Đóng Góp Của Phát Triển Trung Gian Tài Chính Vào Tăng Trưởng Kinh Tế

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đóng góp của phát triển trung gian tài chính vào tăng trưởng kinh tế, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Quách Phước Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Đóng Góp Của Phát Triển Trung Gian Tài Chính Vào Tăng Trưởng Kinh Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Trung Gian Tài Chính Tại VN

Bài viết này tập trung phân tích đóng góp của phát triển trung gian tài chính vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Các trung gian tài chính, đặc biệt là các ngân hàng, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả của hệ thống này, đặc biệt là trong bối cảnh tăng trưởng GDP chậm lại và nợ xấu gia tăng, đang là một vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng. Mục tiêu là làm rõ vai trò thực sự của trung gian tài chính đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam, dựa trên cơ sở lý thuyết và thực tiễn, cũng như các nghiên cứu trước đây. Sự phát triển của trung gian tài chính được biểu hiện qua lượng tiền trong nền kinh tế và khối lượng tín dụng tư nhân, là hai yếu tố chính được phân tích trong bài viết này.

1.1. Khái niệm và vai trò của Trung Gian Tài Chính

Trung gian tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc huy động tiết kiệm và phân bổ vốn hiệu quả cho các nhà đầu tư. Theo Schumpeter (1911), trung gian tài chính thực hiện các chức năng chính như huy động vốn, đánh giá dự án, quản lý rủi ro và giám sát giao dịch tài chính. Nhờ đó, trung gian tài chính góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng cách phân bổ nguồn vốn xã hội cho các dự án hiệu quả nhất. Luận văn này cũng sử dụng dữ liệu về các chỉ số tăng trưởng kinh tế và tài chính của Việt Nam trong giai đoạn 1995 – 2012 để phân tích tác động của phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến Tăng Trưởng Kinh Tế

Nhiều nghiên cứu đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, từ mô hình Harrod-Domar nhấn mạnh vai trò của tiết kiệm và năng suất vốn, đến mô hình Solow với tiến bộ công nghệ là yếu tố then chốt. Mankiw và cộng sự (1992) chỉ ra sự đóng góp của việc tích lũy vốn con người, bên cạnh vốn vật chất. Gần đây, Acemoglu và cộng sự (2003) nhấn mạnh vai trò của thể chế kinh tế. Barro (1996) tìm thấy bằng chứng về ảnh hưởng của tuổi thọ, học vấn, tỷ lệ sinh sản thấp, chi tiêu chính phủ, khuyến khích pháp luật và cải thiện tỷ giá thương mại.

II. Thách Thức Vấn Đề Phát Triển Trung Gian Tài Chính VN

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ về số lượng, tuy nhiên, đồng thời bộc lộ những điểm yếu. Tăng trưởng GDP đã giảm, trong khi nợ xấu và khả năng thanh khoản kém gia tăng, đòi hỏi các biện pháp tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Sự xuất hiện của VAMC cho thấy vấn đề xử lý nợ xấu là một thách thức lớn. Các quan điểm trái ngược về tác động của phát triển trung gian tài chính đối với tăng trưởng kinh tế càng làm phức tạp thêm vấn đề. Cần phải làm rõ vai trò của hệ thống tài chính trong bối cảnh thực tế của Việt Nam.

2.1. Điểm yếu của Hệ Thống Ngân Hàng Việt Nam

Mặc dù số lượng ngân hàng tăng lên, hệ thống ngân hàng Việt Nam đối mặt với các vấn đề như nợ xấu, khả năng thanh khoản kém và yêu cầu tái cấu trúc. Tăng trưởng GDP giảm xuống 5% từ năm 2010 so với mức xấp xỉ 7% trước đó. Sự ra đời của VAMC để giải quyết nợ xấu cho thấy sự cần thiết phải cải thiện chất lượng tín dụng và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của hệ thống ngân hàng.

2.2. Mâu Thuẫn trong Nghiên Cứu Về Vai Trò Trung Gian Tài Chính

Các nghiên cứu khoa học đưa ra các quan điểm trái ngược về tác động của phát triển trung gian tài chính. Một số nghiên cứu ủng hộ quan điểm rằng trung gian tài chính tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế (Levine and Zervos, 1996; Beck and Levine, 2004; King and Levine, 1993). Ngược lại, một số nghiên cứu bác bỏ vai trò này, nhấn mạnh vai trò của vốn vật chất và vốn con người (Devereux and Smith, 1994; Lucas Jr, 1988; Stiglitz, 1985, 1993; Stern, 1989).

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Trung Gian Tài Chính

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian từ năm 1995 đến 2012 để phân tích tác động của phát triển trung gian tài chính đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Các biến số được sử dụng bao gồm khối tiền tệ mở rộng (M2) và khối lượng tín dụng tư nhân. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên các lý thuyết tăng trưởng kinh tế và vai trò của trung gian tài chính. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, kiểm định tính dừng, kiểm định tương quan và hồi quy.

3.1. Biến Số và Dữ Liệu Nghiên Cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian hàng năm từ năm 1995 đến 2012. Các biến số chính bao gồm: Tăng trưởng GDP (đại diện cho tăng trưởng kinh tế), khối tiền tệ mở rộng M2 (đại diện cho độ sâu tài chính) và tín dụng tư nhân (đại diện cho phát triển trung gian tài chính). Dữ liệu được thu thập từ Worldbank và Tổng cục Thống kê Việt Nam.

3.2. Mô Hình Hồi Quy và Kiểm Định

Mô hình hồi quy được sử dụng để đánh giá tác động của M2 và tín dụng tư nhân đến tăng trưởng GDP. Các kiểm định được thực hiện để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả, bao gồm kiểm định tính dừng (đảm bảo chuỗi thời gian không dừng), kiểm định tương quan (đánh giá mối quan hệ giữa các biến độc lập) và kiểm định Durbin-Watson (kiểm tra tự tương quan).

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Trung Gian Tài Chính GDP VN

Kết quả nghiên cứu cho thấy phát triển tài chính có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam, tuy tác động chưa đáng kể. Với mức ý nghĩa 15% và 5%, cả hai thước đo (khối tiền tệ M2 và tín dụng tư nhân) đều cho thấy tác động tích cực. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tác động này còn hạn chế và cần các chính sách hỗ trợ để phát huy tối đa tiềm năng của hệ thống tài chính.

4.1. Tác động của Khối Tiền Tệ Mở Rộng M2 Đến GDP

Kết quả cho thấy sự gia tăng khối tiền tệ M2 có tác động tích cực, dù không lớn, đến tăng trưởng GDP. Điều này cho thấy việc huy động vốn cho tăng trưởng kinh tế cần đi kèm với các biện pháp quản lý lạm phát và đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn. Mức ý nghĩa 15% cho thấy mối quan hệ này không thực sự mạnh mẽ.

4.2. Tác động của Tín Dụng Tư Nhân Đến GDP

Tương tự, sự gia tăng tín dụng tư nhân cũng có tác động tích cực đến tăng trưởng GDP, với mức ý nghĩa 5%. Điều này khẳng định vai trò của việc phân bổ vốn hiệu quả cho khu vực tư nhân trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cần kiểm soát rủi ro tín dụng và đảm bảo khả năng tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

V. Gợi Ý Chính Sách Phát Triển Trung Gian Tài Chính VN

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển hệ thống tài chính, đặc biệt là hệ thống trung gian tài chính, bao gồm các tổ chức tín dụng và định chế tài chính phi ngân hàng. Cần có các biện pháp để cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng, quản lý rủi ro tín dụng và tăng cường khả năng tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách để ổn định kinh tế vĩ mô và tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

5.1. Phát Triển Hệ Thống Trung Gian Tài Chính

Chính sách cần tập trung vào việc phát triển hệ thống trung gian tài chính, bao gồm cả ngân hàng và các tổ chức tài chính phi ngân hàng. Cần khuyến khích sự đa dạng hóa của các định chế tài chính và phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của các doanh nghiệp và cá nhân. Bên cạnh đó cũng cần có cải cách hệ thống tài chính để phù hợp với thông lệ quốc tế và hội nhập kinh tế.

5.2. Quản Lý Rủi Ro và Ổn Định Vĩ Mô

Quản lý rủi ro tín dụng là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng và tránh khủng hoảng tài chính. Cần có các biện pháp giám sát chặt chẽ hoạt động của các tổ chức tín dụng và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm các rủi ro tiềm ẩn. Ổn định kinh tế vĩ mô, bao gồm kiểm soát lạm phát và tỷ giá hối đoái, cũng là yếu tố quan trọng để tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

VI. Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Phát Triển Tài Chính VN

Nghiên cứu này có thể được mở rộng bằng cách xem xét tác động của tài chính toàn diện, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Đồng thời, cần nghiên cứu sâu hơn về vai trò của thị trường chứng khoán Việt Nam và các yếu tố thể chế khác ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống tài chính.

6.1. Nghiên Cứu Tác Động của Tài Chính Toàn Diện và FDI FII

Các nghiên cứu trong tương lai nên xem xét tác động của tài chính toàn diện (financial inclusion), tức là khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính cho tất cả các tầng lớp dân cư, đặc biệt là người nghèo và các doanh nghiệp nhỏ. Ngoài ra, việc phân tích tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam cũng là một hướng nghiên cứu quan trọng.

6.2. Vai Trò của Thị Trường Chứng Khoán và Thể Chế Tài Chính

Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của thị trường chứng khoán Việt Nam trong việc huy động vốn cho doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế là cần thiết. Đồng thời, cần xem xét các yếu tố thể chế, như chất lượng quản trị, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống tài chính và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 sẽ tổng hợp các lý thuyết có liên quan đến vấn đề nghiên cứu và trình bày khung phân tích của luận văn. Chương 2 sẽ nối tiếp trình bày phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu để kiểm định mối quan hệ giữa phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế. Chương tiếp theo trình bày kết quả nghiên cứu của luận văn và các thảo luận về kết quả này. Cuối cùng sẽ là phần tổng kết nghiên cứu và trình bày các gợi ý chính sách, dựa vào kết quả của nghiên cứu trong chương trước.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƯƠNG 2.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 2.1 Tổng hợp các nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng hay mở rộng về mặt sản lượng của một nền kinh tế (Soubbotina, 2004). Tăng trưởng kinh tế thông thường được đo lường bằng phần trăm thay đổi của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hay tổng sản phẩm quốc dân (GNP). Cũng theo Soubbotina (2004), tăng trưởng kinh tế có thể đến từ hai nguồn gốc, bao gồm tăng trưởng theo chiều rộng và tăng trưởng theo chiều sâu. Tăng trưởng theo chiều rộng (extensive growth) đạt được khi một nền kinh tế sử dụng nhiều hơn các nguồn lực sản xuất (vốn vật chất, vốn con người, lao động), trong khi đó, tăng trưởng theo chiều sâu đạt được khi một nền kinh tế sử dụng cùng một số lượng các nguồn lực này một cách hiệu quả hơn (tiến bộ công nghệ).

Đã có rất nhiều nghiên cứu, cả lý thuyết lẫn thực nghiệm bàn về các yếu tố tác động đến tăng trưởng kinh tế. Đầu tiên, mô hình tăng trưởng Harrod – Domar khẳng định rằng tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào tiết kiệm và năng suất của vốn. Trong mô hình Solow, bên cạnh các yếu tố như tích lũy vốn và tăng trưởng dân số, tiến bộ công nghệ là yếu tố quyết định đến tăng trưởng kinh tế. Mankiw và cộng sự (1992) cho rằng quá trình tích lũy vốn con người, cũng như quá trình tích lũy vốn vật chất, có đóng góp tích cực đến tăng trưởng kinh tế.

Gần đây, Acemoglu và cộng sự (2003) khám phá ra rằng thể chế kinh tế cũng có tác động mạnh mẽ đến tăng trưởng kinh tế của các quốc gia. Barro (1996) bằng nghiên cứu thực nghiệm đã tìm ra bằng chứng cho ảnh hưởng của các yếu tố như tuổi thọ và học vấn cao của người dân, tỷ lệ sinh sản thấp, chi tiêu chính phủ, khả năng khuyến khích của luật pháp và sự cải thiện (LUAN.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 trong tỷ giá thương mại. Trong phạm vi nghiên cứu của mình, luận văn này tập trung phân tích tác động của phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế với các lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm được trình bày trong phần tiếp theo.2 Trung gian tài chính – tầm quan trọng đối với phát triển kinh tế Trung gian tài chính (Financial intermediaries) hay còn gọi là các thể chế tài chính (Financial instituition) cùng với thị trường tài chính, công cụ tài chính và cơ sở hạ tầng tài chính tạo nên một hệ thống tài chính hoàn chỉnh. Trung gian tài chính bao gồm ngân hàng trung ương, ngân hàng thương mại, ngân hàng phát triển và các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Trung gian tài chính là tổ chức có chức năng chính là huy động vốn từ người tiết kiệm và chuyển lượng vốn này đến các nhà đầu tư. Chức năng của trung gian tài chính bao gồm: huy động tiết kiệm, đánh giá dự án, quản lý rủi ro, giám sát và đánh giá các giao dịch tài chính (Schumpeter, 1911). Thông qua cơ chế hoạt động của mình, các trung gian tài chính góp phần đánh giá và phân bổ nguồn vốn xã hội cho các dự án mang lại hiệu quả kinh tế từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.1 Vai trò của trung gian tài chính (Nguồn: Nguyễn Xuân Thành, chương trình Fullbright) (LUAN.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Quan điểm “phát triền về hệ thống tài chính (development hypothesis) mà còn được gọi là quan điểm “tự do mới” coi hệ thống tài chính có một tầm quan trọng đáng kể đối với phát triển kinh tế. Những người theo quan điểm này cho rằng việc không có một hệ thống tài chính phát triển làm hạn chế tăng trưởng kinh tế và do vậy, chính sách nhà nước phải hướng tới khuyến khích sự tăng trưởng của hệ thống tài chính.

Quan điểm ngược lại (và có lẽ là quan điểm tương đối cực đoan) thì lại cho rằng hệ thống tài chính chỉ có một vai trò rất nhỏ trong quá trình phát triển của các khu vực sản xuất và rằng hệ thống tài chính chẳng qua là chỉ tạo ra các cơ hội cho khu vực tư nhân kiếm được lợi nhuận hay chịu thua lỗ. quan điểm “sòng bạc” (casino hypothesis) này về hệ thống tài chính cho rằng nhà nước hoàn toàn không cần chú ý tới hệ thống tài chính hay thậm chí còn có thể coi đó là có hại cho tăng trưởng và phân phối thu nhập vì vậy cần kiềm chế hay quốc hữu hóa. Thông qua các dịch vụ của mình, trung gian tài chính đóng vai trò thiết yếu cho sự đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế (Schumpeter, 1911). Phát triển trung gian tài chính có liên hệ chặt chẽ với tăng trưởng GDP bình quân đầu người, tỷ lệ tích lũy vốn vật chất, và tăng hiệu quả thu hút vốn vật chất của nền kinh tế (King & Levine 1993).

Trung gian tài chính có tác động tích cực đến nhân tố năng suất tổng hợp (TFP), tăng trưởng vốn vật chất và tăng tỷ lệ tiết kiệm tư nhân (Beck, Levine & Loayza 2000).2 Vai trò của hệ thống tài chính (Nguồn: Nguyễn Xuân Thành, chương trình Fullbright) (LUAN.te TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Các chỉ số đo lường phát triển tài chính Một hệ thống tài chính phát triển được đo lường thông qua sự phát triển của trung gian tài chính hay độ sâu của trung gian tài chính (financial deepening). Theo King và Levine (1993), độ sâu tài chính được đo lường bằng các chỉ số như:  tỷ số tiền thanh khoản của hệ thống tài chính cho nền kinh tế (M3/GDP-LLY - Liquid Liabilities of the financial system to GDP),  chỉ số tiền gửi ngân hàng nội địa trên tổng tiền gửi ngân hàng nội địa và ngân hàng trung ương,  chỉ số tín dụng phi tài chính khu vực tư nhân trên tổng tín dụng nội địa, và  Tỷ lệ tín dụng được cấp cho khu vực tư nhân trên GDP.  Vai trò của các ngân hàng thương mại với các ngân hàng trung ương Trong một nghiên cứu khác, Levine (1997) đã đo lường mức độ phát triển tài chính bằng các chỉ số bao gồm:  tính thanh khoản của hệ thống tài chính (tiền và thanh khoản của các trung gian tài chính ngân hàng và phi ngân hàng) trên GDP, DEPTH.  mức độ phân bổ tín dụng của ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại (BANK): được đo bằng tỷ lệ của tín dụng ngân hàng trên tín dụng ngân hàng và tài sản nội địa của ngân hàng trung ương,  tỷ lệ tín dụng được phân bổ cho các công ty tư nhân trên tổng tín dụng nội địa (loại trừ tín dụng được cấp cho ngân hàng), PRIVATE.

 tỷ lệ tín dụng cho các công ty tư nhân trên GDP, PRIVY.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8  Bên cạnh đó, X là ma trận của các biến kiểm soát bao gồm thu nhập bình quân, học vấn, ổn định chính trị, tỷ giá hối đoái, cán cân thương mại, tài chính và chính sách tiền tệ. Khác với hai nghiên cứu đề cập ở trên, các tác giả Beck, Levine và Loayza (2000) định nghĩa biến tín dụng tư nhân (Private Credit) bằng tín dụng được các trung gian tài chính cấp cho khu vực tư nhân trên GDP, không bao gồm tín dụng được cấp bởi ngân hàng trung ương và ngân hàng phát triển. Khan và Senhadji (2003) đề xuất đo lường phát triển tài chính bằng bốn chỉ số fd1 là tỷ lệ tín dụng tư nhân trên GDP; fd2 bằng fd1 cộng với tỷ lệ vốn hóa thị trường chứng khoán trên GDP; fd3 bằng fd2 cộng với tỷ lệ vốn hóa thị trường trái phiếu trên GDP; và fd4 hay stockc chỉ số vốn hóa thị trường chứng khoán. Levine (1998) chỉ ra rằng thông qua tác động gián tiếp của hệ thống luật pháp, các quốc gia có hệ thống luật pháp nhấn mạnh quyền lợi của người cho vay sẽ có hệ thống ngân hàng phát triển hơn các quốc gia khác, từ đó dẫn đến tỷ lệ tín dụng tư nhân trên GDP cao hơn so với các quốc gia có hệ thống luật pháp kém phát triển hơn.

Trong mối quan hệ tương quan giữa phát triển tài chính theo chiều sâu và tăng trưởng kinh tế, ông sử dụng biến BANK để đo lường tỷ lệ tín dụng của ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác cho khu vực tư nhân trên GDP.4 Các thước đo phát triển kinh tế, nguồn lực phát triển kinh tế Để kiểm định mối quan hệ thực nghiệm của phát triển trung gian tài chính theo chiều sâu và tăng trưởng kinh tế, Levine (1997) đã đo lường các chỉ số tăng trưởng kinh tế như sau:  Tỷ lệ tăng trưởng trung bình GDP bình quân đầu người.  Tỷ lệ tăng trưởng trung bình vốn cổ phần bình quân đầu người.te TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9  Tăng trưởng tổng năng suất, là phần dư trong mô hình Solow được tính bằng tăng trưởng GDP bình quân đầu người trừ 0.3 lần tỷ lệ tăng trưởng trung bình vốn cổ phần bình quân đầu người. Bên cạnh tăng trưởng GDP bình quân đầu người (GYP), King và Levine (1993) phân tích tăng trưởng kinh tế thành tăng trưởng vốn vật chất và các yếu tố khác bằng phương trình: Y = kα x Trong đó: Y là tăng trưởng GDP bình quân đầu người, k là tăng trưởng vốn vật chất bình quân đầu người, x là biến chỉ các nguồn lực khác. Lấy logarit từ mô hình trên ta được: GYP = α.GK + EFF Trong đó: GYP là tăng trưởng GDP bình quân đầu người trong dài hạn, GK là tỷ lệ tăng trưởng của vốn vật chất bình quân đầu người, EFF được xem như phần dư – biến hiệu quả, là tỷ lệ tăng trưởng của các yếu tố còn lại bao gồm có tốc độ tăng trưởng công nghệ, tích lũy vốn vật chất, sự gia tăng giờ làm việc của mỗi công nhân, sự gia tăng các yếu tố đầu vào.