NGUYEÃN TAÁN MINH - BUØI ANH TUAÁN GIAÛI BAØI TAÄP HOÙA HOÏC 9 NHAØ XUAÁT BAÛN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA HAØ NOÄI 121 Lôøi noùi ñaàu Boä moân hoaù hoïc coøn raát xa laï vôùi caùc em học sinh THCS. Ñeå ñaït ñöôïc thaønh tích cao trong hoïc taäp thì chuùng ta phaûi baét tay vaøo nghieân cöùu ngay töø baây giôø, cố gắng nắm ñược kiến thức cơ bản. Vôùi muïc ñích giuùp caùc em hoïc sinh coù taøi lieäu tham khaûo, chuùng toâi giôùi thieäu cuoán saùch “Giaûi baøi taäp hoaù hoïc 9”. Vôùi noäi dung baùm saùt chöông trình hoïc, giuùp hoïc sinh tieáp caän baøi giaûng moät caùch hieäu quaû.
Hy voïng cuoán saùch seõ giuùp ích cho caùc em trong quaù trình hoïc taäp. Noäi dung saùch goàm : 5 chöông Chöông I: Caùc hôïp chaát voâ cô Chöông II: Kim loaïi Chöông III: Phi kim. Sô löôïc veà baûng tuaàn hoaøn caùc nguyeân toá Chöông IV: Hiñrocacbon. Nhieân lieäu Chöông V : Daãn xuaát hiñrocacbon.
Polime Ñaëc bieät trong moãi baøi ñeàu coù hai phaàn: A. Toùm taét kieán thöùc. Höôùng daãn giaûi baøi taäp saùch giaùo khoa. Chuùc caùc em hoïc sinh ñaït ñöôïc thaønh tích cao vôùi boä moân Hoaù Hoïc.
Taùc giaû 122 Ch¬ng 1. C¸c lo¹i hîp chÊt v« c¬ Bµi 1. TÝnh chÊt ho¸ häc cña oxit Kh¸i qu¸t vÒ sù ph©n lo¹i oxit A. Ph©n lo¹i oxit Dùa vµo tÝnh chÊt ho¸ häc cña oxit, ngêi ta ph©n oxit thµnh 4 lo¹i: + Oxit baz¬ + Oxit axit + Oxit lìng tÝnh + Oxit trung tÝnh II.
TÝnh chÊt ho¸ häc cña oxit 1. TÝnh chÊt ho¸ häc cña oxit baz¬: a) T¸c dông víi níc: VÝ dô: CaO(r) + H2O → Ca(OH)2 (dd) BaO(r) + H2O → Ba(OH)2 (dd) b) T¸c dông víi oxit axit: VÝ dô: BaO(r) + CO2 (k) → BaCO3(r) c) T¸c dông víi axit: VÝ dô: CuO(r) + 2HCl(dd) → CuCl2(dd) + H2O (láng) 2. TÝnh chÊt hãa häc cña oxit axit a) T¸c dông víi níc VÝ dô: P2O5(r) + 3H2O(láng) → 2H3PO4 (dung dÞch) b) T¸c dông víi baz¬: VÝ dô: CO2(k) + Ca(OH)2(dd) → CaCO3(r) + H2O (láng) c) T¸c dông víi oxit baz¬: VÝ dô: BaO(r) + CO2 (k) → BaCO3(r) 5 B. Híng dÉn gi¶i bµi tËp (sgk trang 6) Bµi 1.
Híng dÉn: - Oxit baz¬ : CaO, Fe2O3. - Oxit axit : SO3. Häc sinh dùa vµo tÝnh chÊt ho¸ häc cña mçi lo¹i oxit ®Ó tr¶ lêi c©u hái. a) Axit sunfuric + ZnO ---> Zn sunfat + Níc b) Natri hi®roxit + SO3 ---> Natri sunfat + Níc c) Níc + SO2 ---> Axit sunfur¬ d) Níc + CaO ---> Canxi hi®roxit e) Canxi oxit + CO2 ---> Canxi cacbonat Bµi 4*.
a) ChÊt t¸c dông víi níc, t¹o thµnh dung dÞch axit: CO2, SO2. b) ChÊt t¸c dông víi níc, t¹o thµnh dung dÞch baz¬: Na2O, CaO. c) ChÊt t¸c dông víi dd axit, t¹o thµnh muèi vµ níc: Na2O, CaO, CuO. d) ChÊt t¸c dông víi dung dÞch baz¬, t¹o thµnh muèi vµ níc: CO2, SO2.
DÉn hçn hîp khÝ CO2 vµ O2 ®i qua b×nh ®ùng dung dÞch kiÒm d (NaOH, Ca(OH)2. KhÝ CO2 bÞ gi÷ l¹i trong b×nh v× cã ph¶n øng víi kiÒm: CO2 + 2NaOH ---> Na2CO3 + H2O hoÆc CO2 + Ca(OH)2 ---> CaCO3 + H2O ChÊt khÝ ®i ra khái lä lµ oxi tinh khiÕt.* a) PTHH : CuO + H2SO4 ---> CuSO4 + H2O b) Nång ®é phÇn tr¨m c¸c chÊt : - Sè mol c¸c chÊt ®· dïng : 1, 6 nCuO = = 0,02 (mol) 80 20 n H SO = ≈ 0,2 (mol) 2 4 98 6 Theo PTHH th× toµn lîng CuO tham gia ph¶n øng vµ H2SO4 d. - Khèi lîng CuSO4 sinh ra sau ph¶n øng : n CuSO = n CuO = 0,02 mol, 4 m CuSO = 160 × 0,02 = 3,2 (g) 4 - Khèi lîng H2SO4 cßn d sau ph¶n øng : Sè mol H2SO4 tham gia ph¶n øng lµ 0,02 mol, cã khèi lîng : m H SO = 98 × 0,02 = 1,96 (g) 2 4 Khèi lîng H2SO4 d sau ph¶n øng : m H SO d = 20 - 1,96 = 18,04 (g) 2 4 - Nång ®é phÇn tr¨m c¸c chÊt trong dung dÞch sau ph¶n øng : Khèi lîng dung dÞch sau ph¶n øng : mdd = 100 + 1,6 = 101,6 (g) Nång ®é CuSO4 trong dung dÞch : 3, 2 × 100% C%CuSO = ≈ 3,15% 4 101, 6 Nång ®é H2SO4 d trong dung dÞch : 18, 04 × 100% C%H SO = ≈ 17,76% 2 4 101, 6 7 Bµi 2. Mét sè oxit quan träng I.
Tãm t¾t kiÕn thøc Canxi oxit - C«ng thøc hãa häc: CaO. - Ph©n tö khèi: 56 - Tªn gäi th«ng thêng: v«i sèng a) TÝnh chÊt vËt lý: chÊt r¾n, mµu tr¾ng, nhiÖt ®é nãng ch¶y kho¶ng 2585oC. b) TÝnh chÊt hãa häc: - T¸c dông víi níc t¹o thµnh canxi hidroxit Ca(OH)2, ph¶n øng v«i t«i. CaO + H2O → Ca(OH)2 - T¸c dông víi axit CaO + H2 SO4→ CaSO4 + H2O - T¸c dông víi oxit axit CaO + CO2 → CaCO3 c) øng dông - Dïng trong c«ng nghiÖp luyÖn kim.
- Nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp hãa häc. - Khö chua ®Êt trång trät. - Xö lÝ níc th¶i c«ng nghiÖp, s¸t trïng, diÖt nÊm. d) S¶n xuÊt 0 t CaCO3 → CaO + CO2↑ 8 B.
Híng dÉn gi¶i bµi tËp (sgk trang 9) Bµi 1. a) LÊy mét Ýt mçi chÊt cho t¸c dông víi níc. Níc läc cña c¸c dung dÞch nµy thö b»ng khÝ CO2 hoÆc dung dÞch Na2CO3. NÕu cã kÕt tña tr¾ng th× chÊt ban ®Çu lµ CaO, nÕu kh«ng kÕt tña th× chÊt ban ®Çu lµ Na2O.
b) ChÊt khÝ nµo lµm ®ôc níc v«i trong lµ CO2, cßn l¹i lµ O2. a) ChÊt nµo ph¶n øng m¹nh víi níc lµ CaO, kh«ng tan trong níc lµ CaCO3. b) NhËn biÕt b»ng c¸ch lÇn lît cho t¸c dông víi níc: CaO ph¶n øng m¹nh ; MgO kh«ng t¸c dông, kh«ng tan trong níc. x Sè mol c¸c chÊt lµ : n CuO = ; 80 20 − x n Fe O = .160 80 160 ⇔= 2x 120 − 112 ⇒ x = 4 §¸p sè: mCuO = 4 gam ; mFe O = 16 gam.
ddBa(OH)2 c) m BaCO = 19,7 gam. Mét sè oxit quan träng II. Lu huúnh ®ioxit A. Tãm t¾t kiÕn thøc Lu huúnh ®ioxit - C«ng thøc hãa häc: SO2 - Ph©n tö khèi: 64 - Tªn gäi th«ng thêng: khÝ sunfur¬ a) TÝnh chÊt vËt lý ChÊt khÝ kh«ng mµu, mïi h¾c, ®éc, nÆng h¬n kh«ng khÝ.
b) TÝnh chÊt hãa häc + T¸c dông víi níc t¹o thµnh axit sunfur¬ H2SO3 SO2 + H2O → H2SO3 + T¸c dông víi baz¬. Ca(OH)2 + SO2 → CaSO3 + H2O + T¸c dông víi oxit baz¬ t¹o thµnh muèi sunfit (SO3) CaO + SO2 → CaSO3 c) øng dông - S¶n xuÊt axit sunfuric: SO2 → SO3 → H2SO4 - TÈy tr¾ng bét gç trong c«ng nghiÖp giÊy. - DiÖt nÊm, mèc vµ dïng lµm chÊt b¶o qu¶n thùc phÈm. d) §iÒu chÕ - s¶n xuÊt - §iÒu chÕ trong phßng thÝ nghiÖm: + Na2SO3 + H2SO4→ Na2SO4 + H2O + SO2↑ + Na2SO3 + 2HCl → 2NaCl + H2O + SO2↑ - S¶n xuÊt trong c«ng nghiÖp: + §èt lu huúnh trong kh«ng khÝ: S + O2 → SO2 ↑ + §èt quÆng pirit s¾t (FeS2): 4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2 10 B.
Híng dÉn gi¶i bµi tËp (sgk trang 11) Bµi 1. ViÕt ph¬ng tr×nh ph¶n øng (1) : S + O2 → SO2 (2) : CaO + SO2 → CaSO3 (3) : SO2 + H2O → H2SO3 (4) : H2SO3 + 2NaOH → Na2SO3 + 2H2O (5) : Na2SO3 + H2SO4→ Na2SO4 + H2O + SO2↑ (6) : SO2 + 2NaOH → Na2SO3 + H2O Bµi 2. a) Cho CaO vµ P2O5 vµo 2 èng nghiÖm cã H2O. Sau ®ã thö dung dÞch b»ng quú tÝm.
b) Dïng than hång trªn que ®ãm ®Ó nhËn biÕt. HoÆc dïng giÊy quú tÝm tÈm níc ®Ó thö. CaO cã tÝnh hót Èm (h¬i níc), ®ång thêi lµ mét oxit baz¬ (t¸c dông víi oxit axit). Do vËy CaO chØ dïng lµm kh« c¸c khÝ Èm lµ : hi®ro Èm, oxi Èm.
a) Nh÷ng khÝ nÆng h¬n kh«ng khÝ : CO2, O2, SO2. b) Nh÷ng khÝ nhÑ h¬n kh«ng khÝ : H2, N2. c) KhÝ ch¸y ®îc trong kh«ng khÝ : H2. d) Nh÷ng khÝ t¸c dông víi níc t¹o thµnh dung dÞch axit : CO2, SO2.
e) Lµm ®ôc níc v«i trong : CO2, SO2. g) §æi mµu giÊy quú tÝm Èm thµnh ®á : CO2, SO2. KhÝ SO2 ®îc t¹o thµnh tõ cÆp chÊt : a) K2SO3 + H2SO4.* a) ViÕt PTHH : SO2 (k) + Ca(OH)2 (dd) → CaSO3(r) + H2O (l) 11 b) Khèi lîng c¸c chÊt sau ph¶n øng : - Sè mol c¸c chÊt ®· dïng : 0,112 nSO = = 0,005 (mol) 2 22,4 0,01.700 n Ca(OH) = = 0,007 (mol) 2 1000 - Khèi lîng c¸c chÊt sau ph¶n øng : + n CaSO = n SO = 0,005 mol, cã khèi lîng lµ : 3 2 ⇒ mCaSO = 120. TÝnh chÊt hãa häc cña axit A.
Tãm t¾t kiÕn thøc - Axit lµ hîp chÊt mµ ph©n tö gåm cã mét gèc axit liªn kÕt víi mét hay nhiÒu nguyªn tö hidro. - Hãa trÞ cña gèc axit b»ng sè nguyªn tö hidro Axit kh«ng cã oxi: tªn axit = axit + tªn phi kim + hidric. VÝ dô: HCl tªn lµ axit clohidric - Axit cã oxi vµ phi kim øng víi hãa trÞ cao nhÊt: tªn axit = axit + tªn phi kim + ic. VÝ dô: HNO3 tªn lµ axit nitric - Axit cã oxi vµ phi kim øng víi hãa trÞ thÊp: tªn axit = axit + tªn phi kim + ¬.
VÝ dô: HNO2 tªn lµ axit nitr¬ TÝnh chÊt hãa häc - Dung dÞch axit lµm ®æi mµu qu× tÝm thµnh ®á. 12 - T¸c dông víi kim lo¹i: trõ dung dÞch axit HNO3, H2SO4 ®Ëm ®Æc, c¸c dung dÞch axit t¸c dông víi kim lo¹i ®øng tríc hidro t¹o thµnh muèi vµ gi¶i phãng H2. Zn + 2HCl ZnCl2 + H2↑ bät khÝ H2 - T¸c dông víi baz¬: axit t¸c dông víi baz¬ t¹o thµnh muèi vµ níc. Ph¶n øng nµy gäi lµ ph¶n øng trung hßa.
Ca(OH)2 + 2HCl CaCl2 + 2H2O - T¸c dông víi oxit baz¬: axit t¸c dông víi oxit baz¬ t¹o thµnh muèi vµ níc. CaO + 2HCl CaCl2 + H2O B. Híng dÉn gi¶i bµi tËp (sgk trang 14) Bµi 1. ViÕt ph¬ng tr×nh: Mg + H2SO4 → MgSO4 + H2 MgO + H2SO4 → MgSO4 + H2O Mg(OH)2 + H2SO4 → MgSO4 + 2H2O 13 Bµi 2.
Híng dÉn: a) Mg + HCl c) Fe(OH)3 + HCl hoÆc Fe2O3 + HCl b) CuO + HCl d) Mg + HCl hoÆc Al2 O3 + HCl Bµi 4. a) Ph¬ng ph¸p ho¸ häc : - Ng©m hçn hîp bét Cu vµ Fe trong dung dÞch HCl d. Ph¶n øng xong, läc lÊy chÊt r¾n, röa nhiÒu lÇn trªn giÊy läc. Lµm kh« chÊt r¾n, thu ®îc bét Cu.
Suy ra trong hçn hîp cã 80% Cu vµ 20% Fe.