Đóng Góp Của Phát Triển Trung Gian Tài Chính Vào Tăng Trưởng Kinh Tế

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đóng góp của phát triển trung gian tài chính vào tăng trưởng kinh tế, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Quách Phước Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Đóng Góp Của Phát Triển Trung Gian Tài Chính Vào Tăng Trưởng Kinh Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang bìa phụ
• Lời cam đoan
• Danh mục bảng biểu
• Danh mục hình vẽ và đồ thị
• Danh mục chữ viết tắt
• Tóm tắt
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Dữ liệu và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1. Tổng hợp các nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế
• 2.2. Trung gian tài chính – tầm quan trọng đối với phát triển kinh tế
• 2.3. Các chỉ số đo lường phát triển tài chính
• 2.4. Các thước đo phát triển kinh tế, nguồn lực phát triển kinh tế
• 2.5. Các nghiên cứu trước đây về mối liên hệ giữa phát triển trung gian tài chính và tăng trưởng kinh tế
• 2.5.1. Quan điểm phát triển trung gian tài chính không đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế
• 2.5.2. Quan điểm phát triển trung gian tài chính tác động tích cực đến sản lượng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 2.5.3. Quan điểm phát triển trung gian tài chính chỉ tác động đến sản lượng trong dài hạn nhưng không đóng góp vào tăng trưởng trong ngắn hạn
• 2.5.4. Quan điểm phát triển trung gian tài chính chỉ tác động đến sản lượng khi phát triển tài chính đạt dến một mức độ phát triển nhất định
• 2.5.5. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm của các tác giả trên thế giới về mối quan hệ phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế
• 2.6. Thực trạng phát triển tài chính và các nghiên cứu về mối liên hệ giữa trung gian tài chính và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam
• 2.7. Khung phân tích
• 2.8. Tổng kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu đề nghị
• 3.2. Tóm tắt các biến trong mô hình
• 3.3. Giả thiết nghiên cứu
• 3.4. Thu thập dữ liệu
• 3.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.6. Tổng kết chương
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển tài chính
• 4.3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 4.3.1. Kết quả kiểm định tính dừng của các biến trong mô hình
• 4.3.2. Kết quả kiểm định tương quan chuỗi và đa cộng tuyến
• 4.3.3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 4.4. Tổng kết chương
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 5.2. Khám phá chính
• 5.3. Hạn chế của đề tài
• 5.4. Gợi ý chính sách
• 5.5. Hướng nghiên cứu mở rộng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Trung Gian Tài Chính Tại VN

Bài viết này tập trung phân tích đóng góp của phát triển trung gian tài chính vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Các trung gian tài chính, đặc biệt là các ngân hàng, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả của hệ thống này, đặc biệt là trong bối cảnh tăng trưởng GDP chậm lại và nợ xấu gia tăng, đang là một vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng. Mục tiêu là làm rõ vai trò thực sự của trung gian tài chính đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam, dựa trên cơ sở lý thuyết và thực tiễn, cũng như các nghiên cứu trước đây. Sự phát triển của trung gian tài chính được biểu hiện qua lượng tiền trong nền kinh tế và khối lượng tín dụng tư nhân, là hai yếu tố chính được phân tích trong bài viết này.

1.1. Khái niệm và vai trò của Trung Gian Tài Chính

Trung gian tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc huy động tiết kiệm và phân bổ vốn hiệu quả cho các nhà đầu tư. Theo Schumpeter (1911), trung gian tài chính thực hiện các chức năng chính như huy động vốn, đánh giá dự án, quản lý rủi ro và giám sát giao dịch tài chính. Nhờ đó, trung gian tài chính góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng cách phân bổ nguồn vốn xã hội cho các dự án hiệu quả nhất. Luận văn này cũng sử dụng dữ liệu về các chỉ số tăng trưởng kinh tế và tài chính của Việt Nam trong giai đoạn 1995 – 2012 để phân tích tác động của phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến Tăng Trưởng Kinh Tế

Nhiều nghiên cứu đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, từ mô hình Harrod-Domar nhấn mạnh vai trò của tiết kiệm và năng suất vốn, đến mô hình Solow với tiến bộ công nghệ là yếu tố then chốt. Mankiw và cộng sự (1992) chỉ ra sự đóng góp của việc tích lũy vốn con người, bên cạnh vốn vật chất. Gần đây, Acemoglu và cộng sự (2003) nhấn mạnh vai trò của thể chế kinh tế. Barro (1996) tìm thấy bằng chứng về ảnh hưởng của tuổi thọ, học vấn, tỷ lệ sinh sản thấp, chi tiêu chính phủ, khuyến khích pháp luật và cải thiện tỷ giá thương mại.

II. Thách Thức Vấn Đề Phát Triển Trung Gian Tài Chính VN

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ về số lượng, tuy nhiên, đồng thời bộc lộ những điểm yếu. Tăng trưởng GDP đã giảm, trong khi nợ xấu và khả năng thanh khoản kém gia tăng, đòi hỏi các biện pháp tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Sự xuất hiện của VAMC cho thấy vấn đề xử lý nợ xấu là một thách thức lớn. Các quan điểm trái ngược về tác động của phát triển trung gian tài chính đối với tăng trưởng kinh tế càng làm phức tạp thêm vấn đề. Cần phải làm rõ vai trò của hệ thống tài chính trong bối cảnh thực tế của Việt Nam.

2.1. Điểm yếu của Hệ Thống Ngân Hàng Việt Nam

Mặc dù số lượng ngân hàng tăng lên, hệ thống ngân hàng Việt Nam đối mặt với các vấn đề như nợ xấu, khả năng thanh khoản kém và yêu cầu tái cấu trúc. Tăng trưởng GDP giảm xuống 5% từ năm 2010 so với mức xấp xỉ 7% trước đó. Sự ra đời của VAMC để giải quyết nợ xấu cho thấy sự cần thiết phải cải thiện chất lượng tín dụng và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của hệ thống ngân hàng.

2.2. Mâu Thuẫn trong Nghiên Cứu Về Vai Trò Trung Gian Tài Chính

Các nghiên cứu khoa học đưa ra các quan điểm trái ngược về tác động của phát triển trung gian tài chính. Một số nghiên cứu ủng hộ quan điểm rằng trung gian tài chính tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế (Levine and Zervos, 1996; Beck and Levine, 2004; King and Levine, 1993). Ngược lại, một số nghiên cứu bác bỏ vai trò này, nhấn mạnh vai trò của vốn vật chất và vốn con người (Devereux and Smith, 1994; Lucas Jr, 1988; Stiglitz, 1985, 1993; Stern, 1989).

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Trung Gian Tài Chính

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian từ năm 1995 đến 2012 để phân tích tác động của phát triển trung gian tài chính đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Các biến số được sử dụng bao gồm khối tiền tệ mở rộng (M2) và khối lượng tín dụng tư nhân. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên các lý thuyết tăng trưởng kinh tế và vai trò của trung gian tài chính. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, kiểm định tính dừng, kiểm định tương quan và hồi quy.

3.1. Biến Số và Dữ Liệu Nghiên Cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian hàng năm từ năm 1995 đến 2012. Các biến số chính bao gồm: Tăng trưởng GDP (đại diện cho tăng trưởng kinh tế), khối tiền tệ mở rộng M2 (đại diện cho độ sâu tài chính) và tín dụng tư nhân (đại diện cho phát triển trung gian tài chính). Dữ liệu được thu thập từ Worldbank và Tổng cục Thống kê Việt Nam.

3.2. Mô Hình Hồi Quy và Kiểm Định

Mô hình hồi quy được sử dụng để đánh giá tác động của M2 và tín dụng tư nhân đến tăng trưởng GDP. Các kiểm định được thực hiện để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả, bao gồm kiểm định tính dừng (đảm bảo chuỗi thời gian không dừng), kiểm định tương quan (đánh giá mối quan hệ giữa các biến độc lập) và kiểm định Durbin-Watson (kiểm tra tự tương quan).

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Trung Gian Tài Chính GDP VN

Kết quả nghiên cứu cho thấy phát triển tài chính có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam, tuy tác động chưa đáng kể. Với mức ý nghĩa 15% và 5%, cả hai thước đo (khối tiền tệ M2 và tín dụng tư nhân) đều cho thấy tác động tích cực. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tác động này còn hạn chế và cần các chính sách hỗ trợ để phát huy tối đa tiềm năng của hệ thống tài chính.

4.1. Tác động của Khối Tiền Tệ Mở Rộng M2 Đến GDP

Kết quả cho thấy sự gia tăng khối tiền tệ M2 có tác động tích cực, dù không lớn, đến tăng trưởng GDP. Điều này cho thấy việc huy động vốn cho tăng trưởng kinh tế cần đi kèm với các biện pháp quản lý lạm phát và đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn. Mức ý nghĩa 15% cho thấy mối quan hệ này không thực sự mạnh mẽ.

4.2. Tác động của Tín Dụng Tư Nhân Đến GDP

Tương tự, sự gia tăng tín dụng tư nhân cũng có tác động tích cực đến tăng trưởng GDP, với mức ý nghĩa 5%. Điều này khẳng định vai trò của việc phân bổ vốn hiệu quả cho khu vực tư nhân trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cần kiểm soát rủi ro tín dụng và đảm bảo khả năng tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

V. Gợi Ý Chính Sách Phát Triển Trung Gian Tài Chính VN

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển hệ thống tài chính, đặc biệt là hệ thống trung gian tài chính, bao gồm các tổ chức tín dụng và định chế tài chính phi ngân hàng. Cần có các biện pháp để cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng, quản lý rủi ro tín dụng và tăng cường khả năng tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách để ổn định kinh tế vĩ mô và tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

5.1. Phát Triển Hệ Thống Trung Gian Tài Chính

Chính sách cần tập trung vào việc phát triển hệ thống trung gian tài chính, bao gồm cả ngân hàng và các tổ chức tài chính phi ngân hàng. Cần khuyến khích sự đa dạng hóa của các định chế tài chính và phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của các doanh nghiệp và cá nhân. Bên cạnh đó cũng cần có cải cách hệ thống tài chính để phù hợp với thông lệ quốc tế và hội nhập kinh tế.

5.2. Quản Lý Rủi Ro và Ổn Định Vĩ Mô

Quản lý rủi ro tín dụng là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng và tránh khủng hoảng tài chính. Cần có các biện pháp giám sát chặt chẽ hoạt động của các tổ chức tín dụng và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm các rủi ro tiềm ẩn. Ổn định kinh tế vĩ mô, bao gồm kiểm soát lạm phát và tỷ giá hối đoái, cũng là yếu tố quan trọng để tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

VI. Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Phát Triển Tài Chính VN

Nghiên cứu này có thể được mở rộng bằng cách xem xét tác động của tài chính toàn diện, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Đồng thời, cần nghiên cứu sâu hơn về vai trò của thị trường chứng khoán Việt Nam và các yếu tố thể chế khác ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống tài chính.

6.1. Nghiên Cứu Tác Động của Tài Chính Toàn Diện và FDI FII

Các nghiên cứu trong tương lai nên xem xét tác động của tài chính toàn diện (financial inclusion), tức là khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính cho tất cả các tầng lớp dân cư, đặc biệt là người nghèo và các doanh nghiệp nhỏ. Ngoài ra, việc phân tích tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam cũng là một hướng nghiên cứu quan trọng.

6.2. Vai Trò của Thị Trường Chứng Khoán và Thể Chế Tài Chính

Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của thị trường chứng khoán Việt Nam trong việc huy động vốn cho doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế là cần thiết. Đồng thời, cần xem xét các yếu tố thể chế, như chất lượng quản trị, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống tài chính và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự chuyển biến của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam ghi nhận bước phát triển nhảy vọt từ 4 ngân hàng quốc doanh vào năm 1990 lên gần 40 ngân hàng thương mại cổ phần cùng 10 ngân hàng liên doanh và nước ngoài vào năm 2014. Tỷ lệ tín dụng cấp cho khu vực tư nhân so với GDP đã tăng vọt từ 18,48% năm 1995 lên mức kỷ lục 114,72% vào năm 2010. Song song đó, khối tiền tệ mở rộng (M2/GDP) cũng tăng nhanh từ mức 19,57% lên 114,85% trong cùng thời kỳ. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng kinh tế có xu hướng chậm lại, giảm từ mức bình quân xấp xỉ 7,0% ở giai đoạn trước xuống còn khoảng 5,0% sau năm 2010. Quá trình mở rộng quy mô tín dụng ồ ạt đã làm bộc lộ nhiều điểm yếu cố hữu như nợ xấu gia tăng và thanh khoản suy giảm, đặt ra yêu cầu cấp bách phải đánh giá lại đóng góp thực chất của hệ thống tài chính trung gian.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là phân tích định lượng tác động của sự thay đổi khối tiền tệ mở rộng và khối lượng tín dụng tư nhân đến tăng trưởng GDP thực tế. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong chuỗi thời gian 18 năm, kéo dài liên tục từ năm 1995 đến năm 2012. Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm độc lập về độ sâu tài chính, khi tỷ lệ tín dụng tư nhân bình quân đạt 56,77% và tỷ lệ M2 bình quân đạt 64,10% GDP. Kết quả phân tích giúp xác định rõ mức độ hiệu quả trong chu chuyển vốn xã hội, tạo cơ sở khoa học để hoạch định chính sách tiền tệ và tái cấu trúc hệ thống tín dụng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng mô hình tăng trưởng tân cổ điển của Solow và khung phân tích mở rộng của Mankiw, Romer và Weil (1992), kết hợp chặt chẽ với lý thuyết phát triển tài chính của Schumpeter (1911) và King và Levine (1993). Trong bức tranh học thuật quốc tế, các quan điểm về tài chính và tăng trưởng được chia thành hai nhánh rõ rệt: trường phái ủng hộ của Levine (1997), Beck và Levine (2004) khẳng định trung gian tài chính giúp giảm chi phí thông tin, tối ưu hóa phân bổ vốn và thúc đẩy năng suất tổng hợp; ngược lại, trường phái hoài nghi của Lucas (1988) hay Stiglitz (1993) nhấn mạnh thất bại thị trường và rủi ro tiết kiệm do thông tin bất cân xứng.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Độ sâu tài chính (Financial Deepening): Mức độ phát triển và quy mô cung ứng dịch vụ của các định chế tài chính trong nền kinh tế.
• Khối tiền tệ mở rộng (M2/GDP): Thước đo tổng thanh khoản của nền kinh tế, ghi nhận mức bình quân 64,10% trong mẫu nghiên cứu.
• Tín dụng khu vực tư nhân (PC/GDP): Thước đo quy mô vốn vay cung cấp cho các doanh nghiệp và hộ gia đình ngoài quốc doanh, đạt bình quân 56,77% GDP.
• Tổng sản phẩm quốc nội (GDP): Biến số phụ thuộc đo lường tổng sản lượng và quy mô thu nhập quốc gia, được đưa vào mô hình dưới dạng logarit tự nhiên với giá trị trung bình 12,80.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp dạng chuỗi thời gian (time-series) giai đoạn 1995 – 2012, được trích xuất từ cơ sở dữ liệu chính thống của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO). Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 18 quan sát thường niên đồng nhất. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ chuỗi thời gian sẵn có tại thời điểm thực hiện nhằm phản ánh trọn vẹn giai đoạn kinh tế Việt Nam mở cửa, gia nhập WTO và trải qua các chu kỳ biến động kinh tế vĩ mô.

Lý do lựa chọn phương pháp kinh tế lượng chuỗi thời gian bắt nguồn từ đặc tính không dừng phổ biến của dữ liệu vĩ mô. Để tránh hiện tượng hồi quy giả tạo, tác giả thực hiện kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF). Kết quả cho thấy biến logarit GDP (giá trị thống kê -1,258, p-value 0,6482) và biến M2/GDP (giá trị thống kê -0,574, p-value 0,8768) đều không dừng ở bậc gốc. Nghiên cứu đã tiến hành lấy sai phân bậc một và sai phân bậc hai, đưa chuỗi sai phân ddLNGDP (p-value 0,0142) về trạng thái dừng hoàn toàn ở mức ý nghĩa 5%. Sau đó, mô hình hồi quy bình phương bé nhất (OLS) được áp dụng cùng các kiểm định khuyết tật mô hình gồm kiểm định tự tương quan Durbin-Watson, kiểm định Breusch-Godfrey và kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF) nhằm đảm bảo tính vững của các ước lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ bộ dữ liệu giai đoạn 1995 – 2012 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, khối tiền tệ mở rộng (M2/GDP) có sự bùng nổ mạnh mẽ, tăng từ 19,57% năm 1995 lên mức đỉnh 114,85% năm 2010 với độ lệch chuẩn 33,29%. Kết quả hồi quy xác nhận biến sai phân dM2Y có tác động dương đến tăng trưởng kinh tế ở mức ý nghĩa thống kê 15%, cho thấy việc mở rộng thanh khoản tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và thanh toán.

Thứ hai, tỷ lệ tín dụng cấp cho khu vực tư nhân (PC/GDP) tăng trưởng ấn tượng từ 18,48% năm 1995 lên 114,72% năm 2010, đạt bình quân 56,77%. Kết quả mô hình hồi quy bậc hai khẳng định tín dụng tư nhân có mối tương quan dương có ý nghĩa thống kê ở mức 5% với tăng trưởng GDP thực tế, đóng vai trò kênh cung ứng vốn sản xuất quan trọng.

Thứ ba, tỷ lệ tổng đầu tư toàn xã hội so với GDP (IY) duy trì ổn định ở mức cao với giá trị trung bình 31,50% (đạt đỉnh 39,57% vào năm 2007, độ lệch chuẩn thấp 3,94%). Cùng với đó, kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc từ 6.273,62 triệu USD năm 1995 lên 68.902,88 triệu USD năm 2012, đóng vai trò biến kiểm soát giải thích vững chắc cho sự mở rộng quy mô GDP từ 195.567 tỷ đồng lên 616.537 tỷ đồng.

Thứ tư, mặc dù cả hai thước đo độ sâu tài chính đều tác động tích cực đến sản lượng, nhưng hệ số hồi quy thực tế cho thấy mức độ đóng góp chưa thực sự mạnh mẽ tương xứng với tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân trên 25%/năm trong giai đoạn mở rộng nóng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến đóng góp của trung gian tài chính vào tăng trưởng kinh tế còn khiêm tốn xuất phát từ hiệu quả phân bổ vốn chưa tối ưu. Trong giai đoạn 2000 – 2010, dòng vốn tín dụng tăng trưởng nhanh nhưng bị phân tán vào các lĩnh vực phi sản xuất như bất động sản, thị trường tài sản và các tập đoàn kinh tế hoạt động dàn trải. Tỷ lệ lạm phát bình quân ở mức 10,15%, có năm vọt lên 22,67% (năm 2008), gây xáo trộn môi trường kinh doanh và làm phát sinh nợ xấu trong hệ thống ngân hàng, buộc Chính phủ phải thành lập Công ty Quản lý Tài sản (VAMC) để xử lý nợ đọng.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này hoàn toàn đồng nhất với các công trình của King và Levine (1993), Beck và Levine (2004), Ang (2007) tại Malaysia và nghiên cứu của Ngô Quang Mỹ Thiên (2012) tại Việt Nam về mối quan hệ đồng biến dài hạn giữa tài chính và tăng trưởng. Tuy nhiên, bằng chứng tại Việt Nam cũng chỉ ra rằng nếu thiếu sự kiểm soát chất lượng thẩm định, việc gia tăng quy mô cung tiền đơn thuần sẽ không mang lại hiệu quả tăng năng suất cận biên của vốn.

Để minh họa trực quan, mối quan hệ này được thể hiện rõ nét qua biểu đồ phân tán kết hợp đường xu thế (Scatter plot with trendline), cho thấy đường hồi quy dốc lên giữa quy mô GDP và hai chỉ số M2Y, PCY. Bên cạnh đó, bảng kết quả hồi quy tổng hợp các tham số R-squared, hệ số Durbin-Watson và giá trị VIF dưới ngưỡng an toàn là công cụ trực quan giúp người đọc dễ dàng so sánh hiệu quả giải thích giữa mô hình sử dụng biến khối tiền tệ mở rộng và mô hình sử dụng biến tín dụng tư nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả đóng góp của hệ thống trung gian tài chính vào tăng trưởng kinh tế, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, tái cơ cấu toàn diện hệ thống ngân hàng thương mại và giải quyết dứt điểm nợ xấu. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp cùng VAMC cần đẩy mạnh mua bán nợ theo cơ chế thị trường, đặt mục tiêu đưa tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống về dưới 3,0% trong giai đoạn 2014 – 2018. Đồng thời, kiên quyết xử lý và sáp nhập các tổ chức tín dụng yếu kém, cải thiện năng lực thanh khoản để khơi thông dòng vốn tín dụng.

Thứ hai, định hướng phân bổ dòng tín dụng tư nhân vào các ngành kinh tế thực và đổi mới công nghệ. Các ngân hàng thương mại cần duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng an toàn ở mức 12,0% – 15,0%/năm, ưu tiên cấp vốn cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chế biến xuất khẩu; kiểm soát chặt chẽ tỷ trọng dư nợ cho vay bất động sản và đầu tư tài chính dưới mức 15,0% tổng dư nợ.

Thứ ba, phát triển cân bằng thị trường tài chính phi ngân hàng nhằm giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng. Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần hoàn thiện hạ tầng giao dịch trái phiếu doanh nghiệp và quỹ đầu tư, hướng tới mục tiêu nâng quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt từ 50,0% đến 70,0% GDP trong giai đoạn 2015 – 2020, tạo kênh dẫn vốn trung và dài hạn độc lập.

Thứ tư, chuẩn hóa thể chế pháp lý và nâng cao chuẩn mực quản trị rủi ro. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần ban hành lộ trình áp dụng bắt buộc chuẩn mực an toàn vốn Basel II và chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) cho 100% ngân hàng thương mại trước năm 2020, nâng cao tính minh bạch thông tin và hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên cho vay.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm để cơ quan quản lý điều tiết tỷ lệ cung tiền M2 (vốn đạt mức bình quân 64,10% GDP) và hạn mức tín dụng phù hợp, ngăn ngừa lạm phát vượt ngưỡng 10,15% và duy trì ổn định vĩ mô.

Thứ hai, ban điều hành và chuyên viên quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng. Các phát hiện về mối quan hệ giữa tín dụng tư nhân (bình quân 56,77% GDP) và tăng trưởng kinh tế giúp ngân hàng xây dựng chiến lược cấp tín dụng trung và dài hạn, thiết lập hạn mức rủi ro ngành và nâng cao hiệu quả danh mục cho vay.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển, Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế lượng. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình kiểm định nghiệm đơn vị ADF, xử lý chuỗi dữ liệu sai phân bậc hai và kỹ thuật hồi quy OLS áp dụng trên dữ liệu chuỗi thời gian 18 năm.

Thứ tư, chuyên gia phân tích vĩ mô tại các quỹ đầu tư và công ty chứng khoán. Mô hình nghiên cứu cung cấp góc nhìn đa chiều về tương quan giữa độ sâu tài chính, tổng vốn đầu tư xã hội (trung bình 31,50% GDP) và tốc độ tăng trưởng kinh tế, phục vụ công tác dự báo chu kỳ kinh tế và định giá tài sản tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Độ sâu tài chính được đo lường cụ thể qua những chỉ số nào trong luận văn? Nghiên cứu sử dụng hai chỉ số chính: tỷ lệ khối tiền tệ mở rộng trên GDP (M2Y, bình quân 64,10% giai đoạn 1995 – 2012) và tỷ lệ tín dụng cấp cho khu vực tư nhân trên GDP (PCY, bình quân 56,77%). Hai biến số này phản ánh toàn diện mức độ thanh khoản và năng lực cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng cho nền kinh tế.

Tại sao nghiên cứu phải lấy sai phân bậc hai cho chuỗi dữ liệu GDP và xuất khẩu? Kiểm định Dickey-Fuller mở rộng cho thấy chuỗi dữ liệu gốc của LNGDP và EXPORT không dừng với p-value lần lượt là 0,6482 và 0,9985. Sau sai phân bậc một, các chuỗi vẫn chưa dừng hoàn toàn. Việc lấy sai phân bậc hai giúp biến ddLNGDP (p-value 0,0142) và ddEXPORT (p-value 0,0000) đạt tính dừng, loại bỏ triệt để hiện tượng hồi quy giả tạo.

Tỷ lệ tín dụng tư nhân trên GDP tăng cao có luôn đồng nghĩa với tăng trưởng GDP nhanh? Không hoàn toàn. Mặc dù PCY tăng mạnh từ 18,48% lên mức đỉnh 114,72% năm 2010 và có tương quan dương với sản lượng, tốc độ tăng trưởng GDP thực tế lại suy giảm từ xấp xỉ 7,0% xuống khoảng 5,0%. Nguyên nhân là do dòng vốn chảy vào các lĩnh vực rủi ro cao, phát sinh nợ xấu làm giảm hiệu quả biên của vốn.

Khối tiền tệ mở rộng (M2) và tín dụng tư nhân (PC) tác động khác nhau như thế nào đến tăng trưởng? M2 đại diện cho tổng thanh khoản toàn nền kinh tế (đạt cực đại 114,85% năm 2010), tác động tích cực ở mức ý nghĩa 15%. Trong khi đó, tín dụng tư nhân đại diện cho nguồn vốn đi trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh, cho thấy tác động tích cực với mức ý nghĩa thống kê cao hơn ở ngưỡng 5%.

Luận văn đóng góp giải pháp gì cho bối cảnh tái cơ cấu ngân hàng tại Việt Nam? Nghiên cứu khẳng định phát triển tài chính là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế qua chuỗi dữ liệu 18 năm (1995 – 2012). Kết quả nhấn mạnh việc tái cơ cấu ngân hàng phải ưu tiên cải thiện chất lượng thẩm định tín dụng, đưa nợ xấu về dưới 3,0% và duy trì lạm phát ổn định thay vì chạy theo quy mô tài sản.

Kết luận

• Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam có bước phát triển nhảy vọt về quy mô từ 4 ngân hàng năm 1990 lên gần 40 ngân hàng thương mại cổ phần và 10 ngân hàng nước ngoài, liên doanh.
• Độ sâu tài chính gia tăng vượt bậc với tỷ lệ M2/GDP đạt bình quân 64,10% và tỷ lệ tín dụng tư nhân/GDP đạt bình quân 56,77% trong giai đoạn 18 năm (1995 – 2012).
• Kết quả kiểm định kinh tế lượng ADF và mô hình OLS chuỗi sai phân khẳng định phát triển trung gian tài chính có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê (ở mức 5% và 15%) đến tăng trưởng kinh tế.
• Mức độ đóng góp của hệ thống tài chính vào sản lượng thực tế còn hạn chế do sự suy giảm tốc độ tăng trưởng GDP về mức khoảng 5,0% sau năm 2010 dưới áp lực của nợ xấu và lạm phát biến động (trung bình 10,15%).
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý Basel II, đẩy mạnh xử lý nợ xấu qua VAMC và phát triển thị trường trái phiếu là những giải pháp then chốt để chuyển hóa hiệu quả nguồn vốn vào nền kinh tế.

Đóng góp chính của luận văn là kiểm định thực nghiệm thành công mối quan hệ giữa độ sâu tài chính và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 1995 – 2012, bổ sung luận cứ định lượng giá trị cho mô hình tăng trưởng tân cổ điển trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan quản lý và tổ chức tín dụng triển khai quyết liệt các giải pháp tái cơ cấu hệ thống tài chính giai đoạn 2014 – 2020 nhằm đảm bảo an toàn vĩ mô. Các chuyên gia, nhà nghiên cứu và học viên có thể khai thác khung phân tích và dữ liệu thực nghiệm của công trình để tiếp tục phát triển các nghiên cứu mở rộng trong giai đoạn kinh tế số hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 sẽ tổng hợp các lý thuyết có liên quan đến vấn đề nghiên cứu và trình bày khung phân tích của luận văn. Chương 2 sẽ nối tiếp trình bày phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu để kiểm định mối quan hệ giữa phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế. Chương tiếp theo trình bày kết quả nghiên cứu của luận văn và các thảo luận về kết quả này. Cuối cùng sẽ là phần tổng kết nghiên cứu và trình bày các gợi ý chính sách, dựa vào kết quả của nghiên cứu trong chương trước.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƯƠNG 2.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 2.1 Tổng hợp các nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng hay mở rộng về mặt sản lượng của một nền kinh tế (Soubbotina, 2004). Tăng trưởng kinh tế thông thường được đo lường bằng phần trăm thay đổi của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hay tổng sản phẩm quốc dân (GNP). Cũng theo Soubbotina (2004), tăng trưởng kinh tế có thể đến từ hai nguồn gốc, bao gồm tăng trưởng theo chiều rộng và tăng trưởng theo chiều sâu. Tăng trưởng theo chiều rộng (extensive growth) đạt được khi một nền kinh tế sử dụng nhiều hơn các nguồn lực sản xuất (vốn vật chất, vốn con người, lao động), trong khi đó, tăng trưởng theo chiều sâu đạt được khi một nền kinh tế sử dụng cùng một số lượng các nguồn lực này một cách hiệu quả hơn (tiến bộ công nghệ).

Đã có rất nhiều nghiên cứu, cả lý thuyết lẫn thực nghiệm bàn về các yếu tố tác động đến tăng trưởng kinh tế. Đầu tiên, mô hình tăng trưởng Harrod – Domar khẳng định rằng tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào tiết kiệm và năng suất của vốn. Trong mô hình Solow, bên cạnh các yếu tố như tích lũy vốn và tăng trưởng dân số, tiến bộ công nghệ là yếu tố quyết định đến tăng trưởng kinh tế. Mankiw và cộng sự (1992) cho rằng quá trình tích lũy vốn con người, cũng như quá trình tích lũy vốn vật chất, có đóng góp tích cực đến tăng trưởng kinh tế.

Gần đây, Acemoglu và cộng sự (2003) khám phá ra rằng thể chế kinh tế cũng có tác động mạnh mẽ đến tăng trưởng kinh tế của các quốc gia. Barro (1996) bằng nghiên cứu thực nghiệm đã tìm ra bằng chứng cho ảnh hưởng của các yếu tố như tuổi thọ và học vấn cao của người dân, tỷ lệ sinh sản thấp, chi tiêu chính phủ, khả năng khuyến khích của luật pháp và sự cải thiện (LUAN.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 trong tỷ giá thương mại. Trong phạm vi nghiên cứu của mình, luận văn này tập trung phân tích tác động của phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế với các lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm được trình bày trong phần tiếp theo.2 Trung gian tài chính – tầm quan trọng đối với phát triển kinh tế Trung gian tài chính (Financial intermediaries) hay còn gọi là các thể chế tài chính (Financial instituition) cùng với thị trường tài chính, công cụ tài chính và cơ sở hạ tầng tài chính tạo nên một hệ thống tài chính hoàn chỉnh. Trung gian tài chính bao gồm ngân hàng trung ương, ngân hàng thương mại, ngân hàng phát triển và các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Trung gian tài chính là tổ chức có chức năng chính là huy động vốn từ người tiết kiệm và chuyển lượng vốn này đến các nhà đầu tư. Chức năng của trung gian tài chính bao gồm: huy động tiết kiệm, đánh giá dự án, quản lý rủi ro, giám sát và đánh giá các giao dịch tài chính (Schumpeter, 1911). Thông qua cơ chế hoạt động của mình, các trung gian tài chính góp phần đánh giá và phân bổ nguồn vốn xã hội cho các dự án mang lại hiệu quả kinh tế từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.1 Vai trò của trung gian tài chính (Nguồn: Nguyễn Xuân Thành, chương trình Fullbright) (LUAN.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Quan điểm “phát triền về hệ thống tài chính (development hypothesis) mà còn được gọi là quan điểm “tự do mới” coi hệ thống tài chính có một tầm quan trọng đáng kể đối với phát triển kinh tế. Những người theo quan điểm này cho rằng việc không có một hệ thống tài chính phát triển làm hạn chế tăng trưởng kinh tế và do vậy, chính sách nhà nước phải hướng tới khuyến khích sự tăng trưởng của hệ thống tài chính.

Quan điểm ngược lại (và có lẽ là quan điểm tương đối cực đoan) thì lại cho rằng hệ thống tài chính chỉ có một vai trò rất nhỏ trong quá trình phát triển của các khu vực sản xuất và rằng hệ thống tài chính chẳng qua là chỉ tạo ra các cơ hội cho khu vực tư nhân kiếm được lợi nhuận hay chịu thua lỗ. quan điểm “sòng bạc” (casino hypothesis) này về hệ thống tài chính cho rằng nhà nước hoàn toàn không cần chú ý tới hệ thống tài chính hay thậm chí còn có thể coi đó là có hại cho tăng trưởng và phân phối thu nhập vì vậy cần kiềm chế hay quốc hữu hóa. Thông qua các dịch vụ của mình, trung gian tài chính đóng vai trò thiết yếu cho sự đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế (Schumpeter, 1911). Phát triển trung gian tài chính có liên hệ chặt chẽ với tăng trưởng GDP bình quân đầu người, tỷ lệ tích lũy vốn vật chất, và tăng hiệu quả thu hút vốn vật chất của nền kinh tế (King & Levine 1993).

Trung gian tài chính có tác động tích cực đến nhân tố năng suất tổng hợp (TFP), tăng trưởng vốn vật chất và tăng tỷ lệ tiết kiệm tư nhân (Beck, Levine & Loayza 2000).2 Vai trò của hệ thống tài chính (Nguồn: Nguyễn Xuân Thành, chương trình Fullbright) (LUAN.te TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Các chỉ số đo lường phát triển tài chính Một hệ thống tài chính phát triển được đo lường thông qua sự phát triển của trung gian tài chính hay độ sâu của trung gian tài chính (financial deepening). Theo King và Levine (1993), độ sâu tài chính được đo lường bằng các chỉ số như:  tỷ số tiền thanh khoản của hệ thống tài chính cho nền kinh tế (M3/GDP-LLY - Liquid Liabilities of the financial system to GDP),  chỉ số tiền gửi ngân hàng nội địa trên tổng tiền gửi ngân hàng nội địa và ngân hàng trung ương,  chỉ số tín dụng phi tài chính khu vực tư nhân trên tổng tín dụng nội địa, và  Tỷ lệ tín dụng được cấp cho khu vực tư nhân trên GDP.  Vai trò của các ngân hàng thương mại với các ngân hàng trung ương Trong một nghiên cứu khác, Levine (1997) đã đo lường mức độ phát triển tài chính bằng các chỉ số bao gồm:  tính thanh khoản của hệ thống tài chính (tiền và thanh khoản của các trung gian tài chính ngân hàng và phi ngân hàng) trên GDP, DEPTH.  mức độ phân bổ tín dụng của ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại (BANK): được đo bằng tỷ lệ của tín dụng ngân hàng trên tín dụng ngân hàng và tài sản nội địa của ngân hàng trung ương,  tỷ lệ tín dụng được phân bổ cho các công ty tư nhân trên tổng tín dụng nội địa (loại trừ tín dụng được cấp cho ngân hàng), PRIVATE.

 tỷ lệ tín dụng cho các công ty tư nhân trên GDP, PRIVY.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8  Bên cạnh đó, X là ma trận của các biến kiểm soát bao gồm thu nhập bình quân, học vấn, ổn định chính trị, tỷ giá hối đoái, cán cân thương mại, tài chính và chính sách tiền tệ. Khác với hai nghiên cứu đề cập ở trên, các tác giả Beck, Levine và Loayza (2000) định nghĩa biến tín dụng tư nhân (Private Credit) bằng tín dụng được các trung gian tài chính cấp cho khu vực tư nhân trên GDP, không bao gồm tín dụng được cấp bởi ngân hàng trung ương và ngân hàng phát triển. Khan và Senhadji (2003) đề xuất đo lường phát triển tài chính bằng bốn chỉ số fd1 là tỷ lệ tín dụng tư nhân trên GDP; fd2 bằng fd1 cộng với tỷ lệ vốn hóa thị trường chứng khoán trên GDP; fd3 bằng fd2 cộng với tỷ lệ vốn hóa thị trường trái phiếu trên GDP; và fd4 hay stockc chỉ số vốn hóa thị trường chứng khoán. Levine (1998) chỉ ra rằng thông qua tác động gián tiếp của hệ thống luật pháp, các quốc gia có hệ thống luật pháp nhấn mạnh quyền lợi của người cho vay sẽ có hệ thống ngân hàng phát triển hơn các quốc gia khác, từ đó dẫn đến tỷ lệ tín dụng tư nhân trên GDP cao hơn so với các quốc gia có hệ thống luật pháp kém phát triển hơn.

Trong mối quan hệ tương quan giữa phát triển tài chính theo chiều sâu và tăng trưởng kinh tế, ông sử dụng biến BANK để đo lường tỷ lệ tín dụng của ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác cho khu vực tư nhân trên GDP.4 Các thước đo phát triển kinh tế, nguồn lực phát triển kinh tế Để kiểm định mối quan hệ thực nghiệm của phát triển trung gian tài chính theo chiều sâu và tăng trưởng kinh tế, Levine (1997) đã đo lường các chỉ số tăng trưởng kinh tế như sau:  Tỷ lệ tăng trưởng trung bình GDP bình quân đầu người.  Tỷ lệ tăng trưởng trung bình vốn cổ phần bình quân đầu người.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9  Tăng trưởng tổng năng suất, là phần dư trong mô hình Solow được tính bằng tăng trưởng GDP bình quân đầu người trừ 0.3 lần tỷ lệ tăng trưởng trung bình vốn cổ phần bình quân đầu người. Bên cạnh tăng trưởng GDP bình quân đầu người (GYP), King và Levine (1993) phân tích tăng trưởng kinh tế thành tăng trưởng vốn vật chất và các yếu tố khác bằng phương trình: Y = kα x Trong đó: Y là tăng trưởng GDP bình quân đầu người, k là tăng trưởng vốn vật chất bình quân đầu người, x là biến chỉ các nguồn lực khác. Lấy logarit từ mô hình trên ta được: GYP = α.GK + EFF Trong đó: GYP là tăng trưởng GDP bình quân đầu người trong dài hạn, GK là tỷ lệ tăng trưởng của vốn vật chất bình quân đầu người, EFF được xem như phần dư – biến hiệu quả, là tỷ lệ tăng trưởng của các yếu tố còn lại bao gồm có tốc độ tăng trưởng công nghệ, tích lũy vốn vật chất, sự gia tăng giờ làm việc của mỗi công nhân, sự gia tăng các yếu tố đầu vào.