Luận văn quản lý hoạt động trải nghiệm theo CTGDPT mới tại THCS thành phố Móng Cái, Quảng Ninh

Quản lý hoạt động trải nghiệm theo CTGDPT mới tại THCS Móng Cái. Phương pháp phát triển kỹ năng, nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh các cấp.

• Đề tài: Quản lý hoạt động trải nghiệm theo Chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường THCS thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• Chuyên ngành: Giáo dục
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Quảng Ninh
• Trường học: Đại học Sư phạm
• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hoài Thanh

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường THCS

Hoạt động trải nghiệm giữ vai trò trung tâm trong Chương trình giáo dục phổ thông mới. Chương trình được xây dựng trên nền tảng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Mục tiêu cốt lõi là phát triển phẩm chất và năng lực người học.

Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học để giải quyết vấn đề thực tế. Phương pháp này chú trọng thực hành, gắn liền với đời sống hàng ngày. Chương trình tích hợp cao ở các lớp dưới và phân hóa dần ở các lớp trên.

Quản lý hoạt động trải nghiệm bao gồm nhiều nội dung quan trọng. Đó là phát triển chương trình, lập kế hoạch triển khai, tổ chức bộ máy nhân sự. Ngoài ra còn có chỉ đạo, giám sát, kiểm tra đánh giá và quản lý cơ sở vật chất. Phối hợp các lực lượng trong và ngoài trường cũng là yếu tố then chốt.

Tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, nghiên cứu đặt trọng tâm vào thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS. Địa phương có đặc thù kinh tế, văn hóa riêng biệt cần được xem xét kỹ lưỡng.

1.1. Khái niệm và bản chất hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà trường tổ chức nhằm giúp học sinh tiếp cận thực tế đời sống. Học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động xã hội, văn hóa, thể thao và sáng tạo. Qua đó, các em hình thành kỹ năng sống, phẩm chất đạo đức và năng lực giải quyết vấn đề. Hoạt động này không chỉ giới hạn trong lớp học mà mở rộng ra cộng đồng. Bản chất của trải nghiệm là học thông qua hành động và phản tư.

1.2. Vai trò của quản lý hoạt động trải nghiệm trong giáo dục

Quản lý hoạt động trải nghiệm đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ trong triển khai chương trình. Ban giám hiệu nhà trường đóng vai trò chủ chốt trong hoạch định kế hoạch và phân công nhiệm vụ. Quản lý hiệu quả giúp tối ưu hóa nguồn lực, từ cơ sở vật chất đến đội ngũ giáo viên. Công tác kiểm tra đánh giá giúp điều chỉnh kịp thời các hoạt động. Quản lý tốt tạo nền tảng vững chắc để hoạt động trải nghiệm đạt mục tiêu giáo dục đề ra.

II. Phân tích thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm tại Móng Cái

Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm tại các trường THCS thành phố Móng Cái cho thấy nhiều kết quả tích cực song vẫn tồn tại hạn chế. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên đã được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, việc triển khai thực tiễn vẫn gặp nhiều trở ngại.

Về phía cấp quản lý, các văn bản hướng dẫn từ Sở và Phòng Giáo dục có vai trò quan trọng. Nếu văn bản chỉ đạo không kịp thời hoặc thiếu cụ thể, các trường gặp khó khăn lớn. Sự thiếu đồng bộ dẫn đến hiệu quả hoạt động không cao.

Đội ngũ giáo viên cũng đối mặt nhiều thách thức. Nhiều giáo viên chưa được tập huấn đầy đủ về phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm. Kỹ năng thiết kế hoạt động sáng tạo, phù hợp đặc điểm học sinh còn hạn chế.

Học sinh THCS đang trong giai đoạn phát triển tâm sinh lý phức tạp. Các em cần sự hướng dẫn, định hướng rõ ràng từ thầy cô và gia đình. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng chưa thật sự chặt chẽ.

2.1. Đánh giá nhận thức và năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm

Nhận thức của cán bộ quản lý về hoạt động trải nghiệm đã chuyển biến tích cực. Phần lớn nhà trường đã xây dựng kế hoạch triển khai theo hướng dẫn cấp trên. Tuy nhiên, năng lực tổ chức của nhiều giáo viên còn hạn chế. Việc thiết kế hoạt động sáng tạo, gắn liền thực tiễn địa phương chưa được chú trọng. Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào chất lượng.

2.2. Thách thức về cơ sở vật chất và nguồn lực phối hợp

Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động trải nghiệm tại nhiều trường THCS còn thiếu thốn. Các trường chưa có đủ không gian ngoài lớp học cho hoạt động ngoại khóa. Việc liên hệ với tổ chức, doanh nghiệp bên ngoài để phối hợp còn bị động. Nguồn kinh phí đầu tư cho hoạt động trải nghiệm hạn hẹp. Sân vận động, nhà văn hóa thiếu nhi chưa được khai thác hiệu quả phục vụ giáo dục.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm, nhiều giải pháp đồng bộ cần triển khai. Trước hết, các cấp quản lý phải ban hành văn bản hướng dẫn kịp thời, cụ thể và rõ ràng. Sự chỉ đạo thống nhất từ Sở đến Phòng Giáo dục tạo nền tảng vững chắc cho nhà trường.

Nhà trường cần xây dựng chương trình hoạt động trải nghiệm chi tiết, phù hợp đặc điểm địa phương. Thành phố Móng Cái có vị trí biên giới, giao thương quốc tế. Đây là lợi thế để tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, trải nghiệm thực tế đa dạng.

Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là giải pháp then chốt. Giáo viên cần được trang bị phương pháp thiết kế, tổ chức và đánh giá hoạt động trải nghiệm. Các khóa tập huấn chuyên sâu giúp nâng cao năng lực sư phạm.

Phối hợp các lực lượng trong và ngoài trường là yếu tố quan trọng. Nhà trường cần chủ động liên hệ với gia đình, cộng đồng và doanh nghiệp. Sự tham gia đa dạng tạo nguồn lực phong phú cho hoạt động trải nghiệm.

Kiểm tra đánh giá cần được thực hiện thường xuyên, toàn diện. Đánh giá không chỉ kết quả mà cả quá trình tham gia của học sinh.

3.1. Hoàn thiện kế hoạch và chương trình hoạt động trải nghiệm

Kế hoạch hoạt động trải nghiệm cần được xây dựng ngay từ đầu năm học. Chương trình phải bao gồm đầy đủ các nội dung: hướng nghiệp, lao động, văn hóa, thể thao và xã hội. Mỗi hoạt động cần có mục tiêu rõ ràng, phương pháp tổ chức cụ thể và tiêu chí đánh giá phù hợp. Nhà trường nên tận dụng đặc thù biên giới Móng Cái để xây dựng hoạt động mang tính địa phương. Sự sáng tạo trong thiết kế giúp tăng hứng thú cho học sinh.

3.2. Đào tạo đội ngũ và tăng cường phối hợp liên ngành

Đội ngũ giáo viên cần được bồi dưỡng thường xuyên về kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm. Các buổi tập huấn nên tập trung vào phương pháp sư phạm sáng tạo, cách đánh giá quá trình. Nhà trường cần thành lập tổ chuyên trách phụ trách hoạt động trải nghiệm. Phối hợp với phụ huynh, chính quyền địa phương và doanh nghiệp tạo mạng lưới hỗ trợ đa chiều. Sự kết nối chặt chẽ đảm bảo nguồn lực ổn định và bền vững.

IV. Kết luận và kiến nghị ứng dụng thực tiễn tại Móng Cái

Nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm tại các trường THCS thành phố Móng Cái đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên đã chuyển biến tích cực. Các nhà trường đã chủ động xây dựng kế hoạch và triển khai hoạt động theo Chương trình giáo dục phổ thông mới.

Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Năng lực tổ chức của một bộ phận giáo viên còn yếu. Sự phối hợp giữa các lực lượng chưa thật sự hiệu quả.

Các giải pháp đề ra cần triển khai đồng bộ từ cấp quản lý đến nhà trường. Đào tạo nhân sự, hoàn thiện kế hoạch, tăng cường phối hợp là ba trụ cột chính. Kiểm tra đánh giá phải được thực hiện thường xuyên để đảm bảo chất lượng.

Về lâu dài, hoạt động trải nghiệm cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển giáo dục địa phương. Đầu tư thỏa đáng về nguồn lực sẽ mang lại kết quả bền vững cho sự phát triển toàn diện của học sinh THCS Móng Cái.

4.1. Tổng hợp kết quả nghiên cứu và đánh giá

Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm theo Chương trình giáo dục phổ thông mới. Khảo sát thực trạng tại các trường THCS Móng Cái cho thấy tỷ lệ nhà trường triển khai đạt mức khá. Tuy nhiên, chất lượng hoạt động chưa đồng đều giữa các trường. Các tiêu chí đánh giá về nhận thức, kế hoạch, tổ chức và cơ sở vật chất đều có khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn. Kết quả nghiên cứu là cơ sở quan trọng để đề xuất giải pháp.

4.2. Kiến nghị và hướng phát triển cho các trường THCS

Kiến nghị Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh ban hành hướng dẫn chi tiết hơn về tổ chức hoạt động trải nghiệm. Các trường THCS Móng Cái cần ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất phục vụ hoạt động ngoài lớp học. Thành lập câu lạc bộ trải nghiệm để tạo sân chơi thường xuyên cho học sinh. Xây dựng ngân hàng ý tưởng hoạt động trải nghiệm chia sẻ giữa các trường. Hướng phát triển lâu dài là đưa hoạt động trải nghiệm thành nét đặc trưng giáo dục địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về trải nghiệm cho học sinh Để thực hiện mục tiêu giáo dục một cách toàn diện học sinh theo phương thức phối kết hợp ba môi trường giáo dục Gia đình - Nhà trường - Xã hội, các hình thức giáo dục học sinh ngoài giờ trên lớp và ngoài nhà trường - gọi chung Hoạt động trải nghiệm được nhiều tác giả trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Có thể nói, hoạt động trải nghiệm là một bộ phận quan trọng trong chương trình giáo dục ở các nước trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng.

Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như là một công cụ đắc lực để giúp học sinh học tập có kết quả hơn cũng như phát triển toàn diện hơn nhân cách của các em. Nhà Tâm lí học hoạt động nổi tiếng của Liên Xô thế kỷ XX L.Vưgôtxki (1896 -1934) đã chỉ ra rằng: Trong giáo dục, trong một lớp học, cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp (assisted discovery) hơn là sự tự khám phá. Tác giả cho rằng, việc khuyến khích bằng ngôn ngữ của giáo viên cùng với sự cộng tác của các bạn cùng tuổi trong học tập là rất quan trọng. [17] Ở Anh, có hơn 50% trẻ con chưa bao giờ biết đến nông thôn và riêng London con số này là 35%.

Cứ 10 đứa trẻ ở London thì có tới 4 em sống trong đói nghèo và luôn có nhu cầu được đến những địa điểm ngoài trời an toàn với giá thấp. Vì vậy, học tập trải nghiệm đã trở thành một trong những chương trình hoạt động giáo dục được các nhà trường đặc biệt chú trọng và rất nhiều tổ chức, cá nhân và xã hội cùng chung tay, góp sức, sẻ chia. Bên cạnh đó, có nhiều trung tâm giáo dục trải nghiệm cho học sinh đã được thành 7 lập và một trong những trung tâm được đánh giá như niềm hi vọng của giáo dục ngoài trời là Wide Horizon (Chân trời rộng mở) được thành lập 2004. Trong môi trường này, các em sẽ được tham gia hàng loạt các hoạt động ngoài trời từ tổ chức trải nghiệm thiên nhiên cho học sinh Tiểu học đến các hoạt động phiêu lưu, mạo hiểm cho thanh thiếu niên.

Nhiều hoạt động liên kết với các chủ đề của chương trình và phù hợp với mục đích, đối tượng học tập, góp phần “làm cho các môn học chính giàu có thêm và giúp cho học sinh hứng thú học tập hơn”. Những người sáng lập ra Chân trời rộng mở cũng khẳng định: việc đi thăm các miền quê và trải nghiệm giáo dục ngoài trời là một trong những yếu tố quyết định cho sự phát triển lành mạnh của trẻ và học tập về phiêu lưu - mạo hiểm là một chất xúc tác mạnh mẽ cho điểu đó. Những khóa học về hoạt động phiêu lưu - mạo hiểm sẽ làm cho học sinh hứng thứ, kích thích, vui vẻ, giúp cho trẻ cảm thấy dễ chịu và học tập tốt hơn. Và cũng chính nhờ những hoạt động trải nghiệm ấy, “nhiều trẻ đã vượt qua được những rào cản cá nhân và tất cả mọi học sinh đều tăng thêm sự tự tin.

Những kĩ năng làm việc nhóm của trẻ là rất tuyệt vời và điều đó đã mang lại cho các em cách nhìn quan trọng về sự trợ giúp bạn bè cùng trang lứa trong tất cả các hoạt động” (Hussain Shefaar). [23] Nền giáo dục Nhật Bản tôn chỉ: “Chú trọng việc nuôi dưỡng cho trẻ năng lực ứng phó với sự thay đổi của xã hội, hình thành một cơ sở vững mạnh để khuyến khích trẻ sáng tạo”. [54] Tại Hàn Quốc, các hoạt động trải nghiệm không tách rời hệ thống các môn học trong nhà trường mà có quan hệ tương tác, bổ trợ nhau để hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, kĩ năng sống và năng lực cần có trong xã hội hiện đại, đáp ứng được mục tiêu của giáo dục Hàn Quốc hiện nay là “giúp mỗi công dân phát triển cá tính và những kĩ năng cần thiết cho cuộc sống của một công dân độc lập dưới ánh sáng của tư tưởng nhân đạo và tinh thần trách nhiệm vì sự phồn thịnh của đất nước và nhân loại”. Chương 8 trình giáo dục trải nghiệm của Hàn Quốc gồm 4 nhóm hoạt động chính là hoạt động độc lập, câu lạc bộ, tình nguyện và hoạt động định hướng.

Đây là những hoạt động mang tính thực tiễn rất cao, gắn bó với đời sống và cộng đồng, có tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục nhằm phát triển, nâng cao các tố chất và tiềm năng của học sinh, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, biết tham gia các hoạt động quan tâm, chia sẻ tới những người xung quanh. Từ đó, định hướng và hình thành cho các em ý thức cộng đồng và những phẩm chất cao đẹp mà một người công dân thế giới cần có. [6] Hội đồng giáo dục nghệ thuật quốc gia Singapore thực hiện“Chương trình giáo dục nghệ thuật, cung cấp, tài trợ cho nhà trường phổ thông toàn bộ chương trình của các nhóm nghệ thuật, những kinh nghiệm sáng tạo nghệ thuật…”. [54] Tóm lại, nghiên cứu của các nhà tâm lí học, các nhà giáo dục học, cũng như mô hình học tập trải nghiệm mà các nước trên thế giới đang tiến hành đều khẳng định rõ vai trò, tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm trong việc hình thành và phát triển năng lực học sinh.

Như vậy, có thể thấy đây là những kinh nghiệm quý giá để chọn lọc, vận dụng phù hợp vào bối cảnh Việt Nam nhằm đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học đáp ứng yêu cầu mới. Ở Việt Nam, một số công trình nghiên cứu về lí luận dạy học cũng đề cập đến vấn đề tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm. Người đầu tiên nghiên cứu phát triển ứng dụng lý thuyết hoạt động vào nhà trường chính là Phạm Minh Hạc. Theo ông, thông qua hoạt động của chính cá nhân, bản thân mới được hình thành và phát triển.

Như vậy, trong học tập và giáo dục, rèn luyện, việc lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, lĩnh hội các giá trị xã hội là hoạt động của chính người học. Khi con người có tự lực hoạt động thì mới có thể biến kiến thức, kinh nghiệm mà xã hội tích lũy được thành tri thức của bản thân ông cho rằng “Hoạt động không chỉ rèn luyện trí thông minh bằng hoạt động, mà còn thu hẹp sự cưỡng bức của nhà giáo thành sự hợp tác bậc cao”. [16] 9 Trong Kỷ yếu hội thảo khoa học “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh phổ thông và mô hình phổ thông gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương” (2014) của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã thu hút rất nhiều bài viết của các tác giả trong cả nước. Trong số đó có một số bài viết hay, đã đề cập đến những vấn đề cần chú trọng quan tâm trong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh tại các nhà trường phổ thông.

Trong bài viết “Một số vấn đề về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới”, tác giả Lê Huy Hoàng, trường Đại học Sư phạm Hà Nội có đề cập tới quan niệm về hoạt động trải nghiệm là “Hoạt động mang tính xã hội, thực tiễn đến với môi trường giáo dục trong nhà trường để học sinh tự trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện được phẩm chất, năng lực; nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê; bộc lộ và điều chỉnh cá tính, giá trị; nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển của bản thân; bổ trợ cho và cùng với các hoạt động dạy học trong chương trình giáo dục thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục” [6]. Tác giả cũng đề cập đến nội dung, đặc điểm của hoạt động trải nghiệm. Từ kinh nghiệm hoạt động trải nghiệm ở Hàn Quốc, tác giả đưa ra vấn đề trải nghiệm thông qua nghiên cứu khoa học kĩ thuật và giáo dục STEM. Tác giả Đinh Thị Kim Thoa trong bài viết “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo - Góc nhìn từ lí thuyết “học từ trải nghiệm”” có đề cập đến sự khác biệt giữa học đi đôi với hành, học thông qua làm và học từ trải nghiệm, đã chỉ ra mô hình và chu trình học từ trải nghiệm của David Kolb’s, từ đó vận dụng vào việc dạy học và giáo dục trong nhà trường.

Bên cạnh đó, trong nghiên cứu “Mục tiêu năng lực, nội dung chương trình, cách đánh giá trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo”, tác giả Đinh Thị Kim Thoa cũng đã xác định mục tiêu, đề xuất nội dung, các tiêu chí đánh giá năng lực hoạt động trải nghiệm của học sinh phổ thông. [37] 10 Tác giả Đỗ Ngọc Thống với bài viết về “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo - kinh nghiệm quốc tế và vấn đề của Việt Nam” đã giới thiệu kinh nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm trong giáo dục phổ thông nước Anh và Hàn Quốc. Đây đều là những nước đã đưa hoạt động trải nghiệm vào chương trình đào tạo từ sớm và đạt được những kết quả to lớn. Từ đó tác giả đưa ra kết luận: “Lâu nay chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam đã có hoạt động giáo dục nhưng chưa được chú ý đúng mức; chưa hiểu đúng vị trí, vai trò và tính chất của các hoạt động giáo dục.

Chưa xây dựng được một chương trình hoạt động giáo dục đa dạng, phong phú và chi tiết với đầy đủ các thành tố của một chương trình giáo dục. Chưa có hình thức đánh giá và sử dụng kết quả các hoạt động giáo dục một cách phù hợp”. [42] Tác giả Bùi Ngọc Diệp, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, trong bài viết “Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông” đã đưa ra quan niệm về hoạt động trải nghiệm trong nhà trường phổ thông “là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của HS về hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa nghệ thuật, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, khoa học kĩ thuật, lao động công ích,. để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách thực sự, phát triển và nuôi dưỡng óc sáng tạo; là một bộ phận hữu cơ của hệ thống hoạt động giáo dục ở trường phổ thông” [12].