Giải Pháp Giảm Nghèo Tại Tỉnh Đắk Nông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp giảm nghèo trên địa bàn tỉnh đắc nông, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Võ Văn Tú
• Người hướng dẫn: TS. Lâm Minh Châu
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Giải Pháp Giảm Nghèo Tại Tỉnh Đắk Nông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢM NGHÈO
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHÈO
• 1.2. QUAN NIỆM VỀ NGHÈO
• 1.3. QUAN NIỆM VỀ CHUẨN NGHÈO
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO Ở TỈNH ĐẮK NÔNG
• 2.1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO Ở TỈNH ĐẮK NÔNG
• 2.2. THỰC TRẠNG NGHÈO VÀ ĐẶC ĐIỂM HỘ NGHÈO Ở TỈNH ĐẮK NÔNG
• 2.3. THỰC TRẠNG GIẢM NGHÈO TỈNH ĐẮK NÔNG
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO Ở TỈNH ĐẮK NÔNG THỜI GIAN QUA
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO TẠI TỈNH ĐẮK NÔNG 2015-2020
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU GIẢM NGHÈO GIAI ĐOẠN 2015-2020
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ THỰC HIỆN MỤC TIÊU GIẢM NGHÈO GIAI ĐOẠN 2016-2020
• 3.2.1. Nhóm giải pháp tạo điều kiện cho người nghèo phát triển sản xuất, tăng thu nhập
• 3.2.2. Các chính sách nhằm tạo cơ hội cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội
• 3.2.3. Một số giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Giảm Nghèo Tại Tỉnh Đắk Nông

Giảm nghèo là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính phủ Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Đắk Nông. Tỉnh này đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc giảm nghèo, bao gồm tỷ lệ hộ nghèo cao và tình trạng tái nghèo. Việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp giảm nghèo là cần thiết để cải thiện đời sống của người dân và phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Tình Hình Nghèo Đói Tại Tỉnh Đắk Nông

Tỉnh Đắk Nông có tỷ lệ hộ nghèo cao, với 21.52% vào năm 2014, cao hơn mức bình quân toàn quốc. Tình trạng này đòi hỏi các giải pháp cụ thể để giảm nghèo hiệu quả.

1.2. Các Chính Sách Giảm Nghèo Hiện Hành

Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ người nghèo, nhưng hiệu quả chưa cao. Cần đánh giá lại các chính sách này để nâng cao hiệu quả giảm nghèo.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Giảm Nghèo Tại Đắk Nông

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác giảm nghèo, nhưng tỉnh Đắk Nông vẫn gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng tái nghèo và khoảng cách giàu nghèo giữa các khu vực là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tình Trạng Tái Nghèo Tại Đắk Nông

Nhiều hộ đã thoát nghèo nhưng lại rơi vào tình trạng tái nghèo do thiếu sự hỗ trợ bền vững. Cần có các chương trình hỗ trợ lâu dài để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Khoảng Cách Giàu Nghèo Giữa Các Khu Vực

Sự chênh lệch về thu nhập giữa các khu vực thành thị và nông thôn tại Đắk Nông đang gia tăng, gây khó khăn cho công tác giảm nghèo.

III. Phương Pháp Giảm Nghèo Hiệu Quả Tại Đắk Nông

Để giảm nghèo hiệu quả, tỉnh Đắk Nông cần áp dụng các phương pháp phù hợp với điều kiện thực tế. Các giải pháp cần tập trung vào phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Tạo Điều Kiện Phát Triển Sản Xuất Cho Hộ Nghèo

Cần có các chính sách hỗ trợ hộ nghèo phát triển sản xuất, tăng thu nhập thông qua đào tạo nghề và cung cấp vốn vay ưu đãi.

3.2. Tăng Cường Chính Sách Hỗ Trợ Xã Hội

Chính sách hỗ trợ xã hội cần được cải thiện để đảm bảo người nghèo có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục và nhà ở.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Các Giải Pháp Giảm Nghèo

Việc áp dụng các giải pháp giảm nghèo cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng. Các mô hình giảm nghèo thành công cần được nhân rộng.

4.1. Mô Hình Hợp Tác Xã Trong Giảm Nghèo

Hợp tác xã có thể giúp người nghèo tiếp cận thị trường và tăng thu nhập thông qua việc hợp tác sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình Giảm Nghèo

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chương trình giảm nghèo để điều chỉnh và cải thiện các chính sách hiện hành.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Giải Pháp Giảm Nghèo Tại Đắk Nông

Giảm nghèo tại Đắk Nông là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan để đạt được hiệu quả bền vững.

5.1. Tương Lai Của Công Tác Giảm Nghèo

Cần có một chiến lược dài hạn cho công tác giảm nghèo, tập trung vào phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Giảm Nghèo

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các chương trình giảm nghèo để tạo ra sự đồng thuận và hiệu quả trong việc thực hiện các giải pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghèo đói là vấn đề toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội và ổn định chính trị. Tại Việt Nam, mặc dù đã đạt nhiều thành tựu trong công tác giảm nghèo, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao và tái nghèo diễn ra phổ biến, đặc biệt tại các vùng nông thôn và dân tộc thiểu số. Tỉnh Đắk Nông là một trong những địa phương có tỷ lệ hộ nghèo cao, năm 2014 đạt 21,52%, gấp hơn hai lần mức bình quân cả nước (9,6%). Tình trạng này đặt ra thách thức lớn cho phát triển bền vững và công bằng xã hội tại địa phương.

Luận văn tập trung phân tích thực trạng nghèo đói tại tỉnh Đắk Nông từ năm 2011 đến nay, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp giảm nghèo phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của tỉnh. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo, giảm tỷ lệ hộ nghèo và hạn chế tái nghèo, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn tỉnh Đắk Nông với các nội dung liên quan đến nghèo đói và giảm nghèo trong giai đoạn 2011-2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ cơ sở lý luận về nghèo và giảm nghèo, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn khi cung cấp cơ sở dữ liệu và giải pháp cụ thể cho công tác giảm nghèo tại Đắk Nông. Các số liệu thống kê và phân tích chi tiết giúp đánh giá đúng thực trạng, từ đó đề xuất các chính sách và biện pháp phù hợp nhằm nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế phát triển liên quan đến nghèo đói và giảm nghèo, trong đó có:

• Lý thuyết nghèo đa chiều: Nghèo không chỉ là thiếu hụt về thu nhập mà còn bao gồm thiếu hụt về dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục, khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội và quyền lực. Khái niệm này được UNDP và Ngân hàng Thế giới đề cập, nhấn mạnh tính đa diện của nghèo đói.

• Mô hình vòng luẩn quẩn của nghèo đói: Mô hình này mô tả nghèo đói là một chu trình kéo dài, trong đó nghèo đói dẫn đến bệnh tật, thất học, suy dinh dưỡng, và các vấn đề xã hội khác, từ đó làm gia tăng nghèo đói. Đây là cơ sở lý luận để xây dựng các giải pháp giảm nghèo toàn diện.

• Khái niệm chuẩn nghèo: Chuẩn nghèo được xác định dựa trên thu nhập hoặc chi tiêu tối thiểu để đáp ứng nhu cầu cơ bản, có tính biến động theo không gian và thời gian. Việt Nam sử dụng chuẩn nghèo riêng biệt cho khu vực thành thị và nông thôn, được điều chỉnh qua các giai đoạn.

• Các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đói: Bao gồm điều kiện tự nhiên (địa hình, khí hậu, đất đai), điều kiện xã hội (dân số, trình độ dân trí, tổ chức bộ máy quản lý), điều kiện kinh tế (quy mô nền kinh tế, thu nhập, cơ sở hạ tầng), và các yếu tố thuộc bản thân người nghèo (trình độ học vấn, sức khỏe, quy mô hộ gia đình).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả kết hợp với phương pháp so sánh để phân tích thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đói tại tỉnh Đắk Nông. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê cấp tỉnh và các huyện, được thu thập từ các báo cáo chính thức của Cục Thống kê tỉnh, Ngân hàng Chính sách xã hội, và các cơ quan liên quan trong giai đoạn 2011-2015.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các vùng sinh thái, kinh tế xã hội khác nhau trong tỉnh nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả như tỷ lệ phần trăm, biểu đồ, bảng tổng hợp, đồng thời so sánh với các tỉnh trong khu vực và mức bình quân quốc gia để đánh giá sự khác biệt.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2016, tập trung vào đánh giá thực trạng, phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp giảm nghèo đến năm 2020. Nghiên cứu cũng tham khảo kinh nghiệm giảm nghèo từ các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Trị và Hải Dương để rút ra bài học phù hợp cho Đắk Nông.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo tại Đắk Nông còn cao và giảm chậm: Năm 2014, tỷ lệ hộ nghèo là 21,52%, cao hơn mức bình quân cả nước (9,6%). Tỷ lệ hộ cận nghèo và tái nghèo vẫn duy trì ở mức đáng lo ngại, gây khó khăn cho công tác giảm nghèo bền vững.

2. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội ảnh hưởng lớn đến nghèo đói: Đắk Nông có địa hình đa dạng, khí hậu nhiệt đới gió mùa, đất đai chủ yếu là đất bazan phù hợp trồng cây công nghiệp lâu năm nhưng còn hạn chế về cơ sở hạ tầng và giao thông. Thu nhập bình quân đầu người thấp, cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp chiếm trên 51%, phụ thuộc nhiều vào khí hậu và thời tiết.

3. Các nhân tố xã hội và kinh tế tác động đến nghèo đói: Dân số tăng nhanh, trình độ dân trí thấp, tỷ lệ lao động trong nông nghiệp cao, thiếu việc làm ổn định và thiếu vốn sản xuất là những nguyên nhân chính làm gia tăng nghèo đói. Thu nhập bình quân đầu người thấp, chênh lệch giàu nghèo ngày càng lớn, với nhóm giàu nhất có thu nhập gấp hơn 8 lần nhóm nghèo nhất.

4. Hiệu quả các chính sách hỗ trợ còn hạn chế: Các chương trình đào tạo nghề, cho vay vốn ưu đãi, hỗ trợ y tế, giáo dục và nhà ở cho người nghèo đã được triển khai nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu, chưa tạo được sự chuyển biến bền vững. Tỷ lệ hộ tái nghèo cao do thiếu sự đồng bộ trong chính sách và hạn chế về nguồn lực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng nghèo đói kéo dài tại Đắk Nông là do sự kết hợp của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Điều kiện tự nhiên khó khăn, địa hình chia cắt, khí hậu khắc nghiệt làm hạn chế phát triển sản xuất nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Cơ cấu kinh tế còn phụ thuộc nặng vào nông nghiệp truyền thống, thiếu đa dạng hóa ngành nghề và việc làm ổn định.

So với các tỉnh như Hà Tĩnh và Quảng Trị, Đắk Nông chưa tận dụng hiệu quả các mô hình giảm nghèo bền vững, chưa phát huy được vai trò của nội lực địa phương và sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành. Các chính sách hỗ trợ chưa thực sự đi vào cuộc sống người nghèo, thiếu sự hướng dẫn kỹ thuật và đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ hộ nghèo theo năm, bảng so sánh thu nhập bình quân đầu người giữa các huyện và biểu đồ phân bố các nguồn lực hỗ trợ giảm nghèo. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ nét sự phân hóa giàu nghèo và hiệu quả các chính sách hiện hành.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các giải pháp giảm nghèo toàn diện, bền vững, dựa trên sự phối hợp giữa phát triển kinh tế, nâng cao trình độ dân trí, cải thiện cơ sở hạ tầng và tăng cường hỗ trợ xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người nghèo: Xây dựng các chương trình đào tạo nghề miễn phí, phù hợp với nhu cầu thị trường lao động địa phương, ưu tiên các ngành nghề nông nghiệp công nghệ cao và phi nông nghiệp. Thời gian thực hiện từ 2017 đến 2020, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với các doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.

2. Mở rộng tín dụng ưu đãi và hỗ trợ vốn sản xuất: Tăng cường nguồn vốn vay ưu đãi cho hộ nghèo thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội và các quỹ tín dụng địa phương, đồng thời hướng dẫn sử dụng vốn hiệu quả. Thực hiện liên tục trong giai đoạn 2017-2020, phối hợp với các tổ chức tín dụng và chính quyền địa phương.

3. Cải thiện cơ sở hạ tầng và điều kiện sống cho người nghèo: Đầu tư xây dựng nhà ở, hệ thống điện, nước sạch và các công trình vệ sinh cho hộ nghèo, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa. Thời gian thực hiện 2017-2019, do UBND tỉnh phối hợp với các sở ngành liên quan và các tổ chức xã hội.

4. Tăng cường hỗ trợ y tế và giáo dục cho người nghèo: Mở rộng chính sách miễn giảm học phí, cấp học bổng cho học sinh nghèo, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cơ sở, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho người nghèo. Thực hiện trong giai đoạn 2017-2020, do Sở Y tế và Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

5. Nâng cao nhận thức và vai trò chủ thể của người nghèo: Tuyên truyền, vận động người nghèo tích cực tham gia các chương trình giảm nghèo, phát huy nội lực và ý chí tự vươn lên. Thực hiện liên tục, phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực trạng, giúp các cấp quản lý xây dựng chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc điểm địa phương.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế: Thông tin chi tiết về các nhân tố ảnh hưởng và giải pháp giảm nghèo giúp các tổ chức thiết kế chương trình hỗ trợ hiệu quả, phù hợp với nhu cầu thực tế.

3. Nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành kinh tế phát triển: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn giảm nghèo tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh phát triển vùng Tây Nguyên.

4. Cán bộ địa phương và cộng đồng dân cư: Giúp nâng cao nhận thức về nghèo đói, vai trò của các chính sách hỗ trợ và khuyến khích sự tham gia tích cực của người dân trong công tác giảm nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo tại Đắk Nông vẫn cao so với bình quân cả nước?
   Nguyên nhân chính là do điều kiện tự nhiên khó khăn, cơ sở hạ tầng hạn chế, thu nhập chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống và thiếu đa dạng hóa ngành nghề. Ngoài ra, trình độ dân trí thấp và thiếu việc làm ổn định cũng góp phần duy trì tỷ lệ nghèo cao.

2. Các chính sách hỗ trợ hiện nay đã đáp ứng được nhu cầu của người nghèo chưa?
   Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ như đào tạo nghề, cho vay vốn ưu đãi, miễn giảm học phí, nhưng hiệu quả chưa cao do thiếu sự đồng bộ, nguồn lực hạn chế và chưa phù hợp hoàn toàn với nhu cầu thực tế của người nghèo.

3. Làm thế nào để giảm tỷ lệ tái nghèo tại địa phương?
   Cần tập trung nâng cao năng lực sản xuất, đào tạo nghề phù hợp, hỗ trợ tiếp cận vốn và thị trường, đồng thời cải thiện điều kiện sống và y tế để người nghèo có thể duy trì thu nhập ổn định và tránh rơi vào nghèo trở lại.

4. Vai trò của cộng đồng và người nghèo trong công tác giảm nghèo là gì?
   Người nghèo và cộng đồng là chủ thể quan trọng trong giảm nghèo bền vững. Sự tự lực, ý chí vươn lên và tham gia tích cực vào các chương trình hỗ trợ sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của công tác giảm nghèo.

5. Kinh nghiệm giảm nghèo từ các tỉnh khác có thể áp dụng cho Đắk Nông như thế nào?
   Các tỉnh như Hà Tĩnh, Quảng Trị đã thành công nhờ phân vùng sinh thái để xây dựng mô hình giảm nghèo phù hợp, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, huy động nguồn lực xã hội và phát huy nội lực địa phương. Đắk Nông có thể học hỏi và điều chỉnh các mô hình này phù hợp với đặc điểm riêng.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận về nghèo và giảm nghèo, đồng thời phân tích thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đói tại tỉnh Đắk Nông.
• Tỷ lệ hộ nghèo tại Đắk Nông còn cao, với nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan tác động.
• Các chính sách hỗ trợ hiện nay chưa phát huy hết hiệu quả do thiếu đồng bộ và nguồn lực hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp toàn diện, bao gồm đào tạo nghề, hỗ trợ vốn, cải thiện cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục và nâng cao nhận thức người nghèo.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo tập trung vào triển khai đồng bộ các giải pháp, tăng cường phối hợp các cấp, ngành và huy động nguồn lực xã hội để giảm nghèo bền vững đến năm 2020 và xa hơn.

Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và điều chỉnh chính sách nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo tại Đắk Nông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢM NGHÈO 1. NHỮNG VẤN ðỀ CHUNG VỀ NGHÈO 1. Quan niệm về nghèo a. Quan niệm của một số tổ chức quốc tế ðói nghèo và chống ñói nghèo luôn là mối quan tâm hàng ñầu của tất cả các quốc gia trên thế giới, bởi vì giàu mạnh gắn liền với sự hưng thịnh của ñất nước.

ðói nghèo thường gây ra xung ñột chính trị, xung ñột giai cấp, dẫn ñến bất ổn về xã hội, bất ổn về chính trị. Tình trạng ñói nghèo ở mỗi quốc gia ñều có sự khác nhau về cấp ñộ và số lượng. Bởi vậy, ñể nhìn nhận và ñánh giá ñúng tình trạng ñói nghèo của một quốc gia, một vùng cũng như nhận dạng ñược hộ nghèo, ñòi hỏi chúng ta phải có sự thống nhất về khái niệm và các tiêu chí ñể ñánh giá nghèo tại từng thời ñiểm. Hiện nay chưa có ñịnh nghĩa duy nhất về nghèo và chưa có một sự thống nhất tuyệt ñối trong quan niệm về nghèo.

ðầu những năm 70, ñói nghèo chỉ ñược coi là sự ñói nghèo về tiêu dùng, với tư tưởng cốt lõi và căn bản nhất ñể một người bị coi là nghèo ñói ñó là sự "thiếu hụt" so với mức sống nhất ñịnh. Mức thiếu hụt này ñược xác ñịnh theo các chuẩn mực xã hội và phụ thuộc vào không gian và thời gian. Trong báo cáo phát triển con người năm 1997, Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) ñã ñề cập ñến khái niệm ñói nghèo về năng lực, khác với quan niệm ñói nghèo về thu nhập. Theo ñó, “nghèo khổ của con người là khái niệm biểu thị sự nghèo khổ ña chiều của con người - là sự thiệt thòi (khốn cùng) theo 3 khía cạnh cơ bản nhất của cuộc sống con người”.

Trong khi ñó, Ngân hàng Thế giới thì ñưa ra quan ñiểm: “Nghèo là một khái niệm ña chiều vượt khỏi phạm vi túng thiếu về vật chất. Nghèo không Luan van 7 chỉ dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các vấn ñề liên quan ñến năng lực như: dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục, khả năng dễ bị tổn thương, không có quyền phát ngôn và không có quyền lực”. Cho ñến nay, khái niệm nghèo ñược dùng nhiều nhất là khái niệm ñã ñược ñưa ra tại Hội nghị bàn về giảm nghèo ñói do Ủy ban Kinh tế & Xã hội của Châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức vào tháng 9/1993 tại Bangkok – Thái Lan, quan niệm này ñược phát biểu như sau: “Nghèo ñói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình ñộ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy ñược xã hội thừa nhận”. ðây là khái niệm tương ñối ñầy ñủ và bao quát, nên có thể coi ñây là ñịnh nghĩa chung nhất và có tính hướng dẫn về phương pháp nhận diện nét chính yếu phổ biến về ñói nghèo của các quốc gia.

ðây là khái niệm ñược nhiều nước trên thế giới sử dụng trong ñó có Việt Nam. Quan niệm của Việt Nam Các nhà nghiên cứu và quản lý ở nước ta thừa nhận và sử dụng khái niệm nghèo ñói do Uỷ ban Kinh tế - xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) ñưa ra. Bên cạnh ñó, còn có một số khái niệm liên quan như hộ nghèo, hộ tái nghèo, xã nghèo, vùng nghèo. - Hộ vượt nghèo hay hộ thoát nghèo: Là những hộ mà sau một quá trình thực hiện chương trình Xoá ñói giảm nghèo cuộc sống ñã khá lên và mức thu nhập ñã ở trên chuẩn nghèo.

- Hộ tái nghèo: Là hộ vốn dĩ trước ñây thuộc hộ nghèo và ñã vượt nghèo nhưng do nguyên nhân nào ñó lại rơi vào cảnh ñói nghèo. Ý nghĩa của khái niệm này là phản ánh tính vững chắc hay tính bền vững của các giải pháp xoá ñói giảm nghèo. - Hộ nghèo mới hay là hộ mới vào danh sách nghèo: Là những hộ ở Luan van 8 ñầu kỳ không thuộc danh sách hộ nghèo nhưng ñến cuối kỳ lại là hộ nghèo. Như vậy, hộ mới bước vào danh sách hộ nghèo bao gồm những hộ như sau: Hộ nghèo chuyển từ nơi khác ñến; hộ nghèo tách hộ; hộ trung bình khá vì một lý do nào ñó lại trở thành hộ nghèo hoặc hộ tái nghèo.

- Xã nghèo: là xã có tỷ lệ nghèo cao, không có hoặc rất thiếu những cơ sở hạ tầng thiết yếu như: ñiện, ñường, trường, trạm, nước sạch v., trình ñộ dân trí thấp, tỷ lệ mù chữ cao. - Vùng nghèo: Là ñịa bàn tương ñối rộng, nằm ở những khu vực khó khăn hiểm trở, giao thông không thuận tiện, có tỷ lệ xã nghèo, hộ nghèo cao. ðể phân biệt rõ hơn nữa quan niệm về ñói nghèo, các nước ñã phân làm hai loại: Nghèo tuyệt ñối: là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn các nhu cầu tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống. Nghèo tương ñối: là tình trạng của một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng ñồng tại ñịa phương.

Nghèo ñói là một phạm trù lịch sử, có tính tương ñối. ðói nghèo có nguồn gốc căn nguyên từ kinh tế nhưng với tư cách là hiện tượng tồn tại phổ biến ở các quốc gia trong tiến trình phát triển, nghèo ñói thực chất là hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp, chứ không ñơn thuần chỉ là vấn ñề kinh tế, cho dù các yếu tố ñánh giá của nó trước hết và chủ yếu dựa trên các tiêu chí về kinh tế. ðặc ñiểm này có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận lẫn thực tiễn, là cơ sở của việc tìm kiếm ñồng bộ các giải pháp XðGN ở nước ta. Quan niệm về chuẩn nghèo a.

Khái niệm về chuẩn nghèo Chuẩn nghèo là công cụ ñể phân biệt người nghèo và người không nghèo. Hầu hết chuẩn nghèo ñược tính dựa vào thu nhập hoặc chi tiêu. Những người ñược coi là nghèo khi mức sống của họ ño qua thu nhập (hoặc chi tiêu) Luan van 9 thấp hơn mức tối thiểu chấp nhận ñược, tức là thấp hơn chuẩn nghèo. Những người có mức thu nhập hoặc chi tiêu ở trên chuẩn này là người không nghèo hoặc ñã vượt nghèo, thoát nghèo.

Chuẩn nghèo Việt Nam là một tiêu chuẩn ñể ño lường mức ñộ nghèo của các hộ dân tại Việt Nam. Chuẩn này khác với chuẩn nghèo bình quân trên thế giới. Chuẩn nghèo là một khái niệm ñộng, nó biến ñộng theo không gian và thời gian. Về không gian, nó biến ñổi theo trình ñộ phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng hay từng quốc gia.

Về thời gian, chuẩn nghèo cũng có sự biến ñộng lớn và nó biến ñổi theo trình ñộ phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu của con người theo từng giai ñoạn lịch sử. Chuẩn nghèo là công cụ ñể ño lường và giám sát nghèo ñói. Một thước ño nghèo ñói tốt sẽ cho phép ñánh giá tác ñộng các chính sách của Chính phủ tới nghèo ñói, cho phép ñánh giá nghèo ñói theo thời gian, tạo ñiều kiện so sánh với các nước khác, và giám sát chi tiêu xã hội theo hướng có lợi cho người nghèo. Phương pháp xác ñịnh chuẩn nghèo ðể ñánh giá ñược mức ñộ nghèo ñói, cần phải ñưa ra các tiêu chí cụ thể.

Tuy nhiên các tiêu chí xác ñịnh không cố ñịnh mà luôn có sự biến ñộng và khác nhau không những giữa các nước mà còn khác nhau trong từng giai ñoạn lịch sử. * Phương pháp xác ñịnh chuẩn nghèo của thế giới - Tiêu chí xác ñịnh chuẩn nghèo của Liên hợp quốc ðể ñánh giá nghèo ñói, UNDP dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối thu nhập theo ñầu người hay theo nhóm dân cư. Thước ño này tính phân phối thu nhập cho từng cá nhân hoặc hộ gia ñình nhận ñược trong thời gian nhất ñịnh, nó không quan tâm ñến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia ñều cho mọi thành phần dân cư. Phương pháp tính là: ðem chia dân số của một nước, một châu lục hoặc toàn cầu ra làm 5 nhóm, Luan van 10 mỗi nhóm có 20% dân số bao gồm: Rất giàu, giàu, trung bình, nghèo và rất nghèo.

- Tiêu chí xác ñịnh chuẩn nghèo của WB Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB) ñưa ra các chỉ tiêu ñánh giá mức ñộ giàu, nghèo của các quốc gia dựa vào mức thu nhập quốc dân bình quân tính theo ñầu người trong một năm với 2 cách tính ñó là: Phương pháp Atlas tức là tính theo tỷ giá hối ñoái và tính theo USD. Phương pháp PPP (purchasing power parity), là phương pháp tính theo sức mua tương ñương và cũng tính bằng USD. Theo phương pháp Atlas [7, tr.31], năm 1990 người ta chia mức bình quân của các nước trên toàn thế giới làm 6 loại: + Trên 25.000 USD/người/năm là nước cực giàu.000 USD/người/năm là nước giàu.000USD/người/năm là nước khá giàu.000USD/người/năm là nước trung bình. + Từ 500 ñến dưới 2.500USD/người/năm là nước nghèo.

+ Dưới 500USD/người/năm là nước cực nghèo. Theo phương pháp PPP [11], theo phương pháp thứ hai này, WB muốn tìm ra mức chuẩn nghèo ñói chung cho toàn thế giới. Trên cơ sở ñiều tra thu nhập, chi tiêu của hộ gia ñình và giá cả hàng hóa, thực hiện phương pháp tính "rổ hàng hóa" sức mua tương ñương ñể tính ñược mức thu nhập dân cư giữa các quốc gia có thể so sánh. WB ñã tính mức năng lượng tối thiểu cần thiết cho một người ñể sống là 2.

Với mức giá chung của thế giới ñể ñảm bảo mức năng lượng ñó cần khoảng 1USD/người/ngày. Từ ñó, năm 1995 WB ñã ñưa ra chuẩn mực nghèo khổ chung của toàn cầu là thu nhập bình quân ñầu người dưới 370USD/người/năm. Với mức trên WB ước tính có trên 1,2 tỷ người trên thế giới ñang sống trong nghèo ñói. Luan van 11 Tuy nhiên, theo quan ñiểm chung của nhiều nước, hộ nghèo là hộ có thu nhập dưới 1/3 mức trung bình của xã hội.

Do ñặc ñiểm của nền kinh tế -xã hội và sức mua của ñồng tiền khác nhau, chuẩn nghèo ñói theo thu nhập (tính theo USD) cũng khác nhau ở từng quốc gia. Ở một số nước có thu nhập cao, chuẩn nghèo ñược xác ñịnh là 14USD/người/ngày. Trong khi ñó chuẩn nghèo của Malaixia là 28USD/người/tháng. Srilanca là 17USD/người/tháng.

Bangladet là 11USD/ người/ tháng. Ở Việt Nam, GDP bình quân ñầu người hiện nay khoảng 600 USD/ người/ năm, nên trên bình diện chung của thế giới nước ta là nước nghèo khó, do ñó không thể lấy mức nghèo ñói của WB ñể xác ñịnh nghèo ñói của Việt Nam.