CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHIỆP VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU 1. Khái quát chung về nghiệp vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu 1. Khái niệm về hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Giao nhận (FIATA), hoạt động giao nhận lại được định nghĩa như sau: “Dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá.” Ngày nay, dịch vụ giao nhận vận tải có vai trò rất quan trọng, được xem như một loại hình kinh doanh không thể thiếu đối với nhu cầu vận chuyển hàng hóa của con người phục vụ cho mọi lĩnh vực. Xuất hiện và tồn tại từ thuở sơ khai, đến nay giao nhận hàng hóa đã gắn liền và là một tập hợp của những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận chuyển hàng từ nơi gửi đến nơi nhận, như: tập kết hàng hóa, xếp dỡ, lưu kho bãi, đóng gói, vận chuyển, mua bảo hiểm, làm thủ tục, chứng từ thông quan,… Do vậy, đến nay người ta vẫn chưa có một khái niệm thống nhất cho hoạt động này cũng bởi vì quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu không phải một hoạt động riêng lẻ mà được cấu thành từ nhiều nghiệp vụ khác nhau.
Nhìn chung giao nhận vận tải có rất nhiều khái niệm và định nghĩa khác biệt trên thế giới, nhưng về cơ bản thì đây là một hoạt động vận chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng đến nơi nhận hàng theo yêu cầu của người bán và người mua sau khi họ đã thỏa thuận với nhau. Đặc điểm của hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu tuy được coi như một loại hình kinh doanh, nhưng nó không tạo ra sản phẩm vật chất vì nó không tác động và làm thay đổi về mặt tính chất mà chỉ làm thay đổi vị trí về mặt không gian của đối tượng. Có thể coi đây là một loại “hàng hóa phi vật chất” nên không có tiêu chuẩn đồng nhất để đánh giá chất lượng. Do đó, chất lượng của hoạt động giao nhận hàng hóa phụ thuộc vào cảm nhận của khách hàng.
Tính chất đặc trưng của hoạt động giao nhận hàng hóa quốc tế là thụ động, bởi nhu cầu của khách hàng yêu cầu dịch vụ này đáp ứng khác nhau, đồng thời các quy định hay ràng 4 buộc về mặt luật pháp về vận chuyển của các nước xuất khẩu, nhập khẩu, các khu vực riêng, các nước thứ ba,…khác biệt khiến cho tính chất này càng nổi bật và nhấn mạnh hơn. Ngoài ra, hoạt động giao nhận phụ thuộc nhiều vào cơ sở vật chất (phương tiện vận chuyển, kho bãi, công nghệ thông tin,…) và trình độ của người giao nhận. Dịch vụ này còn phụ thuộc rất lớn vào lượng hàng hóa, một thứ mang tính chất thời vụ cao. Chính vì lý do đó mà hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu cũng mang tính thời vụ.
Vai trò của hoạt động giao nhận hàng hóa xuất khẩu Vai trò đối với nền kinh tế Đối với nền kinh tế thế giới, hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu là một yếu tố then chốt đưa nền kinh tế đi lên nhờ hoạt động xuất nhập khẩu phát triển. Giao nhận hàng hóa là mục đích của hoạt động sản xuất để mang sản phẩm đến tay người tiêu dùng, góp phần tăng cường hoạt động xuất nhập khẩu. Xuất nhập khẩu lại góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, cải kiện cán cân thanh toán, kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá, tạo hiệu ứng lan toả thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng, tạo việc làm và thu nhập cho hàng triệu lao động và tạo động lực đổi mới sáng tạo trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Điều đó sẽ tạo động lực thúc đẩy các quốc gia đang trên đà phát triển, góp phần rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển về kinh tế của các quốc gia trên thế giới Một đất nước nếu muốn đẩy mạnh hoạt động giao nhận thì cũng đồng nghĩa với việc phải tập trung đầu tư, nâng cấp và xây dựng các cơ sở hạ tầng cũng như các trang thiết bị thiết yếu để quá trình giao nhận được diễn ra suôn sẻ hơn.
Do đó, dịch vụ giao nhận ngày càng phát triển thì kéo theo sự phát triển của trình độ lao động và cơ sở hạ tầng. Việt Nam hiện tại đang từng bước tiến đến con đường hội nhập với sự phát triển của nền kinh tế thế giới, vì thế hoạt động giao nhận hàng hóa thông qua đường lối đúng đắn của chính phủ đã và đang thúc đẩy nền sản xuất trong nước phát triển. Lượng hàng xuất nhập khẩu ngày càng tăng với đa dạng các loại mặt hàng, đem lại nguồn thu ngoại tệ lớn cho ngân sách nước nhà. Đinh Mai Thanh và ThS.
Nguyễn Vân Dung (2021) cho rằng: Việt Nam được đánh giá là thị trường đầy tiềm năng và hấp dẫn cho sự phát triển của ngành dịch vụ logistics. Logistics là một ngành dịch vụ quan trọng trong cơ cấu tổng thể nền kinh tế quốc dân, đóng vai trò hỗ trợ, kết nối và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội 5 của cả nước cũng như từng địa phương, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Vai trò đối với các doanh nghiệp Hoạt động giao nhận hàng hóa góp phần giảm thiểu chi phí trong quá trình sản xuất, tăng cường sức cạnh tranh cho các doanh nghiệp. Thông qua dịch vụ giao nhận, các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu có thể tiết kiệm nhân lực, thời gian và chi phí so với việc đứng ra thuê các phương tiện vận tải nhằm vận chuyển hàng hóa ra nước ngoài, tạo điều kiện để các doanh nghiệp tập trung vào lĩnh vực kinh doanh chính của mình.
Giao nhận hàng hóa phát triển giúp cho các doanh nghiệp tiết kiệm được rất nhiều thời gian trong việc làm các thủ tục hải quan cũng như tiết kiệm chi phí cho các loại cước phí vận tải, trở thành một mắt xích trong mối quan hệ giữa các doanh nghiệp và khách hàng. Nhờ vào dịch vụ giao nhận hàng hóa, hai bên có thể hoàn thành hợp đồng mua bán một cách nhanh chóng và tiện lợi hơn. Ngoài ra trong một số trường hợp, công ty dịch vụ giao nhận có thể đóng vai trò tư vấn cho các doanh nghiệp khi có các khiếu nại về tổn thất hàng hóa như hư hỏng, mất mát bởi hãng tàu hay do các trường hợp bất khả kháng,…Sau đó, các công ty hoạt động giao nhận sẽ đứng ra đại diện để giải quyết các tranh chấp phát sinh đối với các hãng tàu hoặc thực hiện các yêu cầu bồi thường đối với các cơ quan bảo hiểm. Phân loại hoạt động giao nhận Căn cứ vào phạm vi hoạt động: - Giao nhận nội địa: Hoạt động giao nhận sẽ chỉ chuyên chở hàng hóa trên một phạm vi lãnh thổ của một quốc gia nhất định.
- Giao nhận quốc tế: Hoạt động giao nhận sẽ diễn ra giữa người xuất khẩu và người nhập khẩu ở hai quốc gia riêng biệt. Hàng hóa sẽ thông qua nhiều nghiệp vụ mà được vận chuyển xuyên quốc gia. Căn cứ vào nghiệp vụ kinh doanh - Giao nhận thuần túy: Hoạt động giao nhận chỉ gồm việc gửi hàng đi và nhận hàng đến. - Giao nhận tổng hợp: Hoạt động giao nhận ở đây ngoài việc giao nhận hàng hóa thuần 6 túy thì còn bao gồm cả việc xếp dỡ hàng hóa, bảo quản hàng hóa, làm các loại thủ tục, chứng từ, vận chuyển ngắn, lưu kho,… Căn cứ vào phương thức vận tải: Giao nhận đơn phương thức: - Người vận chuyển sẽ dùng một loại phương thức vận tải cố định để vận chuyển hàng hóa của mình.
- Gồm các loại phương thức phổ biến như: Đường biển: Vận chuyển hàng hóa giữa các quốc gia bằng đường biển hoặc nội địa trong nước. Thích hợp cho việc chuyên chở những hàng hóa cồng kềnh, khối lượng lớn hay giá trị thấp. Đường hàng không: Thích hợp cho việc vận chuyển hàng hóa nhỏ gọn, có giá trị cao hoặc thời hạn sử dụng ngắn. Đây là phương thức có tốc độ vận chuyển nhanh nhất hiện nay.
Đường sắt: Được vận hành bởi các toa xe lửa, đa số được dùng để vận chuyển nội địa. Thích hợp chuyên chở các loại hàng trọng lượng lớn, cự li vận chuyển dài. Đường bộ: Khá phổ biến hiện nay, các phương tiện vận chuyển cũng đa dạng hơn các loại phương thức khác. Chủ yếu được sử dụng trong giao nhận nội địa.
Thích hợp vận chuyển hàng hóa với trọng lượng nhỏ, cự li vận chuyển ngắn, nhu cầu tốc độ nhanh. Đường ống: Đây là phương tức vận tải đặc biệt và hiện đại nhất hiện nay. Thích hợp cho việc vận chuyển chất khí, chất lỏng (dầu mỏ, khí đốt,…). Giao nhận đa phương thức: - Hoạt động giao nhận được tiến hành bằng nhiều phương thức vận tải từ một điểm xuất phát qua một hay nhiều điểm xen giữa đến một điểm cuối cùng do một người chuyên chở đứng ra tổ chức toàn bộ hành trình.
7 Căn cứ vào tính chất giao nhận: - Giao nhận riêng biệt: Hoạt động giao nhận hàng hóa mà doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu tự tổ chức, không thuê mướn hay sử dụng dịch vụ giao nhận vận tải. - Giao nhận chuyên nghiệp: Hoạt động giao nhận hàng hóa được thực hiện bởi các tổ chức, công ty giao nhận (Forwarder) theo sự ủy thác của khách hàng (doanh nghiệp xuất nhập khẩu). Quy trình thực hiện nghiệp vụ giao nhận hàng hóa xuất khẩu 1. Ký kết hợp đồng dịch vụ Ký kết hợp đồng là hành vi pháp lý làm xác lập quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên.
Việc ký kết hợp đồng là hết sức quan trọng. Hợp đồng có được tiến hành hay không là phụ thuộc vào các điều khoản quy định quyền và nghĩa vụ mà hai bên đã cam kết trong hợp đồng. Khi ký kết một hợp đồng xuất khẩu phải căn cứ vào các điều kiện sau đây: - Các định hướng kế hoạch và chính sách phát triển kinh tế - xã hội của nhà nước. - Nhu cầu thị trường, đơn đặt hàng, chào hàng của đối tác.