CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN KHOA HỌC VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. KHÁI NIỆM CHUNG 1. Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Khái niệm nguồn nhân lực Nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người bao gồm thể lực và trí lực.
Thể lực được hiểu là sức khỏe của thân thể, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: sức vóc, tình trạng sức khỏe con người, chế độ ăn uống nghỉ ngơi… Trí lực chỉ sức suy nghĩ, sự hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin. của từng người. Trong sản xuất kinh doanh truyền thống, việc quản lý và sử dụng con người về mặt thể lực thì đến thời điểm nào đó sẽ bị giảm sút và dần cạn kiệt, nhưng nếu khai thác về mặt trí lực thì sẽ không cạn kiệt, đôi khi còn tăng lên thông qua sự vận động của trí óc. Bất kỳ tổ chức nào cũng được tạo thành bởi các thành viên là con người hay nguồn nhân lực của nó.
Do đó, chúng ta có thể hiểu rằng nguồn nhân lực của tổ chức hay doanh nghiệp là toàn bộ người lao động làm việc trong tổ chức hay doanh nghiệp đó. Bên cạnh đó, để tìm hiểu sâu hơn về khái niệm “”nguồn nhân lực”, có rất nhiều cách hiểu khác nhau về “nguồn nhân lực”, dưới đây là một số định nghĩa: - Theo Liên hợp quốc: “Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có thực tế, hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội trong một cộng đồng”. - Theo các nhà khoa học: “Nguồn nhân lực cần được hiểu là số dân và chất lượng con người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực, phẩm chất và đạo đức của người lao động”. - Theo giáo trình “Nguồn nhân lực” của Nhà xuất bản Lao động xã hội: “Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động, không phân biệt người đó đang được phân bố vào ngành nghề, lĩnh vực, khu vực nào và có thể coi đây là nguồn nhân lực xã hội”.
Nguyễn Thị Mai Anh 14 HV: Trần Phương Thanh Trường: Đại Học Bách Khoa Hà Nội Luận văn Thạc sỹ Nói chung, chúng ta có thể hiểu nguồn nhân lực là tổng hợp những năng lực, sức mạnh hiện có trên thực tế và dưới dạng tiềm năng của lực lượng lao động đang và đã sẵn sàng tham gia vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước, đó là những người có khả năng lao động, tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt, được đào tạo, bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiến gắn liền với một nền khoa học hiện đại. Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp được nghiên cứu trên góc độ số lượng và chất lượng lao động trong doanh nghiệp. Số lượng nguồn nhân lực được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu quy mô và tốc độ tăng lao động trong doanh nghiệp. Chất lượng của nguồn nhân lực trong doanh nghiệp được nghiên cứu dựa trên những khía cạnh về sức khỏe, trình độ học vấn, năng lực chuyên môn, trình độ tay nghề và kỹ năng nghề nghiệp cũng như tính kỷ luật và tinh thần sáng tạo trong lao động của người lao động.
Chất lượng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp bị phụ thuộc bởi hai nhóm yếu tố chính. Thứ nhất, chất lượng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp chịu ảnh hưởng chung của chất lượng nguồn nhân lực của quốc gia (chất lượng nhân lực chung của quốc gia do trình độ phát triển kinh tế xã hội, chính sách đầu tư phát triển nguồn nhân lực của chính phủ quốc gia và khả năng đầu tư của bản thân người lao động quy định). Thứ hai, chất lượng nguồn lao động trong doanh nghiệp do công tác đào tạo nhân lực, công tác tạo động lực cho người lao động trong doanh nghiệp quy định. Vai trò của nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Xem xét con người với vai trò là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất, là nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, con người đứng ở trung tâm, là tác nhân và mục đích của sự phát triển.
Chúng ta đang sống ở một thời đại mà nhịp độ thay đổi diễn ra với một tốc độ chóng mặt – đó là thời đại bùng nổ công nghệ, bùng nổ thông tin. Những “bùng nổ” này đã làm biến đổi sâu sắc lực lượng sản xuất, tạo điều kiện cho sự phát triển mới về năng suất lao động, chất lượng cũng như hiệu quả sản phẩm ở mức cao, một trình độ xã hội hóa cao. Đó chính là tiền đề nhằm tạo ra bước phát triển nhảy vọt GVHD: TS. Nguyễn Thị Mai Anh 15 HV: Trần Phương Thanh Trường: Đại Học Bách Khoa Hà Nội Luận văn Thạc sỹ của các nền kinh tế, gây ra những biến động to lớn đến mọi mặt đời sống nhân loại.
Một cuộc cách mạng xã hội rộng lớn đang diễn ra mà bước đầu tiên của cuộc cách mạng này là sự thay thế những quan hệ sản xuất cũ bằng các quan hệ sản xuất mới, thay đổi sản xuất thủ công sang lao động máy móc, từ kinh tế lao động sang kinh tế tài nguyên. Sự chuyển biến này là dựa trên nền kinh tế tri thức mà con người hay nguồn nhân lực, chính là yếu tố quan trọng nhất. Cho đến ngày nay, các chuyên gia kinh tế đã khẳng định rằng nguồn nhân lực được xem có tính quyết định đến khả năng phát triển nhanh và bền vững của mỗi doanh nghiệp, mỗi tổ chức. Từ đầu thế kỷ XX, nhiều doanh nghiệp và tổ chức đã nhanh chóng đạt được sự phát triển vượt bậc nhờ áp dụng thành công các tiến bộ khoa học – kĩ thuật.
Việc phát triển của khoa học – công nghệ này luôn đi cùng với sự phát triển của nguồn lực con người (chất lượng nguồn nhân lực). Lịch sự kinh tế thế giới đã chứng minh rằng: một nền kinh tế nói chung hay một tổ chức nói riêng nào đó, muốn đạt được thành công trong sự tăng trưởng kinh tế bền vững thì phải nâng cao chất lượng của đội ngũ lao động, hay nói cách khác nghĩa là nâng cao năng suất lao động của từng lao động nhờ tăng năng suât lao động của tập thể, của xã hội. Nâng cao chất lượng của đội ngũ công nhân hay chính là chất lượng của nguồn nhân lực (học vấn, trình độ kĩ thuật, tay nghề…) là một yếu tố rất quan trọng tạo nên sự thành công của các tập đoàn kinh tế nói riêng và các quốc gia phát triển nói chung như Nhật Bản, Trung Quốc… Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tiếp thu các tiến bộ khoa học công nghệ phụ thuộc chủ yếu vào đội ngũ lao động kĩ thuật, đội ngũ tri thức. Do đó, cần phải đầu tư vào nguồn nhân lực.
Có thể nói trong thời đại ngày nay, nguồn nhân lực nhanh chóng trở thành một nguồn lực không thể thiếu được đối với mỗi tổ chức. Nguồn nhân lực cùng với những nguồn lực khác chính là bản chất con người. Nhân viên có năng lực càng cao, có tiềm năng phát triển càng cao thì càng đóng vai trò quyết định trong quá trình sản xuất. Nguyễn Thị Mai Anh 16 HV: Trần Phương Thanh Trường: Đại Học Bách Khoa Hà Nội Luận văn Thạc sỹ 1.
Quản trị nguồn nhân lực 1. Khái niệm về quản trị nguồn nhân lực Có nhiều cách hiểu về quản trị nguồn nhân lực (còn gọi là quản trị nhân sự, quản lý nhân sự, quản lý nguồn nhân lực). Khái niệm quản trị nguồn nhân lực có thể được trình bày ở nhiều giác độ khác nhau: + Theo chức năng quản lý con người: Quản trị nguồn nhân lực là việc tuyển dụng, duy trì, phát triển sử dụng, động viên và cung cấp tiện nghi cho nhân lực thông qua tổ chức đó. + Quản trị nguồn nhân lực là hệ thống các quan điểm, chính sách và hoạt động chức năng về thu hút, đào tạo - phát triển và duy trì con người của một tổ chức nhằm đạt được kết quả tối ưu cho cả tổ chức lẫn nhân viên.
+ Quản trị nguồn nhân lực là nghệ thuật lãnh đạo, nghệ thuật chỉ huy, nghệ thuật sử dụng người, nghệ thuật thực hiện công việc thông qua người khác. Song dù ở giác độ nào thì quản trị nguồn nhân lực vẫn là tất cả các hoạt động của một tổ chức để thu hút xây dựng, phát triển, sử dụng, đánh giá, bảo toàn một lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu công việc của tổ chức cả về mặt chất lượng lẫn số lượng. Đối tượng của quản trị nguồn nhân lực là người lao động với tư cách là những cá nhân cán bộ, công nhân viên trong tổ chức và các vấn đề có liên quan đến họ như: công việc và các quyền lợi, nghĩa vụ của họ trong tổ chức. Với tư cách là một trong các chức năng cơ bản của quản trị tổ chức thì quản trị nguồn nhân lực bao gồm việc hoạch định, tổ chức, chỉ huy và kiểm soát các hoạt động nhằm thu hút, sử dụng và phát triển con người để có thể đạt được các mục tiêu của tổ chức.
Vai trò, ý nghĩa của quản trị nguồn nhân lực Trong một tổ chức, doanh nghiệp có rất nhiều đối tượng cần quản trị như quản trị tài chính, quản trị sản xuất, quản trị hành chính…trong đó quản trị nguồn nhân lực có vai trò quan trọng nhất trong mọi hoạt động của doanh nghiệp. Quản trị nguồn nhân lực là sự đối xử của doanh nghiệp đối với người lao động. Nguyễn Thị Mai Anh 17 HV: Trần Phương Thanh Trường: Đại Học Bách Khoa Hà Nội Luận văn Thạc sỹ Mục tiêu cơ bản của quản trị nguồn nhân lực trong doanh nghiệp là thu hút, lôi cuốn những người giỏi về với doanh nghiệp, “ chiêu hiền đãi sĩ” sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực nhằm tăng năng suất lao động và nâng cao tính hiệu quả của doanh nghiệp, động viên, thúc đẩy nhân viên, tạo điều kiện cho họ bộc lộ và phát triển cống hiến tài năng cho doanh nghiệp, giúp họ gắn bó, tận tâm, trung thành với tổ chức, doanh nghiệp. Một công ty hay một tổ chức nào dù có nguồn tài chính mạnh, nguồn tài nguyên (vật tư) dồi dào với máy móc thiết bị hiện đại, cũng sẽ trở nên vô ích nếu không biết quản trị nguồn nhân lực.
Nguồn nhân lực là một trong những nguồn lực không thể thiếu của doanh nghiệp, nên quản trị nguồn nhân lực là một lĩnh vực quan trọng của quản lý của mọi tổ chức, doanh nghiệp.
