Chương 1: Lý luận chung về kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất. Chương 2: Thực trạng công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty Than Hồng Thái – TKV. Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thánh sản phẩm tại Công ty Than Hồng Thái – TKV. Trần Thị Hường Lớp: K15KTDNB Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện Ngân hàng CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Khái niệm, bản chất chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Khái niệm, bản chất chi phí sản xuất Bất kỳ doanh nghiệp nào, để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh đều phải có đủ ba yếu tố cơ bản, đó là: Tƣ liệu lao động, đối tƣợng lao động và sức lao động. Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp ba yếu tố đó để tạo ra các sản phẩm, lao vụ và dịch vụ nhất định nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội.
Do vậy, bản chất kinh tế của chi phí là sự dịch chuyển các yếu tố của quá trình sản xuất trong kỳ vào giá trị sản phẩm. Sự tiêu hao các yếu tố này trong quá trình sản xuất kinh doanh đã tạo ra các chi phí tƣơng ứng, đó là: chi phí về tƣ liệu lao động, chi phí về đối tƣợng lao động và chi phí về lao động sống Trong đó, chi phí về lao động vật hóa là các chi phí về tƣ liệu lao động và đối tƣợng lao động nhƣ: chi phí khấu hao tƣ liệu lao động, chi phí tiêu hao nguyên vật liệu. Còn chi phí về lao động sống chính là chi phí về sức lao động đƣợc biểu hiện ra là chi phí về tiền lƣơng phải trả cho ngƣời lao động. Các loại chi phí này phát sinh một cách thƣờng xuyên trong quá trình sản xuất kinh doanh, nó luôn vận động thay đổi trong quá trình tái sản xuất.
Tính đa dạng của nó luôn đƣợc biểu hiện cụ thể gắn liền với sự đa dạng, phức tạp của các loại hình sản xuất kinh doanh khác nhau, của các giai đoạn công nghệ sản xuất khác nhau và sự phát triển không ngừng của tiến bộ khoa học kỹ thuật. Nhƣ vậy: Chi phí sản xuất (CPSX) là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động Trần Thị Hường Lớp: K15KTDNB Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân hàng vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, được biểu hiện bằng tiền và được tính cho một thời kỳ nhất định. Khái niệm giá thành sản phẩm Thực chất, chi phí sản xuất kinh doanh là sự dịch chuyển vốn của doanh nghiệp vào đối tƣợng tính giá nhất định, nó là vốn của doanh nghiệp bỏ vào quá trình sản xuất kinh doanh. Xuất phát từ mục đích và nguyên tắc kinh doanh trong nền kinh tế thị trƣờng thì mọi sản phẩm đƣợc tạo ra đều đƣợc các doanh nghiệp quan tâm hiệu quả mà nó mang lại.
Vì vậy, để quản lý có hiệu quả và kịp thời hoạt động sản xuất kinh doanh thì doanh nghiệp luôn cần biết số chi phí đã chi ra cho từng hoạt động, từng loại sản phẩm, dịch vụ là bao nhiêu; số chi phí đã chi ra cấu thành trong số sản phẩm, lao vụ, dịch vụ hoàn thành là bao nhiêu; tỷ trọng từng loại chi phí, khả năng hạ thấp các loại chi phí này nhƣ thế nào…? Chỉ tiêu thỏa mãn đƣợc những thông tin trên chính là giá thành sản phẩm. Giá thành sản xuất sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ những chi phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác được dùng để sản xuất hoàn thành một khối lượng sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định. Giá thành sản phẩm nếu đƣợc xác định một cách chính xác, trung thực và hợp lý thì sẽ giúp cho doanh nghiệp có cơ sở đánh giá hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó vạch ra đƣợc phƣơng hƣớng thực hiện việc hạ thấp chi phí, giảm giá thành, nâng cao lợi nhuận cho doanh nghiệp. Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Tiết kiệm chi phí hạ giá thành sản phẩm là một trong những nhiệm vụ kinh tế chiến lƣợc.
Thực hiện tốt nhiệm vụ này đòi hỏi phải thực hiện tốt công tác quản lý kinh tế, quản lý chiến lƣợc mà trƣớc hết là phải quản lý chi phí sản xuất và quản lý giá thánh sản phẩm. Quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm thực chất là quản lý việc sử dụng lao động, vật tƣ, tiền vốn một cách hợp lý tiết kiệm và có hiệu quả. Nhƣ vậy, vấn đề đặt ra với doanh nghiệp là phải tiêt kiệm một cách triệt để để sản xuất ra khối lƣợng lớn hơn, chất lƣợng cao hơn, giá thành hạ hơn. Tăng cƣờng quản lý chi phí sản xuất là yêu Trần Thị Hường Lớp: K15KTDNB Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân hàng cầu mang tính chỉ đạo thƣờng xuyên đòi hỏi các doanh nghiệp phải thực hiện bằng nhiều biện pháp đồng bộ nhất là trong điều kiện đổi mới cơ chế quản lý nhƣ hiện nay thì yêu cầu quản lý chi phí càng trở nên cần thiết.
Với nguyên tắc và yêu cầu cơ bản đối với công tác quản lý chi phí là quản lý chặt chẽ các chi phí theo định mức, theo đúng dự toán đã đƣợc duyệt và theo đúng mục đích đã sử dụng. Còn yêu cầu quản lý giá thành là quản lý mức độ giới hạn chi phí để sản xuất ra sản phẩm, nghĩa là phải quản lý giá thành kế hoạch đến từng khoản mục. Để thực hiện yêu cầu đó trƣớc hết phải xác định chi phí nào là những chi phí hợp lý, những chi phí nào là chi phí bất hợp lý, những chi phí nào đƣợc đƣa vào giá thành để tránh tình trạng đƣa chi phí bất hợp lý ồ ạt làm cho giá thành tăng cao, sản xuất không tiêu thụ đƣợc dẫn đến tình trạng làm ăn thua lỗ, ảnh hƣởng đến kết quả hoạt động kinh doanh không còn đủ sức cạnh tranh dẫn đến nguy cơ phá sản. Để thực hiện đƣợc những yêu cầu trên thì kế toán đặc biệt là kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm cần làm tốt các nội dung sau: - Kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất ở từng bộ phận sản xuất trong doanh nghiệp - Ghi chép phản ánh đầy đủ, chính xác kịp thời chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất và tiêu thụ, chỉ ra đƣợc tiết kiệm hay lãng phí trong khâu nào của sản xuất - Tính toán chính xác, kịp thời, đầy đủ giá thành và giá thành đơn vị - Xác định kết quả hạch toán ở từng bộ phận sản xuất và toàn doanh nghiệp 1.
Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Giống nhau Về bản chất, CPSX và giá thành sản phẩm đều là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các chi phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong quá trình sản xuất sản phẩm. Chi phí sản xuất trong kỳ là căn cứ để tính giá thành sản phẩm, công việc hoàn thành. Sự tiết kiệm hay lãng phí chi phí sản xuất ảnh hƣởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm cao hay thấp.
Do đó, quản lý giá thành sản phẩm gắn liền với quản lý chi phí sản xuất. Khác nhau Về phạm vi, thời gian: CPSX cấu thành nên giá thành sản phẩm nhƣng không Trần Thị Hường Lớp: K15KTDNB Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân hàng phải tất cả các CPSX phát sinh trong kỳ đều đƣợc tính vào giá thành sản phẩm trong kỳ. Giá thành sản phẩm biểu hiện lƣợng chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra để hoàn thành một đơn vị sản phẩm nhất định, còn CPSX thể hiện số chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong quá trình sản xuất sản phẩm. Nhƣ vậy, giá thành và CPSX là hai mặt của một quá trình hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.
Về mặt lượng: CPSX và giá thành sản phẩm có thể khác nhau khi có sản phẩm dở dang đầu kỳ hoặc cuối kỳ. Cụ thể: - CPSX bao gồm toàn bộ chi phí sản xuất sản phẩm hoàn thành, sản phẩm còn làm dở - Giá thành sản phẩm chỉ bao gồm những chi phí liên quan đến sản phẩm hoàn thành, nó bao gồm cả chi phí kỳ trƣớc chuyển sang và không bao gồm chi phí của sản phẩm làm dở cuối kỳ. Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm đƣợc thể hiện qua công thức sau: Giá thành = Chi phí sản xuất + Chi phí sản xuất - Chi phí sản xuất sản phẩm dở dang đầu kỳ phát sinh trong dở dang cuối kỳ kỳ 1. PHÂN LOẠI CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 1.
Phân loại chi phí sản xuất Để đáp ứng yêu cầu quản lý, công tác kế toán phù hợp với từng loại chi phí cần thiết phải tiến hành phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo tiêu thức phù hợp. Việc phân loại chi phí sản xuất kinh doanh là sắp xếp các chi phí khácnhau vào theo từng nhóm, từng tiêu thức mang đặc trƣng nhất định. Phân loại CPSX theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí Theo cách phân loại này, căn cứ vào nội dung, tính chất kinh tế của CPSX khác nhau để chia ra các yếu tố chi phí, mỗi yếu tố chi phí bao gồm những chi phí có cùng một nội dung kinh tế, không phân biệt chi phí đó phát sinh ở lĩnh vực hoạt động nào. Vì vậy, cách phân loại này còn đƣợc gọi là phân loại CPSX theo yếu tố.
Toàn bộ CPSX kinh doanh của doanh nghiệp đƣợc chia thành các yếu tố sau: - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: bao gồm toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu Trần Thị Hường Lớp: K15KTDNB Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viện Ngân hàng chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, CCDC… mà doanh nghiệp sử dụng trong quá trình sản xuất. - Chi phí nhân công: bao gồm toàn bộ số tiền lƣơng phải trả, phụ cấp và các khoản trích theo lƣơng (BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN) của công nhân hoạt động sản xuất trong doanh nghiệp.