Đặt vấn đề Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn bảo tồn và phát triển nghề truyền thống Phần 3: Phương pháp nghiên cứu Phần 4: Phân tích thực trạng bảo tồn và phát triển nghề truyền thống trên địa bàn huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ TRUYỀN THỐNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ TRUYỀN THỐNG 2. Một số khái niệm liên quan 2.
Bảo tồn Theo định nghĩa chung của Thế giới Bảo tồn là một đạo lý về việc sử dụng, phân bổ và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên. Nó tập trung chính vào sức khỏe của giời tự nhiên, thủy sản, môi trường sống và đa dạng sinh học. Thứ hai là bảo tồn giá trị vật chất và nguồn năng lượng vì vậy bảo tồn được xem là rất qian trọng trong việc bảo vệ giới tự nhiên. Những người theo trường phái bảo tồn, đặc biệt là những người ủng hộ và làm việc vì mục tiêu bảo tồn được gọi là các nhà bảo tồn.
Người ta phân loại các loại bảo tồn như: bảo tồn hệ sinh thái, thủy sản, rừng, tài nuyên thiên nhiên, ô nhiễm và bảo tồn các loài. Ở Việt Nam: Bảo tồn là việc lưu trữ và truyền dạy những giá trị cần thiết trong các lĩnh vực khi mà xã hội ngày càng tiến bộ và phát triển hơn. Bảo tồn nghệ thuật: Bảo tồn sản phẩm nghệ thuật có giá trị lịch sử gìn giữ lâu dài, và có ý nghĩa đối với cuộc sống, đáng để lưu truyền cho đời sau học tập và phát huy. Bảo tồn các di sản văn hóa: các di sản văn hóa đó có thể là các thành quả tiêu biểu của con người qua các thời kỳ xây dựng(còn tồn tại hoặc đã biến mất), nó còn bao gồm cả những danh lam thắng cảnh do bàn tay của tạo hóa nhào nặn.
Bảo tồn kiến trúc: Bảo tồn các công trình kiến trúc mang tính đặc trưng cho từng vùng, lĩnh vực của khu vực đó và có ý nghĩa đối với khu vực đó(Phil Bartle, 1967, 1987, 2007). Phát triển Ngày nay, mọi quốc gia đều phấn đấu vì mục tiêu phát triển và trải qua thời gian, khái niệm về phát triển cũng đã đi đến thống nhất: "Phát triển kinh tế 5 c được hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó, bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội. Đó là sự tiến bộ, thịnh vượng và cuộc sống tốt đẹp hơn.
Phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi cả về lượng và về chất, nó là sự kết hợp chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia"(Phạm Ngọc Linh và cs. Trong thời đại ngày nay có nhiều quan niệm khác nhau về sự phát triển. Raaman Weitz cho rằng: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội”. Một số quan niệm khác cho răng phát triển theo xu hướng là sự phát triển theo chiều rộng và sâu.
- Phát triển kinh tế theo chiều rộng: Phát triển kinh tế bằng cách tăng số lượng lao động, khai thác thêm các nguồn tài nguyên thiên nhiên, tăng thêm tài sản cố định và tài sản lưu động trên cơ sở kỹ thuật như trước. - Phát triển kinh tế theo chiều sâu: Phát triển kinh tế chủ yếu nhờ đổi mới thiết bị, áp dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao trình độ kĩ thuật, cải tiến tổ chức sản xuất và phân công lại lao động, sử dụng hợp lý và có hiệu quả các nguồn nhân tài, vật lực hiện có. Với phân tích trên, chung quy lại có 3 quan điểm về phát triển: - Quan điểm 1: Phát triển là sự tăng lên về số lượng và chất lượng, tức là theo quan điểm tăng trưởng. - Quan điểm 2: Phát triển theo xu hướng là sự phát triển theo chiều rộng và sâu.
- Quan điểm 3: Phát triển là sự tăng trưởng về quy mô và sự hoàn thiện về cơ cấu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Phân tích 3 quan điểm cho thấy cả 3 chung một nội dung là đều tăng lên về số lượng. Tuy nhiên, quan điểm 1 cho thấy sự phát triển cả về mặt chất lượng cũng chính là quá trình thay đổi cấu trúc bên trong của nền kinh tế (chuyển dịch cơ cấu kinh tế) và sự tiến bộ xã hội. Ở quan điểm 2 phát triển theo cả chiều sâu là đầu tư chủ yếu về công nghệ , sử dụng hợp lý tổ chức sản xuất.nhưng nếu không tạo ra được sự hoàn thiện về cơ cấu sẽ dẫn đến sự không bền vững trong phát triển.
6 c Như vậy với việc phân tích các quan điểm về phát triển kinh tế, tác giả thấy rằng với quan điểm 3 phản ánh đầy đủ, bao quát nhất. Phát triển bền vững Phát triển bền vững là một thuật ngữ được toàn thế giới sử dụng rộng rãi, do tầm quan trọng mà khái niệm phát triển bền vững vẫn được tiếp tục sửa đổi, mở rộng. Cho đến nay có rất nhiều định nghĩa về sự phát triển bền vững, trong đó định nghĩa được nhắc đến nhiều nhất là định nghĩa của Uỷ ban Thế giới về Môi trường và Phát triển đưa ra năm 1987: “Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai” (Giáo trình Kinh tế tài nguyên môi trường, 2006). Định nghĩa của FAO - 1989 về phát triển bền vững: "Phát triển bền vững là việc quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, định hướng những thay đổi công nghệ và thể chế theo một phương thức sao cho đạt đến độ thỏa mãn một cách liên tục những nhu cầu của con người, của thế hệ hôm nay và mai sau”.
Sự phát triển bền vững như vậy trong lĩnh vực nông nghiệp chính là sự bảo tồn đất nước, các nguồn gen động vật và thực vật, không làm suy thoái môi trường, là kỹ thuật thích hợp, kinh tế sống động và được xã hội tiếp nhận. Phát triển bền vững cũng có thể được gọi bằng cách khác là phát triển “bình đẳng và cân đối”, có nghĩa là để duy trì sự phát triển cân bằng lợi ích của các nhóm người trong cùng một thế hệ và giữa các thế hệ, thực hiện điều này đồng thời trên cả ba lĩnh vực quan trọng có mối quan hệ qua lại với nhau, đó là kinh tế, xã hội và môi trường. Trên cơ sở lý luận về tăng trưởng và phát triển, chúng tôi cho rằng phát triển nghề truyền thống là sự tăng lên về quy mô nghề truyền thống và phải đảm bảo được hiệu quả sản xuất của nghề. Sự tăng lên về quy mô nghề được hiểu là sự mở rộng về sản xuất của từng nghề và số lượng nghề được tăng lên theo thời gian và không gian, trong đó nghề cũ được củng cố, nghề mới được hình thành.
Từ đó giá trị sản lượng của nghề không ngừng được tăng lên, nó thể hiện sự tăng trưởng của nghề. Sự phát triển nghề truyền thống phải đảm bảo hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. Trên quan điểm phát triển bền vững, phát triển nghề truyền thống còn yêu cầu: Sự phát triển phải có kế hoạch, quy hoạch, sử dụng các nguồn lực như tài 7 c nguyên thiên nhiên, lao động, vốn, nguyên liệu cho sản xuất. đảm bảo hợp lý có hiệu quả, nâng cao mức sống cho người lao động, không gây ô nhiễm môi trường, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc.
Như vậy, có nhiều quan điểm khác nhau về phát triển bền vững, tổng hợp những quan điểm khác nhau đó có thể hiểu rằng: Phát triển bền vững là sự phát triển trong đó kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa ba mặt của sự phát triển là kinh tế, xã hội và môi trường nhằm thõa mãn nhu cầu xã hội hiện tại nhưng không tổn hại tới sự thỏa mãn các nhu cầu của thế hệ tương lai. Nghề Theo Từ điển tiếng Việt: “Nghề là công việc làm theo sự phân công lao động của xã hội hay nghề khái niệm chỉ hoạt động sản xuất kinh doanh”. Từ khái niệm trên có thể hiểu, nghề chính là sự chuyên môn hoá về một lĩnh vực nhất định, có thể sản xuất các sản phẩm theo chất liệu khác nhau và kinh doanh các mặt hàng đó trên thị trường nhằm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng ở mọi thời đại. Cùng với trồng trọt và chăn nuôi, hầu hết dân cư sống ở vùng nông thôn đều có hoạt động thêm một số nghề thủ công với mục đích ban đầu sản xuất ra một số hàng gia dụng phục vụ cho nhu cầu sản xuất và đời sống của hộ gia đình mang tính chất tự cung tự cấp trên cơ sở sử dụng nguồn nguyên liệu sẵn có.
Nhưng qua một quá trình dài phát triển do có sự khác nhau về tay nghề và kinh nghiệm tích luỹ được ở từng địa phương nhất định đã có sự chuyên môn hoá và các sản phẩm làm ra bắt đầu đưa ra thị trường trao đổi như những loại hàng hoá. Đó là quá trình chuyên môn hoá lâu đời và các sản phẩm của địa phương đó không những bền đẹp mà có giá thành rẻ nên được xã hội chấp nhận. Theo quan điểm chung, các hoạt động sản xuất tiểu thủ công nghiệp ở địa phương nào đó được gọi là nghề khi nào phải tạo ra được một khối lượng sản phẩm chiếm lĩnh thị trường thường xuyên và những người sản xuất, hoặc hộ sản xuất đó lấy nghề đang hành làm nguồn thu chủ yếu thì mới được xem là có nghề (Phạm Sơn, 2004). Nghề truyền thống Nghề truyền thống (NTT) ở nước ta rất phong phú, đa dạng, đã hình thành và tồn tại hàng trăm năm, tạo ra nhiều sản phẩm nổi tiếng trong nước và thế giới như gốm Bát Tràng, nghề chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình), nghề dệt 8 c tơ lụa Hà Đông.
Ngày nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kỹ thuật và công nghệ đã khiến cho việc sản xuất các sản phẩm có tính truyền thống được hỗ trợ bởi quy trình công nghệ mới với nhiều loại nguyên liệu mới.