nghiệp cần có phương pháp định giá chính xác để phản ánh đúng giá trị này trong báo cáo tài chính.

2.2. Thiếu hụt quy định pháp lý rõ ràng

Nhiều quy định pháp lý về kế toán lợi thế thương mại còn thiếu rõ ràng, dẫn đến sự không đồng nhất trong việc áp dụng giữa các doanh nghiệp. Điều này gây khó khăn trong việc so sánh và đánh giá hiệu quả tài chính.

III. Giải pháp hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại hiệu quả

Để hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại, các doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ việc cải thiện quy trình ghi nhận đến việc nâng cao năng lực cho đội ngũ kế toán. Việc này không chỉ giúp tăng cường tính chính xác trong báo cáo tài chính mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

3.1. Cải tiến quy trình ghi nhận lợi thế thương mại

Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình ghi nhận lợi thế thương mại rõ ràng và minh bạch, từ đó đảm bảo tính chính xác và nhất quán trong việc báo cáo tài chính.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho nhân viên kế toán

Đào tạo nhân viên kế toán về các chuẩn mực kế toán quốc tế và các phương pháp định giá lợi thế thương mại sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác kế toán trong doanh nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kế toán lợi thế thương mại

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy việc áp dụng các giải pháp hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đã cải thiện được khả năng quản lý tài sản vô hình và nâng cao tính minh bạch trong báo cáo tài chính.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp niêm yết tại TP. Hồ Chí Minh

Nhiều doanh nghiệp niêm yết đã áp dụng thành công các giải pháp hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại, từ đó nâng cao giá trị doanh nghiệp và thu hút được nhiều nhà đầu tư.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các doanh nghiệp thành công

Các doanh nghiệp thành công trong việc hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại đã chia sẻ nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, từ việc xây dựng quy trình đến việc đào tạo nhân viên.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của kế toán lợi thế thương mại

Kế toán lợi thế thương mại sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tài sản vô hình của doanh nghiệp. Với sự phát triển của nền kinh tế và xu hướng hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại sẽ ngày càng trở nên cần thiết.

5.1. Tương lai của kế toán lợi thế thương mại tại Việt Nam

Dự báo rằng trong tương lai, kế toán lợi thế thương mại sẽ được hoàn thiện hơn với sự hỗ trợ của các quy định pháp lý rõ ràng và sự phát triển của công nghệ thông tin.

5.2. Định hướng phát triển cho các doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các chuẩn mực kế toán quốc tế và áp dụng các giải pháp công nghệ để nâng cao hiệu quả trong công tác kế toán lợi thế thương mại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động mua bán và sáp nhập doanh nghiệp tại Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc trong hơn 10 năm qua, với tốc độ tăng trưởng số lượng giao dịch đạt từ 15% đến 20% mỗi năm. Cùng với quá trình chuyển đổi mô hình tổng công ty sang công ty mẹ - công ty con và việc mở rộng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, các thương vụ hợp nhất kinh doanh xuất hiện ngày càng nhiều với quy mô lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Trong bối cảnh đó, vấn đề kế toán lợi thế thương mại nổi lên như một thách thức lớn đối với hệ thống kế toán doanh nghiệp. Thực tế áp dụng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 (VAS 11) và Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 04 (VAS 04) đang bộc lộ nhiều điểm bất cập so với Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 03 (IFRS 3), gây ra tình trạng lúng túng trong việc xác định giá trị, ghi nhận và phân bổ tài sản vô hình.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng kế toán lợi thế thương mại tại các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE), từ đó đề xuất định hướng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý tiệm cận với thông lệ quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các công ty niêm yết trên sàn HOSE trong giai đoạn từ năm 2011, năm 2012 đến quý II năm 2013. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho hơn 300 doanh nghiệp niêm yết tại sàn giao dịch này, giúp giảm thiểu nguy cơ sai lệch số liệu trên bảng cân đối kế toán tại chỉ tiêu mã số 260, đồng thời gia tăng độ tin cậy và tính hữu ích của thông tin tài chính hợp nhất đối với các nhà đầu tư trên thị trường vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng ba lý thuyết kinh điển về lợi thế thương mại do Michael Gautier Tearney hệ thống hóa vào năm 1971:

• Lý thuyết lợi nhuận vượt mức: Coi lợi thế thương mại là giá trị hiện tại của các khoản siêu lợi nhuận kỳ vọng trong tương lai mà doanh nghiệp có thể tạo ra.
• Lý thuyết phần còn lại: Xác định lợi thế thương mại là phần chênh lệch giữa tổng giá trị hiện tại thuần của toàn bộ doanh nghiệp trừ đi giá trị hiện tại thuần của các tài sản có thể định giá riêng biệt.
• Lý thuyết sức đẩy: Xem lợi thế thương mại là đòn bẩy phát triển bao gồm mạng lưới khách hàng, kênh phân phối và danh tiếng thương hiệu giúp bên mua tiết kiệm thời gian mở rộng hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ các khái niệm cốt lõi: lợi thế thương mại phát sinh từ hợp nhất kinh doanh, lợi thế thương mại nội bộ và bất lợi thương mại. Trong phân tích giá trị vô hình, phương pháp định giá thương hiệu kinh tế của tổ chức Interbrand công bố năm 1988 với 5 bước phân tích dựa trên dòng tiền chiết khấu (DCF) và giá trị hiện tại ròng (NPV) được tích hợp để chỉ ra rằng thương hiệu có thể chiếm hơn 70% tổng giá trị cổ phiếu của doanh nghiệp. Nghiên cứu cũng đối chiếu sâu sắc giữa VAS 11 (yêu cầu phân bổ đều tối đa không quá 10 năm) với IFRS 3 và IAS 36 (quy định không khấu hao mà phải thực hiện đánh giá tổn thất tài sản hàng năm).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng thống kê mô tả. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh. Tác giả đã thiết kế bảng câu hỏi gồm 18 câu hỏi đóng chuẩn hóa và gửi đến 100 doanh nghiệp được chọn ngẫu nhiên từ danh sách niêm yết trên sàn HOSE, nơi các doanh nghiệp đều có quy mô vốn điều lệ tối thiểu từ 80 tỷ đồng trở lên. Sau quá trình thu thập, tác giả nhận về 63 bảng khảo sát hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 63%.

Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên từ danh sách niêm yết tại HOSE là nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho các doanh nghiệp có quy mô vốn lớn, hoạt động mua bán sáp nhập sôi động và chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt nhất về công bố thông tin. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật qua nhiều thời kỳ, tiêu biểu như Quyết định 1141/TC/QĐ/CĐKT năm 1995, Quyết định 166/QĐ-BTC năm 1999, Quyết định 15/2006/QĐ-BTC, Thông tư 21/2006/TT-BTC và Thông tư 203/2009/TT-BTC. Phương pháp phân tích so sánh và tổng hợp được sử dụng để nhận diện các khoảng cách kỹ thuật giữa chuẩn mực Việt Nam và quốc tế trong mốc thời gian nghiên cứu kéo dài 3 năm từ 2011 đến 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Từ việc xử lý dữ liệu của 63 doanh nghiệp phản hồi và rà soát báo cáo tài chính giai đoạn 2011 - 2013, nghiên cứu rút ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, có tới 76,2% doanh nghiệp khảo sát đang áp dụng phương pháp phân bổ tuyến tính giá trị lợi thế thương mại vào chi phí quản lý doanh nghiệp trong thời gian từ 3 năm đến 10 năm theo quy định tại Thông tư 203/2009/TT-BTC, trong khi chưa tới 12,7% doanh nghiệp chủ động thử nghiệm đánh giá tổn thất tài sản theo thông lệ IAS 36.
• Thứ hai, khoảng 47,6% kế toán trưởng thừa nhận gặp khó khăn nghiêm trọng khi tách bạch giá trị thương hiệu độc lập khỏi giá trị lợi thế thương mại tại ngày mua, dẫn đến việc gộp chung toàn bộ phần chênh lệch giá mua vào tài khoản lợi thế thương mại.
• Thứ ba, hơn 55,5% doanh nghiệp phát sinh mâu thuẫn giữa kế toán và quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp do Luật Thuế chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về việc chấp nhận chi phí phân bổ lợi thế thương mại là chi phí hợp lý được trừ, gây áp lực điều chỉnh thuế hoãn lại qua từng năm tài chính.
• Thứ tư, dù 100% doanh nghiệp khảo sát đáp ứng điều kiện niêm yết với vốn điều lệ trên 80 tỷ đồng, chỉ có khoảng 22,2% đơn vị thuê các tổ chức thẩm định giá độc lập để xác định giá trị hợp lý của tài sản thuần, phần còn lại 77,8% vẫn căn cứ chủ yếu vào giá trị ghi sổ của công ty con.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu của thực trạng trên bắt nguồn từ sự lạc hậu của hệ thống chuẩn mực kế toán VAS 11 khi được ban hành từ năm 2005 dựa trên IAS 22 cũ, trong khi thế giới đã chuyển hẳn sang IFRS 3 từ năm 2004 và tiếp tục sửa đổi năm 2008. Việc áp dụng thời hạn phân bổ cứng nhắc tối đa 10 năm (120 tháng) tạo ra một khoản chi phí cố định bào mòn lợi nhuận định kỳ của doanh nghiệp một cách thiếu cơ sở khoa học, không phản ánh đúng bản chất kinh tế khi tài sản vô hình vẫn sinh lời ổn định hoặc thậm chí gia tăng giá trị.

Trong quá trình trình bày báo cáo nghiên cứu, các dữ liệu khảo sát này có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu các phương pháp kế toán lợi thế thương mại đang áp dụng và bảng ma trận đối sánh giữa VAS 11 với IFRS 3. Bảng dữ liệu sẽ làm nổi bật 2 điểm khác biệt then chốt: phương pháp hợp nhất (chỉ dùng phương pháp mua) và cơ chế xử lý sau ghi nhận ban đầu (phân bổ đường thẳng đối lập với kiểm tra tổn thất hàng năm). Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản hướng dẫn như Thông tư 21/2006/TT-BTC và Thông tư 203/2009/TT-BTC càng làm tăng tính mơ hồ trong công tác hạch toán tại các doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện kế toán lợi thế thương mại tại các doanh nghiệp niêm yết, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Cập nhật và ban hành chuẩn mực mới thay thế VAS 11: Bộ Tài chính cần xây dựng lộ trình giai đoạn 2015 - 2020 nhằm ban hành chuẩn mực báo cáo tài chính mới tương thích hoàn toàn với IFRS 3, bãi bỏ phương pháp phân bổ khấu hao bắt buộc trong 10 năm và thay thế bằng quy trình kiểm tra tổn thất lợi thế thương mại định kỳ ít nhất 1 lần mỗi năm theo IAS 36.
• Chuẩn hóa quy trình xác định giá trị hợp lý: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh ban hành cẩm nang hướng dẫn định giá tài sản vô hình và tài sản thuần trong thời hạn 12 tháng, khuyến khích 100% các thương vụ sáp nhập quy mô lớn phải có chứng thư thẩm định giá độc lập trước khi lập báo cáo hợp nhất.
• Hoàn thiện chế độ chứng từ và mở rộng thuyết minh báo cáo tài chính: Các doanh nghiệp niêm yết cần thiết lập sổ kế toán chi tiết theo dõi riêng từng khoản mục lợi thế thương mại và bất lợi thương mại, đồng thời công bố đầy đủ 5 tiêu chí định giá, thời gian sử dụng hữu ích và căn cứ đánh giá suy giảm giá trị trên thuyết minh báo cáo tài chính tại chỉ tiêu mã số 260.
• Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ kế toán và kiểm toán: Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) và các trường đại học chuyên ngành cần tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về IFRS 3 cho tối thiểu 500 kế toán trưởng và kiểm toán viên mỗi năm, đảm bảo sẵn sàng chuyển đổi hệ thống kế toán theo chuẩn mực quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng tại hơn 300 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác để xác định giá trị hợp lý, xử lý bút toán loại trừ vốn đầu tư và hạch toán phân bổ lợi thế thương mại đúng quy định.
• Cơ quan quản lý nhà nước gồm Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: Cung cấp dữ liệu thực chứng từ 63 doanh nghiệp để hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán và tạo hành lang pháp lý thuế minh bạch.
• Các công ty kiểm toán độc lập và chuyên viên phân tích định giá đầu tư: Sử dụng khung phân tích để đánh giá rủi ro tiềm ẩn trong các khoản mục tài sản vô hình của hơn 50 thương vụ M&A hàng năm trên thị trường chứng khoán.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học khối ngành Kinh tế - Kế toán: Làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về kế toán hợp nhất kinh doanh, lý thuyết tài sản vô hình và tiến trình hội tụ chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 22 và IFRS 3.

Câu hỏi thường gặp

• Lợi thế thương mại phát sinh khi nào trong quá trình hợp nhất kinh doanh? Lợi thế thương mại xuất hiện khi giá phí mua một doanh nghiệp cao hơn phần sở hữu của bên mua trong giá trị hợp lý của tài sản thuần nhận về tại ngày mua. Ví dụ trong thực tế, nếu công ty chi 110 tỷ đồng để mua 100% cổ phần của doanh nghiệp có tài sản thuần giá trị hợp lý là 100 tỷ đồng thì khoản chênh lệch 10 tỷ đồng được ghi nhận là lợi thế thương mại.

• Khác biệt căn bản giữa VAS 11 và IFRS 3 trong xử lý lợi thế thương mại là gì? Theo VAS 11, lợi thế thương mại phải phân bổ dần vào chi phí sản xuất kinh doanh với thời gian tối đa không quá 10 năm (tương đương 120 tháng). Ngược lại, IFRS 3 không cho phép phân bổ định kỳ mà bắt buộc doanh nghiệp phải thực hiện kiểm tra tổn thất tài sản hàng năm theo chuẩn mực IAS 36.

• Bất lợi thương mại hay lợi thế thương mại âm được xử lý như thế nào? Bất lợi thương mại phát sinh khi chi phí mua thấp hơn giá trị hợp lý tài sản thuần. Sau khi rà soát và đánh giá lại toàn bộ tài sản cũng như công nợ, nếu khoản chênh lệch vẫn tồn tại thì theo IFRS 3 khoản này được ghi nhận ngay vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ phát sinh.

• Quan hệ giữa giá trị thương hiệu và lợi thế thương mại có tính chất gì? Cả hai đều là tài sản vô hình mang tính bổ trợ cho nhau. Giá trị thương hiệu là một bộ phận cấu thành quan trọng tạo nên lợi thế thương mại tổng thể của doanh nghiệp, trong đó giá trị thương hiệu càng lớn thì khoản tiền thặng dư bên mua sẵn sàng chi trả cho lợi thế thương mại càng cao.

• Vì sao doanh nghiệp niêm yết trên HOSE cần chú trọng công tác kế toán khoản mục này? Các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE có quy mô vốn điều lệ từ 80 tỷ đồng trở lên và chịu sự giám sát của hàng nghìn cổ đông. Việc hạch toán chuẩn xác chỉ tiêu mã số 260 trên bảng cân đối kế toán giúp phản ánh trung thực năng lực sinh lời, bảo vệ quyền lợi cổ đông và nâng cao uy tín huy động vốn.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện 3 lý thuyết nền tảng và cơ chế định giá tài sản vô hình, làm rõ bản chất kinh tế của lợi thế thương mại trong các giao dịch sáp nhập.
• Phân tích chi tiết các điểm tương đồng và khác biệt giữa 5 chuẩn mực kế toán Việt Nam liên quan với thông lệ kế toán quốc tế IFRS 3 và IAS 22.
• Cung cấp bức tranh thực trạng chân thực từ cuộc khảo sát 63 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE giai đoạn 2011 - 2013 với các số liệu thống kê giá trị.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện khung pháp lý của Bộ Tài chính đến cải tiến kỹ thuật kế toán tại cấp độ doanh nghiệp.
• Xác định lộ trình cải cách kế toán hướng tới hội tụ IFRS trong giai đoạn 2015 - 2020 nhằm thúc đẩy thị trường tài chính phát triển minh bạch.

Để nâng cao chất lượng quản trị tài chính và bắt kịp xu thế hội nhập toàn cầu, các nhà quản lý doanh nghiệp và người hành nghề kế toán nên chủ động nghiên cứu, áp dụng các nguyên tắc ghi nhận giá trị hợp lý và chuẩn hóa báo cáo tài chính hợp nhất ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục và bố cục chính của đề tài gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về kế toán lợi thế thƣơng mại ở các doanh nghiệp. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Chƣơng 2: Thực trạng kế toán lợi thế thƣơng mại tại công ty niêm yết ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện kế toán lợi thế thƣơng mại tại công ty niêm yết ở thành phố Hồ Chí Minh. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN LỢI THẾ THƢƠNG MẠI Ở CÁC DOANH NGHIỆP 1.

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN LỢI THẾ THƢƠNG MẠI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Sự ra đời của lợi thế thƣơng mại Lợi thế thƣơng mại (Goodwill) là thuật ngữ đã xuất hiện trên thế giới từ rất lâu đời. Vào khoảng thế kỷ XVI, trong một bản chúc thƣ đƣợc viết năm 1571 với nội dung: “Tôi để lại cho John Stephens… toàn bộ lợi tức và đặc quyền (Goodwill) đối với khu mỏ đá của tôi”1. Từ năm 1571 đến giữa thế kỷ ý nghĩa về thuật ngữ goodwill đƣợc sử dụng trong giấy tờ pháp lý.

Dần dần thuật ngữ lợi thế thƣơng mại đƣợc sử dụng rộng rãi thông qua tòa án. Khái niệm đầu tiên về lợi thế thƣơng mại đƣợc đƣa ra trong phán quyết của toà án tuy nhiên phạm vi áp dụng còn hạn chế vì lúc bấy giờ hầu hết quy mô các công ty tƣơng đối nhỏ, hiệu quả hoạt động của công ty phụ thuộc phần lớn vào địa điểm của công ty cũng nhƣ khả năng của ngƣời chủ sỡ hữu. Năm 1859, Vice Chancellor Wood đƣa ra định nghĩa về lợi thế thƣơng mại: “Lợi thế thƣơng mại phải mang ý nghĩa là mọi lợi thế mà công ty cũ có đƣợc, bất kể là có quan hệ với cơ ngơi mà doanh nghiệp kiểm soát trƣớc đó, với tên gọi của công ty, hay với bất kỳ vấn đề gì đem đến lợi ích cho doanh nghiệp”2. Năm 1901, thuật ngữ lợi thế thƣơng mại bao gồm thƣơng hiệu, bằng sáng chế, bản quyền, ban quản trị, khách hàng, …nhƣ là một yếu tố vô hình.

Cuối thế kỷ XIX, cùng với sự gia tăng hợp nhất kinh doanh giữa các doanh nghiệp thuật ngữ lợi thế thƣơng mại phát triển mạnh mẽ trong kế toán và đƣợc ghi nhận trên sổ sách kế toán. Khái niệm, bản chất lợi thế thƣơng mại 1. Khái niệm Lợi thế thƣơng mại (Goodwill) cũng là một loại tài sản vô hình, nhƣng là một loại tài sản vô hình đặc biệt, chỉ xuất hiện khi có các nghiệp vụ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A). Hiểu nôm na thì Goodwill là phần chênh lệch giữa số 1 Michael Gautier Tearney (1971) trích lại, trang 11 2 Michael Gautier Tearney (1971) trích lại, trang 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 tiền mà một doanh nghiệp bỏ ra để mua một doanh nghiệp khác với giá trị tài sản thuần của doanh nghiệp đƣợc mua.

Ví dụ: Giả sử bây giờ Microsoft mua lại FPT với giá 1 tỷ USD. Toàn bộ giá trị tài sản hiện có của FPT là 500 triệu USD (cộng tất cả các loại nhà cửa, ô tô, máy tính, động sản, bất động sản (có thể bao gồm cả giá trị thƣơng hiệu của FPT hiện đang phản ánh trên BCTC, nếu có.), giá trị các khoản nợ của FPT là 100 triệu USD. Nhƣ vậy giá trị tài sản thuần của FPT là 400 triệu USD. Khoản chênh lệch giữa giá mà Microsoft bỏ ra mua FPT và giá trị tài sản thuần là 600 triệu USD, đó chính là Goodwill.

Bản chất Xét về nguồn gốc lợi thế thƣơng mại bao gồm hai loại là lợi thế thƣơng mại phát sinh do mua bán sát nhập doanh nghiệp và lợi thế thƣơng mại phát sinh từ nội bộ doanh nghiệp. Lợi thế thƣơng mại phát sinh từ mua bán sát nhập: Lợi thế thƣơng mại là chênh lệch giữa giá phí hợp nhất kinh doanh so với giá trị hợp lý của tài sản thuần đƣợc mua. Phần chênh lệch này đƣợc gọi là lợi thế thƣơng mại vì nó thể hiện phần giá trị trả thêm để có đƣợc lợi ích kinh tế chƣa có trên báo cáo tài chính của bên bị mua. Cũng chính vì vậy lợi thế thƣơng mại đƣợc ghi nhận là tài sản và đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính hợp nhất.

Lợi thế thƣơng mại phát sinh từ nội bộ doanh nghiệp: là chi phí phát sinh để tạo ra lợi ích kinh tế trong tƣơng lai nhƣng không đủ tiêu chuẩn để ghi nhận là tài sản cố định vô hìn, không phải là nguồn lực có thể xác định cũng nhƣ không đánh giá đƣợc một cách đáng tin cậy và doanh nghiệp không kiểm soát đƣợc. Lý thuyết cơ bản về lợi thế thƣơng mại3 Trƣớc đây chƣa có sự thống nhất về khái niệm lợi thế thƣơng mại là nguyên nhân gây tranh cãi giữa các kế toán viên về vấn đề này. Năm 1971, Micheal Gautier Tearney đƣa ra 3 lý thuyết liên quan đến lợi thế thƣơng mại để tạo sự thống nhất về khái niệm lợi thế thƣơng mại: - Lý thuyết về lợi nhuận vƣợt mức của lợi thế thƣơng mại (excess profit concept of good will). 3 Trần Hồng Vân (2011), Kế toán lợi thế thương mại tại các doanh nghiệp Việt Nam, Chuyên đề nghiên cứu, Đại học Kinh tế TP.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 - Lý thuyết về phần còn lại của lợi thế thƣơng mại (residuum concept of good will). - Lý thuyết sức đẩy của lợi thế thƣơng mại (momentum concept of good will) 1. Lý thuyết về lợi nhuận vượt mức của lợi thế thương mại (excess profit concept of good will) Theo lý thuyết này lợi thế thƣơng mại đƣợc xem là giá trị hiện tại của lợi nhuận vƣợt mức đƣợc kỳ vọng trong tƣơng lai mà một doanh nghiệp có kỳ vọng sẽ đạt đƣợc chúng. Tuy nhiên lý thuyết lợi nhuận vƣợt mức hoàn toàn không đề cập đến tại sao lại phát sinh lợi nhuận vƣợt mức.Leake trong “Goodwill, Its Nature and How to value it (1914)” phát biểu rằng: “…lợi thế thƣơng mại xuất hiện bắt nguồn từ nhu cầu thông thƣờng và phổ biến là mong muốn có đƣợc siêu lợi nhuận (lợi nhuận vƣợt mức)… và nếu siêu lợi nhuận không có khả năng xảy ra thì sẽ không xuất hiện giá trị lợi thế thƣơng mại dƣới bất kỳ hình thức nào…”.

Theo lý thuyết này để xác định lợi nhuận vƣợt mức ngƣời ta áp dụng các phƣơng pháp sau: phƣơng pháp số năm lợi nhuận, phƣơng pháp số năm lợi nhuận vƣợt mức, phƣơng pháp định giá lợi nhuận vƣợt mức theo thang đối chiếu, phƣơng pháp định giá lợi nhuận vƣợt mức theo niên kim cố định. Lý thuyết về phần còn lại của lợi thế thương mại (residuum concept of good will) Theo lý thuyết này lợi thế thƣơng mại là một tài khoản định giá quan trọng, nó đƣợc xem nhƣ là giá trị hiện tại của các tài sản doanh nghiệp, nó ghi nhận phần chênh lệch giữa tổng giá trị một doanh nghiệp với tổng giá trị của tất cả các tài sản có thể nhận biết và định giá đƣợc một cách riêng biệt.Gynther trong “Some conceptualizing on Goodwill (1969)”: “…phần chênh lệch giữa (a) tổng giá trị hiện tại thuần của toàn bộ doanh nghiệp và (b) tổng giá trị hiện tại thuần của tất cả các tài sản thuộc về doanh nghiệp có thể định giá đƣợc trực tiếp…”. Theo lý thuyết này, lợi thế thƣơng mại đƣợc xác định bằng phƣơng pháp vốn hóa lợi nhuận có thể duy trì trong tƣơng lai (Capitalization of fiture maintainable profit). Khi mua ngƣời mua quyết định số tiền chi trả dựa trên tỷ suất lợi nhuận mà họ có đƣợc từ số tiền đầu tƣ vào doanh nghiệp.

Theo phƣơng pháp này, lợi thế TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 thƣơng mại là giá trị toàn bộ doanh nghiệp mà ngƣời mua phải trả trừ đi giá trị thuần thuộc sỡ hữu của doanh nghiệp. Lý thuyết sức đẩy của lợi thế thương mại (momentum concept of good will) Theo lý thuyết này, lợi thế thƣơng mại là sức đẩy, đƣợc mua lại khi một doanh nghiệp mua một doanh nghiệp khác, sức đẩy ở đây hình thành từ các yếu tố cơ bản nhƣ: danh sách khách hàng, sản phẩm, các kênh marketing của doanh nghiệp. Theo lý thuyết này, doanh nghiệp đi mua, với mục đích có đƣợc sức đẩy của công ty đƣợc mua và sẵn sàng trả giá cao hơn giá trị tài sản của công ty này, từ đó tiết kiệm thời gian cho sự phát triển một hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Giá trị sức đẩy thể hiện thông qua các tài sản vô hình, không xác định đƣợc cũng nhƣ tính giá riêng biệt.

Phƣơng pháp để xác định lợi thế thƣơng mại theo lý thuyết sức đẩy có tên gọi là “phương pháp lựa chọn mua hay tự làm”, phƣơng pháp này xem giá trị trả cho lợi thế thƣơng mại là khoản doanh nghiệp chấp nhận trả để tránh rủi ro không đạt đƣợc các mục tiêu. Phân loại lợi thế thƣơng mại Vào ngày mua, doanh nghiệp mua cần phân bổ giá mua cho các yếu tố tài sản cũng nhƣ nguồn vốn của doanh nghiệp bị mua. Các yếu tố tài sản cũng nhƣ nguồn vốn đƣợc xác định theo tỷ lệ sỡ hữu của công ty mua từ đó xác định phần tƣơng ứng thuộc về cổ đông thiểu số theo giá trị ghi sổ của công ty bị mua và phần này thể hiện trong “Cổ đông thiểu số” bên nguồn vốn. Toàn bộ phần chênh lệch mua và phần phân bổ cho các yếu tố tài sản và nguồn vốn đƣợc gọi là lợi thế thƣơng mại hay bất lợi thƣơng mại.

Lợi thế thương mại Trƣờng hợp giá mua vƣợt quá phần sỡ hữu của công ty mua trong tài sản thuần của công ty bị mua thì phần chênh lệch này đƣợc coi là lợi thế thƣơng mại. Lợi thế thƣơng mại phát sinh từ việc mua doanh nghiệp thể hiện khoản tiền mà doanh nghiệp mua phải trả cho các lợi ích kinh tế dự tính thu đƣợc trong tƣơng lại. Các lợi ích kinh tế trong tƣơng lai có thể là kết quả của việc hợp nhất giữa các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 tài sản hoặc từ các tài sản riêng lẻ mà tự nó không đủ điều kiện đƣợc ghi nhận trong báo cáo tài chính nhƣng đã đƣợc doanh nghiệp mua tính đến nhƣ một khoản phải thanh toán trong việc mua doanh nghiệp. Lợi thế thương mại không từ mua lại Lợi thế thƣơng mại có đƣợc không phải do một doanh nghiệp mua lại một doanh nghiệp khác.

Lợi thế thƣơng mại có thể đƣợc hình thành từ nội bộ doanh nghiệp, doanh nghiệp có sỡ hữu tài sản cố định vô hình nhƣ y tín, danh tiếng nhƣng không đƣợc ghi nhận. Tuy nhiên, đối với lợi thế thƣơng mại không từ mua lại thì không đƣợc ghi nhận là tài sản và do đó không đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính.