1 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM --------------------------------- ĐINH LÊ NGỌC OANH KHAI THÁC GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT TUỒNG XỨ QUẢNG TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Chuyên ngành: Việt Nam học Mã số: 8310630 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Trần Thị Mai An Đà Nẵng - Năm 2022 2 LỜI CẢM ƠN Để thực hiện và hoàn thành Luận văn, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ từ các cá nhân và tổ chức. Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến TS. Trần Thị Mai An đã định hướng nghiên cứu và hỗ trợ tận tình trong suốt quá trình nghiên cứu của tôi, hỗ trợ phương pháp nghiên cứu và phương pháp làm việc hiệu quả để vừa hoàn thành công việc tại đơn vị, vừa hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu của Luận văn. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến Lãnh đạo Trường Đại học Sư phạm, tập thể thầy cô khoa Lịch sử và đơn vị tôi công tác đã tạo mọi điều kiện để tôi có cơ hội học hỏi nâng cao nhận thức chuyên môn. Đồng thời, tôi cũng xin cảm ơn Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng, Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh và các Phòng, Ban chức năng đã hỗ trợ, cung cấp tài liệu, thông tin để tôi có cơ sở nghiên cứu hoàn thành Luận văn. Tôi đã luôn nỗ lực nghiên cứu để thực hiện Luận văn tốt nhất, tuy nhiên cũng không tránh khỏi thiếu sót trong quá trình và kết quả thực hiện, rất mong nhận được sự thông cảm và góp ý của quý thầy cô và bạn đọc để tôi từng bước hoàn thiện hơn các công trình của mình. Tác giả Đinh Lê Ngọc Oanh 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả Đinh Lê Ngọc Oanh 4 KHAI THÁC GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT TUỒNG XỨ QUẢNG TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Ngành: Việt Nam học (chuyên ngành Văn hóa du lịch) Họ tên học viên: Đinh Lê Ngọc Oanh Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Thị Mai An Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng Tóm tắt: Nghệ thuật dân gian là một phần rất quan trọng trong nền văn hóa của cả một dân tộc, mang trong mình những giá trị truyền thống, những sắc thái độc đáo tạo nên nét riêng có và hấp dẫn của mỗi quốc gia. Trải dài trên 1.700 km từ Bắc vào Nam, mỗi vùng miền, mỗi tộc người trên đất nước Việt Nam đều có những loại hình nghệ thuật dân gian riêng biệt và ấn tượng, tạo nên bức tranh tổng hòa về nghệ thuật dân gian Việt Nam đa dạng và quý giá, trong đó, nghệ thuật Tuồng ở khu vực Trung Bộ là một minh họa rõ nét. Tuồng là loại hình nghệ thuật thường kể lại những tích truyện lịch sử, về các danh tướng, các biến cố của các triều đại. Nghệ nhân Tuồng được trang điểm rất nổi bật, “cá tính hóa” với các màu sắc để phân biệt vai diễn: màu đỏ là trung thần, xám là nịnh thần, xanh lục là hồn ma và đen là người thật thà. Cách nhá chữ, ngắt chữ, lên, xuống giọng cho phù hợp với tính cách nhân vật đã tạo nên nhiều lối nói khác nhau như bóp, ai, đạp, xuân nữ. hòa chung với điệu nhạc của từng vở Tuồng. Trong xu thế hội nhập toàn cầu, giao lưu và phát triển du lịch như hiện nay, việc khai thác các loại hình nghệ thuật dân gian nói chung để trở thành các sản phẩm du lịch đáp ứng thị hiếu du khách là xu hướng phổ biến hiện nay. Đà Nẵng là một trong những thành phố du lịch năng động, có lợi thế về hệ thống cơ sở hạ tầng khang trang, đồng bộ, hiện đại; với cảng biển, sân bay quốc tế; là cửa ngõ thứ 3 của cả nước đồng thời là điểm cuối ra biển Đông của tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây. Cạnh đó, Đà Nẵng còn là trung điểm của các di sản thế giới như Cố đô Huế, phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn, nên thuận lợi cho việc phát triển các loại hình du lịch nhân văn. Vì vậy, trong những năm qua, thành phố này có xu hướng lồng ghép nghệ thuật truyền thống vào các chương trình du lịch để khai thác như một sản phẩm du lịch, tạo nét độc đáo riêng thu hút du khách. Thực tế, việc gắn kết giữa du lịch và các loại hình nghệ thuật dân gian là mối quan hệ tương hỗ: du lịch nhờ loại hình nghệ thuật để 5 có thể thu hút thêm du khách, và các loại hình nghệ thuật cũng nhờ du lịch mà được nhiều người biết đến, có thêm nguồn kinh phí để tiếp tục bảo tồn, phát huy và cải thiện đời sống nghệ sĩ. Với bức tranh nghệ thuật Tuồng ở Đà Nẵng, việc khai thác giá trị loại hình nghệ thuật này để phục vụ các hoạt động du lịch thành phố chưa tương xứng với tiềm năng đang có: công tác quảng bá và tổ chức biểu diễn còn nhiều bất cập; cơ sở vật chất chưa được đầu tư đúng mức. Khai thác hiệu quả các giá trị nghệ thuật Tuồng xứ Quảng trong phát triển du lịch sẽ giúp Thành phố đa dạng hóa các sản phẩm du lịch. Thông qua Tuồng giới thiệu đến bạn bè quốc tế các giá trị đặc sắc về lịch sửa, văn hóa và con người của Đà Nẵng. Từ khóa: Nghệ thuật truyền thống, Tuồng, Hát Bội, Hát Bộ, du lịch văn hóa 6 ENHANCING THE VALUE OF TUONG IN DA NANG CITY’S TOURISM DEVELOPMENT Major: Vietnamese studies (Specialization in Culture and Tourism) Full name of Master’s student: Dinh Le Ngoc Oanh Supervisor: Dr. Tran Thi Mai An Training institution: The Univesity of Da Nang - University of Science and Education Abstract Folk art is a very important part of the culture of an entire nation, imbued with traditional values and unique nuances, creating unique and attractive characteristics of each country. Stretching over 1,700 km from the North to the South, each region or each ethnic group in Vietnam has its own distinctive and impressive folk art forms, creating a comprehensive picture of Vietnam’s precious and diverse folk art, of which the art of Tuong in the Central region is a clear illustration. Tuong is an art form often recounting historical stories, stories about the famous generals, events of the dynasties. A Tuồng artist is very prominent, "personalized" with the colors to distinguish his role: red is for the loyal courtier, gray is for the sycophant courtier, green is for the ghost and black is for the honest person. The ways of saying words and tones suitable for characters' personalities have created many different ways of speaking and are in harmony with the music of each play. In the current trend of global integration, exchange and tourism development, enhancing folk art forms to make them become tourism products to meet the tastes of tourists is a popular trend. Da Nang is one of the dynamic tourist cities and has the advantages such as possessing a spacious, synchronous and modern infrastructure system with international seaports and airports, being the third gateway of the country and the end point to the East Sea of the East-West Economic Corridor. Besides, Da Nang is also the center of world heritages such as Hue Ancient Capital, Hoi An Ancient Town, My Son Sanctuary, so it is favorable for the development of humanistic tourism. Therefore, over the past years, this city has tended to integrate traditional art into tourism programs as a tourism product, creating a unique feature to attract visitors. In fact, the connection between tourism and folk art forms is a reciprocal relationship: tourism with the art forms can attract more tourists, and through tourism, the art forms can be known and funded for the preservation, promotion of the art and improvement of the artist's life. For the picture of Tuong in Da Nang, the enhancement of the value of this art form to serve the city’s tourism activities is not commensurate with the existing potential: the promotion and 7 organization of performances face inadequacies; facilities have not been properly invested . Effectively enhancing the artistic values of Tuong in tourism development will help the city diversify tourism products. Through Tuong, the unique values of Da Nang's history, culture and people are introduced to international friends. Keywords: Traditional art, Tuồng, Hát Bội, Hát Bộ, cultural tourism 8 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .11 DANH MỤC BẢNG BIỂU . Lý do chọn đề tài. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng, phạm vi nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Phương pháp sưu tầm các nguồn tư liệu . Phương pháp thống kê . Phương pháp so sánh, đối chiếu . Phương pháp khảo sát bằng các bảng hỏi . Phương pháp phỏng vấn sâu. Lịch sử nghiên cứu . Đóng góp của luận văn . Bố cục luận văn . TỔNG QUAN VỀ XỨ QUẢNG VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU . Tổng quan về Tuồng xứ Quảng . Khái niệm Tuồng. Nguồn gốc hình thành và lịch sử phát triển của Tuồng xứ Quảng . Những yếu tố cấu thành của nghệ thuật Tuồng . Đề tài phản ánh . Kịch bản Tuồng. Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật . Đạo cụ, phục trang . Không gian diễn xướng. Các đặc trưng của nghệ thuật Tuồng . Tuồng thuộc loại kịch hát tự sự -bi hùng-bạo liệt . Tuồng thuộc loại sân khẩu mô tả - ước lệ - tượng trưng. Tuồng thuộc loại sân khẩu cường điệu - đặc tả ấn tượng . Khái quát thành phố Đà Nẵng . Đặc điểm địa lý, tự nhiên . Vị trí địa lý . Điều kiện lịch sử, dân cư. Điều kiện kinh tế, xã hội . Thương mại . Tài chính . Hạ tầng giao thông . Vài nét về hoạt động du lịch .32 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 . THỰC TRẠNG KHAI THÁC NGHỆ THUẬT TUỒNG XỨ QUẢNG TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH ĐÀ NẴNG .1 Các giá trị nghệ thuật Tuồng xứ Quảng . Giá trị giải trí . Giá trị nghệ thuật thẩm mỹ . Giá trị lịch sử . Giá trị hiện thực . Giá trị nhân văn . Thực trạng khai thác nghệ thuật Tuồng trong hoạt động du lịch Đà Nẵng 40 2. Công tác tổ chức quản lí . Cơ sở vật chất phục vụ du lịch nghệ thuật Tuồng . Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh . Các điểm biểu diễn khác . Thị hiếu của du khách . Kết quả khai thác nghệ thuật Tuồng trong hoạt động du lịch. Hoạt động quảng bá nghệ thuật Tuồng . Nhân lực phục vụ du lịch . Nhận xét về thực trạng khai thác nghệ thuật Tuồng trong hoạt động du lịch thành phố Đà Nẵng . Những mặt tích cực . Những mặt hạn chế .56 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 . MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC NGHỆ THUẬT TUỒNG TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH ĐÀ NẴNG .
