1 LêI Më §ÇU 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong c«ng cuéc ®æi míi ®Êt níc, hÖ thèng Ng©n hµng ViÖt Nam ®· cã nh÷ng bíc chuyÓn ®æi s©u s¾c, ®ãng gãp tÝch cùc vµo viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ , hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. Song thùc hiÖn nh÷ng cam kÕt quèc tÕ vÒ lÜnh vùc Ng©n hµng trong hiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt - Mü vµ gia nhËp WTO ®· vµ ®ang ®Æt ra cho hÖ thèng Ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam nh÷ng th¸ch thøc v« cïng to lín. Trong ®ã Ng©n hµng lµ lÜnh vùc hoµn toµn më trong cam kÕt gia nhËp WTO cña ViÖt Nam.
§Õn n¨m 2010, lÜnh vùc Ng©n hµng sÏ më cöa hoµn toµn c¸c dÞch vô cho khèi Ng©n hµng níc ngoµi. §Ó héi nhËp thµnh c«ng vµ kh«ng bÞ lÐp vÕ ngay trªn s©n nhµ, c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i, ®Æc biÖt lµ Ng©n hµng th¬ng m¹i Nhµ níc - nh÷ng ®Çu tµu, mòi nhän cña hÖ thèng Ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam ph¶i lµnh m¹nh ho¸ tµi chÝnh theo chuÈn mùc quèc tÕ, n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh. H¬n n÷a, tÝn dông hiÖn ®ang chiÕm tû träng lín nhÊt: 60-70% trong thu nhËp cña Ng©n hµng th¬ng m¹i, lµ kªnh cung cÊp vèn quan träng nhng còng tiÒm Èn nhiÒu rñi ro cho toµn nÒn kinh tÕ, lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh ®Õn sù lµnh m¹nh hay sù yÕu kÐm, khñng ho¶ng vµ sôp ®æ cña nÒn kinh tÕ. 2 Do vËy ®Ó n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh, hiÖu qu¶ kinh doanh cña Ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam vµ thÓ hiÖn ®óng vai trß “ Ng©n hµng lµ hÖ thÇn kinh, lµ tr¸i tim cña nÒn kinh tÕ ” th× Ng©n hµng ph¶i thùc hiÖn qu¶n lý tèt rñi ro trong ho¹t ®éng tÝn dông cña Ng©n hµng.
Tuy nhiªn trong thêi gian võa qua, c¸c ho¹t ®éng nh»m h¹n chÕ rñi ro tÝn dông cña c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i nãi chung vµ cña Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam nãi riªng cßn h¹n chÕ, hiÖu qu¶ cha cao, ®Ó ph¸t sinh nhiÒu nî xÊu, nî qu¸ h¹n lµm ¶nh hëng tíi kÕt qu¶ kinh doanh cña Ng©n hµng. §Ó c¶i thiÖn ®îc t×nh h×nh trªn ®ßi hái c¸c Ng©n hµng ph¶i quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn viÖc ph¸t hiÖn c¸c rñi ro tiÒm Èn trong ho¹t ®éng cho vay vµ cã biÖn ph¸p h¹n chÕ rñi ro ®ã. XuÊt ph¸t tõ yªu cÇu lý luËn, thùc tiÔn vµ víi mong muèn ho¹t ®éng tÝn dông cña Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam ph¸t triÓn víi chÊt lîng tèt h¬n trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, do vËy ®Ò tµi “H¹n chÕ rñi ro tÝn dông t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam” ®îc lùa chän nghiªn cøu. Môc ®Ých nghiªn cøu cña luËn v¨n - Nghiªn cøu c¬ së lý thuyÕt vÒ h¹n chÕ rñi ro trong ho¹t ®éng tÝn dông - Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng h¹n chÕ rñi ro trong ho¹t ®éng tÝn dông t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam 3 - §Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p h¹n chÕ rñi ro tÝn dông t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam 3.
§èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu - §èi tîng nghiªn cøu: H¹n chÕ rñi ro tÝn dông cña Ng©n hµng th¬ng m¹i - Ph¹m vi nghiªn cøu: H¹n chÕ rñi ro trong ho¹t ®éng cho vay t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam giai ®o¹n 2006-2009. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu Trªn c¬ së ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö, c¸c ph¬ng ph¸p ®îc sö dông trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu lµ ph¬ng ph¸p ph©n tÝch logic hÖ thèng, thèng kª, so s¸nh, chän mÉu, t duy tr×u tîng. §ãng gãp cña luËn v¨n - HÖ thèng ho¸ lý luËn vÒ h¹n chÕ rñi ro tÝn dông trong ho¹t ®éng cho vay t¹i Ng©n hµng th¬ng m¹i. - Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng h¹n chÕ rñi ro tÝn dông t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam, tæng kÕt nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®îc, t×m ra nh÷ng h¹n chÕ vµ nguyªn nh©n dÉn ®Õn h¹n chÕ ®ã.
- §Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m tiÕp tôc h¹n chÕ rñi ro tÝn dông t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam, ®ång 4 thêi ®Ò xuÊt mét sè kiÕn nghÞ víi c¸c cÊp, c¸c ngµnh ®Ó thùc hiÖn. KÕt cÊu cña luËn v¨n Ngoµi phÇn phô lôc, danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t, danh môc b¶ng, biÓu, lêi nãi ®Çu, kÕt luËn vµ danh môc tµi liÖu tham kh¶o, luËn v¨n gåm 3 ch¬ng: Ch¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ h¹n chÕ rñi ro tÝn dông cña Ng©n hµng th¬ng m¹i Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng h¹n chÕ rñi ro tÝn dông t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam Ch¬ng 3: Gi¶i ph¸p t¨ng cêng h¹n chÕ rñi ro tÝn dông t¹i Ng©n hµng TMCP C«ng th¬ng ViÖt Nam. 5 CH¦¥NG 1 NH÷NG VÊN §Ò C¥ B¶N VÒ H¹N CHÕ RñI RO TÝN DôNG CñA NG¢N HµNG TH¦¥NG M¹I 1. Ho¹t ®éng tÝn dông cña Ng©n hµng th¬ng m¹i 1.
C¸c ho¹t ®éng c¬ b¶n cña Ng©n hµng th- ¬ng m¹i 1. Kh¸i niÖm Ng©n hµng th¬ng m¹i LÞch sö ra ®êi cña c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i g¾n liÒn víi lÞch sö ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt, lu th«ng hµng ho¸ vµ tiÒn tÖ qua c¸c h×nh th¸i kinh tÕ x· héi kh¸c nhau. Ho¹t ®éng Ng©n hµng thña ban ®Çu cã nguån gèc tõ ho¹t ®éng lu gi÷ hé, thanh to¸n chi tr¶ hé, sau ®ã lµ sù ph¸t triÓn ho¹t ®éng cho vay vµ c¸c lo¹i h×nh dÞch vô kh¸c tõ nh÷ng ngêi thî kim hoµn. Tr¶i qua thêi gian nh÷ng ngêi gi÷ hé ®· trë thµnh nhµ ng©n hµng thùc thô víi ba nghiÖp vô c¬ b¶n bao gåm: NhËn tiÒn göi, thanh to¸n hé vµ cÊp tÝn dông cho kh¸ch hµng cña m×nh cïng viÖc ph¸t triÓn c¸c nghiÖp vô ng©n hµng kh¸c.
MÆc dï cã nhiÒu tæ chøc tµi chÝnh nh C«ng ty kinh doanh chøng kho¸n, C«ng ty m«i giíi chøng kho¸n, Quü t¬ng hç, C«ng ty b¶o hiÓm, C«ng ty tµi chÝnh .®Òu ®ang cè g¾ng cung cÊp c¸c dÞch vô cña Ng©n hµng song Ng©n hµng th- ¬ng m¹i (NHTM) vÉn ®ãng vai trß quan träng trong nÒn kinh tÕ. 6 C¸c Ng©n hµng cã thÓ ®îc ®Þnh nghÜa qua chøc n¨ng, c¸c dÞch vô hoÆc vai trß mµ chóng thùc hiÖn trong nÒn kinh tÕ. Song c¸ch tiÕp cËn quan träng nhÊt lµ cã thÓ xem xÐt trªn ph¬ng diÖn nh÷ng lo¹i h×nh dÞch vô mµ chóng cung cÊp: NHTM lµ tæ chøc tµi chÝnh cung cÊp mét danh môc c¸c dÞch vô tµi chÝnh ®a d¹ng nhÊt - ®Æc biÖt lµ tÝn dông, tiÕt kiÖm, dÞch vô thanh to¸n - vµ thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng tµi chÝnh nhÊt so víi bÊt kú mét tæ chøc kinh doanh nµo trong nÒn kinh tÕ. Nh÷ng ho¹t ®éng c¬ b¶n cña Ng©n hµng th- ¬ng m¹i Ho¹t ®éng chñ yÕu cña Ng©n hµng th¬ng m¹i lµ chuyÓn tiÕt kiÖm thµnh ®Çu t: C¸c c¸ nh©n vµ tæ chøc t¹m thêi th©m hôt chi tiªu, tøc lµ chi tiªu cho tiªu dïng vµ ®Çu t vît qu¸ thu nhËp vµ v× thÕ hä lµ nh÷ng ngêi cÇn bæ sung vèn.
Tr¸i l¹i c¸c c¸ nh©n vµ tæ chøc thÆng d trong chi tiªu, tøc lµ thu nhËp hiÖn t¹i cña hä lín h¬n c¸c kho¶n chi tiªu cho hµng ho¸, dÞch vô vµ do vËy hä cã tiÒn ®Ó tiÕt kiÖm. Ng©n hµng trë thµnh trung gian thanh to¸n lín nhÊt hiÖn nay ë hÇu hÕt c¸c quèc gia. Víi xu thÕ ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, c¸c Ng©n hµng tõ chç chØ cung cÊp dÞch vô vÒ nhËn tiÒn göi, tíi nay c¸c Ng©n hµng ®· t¨ng cêng cung cÊp thªm nhiÒu m¶ng ho¹t ®éng cã gi¸ trÞ gia t¨ng nh huy ®éng 7 vèn, tÝn dông, trung gian thanh to¸n vµ mét sè ho¹t ®éng kh¸c, cô thÓ nh sau: Huy ®éng vèn NghiÖp vô nµy bao gåm viÖc huy ®éng c¸c nguån vèn: tiÒn göi thanh to¸n, tiÕt kiÖm cã kú h¹n vµ kh«ng kú h¹n; ph¸t hµnh tr¸i phiÕu vµ kú phiÕu, vay c¸c tæ chøc tÝn dông; vèn tiÕp nhËn tµi trî, vèn ®Çu t ph¸t triÓn, vèn uû th¸c ®Çu t. Cho vay: Ho¹t ®éng cho vay bao gåm: Cho vay tiªu dïng ®èi víi c¸ nh©n, hé gia ®×nh.
Cho vay kh¸ch hµng kinh doanh: cho vay ng¾n h¹n, trung vµ dµi h¹n ®Ó kh¸ch hµng mua vËt t, m¸y mãc thiÕt bÞ, x©y dùng nhµ xëng. Thanh to¸n Thay mÆt kh¸ch hµng, Ng©n hµng thùc hiÖn thanh to¸n tiÒn mua b¸n hµng ho¸ vµ dÞch vô. C¸c dÞch vô cña ho¹t ®éng trung gian thanh to¸n gåm sÐc, uû nhiÖm chi, nhê thu.Tríc ®©y c¸c Ng©n hµng chØ thùc hiÖn thanh to¸n trong ph¹m vi hÑp lµ néi bé Ng©n hµng, trong ph¹m vi quËn, huyÖn, th× hiÖn nay c¸c Ng©n hµng ®· thùc hiÖn thanh to¸n liªn Ng©n hµng vµ trªn ph¹m vi toµn cÇu. Ho¹t ®éng kh¸c 8 B¶o l·nh: Ng©n hµng cam kÕt thùc hiÖn nghÜa vô tµi chÝnh thay cho kh¸ch hµng cña m×nh khi kh¸ch hµng kh«ng thùc hiÖn ®óng nghÜa vô ®· cam kÕt.
Ng©n hµng thêng b¶o l·nh cho kh¸ch hµng mua chÞu hµng ho¸, thiÕt bÞ, tham gia dù thÇu, thùc hiÖn hîp ®ång. Uû th¸c, t vÊn: do ho¹t ®éng trong lÜnh vùc tµi chÝnh, Ng©n hµng cã thÓ nhËn uû th¸c nh uû th¸c ®Çu t, uû th¸c vay hé. vµ cã thÓ tiÕn hµnh c¸c dÞch vô t vÊn nh t vÊn ®Çu t, qu¶n lý tµi chÝnh, mua b¸n, s¸t nhËp kh¸ch hµng. Qu¶n lý ng©n quü: c¸c Ng©n hµng më tµi kho¶n vµ gi÷ tiÒn cña hÇu hÕt c¸c kh¸ch hµng vµ c¸ nh©n.
Nhê ®ã Ng©n hµng thêng cã mèi liªn hÖ chÆt chÏ víi nhiÒu kh¸ch hµng. B¶o qu¶n tµi s¶n hé: c¸c Ng©n hµng thùc hiÖn viÖc lu gi÷ vµng, giÊy tê cã gi¸ vµ tµi s¶n kh¸c cho kh¸ch hµng trong kÐt s¾t. Thuª mua: khi kh¸ch hµng cã nhu cÇu vay vèn ®Ó mua tµi s¶n nhng kh«ng ®ñ vèn hoÆc sè tiÒn ®îc vay kh«ng ®ñ mua tµi s¶n, Ng©n hµng cã thÓ ®øng ra mua tµi s¶n theo yªu cÇu cña kh¸ch hµng vµ cho kh¸ch hµng thuª. Cã hai h×nh thøc cho thuª chñ yÕu lµ cho thuª ho¹t ®éng vµ cho thuª tµi chÝnh.
M«i giíi ®Çu t chøng kho¸n: ®©y lµ mét m¶ng dÞch vô c¸c Ng©n hµng cã thÓ tiÕn hµnh ®Ó tho¶ m·n tèt nhÊt nhu cÇu kh¸ch hµng. HiÖn nay dÞch vô nµy thêng ®îc c¸c 9 Ng©n hµng thµnh lËp riªng ra c¸c C«ng ty chøng kho¸n ®Ó t¨ng tÝnh chuyªn nghiÖp cña ho¹t ®éng m«i giíi ®Çu t chøng kho¸n. DÞch vô b¶o hiÓm: Ng©n hµng liªn doanh víi C«ng ty b¶o hiÓm hoÆc tæ chøc C«ng ty b¶o hiÓm con, Ng©n hµng cung cÊp dÞch vô tiÕt kiÖm g¾n víi b¶o hiÓm nh tiÕt kiÖm an sinh, tiÕt kiÖm hu trÝ. Cung cÊp c¸c dÞch vô ®¹i lý: mét Ng©n hµng cã thÓ cung cÊp c¸c dÞch vô ®¹i lý cho c¸c Ng©n hµng kh¸c nh thanh to¸n hé, ph¸t hµnh chøng chØ tiÒn göi, lµm ®Çu mèi trong ho¹t ®éng ®ång tµi trî.