Tổng quan nghiên cứu

Ung thư là một trong những bệnh không lây nhiễm có tỷ lệ tử vong cao, gây gánh nặng lớn cho các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển. Theo ước tính, năm 2018 có khoảng 18,1 triệu ca ung thư mới và 9,6 triệu ca tử vong do ung thư trên toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc ung thư hàng năm là 138,7/100.000 người, đứng thứ 105 trên bản đồ ung thư quốc tế. Gánh nặng ung thư ngày càng gia tăng, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội. Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, người thân trong gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc người bệnh ung thư, hỗ trợ cả về thể chất và tâm lý. Tuy nhiên, khi nhu cầu chăm sóc vượt quá khả năng của người chăm sóc, gánh nặng chăm sóc xuất hiện, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và tâm lý của họ.

Nghiên cứu này nhằm mô tả thực trạng gánh nặng chăm sóc của người chăm sóc chính người bệnh ung thư điều trị tại Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định trong năm 2020, đồng thời xác định các yếu tố liên quan đến gánh nặng chăm sóc. Nghiên cứu được thực hiện trên 168 người chăm sóc chính từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2020. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc, hỗ trợ người chăm sóc và người bệnh, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách y tế và xã hội liên quan đến chăm sóc người bệnh ung thư tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về gánh nặng chăm sóc của Poulshock và Deimling, phân loại gánh nặng thành các thành phần thể chất, tâm lý, xã hội và tài chính. Gánh nặng chăm sóc được hiểu là những hậu quả về thể chất, tâm lý, xã hội và kinh tế mà người chăm sóc phải chịu đựng khi hỗ trợ người bệnh ung thư. Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

  • Gánh nặng thể chất: Bao gồm mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, đau nhức cơ thể, ảnh hưởng đến sức khỏe người chăm sóc.
  • Gánh nặng tâm lý: Căng thẳng, lo âu, trầm cảm, cảm giác bị mắc kẹt hoặc tự trách bản thân.
  • Gánh nặng xã hội và tài chính: Áp lực về thời gian, công việc, mối quan hệ xã hội bị ảnh hưởng và chi phí chăm sóc tăng cao.

Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng mô hình mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập như thời gian chăm sóc, thu nhập kinh tế, hoạt động cá nhân của người bệnh (đánh giá bằng Bathel Index), sự hỗ trợ xã hội và đặc điểm người bệnh với biến phụ thuộc là gánh nặng chăm sóc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện trên 168 người chăm sóc chính người bệnh ung thư tại Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2020. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên công thức nghiên cứu mô tả với độ tin cậy 95% và sai số ±7%. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện, ưu tiên người chăm sóc có thời gian chăm sóc nhiều nhất.

Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp sử dụng bộ công cụ gồm:

  • Thang đánh giá gánh nặng Zarit Burden Interview (ZBI) với 22 câu hỏi, điểm từ 0 đến 88, phân loại gánh nặng thành 4 mức độ.
  • Bathel Index đánh giá hoạt động cá nhân của người bệnh.
  • Thang đo sự hỗ trợ xã hội Multidimensional Scale of Perceived Social Support.
  • Các thông tin nhân khẩu học và đặc điểm bệnh lý của người bệnh và người chăm sóc.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20, sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, kiểm định Chi-square, t-test, ANOVA, và phân tích tương quan Pearson/Spearman để xác định mối liên quan giữa các biến. Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức, đảm bảo sự đồng thuận và bảo mật thông tin người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Đặc điểm người bệnh và người chăm sóc: Độ tuổi trung bình người bệnh ung thư là 66,89 ± 12 tuổi, trong đó 72% người bệnh trên 60 tuổi và 72,6% là nam giới. Người chăm sóc có độ tuổi trung bình 52 ± 12,6 tuổi, phần lớn là nữ (66,1%). Trình độ học vấn của người bệnh chủ yếu là tiểu học (39,9%) và trung học cơ sở (33,3%), nghề nghiệp chủ yếu là nông dân (54,2%). Người chăm sóc chủ yếu là vợ/chồng hoặc con cái (47%), với 63,1% có sức khỏe bình thường.

  2. Mức độ gánh nặng chăm sóc: 57,1% người chăm sóc chịu gánh nặng ở mức trung bình cao, chỉ 11,3% có gánh nặng nhẹ. Thời gian chăm sóc trung bình là 6,08 ± 1,71 giờ/ngày, với 96,4% người chăm sóc dành trên 2 giờ/ngày. Thu nhập kinh tế gia đình chủ yếu dưới 5 triệu đồng/tháng (66,7%).

  3. Các yếu tố liên quan đến gánh nặng chăm sóc: Gánh nặng chăm sóc có mối liên quan có ý nghĩa thống kê với nghề nghiệp người chăm sóc (p < 0,05), thu nhập kinh tế gia đình (r = -0,2; p < 0,05), thời gian chăm sóc (p < 0,05), mức độ hoạt động cá nhân của người bệnh (r = -0,335; p < 0,05) và sự hỗ trợ xã hội (r = 0,484; p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy gánh nặng chăm sóc của người chăm sóc chính người bệnh ung thư tại Trung tâm Ung bướu Nam Định là rất đáng quan tâm, với hơn một nửa người chăm sóc chịu áp lực trung bình đến cao. Thời gian chăm sóc dài và thu nhập thấp là những yếu tố làm tăng gánh nặng, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Mối tương quan âm giữa thu nhập và gánh nặng cho thấy điều kiện kinh tế kém làm tăng áp lực tài chính và tâm lý cho người chăm sóc.

Mức độ phụ thuộc của người bệnh trong các hoạt động cá nhân càng cao thì gánh nặng chăm sóc càng lớn, điều này phản ánh nhu cầu hỗ trợ thực tế và áp lực công việc của người chăm sóc. Sự hỗ trợ xã hội có mối quan hệ nghịch với gánh nặng, cho thấy việc tăng cường hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng có thể giảm bớt áp lực cho người chăm sóc.

Các phát hiện này tương đồng với nghiên cứu của Nguyen.T và Mirsoleymani, khẳng định vai trò quan trọng của các yếu tố kinh tế, xã hội và đặc điểm người bệnh trong việc ảnh hưởng đến gánh nặng chăm sóc. Biểu đồ phân bố mức độ gánh nặng theo các nhóm nghề nghiệp và thu nhập có thể minh họa rõ ràng sự khác biệt về áp lực chăm sóc giữa các nhóm.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường dịch vụ công tác xã hội chuyên nghiệp: Phát triển các chương trình hỗ trợ người chăm sóc tại bệnh viện và cộng đồng nhằm kết nối nguồn lực tài chính, vật chất và tinh thần, giảm áp lực gánh nặng chăm sóc trong vòng 12 tháng tới. Chủ thể thực hiện là bệnh viện và các tổ chức xã hội.

  2. Đào tạo và tư vấn kỹ năng chăm sóc: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng chăm sóc người bệnh ung thư cho người chăm sóc chính, giúp họ nâng cao năng lực và giảm căng thẳng trong quá trình chăm sóc. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Trung tâm Ung bướu phối hợp với trường Đại học Điều dưỡng Nam Định đảm nhiệm.

  3. Hỗ trợ tài chính cho gia đình người bệnh: Xây dựng các chính sách hỗ trợ tài chính, giảm chi phí điều trị và chăm sóc cho các gia đình có thu nhập thấp, nhằm giảm gánh nặng kinh tế. Thực hiện trong 1-2 năm, phối hợp giữa cơ quan y tế và chính quyền địa phương.

  4. Phát triển mạng lưới hỗ trợ xã hội: Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, bạn bè và gia đình trong việc hỗ trợ người chăm sóc, tạo môi trường xã hội tích cực, giảm cảm giác cô lập. Thời gian triển khai liên tục, do các tổ chức xã hội và cộng đồng thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Nhân viên y tế và điều dưỡng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về gánh nặng chăm sóc, giúp cải thiện quy trình chăm sóc người bệnh ung thư và hỗ trợ người chăm sóc chính.

  2. Nhà hoạch định chính sách y tế: Thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến gánh nặng chăm sóc giúp xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và xã hội phù hợp cho người bệnh và người chăm sóc.

  3. Người chăm sóc chính và gia đình người bệnh ung thư: Hiểu rõ về gánh nặng chăm sóc và các yếu tố liên quan giúp họ nhận biết và tìm kiếm sự hỗ trợ cần thiết.

  4. Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực điều dưỡng và y tế công cộng: Cung cấp cơ sở dữ liệu và khung lý thuyết để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về chăm sóc người bệnh ung thư và hỗ trợ người chăm sóc.

Câu hỏi thường gặp

  1. Gánh nặng chăm sóc là gì?
    Gánh nặng chăm sóc là những hậu quả về thể chất, tâm lý, xã hội và tài chính mà người chăm sóc phải chịu khi hỗ trợ người bệnh ung thư, bao gồm mệt mỏi, căng thẳng, áp lực tài chính và ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội.

  2. Ai là người chăm sóc chính trong nghiên cứu này?
    Người chăm sóc chính là người thân trong gia đình, có trách nhiệm trực tiếp và nhiều nhất trong việc chăm sóc người bệnh ung thư trong thời gian điều trị tại bệnh viện và sau khi xuất viện.

  3. Yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến gánh nặng chăm sóc?
    Thời gian chăm sóc, thu nhập kinh tế gia đình, mức độ phụ thuộc của người bệnh trong các hoạt động cá nhân và sự hỗ trợ xã hội là những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến gánh nặng chăm sóc.

  4. Làm thế nào để giảm gánh nặng chăm sóc cho người chăm sóc?
    Tăng cường hỗ trợ xã hội, cung cấp dịch vụ tư vấn và đào tạo kỹ năng chăm sóc, hỗ trợ tài chính và phát triển mạng lưới hỗ trợ cộng đồng là các giải pháp hiệu quả để giảm gánh nặng chăm sóc.

  5. Nghiên cứu này có thể áp dụng ở đâu?
    Kết quả nghiên cứu phù hợp để áp dụng tại các trung tâm ung bướu, bệnh viện đa khoa và cộng đồng có đặc điểm tương tự, giúp nâng cao chất lượng chăm sóc và hỗ trợ người chăm sóc người bệnh ung thư.

Kết luận

  • Gánh nặng chăm sóc của người chăm sóc chính người bệnh ung thư tại Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định năm 2020 ở mức trung bình cao, với 57,1% người chăm sóc chịu áp lực lớn.
  • Các yếu tố ảnh hưởng chính gồm nghề nghiệp, thu nhập kinh tế, thời gian chăm sóc, mức độ hoạt động cá nhân của người bệnh và sự hỗ trợ xã hội.
  • Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các chính sách và chương trình hỗ trợ người chăm sóc và người bệnh ung thư.
  • Đề xuất các giải pháp tăng cường dịch vụ xã hội, đào tạo kỹ năng, hỗ trợ tài chính và phát triển mạng lưới hỗ trợ xã hội nhằm giảm gánh nặng chăm sóc.
  • Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu tại các địa phương khác.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng chăm sóc và hỗ trợ người chăm sóc chính người bệnh ung thư tại địa phương bạn!