PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thiên chúa giáo được truyền vào Việt Nam một cách chính thức và có hệ thống từ đầu thế kỷ XVII. Hiện nay, Việt Nam có tỷ lệ Công giáo tương đối cao so với khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Thiên chúa giáo đã có vai trò rất lớn và có ảnh hưởng không nhỏ đối với đời sống xã hội của những người theo đạo Thiên chúa trong đó phải kể đến vấn đề hôn nhân.
Với mỗi con người, hôn nhân là một việc trọng đại đánh dấu một bước ngoặt quan trọng về sự trưởng thành không chỉ trong tâm sinh lý mà cả trong nhận thức và trách nhiệm xã hội. Hôn nhân và gia đình là một trong những thể chế cổ xưa nhất của loài người. Hôn nhân không phải chỉ là một định chế thuần tuý của con người, mà trước hết còn nằm trong chương trình của Thiên Chúa, khi Ngài dựng nên con người có nam có nữ, và mời gọi họ: “Hãy sinh sôi nảy nở cho nhiều, đầy mặt đất, và thống trị nó”. Thanh niên nói chung và thanh niên theo đạo Thiên chúa nói riêng, khi bước vào độ tuổi kết hôn đều định hướng cho mình những giá trị hôn nhân nhất định.
Định hướng về hôn nhân có tác động sâu sắc đến nhận thức, hành vi của mỗi cá nhân, có ảnh hưởng rất lớn đến việc quyết định sẽ lập gia đình và duy trì đời sống gia đình đó như thế nào. Có thể thấy, trong những năm gần đây sự xáo trộn trong định hướng giá trị của thanh niên có sự tác động của nhiều yếu tố. Cải cách toàn diện và hội nhập quốc tế mạnh mẽ khiến xã hội Việt Nam chứng kiến những biến đổi sâu sắc về kinh tế, văn hóa và xã hội. Sự biến đổi xã hội dẫn đến những thay đổi về chuẩn mực, giá trị, quan niệm sống của con người.
Quá trình xã hội hóa thanh niên diễn ra khá phức tạp như hiện nay, sự xuất hiện của những quan niệm về 1 tình bạn, tình yêu, hôn nhân và hạnh phúc gia đình khá mới mẻ so với những thế hệ đi trước. Định hướng giá trị của thanh niên là chủ đề thu hút được sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu. Tuy nhiên về nhóm đối tượng thanh niên theo đạo Thiên chúa, đây còn là lĩnh vực ít được đề cập đến nhiều. Trong bối cảnh hiện nay, quá trình hội nhập và sự giao thoa văn hóa có tác động đến những định hướng giá trị của thanh niên Công giáo trong hôn nhân ra sao? Những định hướng giá trị của họ có sự khác biệt gì so với thanh niên nói chung? Và qua nghiên cứu định hướng giá trị trong hôn nhân và gia đình ở lứa tuổi thanh niên nhằm làm rõ những thay đổi trong nhận thức, quan niệm về hôn nhân và gia đình để đi tới phát hiện những giá trị mới xuất hiện và những giá trị đã bị phai nhạt trong nền kinh tế thị trường.
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu “Định hướng giá trị hôn nhân của thanh niên theo đạo Thiên chúa ở Hà Nội hiện nay”. Ý nghĩa nghiên cứu 2. Ý nghĩa lý luận Nghiên cứu này trên cơ sở vận dụng một số khái niệm, lý thuyết xã hội học như khái niệm giá trị, định hướng giá trị, hôn nhân, lý thuyết hành động xã hội, lý thuyết xã hội hóa, lý thuyết sự lựa chọn hợp lý, , … để tìm hiểu và giải thích những quan niệm, định hướng lựa chọn giá trị hôn nhân của thanh niên theo Thiên chúa giáo như: định hướng giá trị về tình yêu, định hướng giá trị về ý nghĩa của hôn nhân, về vai trò giới trong gia đình, về lựa chọn bạn đời trong tương lai. Đồng thời đề tài được coi như là một luận chứng góp phần làm sáng tỏ hơn cho những lý thuyết đó.
Ý nghĩa thực tiễn Nghiên cứu được thực hiện nhằm góp phần phác họa những định hướng giá trị về hôn nhân của thanh niên theo Thiên chúa giáo. Những kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho các cá nhân, tổ chức quan tâm khi nghiên cứu về hôn nhân của thanh niên Công giáo. Tổng quan nghiên cứu 3. Những nghiên cứu về định hướng giá trị của thanh niên nói chung Định hướng giá trị của thanh niên là lĩnh vực nghiên cứu được rất nhiều người quan tâm ở Việt Nam.
Những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu về định hướng giá trị của thanh niên đã xuất hiện với nhiều chiều hướng nghiên cứu và cách tiếp cận khác nhau. Từ những năm 1991- 1995 tác giả Nguyễn Quang Uẩn đã tập trung nghiên cứu những đặc trưng cơ bản trong nhân cách con người Việt Nam hiện nay trên 3 mặt là định hướng giá trị nhân cách: tiềm năng, khả năng của nhân cách, phẩm chất, hành vi, nếp sống, thói quen của nhân cách. Đặc biệt đề cập đến vấn đề giá trị, định hướng giá trị của con người Việt Nam trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường, đổi mới, mở cửa và thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các nghiên cứu đã chỉ ra sự chuyển đổi mạnh mẽ về định hướng giá trị xã hội, đặc biệt đối tượng thanh niên trong giai đoạn xã hội chuyển sang nền kinh tế thị trường.
Từ kết quả nghiên cứu này tác giả Phạm Minh Hạc đã nhấn mạnh để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa chuẩn bị cho những chủ nhân tương lai của đất nước đi vào thế kỷ XXI, chúng ta cần giáo dục cho thế hệ trẻ những định hướng giá trị dưới đây: có niềm tin vững chắc và quyết tâm thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, có bản chất nhân văn, nhân đạo, nhân ái trong quan hệ giữa người với người, có năng lực khoa học, có trình độ công nghệ cao, có 3 thể lực cường tráng, có thức công dân, có cá tính và bản sắc riêng. Tác giả Đặng Cảnh Khanh trong cuốn: “Xã hội học thanh niên”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006 coi xã hội học thanh niên là một mảng nghiên cứu chuyên biệt của xã hội học. Trong đó, tác giả nêu lên đối tượng của xã hội học thanh niên nhằm hướng tới những vấn đề có liên quan đến vị trí, vai trò của thanh niên, mối quan hệ giữa sự vận động và phát triển của vấn đề thanh niên so với sự vận động phát triển chung của xã hội cũng như nội hàm của những vấn đề thanh niên trong dạng thức tương đối độc lập với nó. Tác giả đề cập đến các vấn đề như: Những nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và khung lý thuyết cho xã hội học thanh niên; Gia đình cộng đồng và xã hội học thanh niên; Văn hóa thanh niên; Định hướng giá trị và chuẩn mực xã hội trong thanh niên; Phong trào thanh niên và công tác thanh niên.
Trong đó,vấn đề định hướng giá trị được tác giả phân tích trong mối quan hệ ba chiều giữa giá trị, chuẩn mực, và hành vi. Giá trị được coi là cơ sở quan trọng để tạo ra mục đích động cơ cho hành vi. Những hành vi này biểu hiện các cấp độ, có thể là cấp độ hành vi cá nhân, cấp độ hành động nhóm xã hội. Chuẩn mực là những phương thức tổ chức và kiểm soát của xã hội đối với các hành vi nói trên.
Ba yếu tố này thể hiện sự thống nhất. Trong cuốn “Định hướng giá trị của thanh niên, sinh viên trong giai đoạn hiện nay”, của tác giả Cao Xuân Thạo (2008) [31] đã đề cập đến những vấn đề: Những giá trị quan trọng đối với cuộc sống của thanh niên, sinh viên trong giai đoạn hiện nay, định hướng giá trị trong học tập, trong khoa học. Bên cạnh đó, định hướng giá trị trong các mối quan hệ giao tiếp của thanh niên, sinh viên cũng được đề cập trong nghiên cứu. Luận án Tiến sĩ chuyên ngành xã hội học của tác giả Phạm Tất Thắng với đề tài: “Định hướng giá trị của sinh viên” (Qua nghiên cứu trường hợp 4 sinh viên của 11 đơn vị đào tạo trên địa bàn Hà Nội từ 1998 đến nay) (2009) [30] với mục đích nhằm tìm hiểu định hướng giá trị của sinh viên hiện nay trong lĩnh vực nghề nghiệp, việc làm, giá trị chính trị, tình bạn, tình yêu, hôn nhân, lý giải các yếu tố xã hội chi phối những định hướng giá trị của sinh viên hiện nay.
“Định hướng giá trị văn hóa của thanh niên nông thôn giai đoạn hiện nay”, Dương Kiều Hương, Viện Nghiên cứu Thanh niên, 2012 [28]: Ban chủ nhiệm đề tài đã tập trung nghiên cứu, tìm hiểu cơ sở lý luận liên quan đến định hướng giá trị văn hoá của Thanh niên nông thôn, những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây phát triển nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nông thôn mới; chủ trương của Đoàn thanh niên đối với công tác định hướng giá trị văn hoá cho Thanh niên nông thôn, những tác động tích cực trong quá trình triển khai các hoạt động của Đoàn trên địa bàn nông thôn đối với công tác định hướng các giá trị văn hoá cho thanh niên. Những định hướng giá trị của thanh niên nông thôn được đề cập đến bao gồm những định hướng giá trị trong học tập, nghề nghiêp việc làm, tình yêu và hôn nhân gia đình, mối quan hệ ứng xử của thanh niên trong gia đình, ngoài xã hội và sự tham gia của tniên đối với các hoạt động văn hoá cộng đồng. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, nhóm tác giả của đề tài đề xuất các nhóm giải pháp của Đoàn trong việc định hướng, giáo dục cho thanh niên hướng tới các giá trị chuẩn mực văn hoá phù hợp với bối cảnh đất nước trong thời kỳ hội nhập và phát triển. Nhìn chung, vấn đề về định hướng giá trị đã có nhiều các công trình nghiên cứu trên nhóm đối tượng thanh niên, sinh viên.
Trên đây là một số công trình nghiên cứu về định hướng giá trị nói chung của thanh niên. Những nghiên cứu được tác giả tập trung bàn rất nhiều về định hướng giá trị của thanh niên như: định hướng giá trị trong học tập, trong khoa học, lĩnh vực nghề nghiệp, việc làm, giá trị chính trị, tình bạn, tình yêu, hôn nhân. Bên cạnh đó, định 5 hướng giá trị văn hóa của thanh niên, trong các mối quan hệ giao tiếp trong gia đình, trong xã hội cũng được nói đến. Đây là nguồn tài liệu giúp tác giả có thể tiếp thu, kế thừa khi xây dựng cơ sở lý luận và quá trình thực tiễn nghiên cứu để hoàn thiện luận văn của mình.