đặt vấn đề cần phải kế thừa và giáo dục giá trị tinh thần truyền thống yêu nước, thương người cho con người Việt Nam. Quan niệm của tác giả Trần Văn Giàu về các giá trị đạo đức truyền thống và thang giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam được nhiều nhà khoa học đồng tình và đánh giá cao. Hiện nay, với sự tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và toàn cầu hóa, do đó, nội hàm của các luan an 11 giá trị đạo đức truyền thống và thang giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam trong quan niệm của tác giả Trần Văn Giàu đã có sự biến đổi ít nhiều cho phù hợp với tồn tại xã hội mới. Song, công trình nghiên cứu của tác giả Trần Văn Giàu vẫn giữ nguyên giá trị về phương pháp nghiên cứu, những suy tư sáng tạo, luận cứ khoa học và là nguồn tài liệu tham khảo bổ ích cho những nghiên cứu tiếp theo.
Trong thời kỳ đổi mới, tiếp cận và luận giải những khía cạnh khác nhau về sự vận động, biến đổi của giá trị đạo đức truyền thống trước tác động biến đổi kinh tế - xã hội ở nước ta, nhiều công trình khoa học đã tập trung nhấn mạnh đến vai trò, tầm quan trọng của giá trị đạo đức truyền thống đối với đời sống xã hội, coi giá trị đạo đức truyền thống là nguồn sức mạnh “nội sinh” và không ngừng ảnh hưởng đến xây dựng đạo đức mới, con người mới trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, các tác giả cũng cho rằng, các giá trị đạo đức truyền thống cần phải được bổ sung, phát triển, nâng tầm giá trị cho phù hợp với những biến đổi của hệ thống giá trị đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay. Kết quả nghiên cứu của chương trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước KX - 07, “Con người Việt Nam - mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế xã hội” (1991-1995) với một số đề tài quan trọng như: “Tìm hiểu định hướng giá trị của thanh niên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường” do Thái Duy Tuyên chủ biên [127]; “Giá trị - định hướng giá trị nhân cách và giáo dục giá trị” do Nguyễn Quang Uẩn chủ biên [131]; “Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay” do Phan Huy Lê và Vũ Minh Giang chủ biên [70]. Trong các công trình này, từ phương diện tiếp cận hoạt động - giá trị - nhân cách, vấn đề giá trị đạo đức được xem xét khá toàn diện.
Theo đó, bằng hoạt động diễn ra trong quan hệ xã hội, con người sáng tạo ra mọi giá trị vật chất và tinh thần. Song, hoạt động của con người lại có sự chi phối của động cơ, mục đích và được định hướng bằng hệ giá trị. Quá trình đó, con người phải nhận thức, đánh giá, lựa chọn các giá trị một cách đúng đắn, trên cơ sở đó không ngừng sáng tạo các giá trị mới. Hệ thống giá trị được hình thành trong các quan hệ xã hội bao gồm toàn bộ các giá trị do con người sáng tạo ra, được tích lũy, bồi đắp và phát triển trong chiều sâu lịch sử (truyền thống và luan an 12 hiện đại), trong đó con người là giá trị cao quý nhất và cuộc sống là một tổ hợp hệ thống giá trị, thang giá trị, thước đo giá trị, định hướng giá trị.
Nhóm các tác giả đã đưa ra các quan niệm về giá trị, giá trị nhân cách, định hướng giá trị và những vấn đề cơ bản về bồi dưỡng, giáo dục giá trị , xây dựng nhân cách trong điều kiện kinh tế thị trường nước ta hiện nay. Từ đó, bước đầu đã khái quát hệ các giá trị đạo đức bao gồm các giá trị chung và các giá trị riêng; đồng thời, xác định các tiêu chí cơ bản để đánh giá giá trị, thang giá trị đạo đức, đi sâu làm rõ vai trò, nội dung các giá trị truyền thống và những yêu cầu của giáo dục các giá trị truyền thống trong mục tiêu phát triển con người, vì con người ở Việt nam hiện nay. Công trình nghiên cứu “Sự biến đổi thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường và việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Chí Mỳ [87] đã khẳng định, thang giá trị đạo đức có tính lịch sử - xã hội, hình thành và phát triển phụ thuộc vào điều kiện lịch sử - xã hội nhất định, vào đặc điểm dân tộc, cộng đồng người và từng con người cụ thể. Đồng thời, tác giả đã gợi mở một số vấn đề đạo đức mới và luận giải sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong cơ chế thị trường, từ đó, đề xuất phương hướng, giải pháp hình thành thang giá trị đạo đức mới, xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tác giả đã phân tích và chỉ ra vị trí, vai trò các giá trị đạo đức cụ thể trong thang giá trị đạo đức truyền thống dân tộc. Trong đó, cùng quan điểm với tác giả Trần Văn Giàu, tác giả Nguyễn Chí Mỳ cũng cho rằng, yêu nước, hy sinh cống hiến cho đất nước là giá trị cao nhất trong thang giá trị đạo đức truyền thống dân tộc và là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ các giá trị tư tưởng Việt Nam nói chung và giá trị đạo đức truyền thống nói riêng. Đây là những nội dung quan trọng gợi mở, định hướng để tác giả luận án kế thừa, phát triển trong xây dựng luận án. Từ phương diện kế thừa và đổi mới giá trị đạo đức truyền thống, trong công trình “Kế thừa và đổi mới giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” [76], tác giả Nguyễn Văn Lý đã tập trung phân tích tính quy luật của kế thừa và đổi mới trong sự phát triển đạo đức; hệ thống hóa và xác định những nội dung cơ bản cần được kế luan an 13 thừa, đổi mới và phát huy trong các giá trị đạo đức truyền thống.
Trong đó, chủ nghĩa yêu nước với tính cách là giá trị cốt lõi, giá trị định hướng các giá trị đạo đức - văn hóa truyền thống được đặc biệt chú ý. Đồng thời, phân tích những mặt tích cực, những hạn chế, thiếu hụt mang tính lịch sử của đạo đức truyền thống dân tộc và sự tác động của các nhân tố trong nước và quốc tế, nhất là tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến đời sống đạo đức của xã hội nói chung và các giá trị đạo đức truyền thống nói riêng. Từ đó, tác giả đề xuất phương hướng và giải pháp kế thừa và đổi mới giá trị đạo đức truyền thống nhằm xây dựng đời sống đạo đức tốt đẹp của con người và xã hội Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay. Thống nhất với nhận định của tác giả Nguyễn Văn Lý, trong bài viết: “Giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường, giao lưu văn hóa và hội nhập quốc tế” tác giả Đặng Hữu Toàn [112] cho rằng, nền kinh tế thị trường đã tác động đến đời sống kinh tế - xã hội nước ta trên hai mặt tích cực và tiêu cực.
Sự tác động đó làm cho nhiều giá trị đạo đức truyền thống và nếp sống văn hóa vận động, biến đổi không ngừng. Bên cạnh sự xuất hiện các giá trị đạo đức mới, nếp sống văn hóa mới, lành mạnh, phù hợp với quá trình phát triển kinh tế thị trường, còn có những giá trị đạo đức truyền thống, nếp sống văn hóa truyền thống tốt đẹp bị xâm hại và có nguy cơ bị mai một, biến dạng theo hướng tiêu cực. Điều đó, đặt ra việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trở nên cấp bách và cần thiết. Tiếp cận vai trò của giá trị đạo đức truyền thống, trong công trình khoa học “Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà [49] khẳng định, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc xây dựng lối sống cho sinh viên có tầm quan trọng đặc biệt, mang ý nghĩa chiến lược… Và các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc có vai trò ý nghĩa tích cực trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
luan an 14 Đó là lối sống có đạo đức, có lý tưởng cao đẹp, có sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Đồng thời, trên cơ sở khảo sát thực trạng phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa, tác giả đã nhận diện những vấn đề đặt ra trong quá trình phát huy, từ đó đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. Công trình khoa học “Giá trị đạo đức truyền thống trong việc giáo dục đạo đức cho sinh viên Công an nhân dân Việt Nam hiện nay” của tác giả Phạm Bá Lượng [75], đã khái quát những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc nói chung và những biểu hiện của nó trong đạo đức người Công an nhân dân Việt Nam nói riêng. Tác giả đã nhìn nhận những giá trị đạo đức truyền thống cần được giáo dục cho sinh viên Công an nhân dân bao hàm những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc và những giá trị đạo đức truyền thống của ngành Công an nhân dân, bởi theo tác giả người Công an nhân dân không chỉ là mục tiêu hướng tới của sinh viên Công an nhân dân mà trước hết phải là người công dân Việt Nam.
Sự thống nhất hai phương diện này trong người Công an nhân dân quy định sự thống nhất việc giáo dục hai phương diện của giá trị đạo đức truyền thống. Ở đây, tác giả đã vận dụng rất tốt mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, cái phổ biến và cái đặc thù trong giáo dục đạo đức cho người sinh viên Công an nhân dân.