phần mở đầu và kết luận, luận văn kết cấu gồm 3 chƣơng, có cấu trúc nhƣ sau: Chƣơng 1: Lý luận cơ bản về đảm bảo an toàn cho ngƣời lao động dƣới góc độ an ninh phi truyền thống Chƣơng 2: Thực trạng công tác đảm bảo an toàn cho CB, CNV và NLĐ tại Nhà máy Z143. Chƣơng 3: Giải pháp cơ bản để nâng cao công tác đảm bảo an toàn đối với NLĐ tại Nhà máy Z143. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẢM BẢO AN TOÀN CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG DƢỚI GÓC ĐỘ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG 1.
Nhận thức về an ninh phi truyền thống An ninh phi truyền thống là một khái niệm mới xuất hiện khá lâu sau an ninh truyền thống và đƣợc bắt đầu nói đến vào những năm 80 của thế kỷ 20 và sử dụng nhiều trong thập niên đầu của thế kỷ 21. Cùng với sự phát triển của thời đại, sự uy hiếp an ninh quốc gia không chỉ bó hẹp trong lĩnh vực quân sự, chế độ chính trị mà còn đƣợc mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác. An ninh phi truyền thống không chỉ bó hẹp trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia mà còn bảo vệ con ngƣời, môi trƣờng sống, kinh tế văn hóa trƣớc những yếu tố mới nhƣ: khủng bố, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, buôn bán phụ nữ và trẻ em, tội phạm mạng…An ninh phi truyền thống ngày nay trở thành mối quan tâm lớn của nhiều dân tộc quốc gia trên thế giới và là một trong những vấn đề đƣợc nghiên cứu, bàn luận trong nhiều diễn đàn khu vực và quốc tế, cũng nhƣ trong các hội nghị và hợp tác song phƣơng, đa phƣơng giữa các quốc gia. Cùng với đó, khái niệm an ninh phi truyền thống ra đời và đƣợc sử dụng rộng rãi phổ biến khi thảo luận các vấn đề chính trị, an ninh, quốc phòng, kinh tế xã hội trong hợp tác an ninh của nhiều khu vực và thế giới, đặc biệt sau sự kiện khủng bố 11-9-2001 ở New York, Mỹ khi 2 tòa tháp của Trung tâm Thƣơng mại thế giới bị bọn khủng bố đánh sập.
Hiện nay, giới nghiên cứu trong nƣớc và quốc tế chƣa thống nhất đƣợc một khái niệm hoàn chỉnh xung quanh thuật ngữ nay do tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể mà các nhà nghiên cứu đƣa ra các góc nhìn và cách tiếp cận khác nhau về an ninh phi truyền thống. Các quan niệm về an ninh phi truyền thống a. Quan niệm an ninh phi truyền thống của phương Tây và UNESCO Richard H.Ullman là thành viên của Ban biên tập tờ NewYork Times và Giáo sƣ ngành Quan hệ Quốc tế tại Đại học Princeton (Mỹ) từ 7/1977 là một trong những ngƣời đầu tiên trong giới nghiên cứu phƣơng Tây đƣa ra quan niệm về an ninh phi truyền thống. Trong một bài viết của mình vào năm 1983, ông cho rằng an 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ninh quốc gia không nên hiểu theo nghĩa hẹp là bảo vệ nhà nước trước những cuộc tấn công quân sự qua biên giới lãnh thổ mà an ninh quốc gia còn phải đối mặt với những thách thức phi truyền thống bao gồm: khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức, an ninh môi trường, di cư bất hợp pháp, an ninh năng lượng và an ninh con người.
Còn theo Amitav Acharya, Chủ tịch của UNESCO trong những vấn đề thách thức xuyên quốc gia và Chủ tịch Trung tâm nghiên cứu ASEAN thì an ninh phi truyền thống là các thách thức đối với sự tồn vong và chất lượng cuộc sống của con người và nhà nước có nguồn gốc phi quân sự như thay đổi khí hậu, khan hiếm nguồn lực, bệnh dịch, thiên tai, di cư không kiểm soát, thiếu lương thực, buôn người, buôn ma túy và tội phạm có tổ chức. Nhƣ vậy, theo cách tiếp cận vấn đề an ninh phi truyền thống này, nhà nƣớc và con ngƣời là hai đối tƣợng bị thách thức trực tiếp. Tại Liên Hợp Quốc, trƣớc năm 1970, các văn bản của Liên Hợp Quốc chủ yếu tập trung vào các vấn đề an ninh truyền thống tuy nhiên từ sau những năm 1970 đã bắt đầu nhấn mạnh những vấn đề mới xuất hiện có ảnh hƣởng tới an ninh. Đến thập niên 80 của thế kỷ 20, Liên Hợp Quốc bắt đầu nhìn nhận các vấn đề môi trƣờng, lƣơng thực, nhân quyền, kinh tế… dƣới góc độ an ninh và đƣa ra những thuật ngữ nhƣ an ninh môi trƣờng, an ninh kinh tế…Theo Liên Hợp Quốc, an ninh phi truyền thống bao gồm an ninh con ngƣời (cá nhân) và an ninh công đồng.
Năm 1994, trong báo cáo “Phát triển con ngƣời” của Liên Hợp Quốc, an ninh phi truyền thống bao gồm 7 lĩnh vực là kinh tế, lương thực, sức khỏe, môi trường, con người, cộng đồng và chính trị. Quan niệm an ninh phi truyền thống của Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á Trung Quốc là nƣớc có khá nhiều nhà nghiên cứu về an ninh phi truyền thống tại châu Á. Đặc biệt sau sự kiện 11-9-2001 và tình trạng mất ổn định, dịch bệnh diễn ra trong và ngoài lãnh thổ Trung Quốc thì các học giả ở quốc gia này đã chú ý quan tâm đến các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Các vấn đề an ninh phi truyền thống ở Trung Quốc hiện nay đƣợc giới học giả chia thành năm nhóm, trong đó: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất là, các vấn đề an ninh liên quan đến phát triển bền vững bao gồm bảo vệ môi trƣơng, phát triển tài nguyên, môi trƣờng sinh thái toàn cầu và kiểm soát phòng chống dịch bệnh.
Thứ hai là, các vấn đề an ninh đe dọa đến sự ổn định khu vực và quốc tế bao gồm an ninh kinh tế, an ninh xã hội, quyền con ngƣời và ngƣời tị nạn. Thứ ba là, tổ chức tội phạm xuyên quốc gia bao gồm buôn bán ngƣời và ma túy. Thứ tƣ là, tổ chức tồn tại ngoài nhà nƣớc/phi quốc gia thách thức trật tự thế giới với vấn đề lớn nhất là sự đe dọa của khủng bố quốc tế. Thứ năm là, vấn đề an ninh gây ra bởi phát triển công nghệ và toàn cầu hóa bao gồm cả an ninh mạng, an ninh thông tin và an ninh kỹ thuật di truyền Tại Đông Nam Á, an ninh phi truyền thống đƣợc đƣa ra thảo luận và có quan niệm cụ thể, rõ ràng trong Tuyên bố chung ASEAN – Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh phi truyền thống tại Hội nghị thƣợng định lần thứ 6 giữa các nƣớc ASEAN và Trung Quốc tại Phnom Pênh (Campuchia) năm 2002.
Theo đó, an ninh phi truyền thống đƣợc xác định là những vấn đề về các loại tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm khủng bố và ma túy đe dọa an ninh khu vực và thế giới, đồng thời tạo ra những thách thức mới đối với hòa bình, ổn định trong và ngoài khu vực. Cũng trong tuyên bố trên, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc bày tỏ “sự quan ngại về những vấn đề an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng như buôn lậu, ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em, cướp biển, khủng bố, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế và tội phạm công nghệ cao” Kể từ sau Tuyên bố chung ASEAN-Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh phi truyền thống, các nƣớc ASEAN đã triển khai đối thoại với các quốc gia trong và ngoài khu vực nhƣ: Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, EU và các tổ chức quốc tế trong hơp tác đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia và an ninh phi truyền thống, trong đó có các chƣơng trình nhƣ: Tuyên bố ASEAN về hợp tác chống khủng bố; Tuyên bố chung ASEAN-Mỹ về hợp tác chống khủng bố; Tuyên bố chung ASEAN-EU về hợp tác chống khủng bố; Tuyên bố Bali II về xây dựng cộng đồng ASEAN; các kỳ họp của Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN… c. Quan niệm an ninh phi truyền thống của Việt Nam 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong cùng khoảng thời gian xuất hiện các quan niệm an ninh phi truyền thống của các nhà nghiên cứu trên thế giới, tại Việt Nam, thuật ngữ an ninh phi truyền thống cũng bắt đầu đƣợc sử dụng và là chủ đề nghiên cứu của giới học giả nói chung, khoa học chính trị, an ninh quốc phòng nói riêng. Một số quan niệm về an ninh phi truyền thống của các học giả Việt Nam hình thành và xem an ninh phi truyền thống bao gồm các vấn đề nhƣ: chủ nghĩa khủng bố quốc tế, buôn bán ma túy và tội pham xuyên quốc gia, HIV/AIDS, dịch bệnh, nhập cƣ bất hợp pháp, đói nghèo, chênh lệch phát triển, môi trƣờng xuống cấp, thảm họa thiên nhiên, an ninh thông tin, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt…Các yếu tố phi quân sự cũng đƣợc các nhà nghiên cứu Việt Nam đề cập đến nhƣ: chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa khủng bố, an ninh tài chính, tiền tệ, an ninh năng lƣợng, an ninh khoa học – kỹ thuật, an ninh môi trƣờng (hiệu ứng nhà kính với sự nóng lên toàn cầu và mất cân bằng sinh thái), buôn bán ma túy, dịch bệnh truyền nhiễm (đối với con ngƣời, gia súc và cây trồng), tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, rửa tiền, tấn công mạng, di dân bất hợp pháp, bùng nổ dân số, cạn kiệt nguồn nƣớc, cƣớp biển, kinh tế ngầm…đều thuộc lĩnh vực an ninh phi truyền thống.
Ngoài ra, giới học giả Việt Nam ở cấp độ khu vực cũng đƣa ra một số cách tiếp cận đối với an ninh phi truyền thống ở Đông Nam Á. Họ cho rằng an ninh phi truyền thống trong khu vực bao gồm các lĩnh vực: an ninh môi trƣờng, an ninh năng lƣợng, an ninh kinh tế, an ninh con ngƣời, an ninh biển, khủng bố và chống khủng bố, thiên tai và dịch bệnh. Nhƣ vậy qua các quan niệm nêu trên có thể thấy, các học giả Việt Nam có thể chia thành hai trƣờng phái dựa theo cách tiếp cận vấn đề an ninh phi truyền thống Trƣờng phái thứ nhất, quan niệm an ninh phi truyền thống là an ninh tổng hợp bao gồm an ninh quân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, môi trƣờng. An ninh phi truyền thống không đối lập với an ninh truyền thống mà là sự mở rộng nội hàm khái niệm an ninh truyền thống (là sự lấy an ninh quân sự làm trung tâm).
Căn cứ của quan niệm này xuất phát do tính tƣơng đối của an ninh phi truyền thống khi một mối đe dọa an ninh phi quân sự có thể chuyển hóa thành xung đột vũ trang, chiến tranh. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.