Giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững

Luận văn thạc sĩ UEH đề xuất giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững, góp phần nâng cao giá trị và phát triển ngành hồ tiêu.

• Tác giả: Phan Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Đông
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Giải Pháp Sản Xuất Hỗ Trợ Xuất Khẩu Hồ Tiêu Bền Vững
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. Khái niệm phát triển bền vững và nông nghiệp bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU
• 2.1. Sơ lược về tình hình sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu thế giới
• 2.2. Tình hình sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam
• 2.2.1. Bền vững về mặt kinh tế
• 2.2.2. Bền vững về mặt xã hội
• 2.2.3. Bền vững về mặt môi trường
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP SẢN XUẤT HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU BỀN VỮNG
• 3.1. Định hướng phát triển ngành hồ tiêu nước ta trong thời gian tới
• 3.2. Một số giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bền vững cho sản xuất hồ tiêu

Ngành sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có những giải pháp hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại và bền vững sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giá trị xuất khẩu. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống cho nông dân.

1.1. Khái niệm phát triển bền vững trong sản xuất hồ tiêu

Phát triển bền vững trong sản xuất hồ tiêu bao gồm việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này giúp đảm bảo sự tồn tại lâu dài của ngành hồ tiêu.

1.2. Tầm quan trọng của xuất khẩu hồ tiêu bền vững

Xuất khẩu hồ tiêu bền vững không chỉ mang lại lợi nhuận cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế quốc gia. Việc xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm là rất cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất hồ tiêu hiện nay

Ngành hồ tiêu Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như dịch bệnh, ô nhiễm môi trường và sự cạnh tranh từ các nước khác. Những thách thức này đòi hỏi các giải pháp kịp thời và hiệu quả để duy trì vị thế của hồ tiêu Việt Nam trên thị trường quốc tế.

2.1. Tác động của dịch bệnh đến sản xuất hồ tiêu

Dịch bệnh là một trong những nguyên nhân chính làm giảm năng suất và chất lượng hồ tiêu. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời là rất quan trọng.

2.2. Ô nhiễm môi trường trong sản xuất hồ tiêu

Sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách đã dẫn đến ô nhiễm môi trường. Cần có các biện pháp quản lý tài nguyên hiệu quả để bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp sản xuất hồ tiêu bền vững

Để sản xuất hồ tiêu bền vững, cần áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại và thân thiện với môi trường. Việc sử dụng công nghệ sinh học và thực hành nông nghiệp tốt sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất hồ tiêu

Công nghệ sinh học giúp cải thiện giống hồ tiêu, tăng khả năng kháng bệnh và nâng cao năng suất. Việc áp dụng công nghệ này sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho nông dân.

3.2. Thực hành nông nghiệp tốt GAP trong sản xuất hồ tiêu

Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này sẽ nâng cao giá trị xuất khẩu hồ tiêu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp bền vững trong sản xuất hồ tiêu đã mang lại kết quả tích cực. Các mô hình sản xuất hiệu quả đã được triển khai tại nhiều địa phương, giúp nâng cao thu nhập cho nông dân.

4.1. Mô hình sản xuất hồ tiêu bền vững tại Đắk Lắk

Mô hình sản xuất hồ tiêu bền vững tại Đắk Lắk đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nông dân đã áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu về sản xuất hồ tiêu

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng công nghệ mới và thực hành nông nghiệp tốt đã giúp tăng năng suất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

V. Kết luận và tương lai của sản xuất hồ tiêu bền vững

Sản xuất hồ tiêu bền vững là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Việc áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp ngành hồ tiêu phát triển bền vững, đảm bảo lợi ích cho nông dân và bảo vệ môi trường.

5.1. Tương lai của ngành hồ tiêu Việt Nam

Ngành hồ tiêu Việt Nam cần tiếp tục đổi mới và áp dụng các giải pháp bền vững để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế. Việc xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm là rất quan trọng.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho hồ tiêu

Định hướng phát triển bền vững cho hồ tiêu cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cho nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành hồ tiêu Việt Nam giữ vị trí số một thế giới về sản lượng xuất khẩu, chiếm gần 30-35% sản lượng toàn cầu và đóng góp hơn 8% trong tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia năm 2016. Với hơn 90% sản lượng được xuất khẩu đến 97 quốc gia, trong đó các thị trường chủ lực gồm Hoa Kỳ, Đức, Hà Lan và Singapore, hồ tiêu được xem là “cây vàng” của nông nghiệp Việt Nam. Từ năm 2010 đến nay, kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu tăng trưởng bình quân 16% mỗi năm, đạt trên 1 tỷ USD vào năm 2014. Tuy nhiên, ngành hồ tiêu đang đối mặt với nhiều thách thức về tính bền vững trong sản xuất và xuất khẩu. Diện tích trồng hồ tiêu tăng nhanh, vượt 70% so với quy hoạch, dẫn đến nguy cơ mất cân đối cung cầu, giảm giá và suy thoái tài nguyên đất. Việc thâm canh quá mức, sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, làm hạn chế khả năng tiếp cận các thị trường khó tính như Mỹ và EU. Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích tính bền vững của ngành hồ tiêu trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường, đồng thời đề xuất các giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu bền vững trong giai đoạn 2010-2016 tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao giá trị gia tăng, phát triển thương hiệu và bảo vệ môi trường, góp phần duy trì vị thế cạnh tranh của ngành hồ tiêu trên thị trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết phát triển bền vững, tập trung vào ba trụ cột chính: kinh tế, xã hội và môi trường. Phát triển bền vững được định nghĩa là quá trình phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Trong nông nghiệp, phát triển bền vững đòi hỏi sản xuất hiệu quả, nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo thu nhập ổn định cho người nông dân, đồng thời bảo vệ tài nguyên đất, nước và giảm thiểu ô nhiễm. Các khái niệm chính bao gồm:

• Phát triển bền vững kinh tế: duy trì tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, năng suất và giá trị gia tăng sản phẩm.
• Phát triển bền vững xã hội: tạo việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống và xóa đói giảm nghèo.
• Phát triển bền vững môi trường: sử dụng hợp lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giữ thảm cỏ thấp để bảo vệ đất và cân bằng sinh thái.

Ngoài ra, nghiên cứu tham khảo các mô hình đánh giá bền vững nông nghiệp và xuất khẩu bền vững, đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia sản xuất hồ tiêu hàng đầu như Ấn Độ và Malaysia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp phân tích dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa.

• Nguồn dữ liệu: số liệu thống kê từ Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam (VPA), báo cáo ngành, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, tài liệu pháp luật liên quan đến phát triển bền vững và xuất khẩu.
• Phương pháp phân tích: thống kê mô tả, phân tích xu hướng tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, năng suất, diện tích, giá cả; đánh giá các tiêu chí bền vững kinh tế, xã hội và môi trường dựa trên các chỉ số định lượng và định tính.
• Khảo sát thực địa: chọn mẫu thuận tiện 100 hộ trồng hồ tiêu tại một huyện thuộc tỉnh Đắk Lắk – vùng trọng điểm sản xuất hồ tiêu của Việt Nam. Khảo sát nhằm thu thập thông tin về phương pháp canh tác, thu nhập, khó khăn trong sản xuất và ý định mở rộng diện tích.
• Timeline nghiên cứu: tập trung phân tích dữ liệu và khảo sát trong giai đoạn 2010-2016, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh: Kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam tăng từ khoảng 85 triệu USD năm 2010 lên gần 1,44 tỷ USD năm 2016, tốc độ tăng trưởng bình quân 16%/năm.
2. Sản lượng và diện tích tăng nhanh: Diện tích trồng hồ tiêu tăng từ khoảng 50.000 ha năm 2010 lên 85.000 ha năm 2015, vượt 70% so với quy hoạch. Sản lượng tăng trung bình 4,6%/năm, đạt khoảng 120.000 tấn năm 2016.
3. Năng suất biến động và chưa ổn định: Năng suất trung bình giữ ở mức cao khoảng 2 tạ/ha nhưng có sự dao động do ảnh hưởng thời tiết và dịch bệnh, đặc biệt giảm mạnh năm 2015 do bệnh chết nhanh, chết chậm và thâm canh quá mức.
4. Chất lượng và giá trị gia tăng thấp: Hơn 88% sản phẩm xuất khẩu dưới dạng thô, chỉ khoảng 12% được chế biến xay nghiền, làm hạn chế giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Giá tiêu trắng cao hơn tiêu đen khoảng 40% nhưng tỷ lệ xuất khẩu còn thấp.
5. Khó khăn trong sản xuất: 20% hộ trồng tiêu gặp khó khăn do dịch bệnh, 16% do thiếu kiến thức kỹ thuật, 14% thiếu vốn đầu tư, 17% do biến động thời tiết, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.
6. Môi trường bị ảnh hưởng tiêu cực: Việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy trình gây ô nhiễm đất và nước, nhiều nông dân dọn sạch thảm cỏ thấp làm mất cân bằng sinh thái, tiềm ẩn nguy cơ suy thoái tài nguyên.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu và sản lượng hồ tiêu phản ánh tiềm năng và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích ồ ạt vượt quy hoạch và thâm canh quá mức đã làm giảm tính bền vững sản xuất. Năng suất chưa ổn định do dịch bệnh và biến đổi khí hậu cho thấy cần nâng cao kiến thức kỹ thuật và áp dụng công nghệ tiên tiến. Tỷ lệ chế biến thấp làm giảm giá trị gia tăng, khiến ngành hồ tiêu Việt Nam khó cạnh tranh với các nước như Ấn Độ và Malaysia, nơi tập trung phát triển sản phẩm chế biến và xây dựng thương hiệu. Môi trường bị ảnh hưởng tiêu cực do sử dụng phân bón và thuốc BVTV không hợp lý cũng là rào cản lớn trong việc tiếp cận các thị trường khó tính. Các biểu đồ về kim ngạch xuất khẩu, diện tích, năng suất và giá cả minh họa rõ xu hướng tăng trưởng nhưng cũng cho thấy sự biến động và các điểm nghẽn cần khắc phục. So sánh với kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần chú trọng phát triển bền vững toàn diện để duy trì vị thế dẫn đầu và nâng cao giá trị ngành hồ tiêu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật canh tác bền vững: Tổ chức các khóa tập huấn, hướng dẫn áp dụng quy trình VietGAP, sử dụng phân bón và thuốc BVTV đúng cách nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Chủ thể thực hiện: Bộ NN&PTNT, các trung tâm khuyến nông; Thời gian: 1-3 năm.
2. Kiểm soát và quy hoạch diện tích trồng hồ tiêu hợp lý: Áp dụng chính sách quản lý chặt chẽ diện tích, khuyến khích chuyển đổi cây trồng trên đất không phù hợp, tránh mở rộng tự phát gây mất cân đối cung cầu. Chủ thể: UBND các tỉnh, Sở NN&PTNT; Thời gian: liên tục.
3. Phát triển chế biến sâu và xây dựng thương hiệu hồ tiêu Việt Nam: Đầu tư công nghệ chế biến, đa dạng hóa sản phẩm như tiêu xay, dầu tiêu, oleoresins; xây dựng thương hiệu vùng như hồ tiêu Chư Sê, Phú Quốc để nâng cao giá trị gia tăng. Chủ thể: Doanh nghiệp, Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam; Thời gian: 3-5 năm.
4. Bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên bền vững: Khuyến khích áp dụng phân bón hữu cơ, giữ thảm cỏ thấp, hạn chế thuốc BVTV độc hại, giám sát tồn dư hóa chất trong sản phẩm để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Chủ thể: Bộ Tài nguyên Môi trường, Bộ NN&PTNT; Thời gian: 2-4 năm.
5. Hỗ trợ tài chính và tín dụng cho nông dân: Cung cấp các gói vay ưu đãi, hỗ trợ đầu tư giống mới, công nghệ và cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất bền vững. Chủ thể: Ngân hàng Chính sách, các tổ chức tín dụng; Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý ngành nông nghiệp và xuất khẩu: Giúp hoạch định chính sách phát triển bền vững ngành hồ tiêu, quy hoạch diện tích và hỗ trợ nông dân.
2. Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu hồ tiêu: Tham khảo các giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường.
3. Nông dân và hợp tác xã trồng hồ tiêu: Nắm bắt kiến thức kỹ thuật canh tác bền vững, quản lý dịch bệnh và bảo vệ môi trường để nâng cao hiệu quả sản xuất.
4. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các chương trình đào tạo, nghiên cứu phát triển công nghệ và mô hình sản xuất bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao diện tích hồ tiêu Việt Nam tăng nhanh nhưng năng suất chưa ổn định?
   Do mở rộng diện tích trên đất không phù hợp và thiếu kiến thức kỹ thuật, cộng với ảnh hưởng của dịch bệnh và biến đổi khí hậu, năng suất chưa được duy trì ổn định. Ví dụ, năm 2015 năng suất giảm mạnh do bệnh chết nhanh và chết chậm.

2. Tỷ lệ chế biến hồ tiêu ở Việt Nam hiện nay như thế nào?
   Khoảng 12-13% sản lượng xuất khẩu được chế biến dưới dạng xay nghiền, còn lại hơn 85% là tiêu thô, làm hạn chế giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

3. Các biện pháp bảo vệ môi trường trong sản xuất hồ tiêu là gì?
   Sử dụng phân bón hữu cơ thay thế phân hóa học, áp dụng thuốc BVTV đúng liều lượng, giữ thảm cỏ thấp để chống xói mòn và cân bằng sinh thái, hạn chế ô nhiễm đất và nước.

4. Làm thế nào để nâng cao giá trị xuất khẩu hồ tiêu?
   Đa dạng hóa sản phẩm chế biến, xây dựng thương hiệu vùng, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng và an toàn thực phẩm, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu.

5. Nguyên nhân chính khiến hồ tiêu Việt Nam khó tiếp cận thị trường khó tính như Mỹ và EU?
   Tồn dư thuốc bảo vệ thực vật vượt mức cho phép và chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, do đó cần kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất và áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm nghiêm ngặt.

Kết luận

• Hồ tiêu Việt Nam giữ vị trí dẫn đầu thế giới về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu, đóng góp quan trọng cho nền kinh tế nông nghiệp.
• Tăng trưởng diện tích và sản lượng nhanh nhưng chưa bền vững do thâm canh quá mức, dịch bệnh và biến động khí hậu.
• Giá trị gia tăng thấp do phần lớn sản phẩm xuất khẩu dưới dạng thô, hạn chế khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
• Môi trường sản xuất bị ảnh hưởng tiêu cực bởi việc sử dụng phân bón và thuốc BVTV không hợp lý, đe dọa tài nguyên và sức khỏe người dân.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, quản lý diện tích, phát triển chế biến và bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững ngành hồ tiêu trong tương lai.

Next steps: Tăng cường đào tạo kỹ thuật, kiểm soát quy hoạch diện tích, đầu tư công nghệ chế biến và xây dựng thương hiệu trong 1-5 năm tới.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nông dân cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp bền vững, nâng cao giá trị ngành hồ tiêu Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề môi trƣờng và phƣơng pháp canh tác lên quan trọng hàng đầu. Mollison Bill (1994) cho rằng nông nghiệp bền vững là: một hệ thống, nhờ đó con ngƣời có thể tồn tại đƣợc, sử dụng nguồn lƣơng thực và tài nguyên phong phú trong thiên nhiên mà không liên tục huỷ diệt sự sống trên trái đất. Trong các tài liệu Việt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Nam, nông nghiệp bền vững theo định nghĩa của t điển đa dạng sinh học và phát triển bền vững là: “Phƣơng pháp trồng trọt và chăn nuôi dựa vào việc bón phân hữu cơ, bảo vệ đất màu, bảo vệ nƣ c, hạn chế sâu bệnh bằng biện pháp sinh học và sử dụng ở mức ít nhất năng lƣợng hóa thạch không tái tạo”. Trong bối cảnh đất nƣ c Camphuchia còn nhiều nghèo đói thì vấn đề an ninh lƣơng thực đƣợc ƣu tiên.

Tác giả Phạm Doãn (2005) cho rằng PTNNBV là quá trình đa chiều, bao gồm: (1) tính bền vững của chuỗi lƣơng thực (t ngƣời sản xuất đến tiêu thụ, liên quan trực tiếp đến cung cấp đầu vào, chế biến và thị trƣờng); (2) tính bền vững trong sử dụng tài nguyên đất và nƣ c về không gian và thời gian; (3) khả năng tƣơng tác thƣơng mại trong tiến trình phát triển nông nghiệp và nông thôn để đảm bảo cuộc sống đủ, an ninh lƣơng thực trong vùng và giữa các vùng. Serey Mardy, Nguyễn Phúc Thọ, Chu Thị Kim Loan (2013) tiếp tục giải thích rõ hơn trƣờng hợp nông nghiệp Campuchia: Nền nông nghiệp phát triển bền vững phải bảo đảm đƣợc mục đích là kiến tạo một hệ thống bền vững về mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Về kinh tế, sản xuất nông nghiệp phải đạt hiệu quả cao, làm ra nhiều sản phẩm, không những đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, thức ăn chăn nuôi, dự trữ lƣơng thực mà còn xuất khẩu ra thị trƣờng quốc tế. Về xã hội, một nền nông nghiệp bền vững phải đảm bảo cho ngƣời nông dân có đầy đủ công ăn việc làm, có thu nhập ổn định, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng đƣợc nâng cao.

PTNNBV về khía cạnh môi trƣờng là không hủy hoại nguồn tài nguyên thiên nhiên, giữ nguồn nƣ c ngầm trong sạch và không gây ô nhiễm. Xuất phát t khái niệm cơ bản về phát triển bền vững, nhiều tác giả đã phát triển khái niệm nông nghiệp bền vững dựa trên sự phát triển hài hòa của ba “chân kiềng” kinh tế, xã hội và môi trƣờng cũng nhƣ đảm bảo nguồn lực cho tƣơng lai. Nguyễn Văn Mấn & Trịnh Văn Thịnh (2002) cho rằng mục tiêu của nông nghiệp bền vững là kiến tạo một hệ thống bền vững về mặt sinh thái, có tiềm lực về mặt kinh tế, có khả năng thõa mãn những nhu cầu của con ngƣời mà không làm hủy diệt đất đai, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 không làm ô nhiễm môi trƣờng. Nông nghiệp bền vững rất quan tâm đến bảo vệ công bằng xã hội và văn hóa dân tộc.

Đó là quá trình sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, giải quyết tốt các vấn đề xã hội gắn v i bảo vệ môi trƣờng sinh thái trên cơ sở đảm bảo các nhu cầu của con ngƣời trong trong hiện tại và tƣơng lai và đƣợc xã hội chấp nhận. Đặc trƣng của nền nông nghiệp theo xu hƣ ng bền vững đƣợc thể hiện trên 3 khía cạnh sau: Đảm bảo nhịp độ tăng trƣởng ổn định, hiệu quả; giải quyết có hiệu quả các vấn đề về mặt xã hội trong khu vực nông nghiệp, nông thôn; Phát triển bền vững nền nông nghiệp theo xu hƣ ng nền nông nghiệp sinh thái. Mở rộng khái niệm nông nghiệp bền vững cho một ngành cụ thể thì để đảm bảo nhịp độ ổn định, hiệu quả thì sản xuất cần có năng suất, đƣa ra các sản phẩm chất lƣợng, có thƣơng hiệu, có khả năng cạnh tranh và mang giá trị kinh tế trong dài hạn. Muốn vậy cần phải ứng dụng các công nghệ khoa học tiên tiến trong sản xuất, xây dựng thƣơng hiệu vững mạnh.

Tiếp đến giải quyết tốt các vấn đề xã hội cho vùng canh tác ngành nông nghiệp đó đƣợc cụ thể qua nâng cao đời sống ngƣời dân, giải quyết công ăn việc làm, ổn định thu nhập, xóa đói giảm nghèo,…Về mặt môi trƣờng đảm bảo không ô nhiễm môi trƣờng, sử dụng các nguồn tài nguyên hợp lý, không làm cạn kiệt nguồn lực tài nguyên. Như vậy, từ định nghĩa nông nghiệp bền vững ở trên, phát triển bền vững của ngành nông nghiệp cụ thể có thể hiểu như là: áp dụng khoa học công nghệ, sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên nhiên nhiên để sản xuất và cung ứng sản phẩm có năng suất, có chất lượng, có khả năng cạnh tranh cao, có thương hiệu mang lại giá trị gia tăng cao trong dài hạn và tăng trưởng ổn định. Đồng thời góp phần nâng cao đời sống xã hội (xóa đói giảm nghèo, thu nhập ổn định, giải quyết việc làm,…). Bên cạnh đó, đảm bảo môi trường sinh thái không bị tổn hại, không bị ô nhiễm.

Sự phát triển không được ảnh hưởng, tổn hại đến khả năng và nhu cầu sản xuất trong tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Bền vững về mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng 1.1 Bền vững về mặt kinh tế Vũ Văn Hiền (2014) cho rằng mỗi nền kinh tế đƣợc coi là bền vững khi phát triển kinh tế hiệu quả, tốc độ tăng trƣởng kinh tế nhanh và ổn định v i tốc độ tăng trƣởng GDP và GDP đầu ngƣời cao và cơ cấu GDP cân bằng hợp lý. T khái niệm nông nghiệp bền vững của Vũ Văn Nâm (2009) thì nông nghiệp bền vững về mặt kinh tế phải hiệu quả và đảm bảo nhịp độ tăng trƣởng ổn định. Hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp là phải đạt năng suất v i sản lƣợng tối ƣu và chất lƣợng tốt, có thƣơng hiệu mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Bên cạnh đó tốc độ tăng trƣởng tổng giá trị cao và ổn định. Tóm lại, ngành nông nghiệp phát triển bền vững về mặt kinh tế khi bền vững về cả chất và lượng. Thứ nhất bền vững kinh tế về lượng: tổng sản lượng sản xuất đạt mức cao và ổn định và tốc độ tăng trưởng cao, mang lại giá trị gia tăng cao cho đất nước, mang lại thu nhập ổn định cho các thành phần tham gia trong dài lâu. Thứ hai, bền vững kinh tế về chất: sản phẩm có năng suất tốt, chất lượng, đạt tiêu chuẩn quốc tế, giá cả ổn định, có thương hiệu và có khả năng cạnh tranh cao trên trường thế giới.2 Bền vững về mặt xã hội Khái niệm bền vững về mặt xã hội đƣợc định nghĩa là một xã hội bền vững cần có sự công bằng trong phân phối xã hội, cung cấp đầy đủ các dịch vụ xã hội bao gồm sức khỏe và giáo dục, bình đẳng gi i, trách nhiệm chính trị và có sự tham gia.

Bền vững về các mặt xã hội (dân số, thu nhập và đô thị hóa, thất nghiệp, bình đẳng gi i, nghèo đói, chăm sóc sức khỏe, xung đột). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Pearce, Markandya và Barbier (1989) đƣa ra định nghĩa tổng quát về phát triển bền vững về mặt kinh tế-xã hội là đảm bảo, hỗ trợ các mục tiêu: tăng thu nhập thực tế, nâng cao trình độ giáo dục, chăm sóc sức khỏe của ngƣời dân và chất lƣợng cuộc sống. Về xã hội, một nền nông nghiệp bền vững phải đảm bảo cho ngƣời nông dân có đầy đủ công ăn việc làm, có thu nhập ổn định, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng đƣợc nâng cao (Chu Kim Loan, 2013). Tính bền vững về mặt xã hội của lĩnh vực nông nghiệp bao gồm cải thiện chất lượng cuộc sống, tạo công ăn việc làm, thu nhập ổn định, xóa đói giảm nghèo (đặc biệt các vùng sâu vùng xa, dân tộc thiểu số)… cho vùng canh tác.3 Bền vững về mặt môi trƣờng Môi trƣờng tự nhiên và sản xuất xã hội quan hệ khăng khít, chặt chẽ, tác động lẫn nhau trong thế cân đối thống nhất: Môi trƣờng tự nhiên (bao gồm cả tài nguyên thiên nhiên) cung cấp nguyên liệu và không gian cho sản xuất xã hội.

Sự giàu nghèo của một số nƣ c phụ thuộc khá nhiều vào nguồn tài nguyên: Rất nhiều quốc gia phát triển chỉ trên cơ sở khai thác tài nguyên để xuất khẩu đổi lấy ngoại tệ, thiết bị công nghệ hiện đại,. Có thể nói, tài nguyên nói riêng và môi trƣờng tự nhiên nói chung (trong đó có cả tài nguyên) có vai trò quan trọng đối v i sự phát triển bền vững về kinh tế - xã hội ở mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ, địa phƣơng. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nông nghiệp, du lịch; quá trình đô thị hóa, xây dựng nông thôn m i,. đều tác động đến môi trƣờng và gây ảnh hƣởng tiêu cực đến môi trƣờng, điều kiện tự nhiên.

Bền vững về môi trƣờng là khi sử dụng các yếu tố tự nhiên đó, chất lƣợng môi trƣờng sống của con ngƣời phải đƣợc bảo đảm. Đó là bảo đảm sự trong sạch về không khí, nƣ c, đất, không gian địa lý, cảnh quan. Chất lƣợng của các yếu tố trên luôn cần đƣợc coi trọng và thƣờng xuyên đƣợc đánh giá kiểm định theo những tiêu chuẩn quốc gia hoặc quốc tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Đƣờng Hồng Dật (2012) cho rằng phát triển bền vững nông nghiệp nói chung về mặt môi trƣờng là bảo vệ môi trƣờng chống ô nhiễm, tạo lập môi trƣờng sản xuất, môi trƣờng sống trong lành, xây dựng môi trƣờng sinh thái phát triển bền vững, không làm cạn kiệt tài nguyên.

Môi trƣờng bền vững bảo đảm cho môi trƣờng đất, nƣ c, không khí không bị ô nhiễm về thuốc bảo vệ thực vật, về phân bón hóa học, phân hữu cơ chƣa hoại mục và về các loại phế phẩm, phế thải trong nông nghiệp, về tàn dƣ thực vật. Áp dụng rộng rãi các quy trình sản xuất nông nghiệp, các biện pháp khoa học kỹ thuật tiên tiến, hạn chế ô nhiễm môi trƣờng nông nghiệp. Nội dung bền vững môi trƣờng tập trung 2 vấn đề chính là: phát triển kinh tế hiệu quả nhƣng không làm ô nhiễm môi trƣờng, không làm cạn kiệt tài nguyên, đảm bảo hệ sinh thái cân bằng cho hiện tại và tƣơng lai.3 Tiêu chí đo lƣờng và đánh giá sản xuất và xuất khẩu nông nghiệp bền vững 1.