LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ XuyÕn Líp N«ng NghiÖp 39 Lêi nãi ®Çu TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu Hîp t¸c x· n«ng nghiÖp (HTX NN) lµ lo¹i h×nh tæ chøc kinh tÕ ®· tån t¹i trªn mét thÕ kû vµ ph¸t triÓn ë hÇu hÕt c¸c níc trªn thÕ giíi. T¹i nhiÒu níc, phong trµo HTX ph¸t triÓn rÊt m¹nh, cã nh÷ng ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµo sù t¨ng trëng kinh tÕ vµ gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo viÖc t¹o ra sù æn ®Þnh, c«ng b»ng x· héi ë níc ta, HTX NN ®· cã qu¸ tr×nh ph¸t triÓn h¬n 40 n¨m, ®îc §¶ng vµ Nhµ níc quan t©m, ch¨m lo, hç trî vÒ nhiÒu mÆt. Tuy nhiªn, trong tõng giai ®o¹n lÞch sö víi nh÷ng c¬ chÕ tæ chøc qu¶n lý kh¸c nhau th× vai trß chøc n¨ng vµ néi dung ho¹t ®éng cña HTX NN còng cã nhiÒu thay ®æi. Cïng víi qu¸ tr×nh ®æi míi nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ s¶n xuÊt hµng ho¸ theo c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý ®iÒu tiÕt cña nhµ níc; kinh tÕ hé dÇn ®îc nh×n nhËn lµ mét ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ vµ cµng ngµy cµng ®îc kh¼ng ®Þnh vai trß cña m×nh.
Sù thõa nhËn kinh tÕ hé n«ng d©n lµ mét ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ, mét mÆt lµm béc lé râ sù bÊt hîp lý cña m« h×nh HTX NN kiÓu cò, mÆt kh¸c lµm xuÊt hiÖn nh÷ng nhu cÇu bøc thiÕt vÒ hîp t¸c míi gi÷a c¸c hé n«ng d©n víi nhau, còng nh gi÷a hé n«ng d©n víi c¸c thµnh phÇn, tæ chøc kinh tÕ kh¸c. §æi míi vµ ph¸t triÓn ®a d¹ng HTX NN lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan phï hîp víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö vµ cña nÒn kinh tÕ s¶n xuÊt hµng ho¸. §©y lµ mét vÊn ®Ò cã tÝnh chÊt thêi sù vµ cã vai trß quan träng trong viÖc t¹o ra mét ®éng lùc s¶n xuÊt míi, thóc ®Èy ph¸t triÓn s¶n xuÊt hµng ho¸ trong n«ng nghiÖp, n«ng th«n. §ång thêi thóc ®Èy nhanh sù c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ (CNH, H§H) n«ng nghiÖp, n«ng th«n níc ta.
§ã còng chÝnh lµ lý do ®Ó t«i chän ®Ò tµi: “§æi míi vµ ph¸t triÓn HTX NN ë tØnh Th¸i B×nh” ®Ó lµm ®Ò tµi tèt nghiÖp, nh»m ph©n tÝch thùc tr¹ng ®æi míi vµ ph¸t triÓn HTX NN ë tØnh Th¸i B×nh tõ ®ã ®Ò ra ph¬ng híng, gi¶i ph¸p vµ mét sè kiÕn nghÞ ®Ó tiÕp tôc hoµn thiÖn. §èi tîng vµ ph¹m vi cña nghiªn cøu 1 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ XuyÕn Líp N«ng NghiÖp 39 §èi tîng nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn HTX NN tõ tríc n¨m 1980 ®Õn nay. Ph¹m vi nghiªn cøu: C¸c HTX NN trªn ®Þa bµn tØnh Th¸i B×nh. Môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi Trªn c¬ së tËp trung nghiªn cøu c¸c lo¹i h×nh kinh tÕ hîp t¸c x· vµ c¸c m« h×nh HTX NN ë tØnh Th¸i B×nh ®Ó ph©n tÝch thùc tr¹ng vµ qu¸ tr×nh ®æi míi, ph¸t triÓn HTX NN nh»m kh¼ng ®Þnh nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®îc, chØ ra nh÷ng tån t¹i vµ nguyªn nh©n chñ yÕu ®Ó tiÕp tôc nghiªn cøu vµ gi¶i quyÕt; ®ång thêi ®Ò xuÊt c¸c ph¬ng híng ®æi míi, c¸c gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ ®Ó ph¸t triÓn HTX NN phï hîp víi ®Æc ®iÓm ®iÒu kiÖn cña Th¸i B×nh, phï hîp víi xu híng vËn ®éng cña nÒn n«ng nghiÖp níc ta.
Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ò tµi sö dông c¸c ph¬ng ph¸p nghiªn cøu sau: Ph¬ng ph¸p duy vËt lÞch sö Ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng Ph¬ng ph¸p thèng kª Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch - tæng hîp Néi dung nghiªn cøu Ngoµi lêi më ®Çu, kÕt luËn, ®Ò tµi gåm cã 3 ch¬ng: Ch¬ng I: C¬ së khoa häc vÒ kinh tÕ hîp t¸c vµ HTX trong n«ng nghiÖp. Ch¬ng II: Thùc tr¹ng ®æi míi vµ ph¸t triÓn HTX NN ë tØnh Th¸i B×nh trong thêi gian qua. Ch¬ng III: Ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p chñ yÕu ®Ó tiÕp tôc ®æi míi vµ ph¸t triÓn HTX NN ë tØnh Th¸i B×nh. Do cßn nhiÒu h¹n chÕ vÒ tr×nh ®é vµ n¨ng lùc, thêi gian thùc tËp cã h¹n nªn viÖc cã nh÷ng thiÕu sãt trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu ®Ò tµi lµ ®iÒu kh«ng thÓ tr¸nh khái.
RÊt mong sù gãp ý, phª b×nh cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c c¸n bé trong c¸c phßng ban cña Së NN & PTNT tØnh Th¸i B×nh. T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n! 2 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ XuyÕn Líp N«ng NghiÖp 39 Ch¬ng I C¬ së khoa häc vÒ kinh tÕ hîp t¸c vµ HTX trong n«ng nghiÖp I. lý luËn vÒ kinh tÕ hîp t¸c vµ hîp t¸c x· trong n«ng nghiÖp 1. C¸c kh¸i niÖm C¸c h×nh thøc hîp t¸c t¬ng trî trong s¶n xuÊt vµ ®êi sèng cña con ngêi cã lÞch sö l©u dµi - tõ khi con ngêi míi xuÊt hiÖn trªn tr¸i ®Êt vµ tån t¹i cho ®Õn ngµy nay.
ë mçi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt cã nh÷ng h×nh thøc hîp t¸c t¬ng øng: Thêi nguyªn thuû, ®Ó tån t¹i vµ chèng chäi víi sù kh¾c nghiÖt cña thiªn nhiªn, thó d÷. con ngêi ph¶i hîp t¸c víi nhau, sèng thµnh bÇy ®µn vµ quan hÖ hîp t¸c nµy tån t¹i díi nh÷ng h×nh thøc ®¬n gi¶n nhÊt. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt vµ nhu cÇu ngµy cang ®a d¹ng cña con ngêi lµm n¶y sinh nh÷ng yªu cÇu cao cña sù hîp t¸c. C¸c h×nh thøc hîp t¸c còng ngµy mét ®a d¹ng h¬n: tæ ®æi c«ng, héi nghÒ nghiÖp, hîp t¸c x·.
Hîp t¸c x· lµ ph¬ng thøc tÊt yÕu trong lao ®éng s¶n xuÊt vµ ho¹t ®éng kinh tÕ cña con ngêi. Sù ph¸t triÓn cña hîp t¸c g¾n liÒn vµ bÞ quy ®Þnh bëi sù tiÕn triÓn cña qu¸ tr×nh x· héi ho¸ cña ho¹t ®éng kinh tÕ cña con ngêi. Ngîc l¹i, sù ph¸t triÓn c¸c h×nh thøc vµ tÝnh chÊt thÝch hîp cña hîp t¸c l¹i cã mét tÇm quan träng lín ®èi víi sù ph¸t triÓn cña kinh tÕ, ®Æc biÖt lµ trong viÖc chuyÓn tõ mét nÒn kinh tÕ chËm ph¸t triÓn sang nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn, bëi v× hîp t¸c chÝnh lµ c¸i t¹o ra søc s¶n xuÊt x· héi cña lao ®éng.1 Kinh tÕ hîp t¸c Kinh tÕ hîp t¸c lµ viÖc chung søc chung vèn ®Ó cïng tiÕn hµnh mét c«ng viÖc, mét lÜnh vùc ho¹t ®éng s¶n xuÊt, dÞch vô nµo ®ã theo kÕ ho¹ch nh»m mét môc ®Ých chung vµ mang l¹i lîi Ých vËt chÊt cô thÓ cho c¸c thµnh viªn tham gia hîp t¸c. Kinh tÕ hîp t¸c lµ h×nh thøc liªn kÕt tù nguyÖn cña nh÷ng lao ®éng c¸ thÓ, kÕt hîp søc m¹nh tËp thÓ víi søc m¹nh cña tõng thµnh viªn ®Ó gi¶i quyÕt cã hiÖu qu¶ nh÷ng vÊn ®Ò s¶n xuÊt kinh doanh vµ ®êi sèng.
Søc m¹nh cña kinh tÕ hîp t¸c chÝnh lµ sù liªn kÕt, hç trî, gióp ®ì nhau trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, kinh doanh, t¹o ra c¬ së vËt chÊt 3 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ XuyÕn Líp N«ng NghiÖp 39 kü thuËt chung ngµy cµng t¨ng gióp cho s¶n xuÊt vµ ®êi sèng ph¸t triÓn, æn ®Þnh vµ bÒn v÷ng.2 Hîp t¸c x· Theo tæ chøc liªn minh HTX quèc tÕ th×: Hîp t¸c x· lµ mét tæ chøc tù trÞ cña nh÷ng ngêi tù nguyÖn liªn hiÖp l¹i ®Ó ®¸p øng c¸c nhu cÇu vµ nguyÖn väng chung cña hä vÒ kinh tÕ, x· héi vµ v¨n ho¸ th«ng qua mét xÝ nghiÖp cïng së h÷u vµ qu¶n lý d©n chñ. Theo luËt HTX (03/4/1996) cña níc ta th× HTX ®îc ®Þnh nghÜa nh sau: “HTX lµ mét tæ chøc kinh tÕ tù chñ do nh÷ng ngêi lao ®éng cã nhu cÇu, lîi Ých chung, tù nguyÖn cïng gãp vèn, gãp søc lËp ra theo qui ®Þnh cña ph¸p luËt ®Ó ph¸t huy søc m¹nh cña tËp thÓ vµ cña tõng x· viªn nh»m gióp nhau thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ h¬n c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt, kinh doanh dÞch vô vµ c¶i thiÖn ®êi sèng, gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt níc”.3 Hîp t¸c x· n«ng nghiÖp Theo ®iÒu lÖ mÉu HTX NN, ban hµnh kÌm theo NghÞ ®Þnh sè 43/CP ngµy 29 th¸ng 4 n¨m 1997 cña ChÝnh phñ th× HTX NN ®îc ®Þnh nghÜa nh sau: “HTX NN lµ tæ chøc kinh tÕ tù chñ, do n«ng d©n vµ nh÷ng ng- êi lao ®éng cã nhu cÇu, lîi Ých chung, tù nguyÖn cïng gãp vèn, gãp søc lËp ra theo qui ®Þnh cña ph¸p luËt ®Ó ph¸t huy søc m¹nh cña tËp thÓ vµ cña tõng x· viªn nh»m gióp nhau thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c ho¹t ®éng dÞch vô hç trî cho kinh tÕ hé gia ®×nh cña c¸c x· viªn vµ kinh doanh trong lÜnh vùc s¶n xuÊt, chÕ biÕn, tiªu thô s¶n phÈm n«ng nghiÖp, l©m nghiÖp, nu«i trång thuû s¶n vµ kinh doanh c¸c ngµnh nghÒ kh¸c ë n«ng th«n phôc vô cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp”. Vai trß cña kinh tÕ hîp t¸c vµ HTX NN 2.1 Vai trß cña kinh tÕ hîp t¸c trong nÒn kinh tÕ quèc d©n Thùc tiÔn ph¸t triÓn kinh tÕ ë c¸c níc trªn thÕ giíi còng nh ë n- íc ta cho thÊy: Kinh tÕ hîp t¸c cã mét vÞ trÝ quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n cña mäi quèc gia, ë mäi thêi kú cho dï quèc gia ®ã lµ níc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn hay ®ang ph¸t triÓn. 4 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ XuyÕn Líp N«ng NghiÖp 39 ë níc ta, tæ chøc vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hîp t¸c nh»m gióp nh÷ng ngêi s¶n xuÊt nhá cã søc c¹nh tranh chèng l¹i sù chÌn Ðp cña c¸c doanh nghiÖp lín trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, cïng víi kinh tÕ nhµ níc (lµ chñ ®¹o) dÇn trë thµnh nÒn t¶ng trong nÒn KTQD vµ ®ã còng lµ nÒn t¶ng chÝnh trÞ-x· héi cña ®Êt níc ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu d©n giµu, níc m¹nh, x· héi d©n chñ, c«ng b»ng vµ v¨n minh.
Bªn c¹nh ®ã, viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ hîp t¸c cßn nh»m môc tiªu x· héi: t¹o ra søc m¹nh liªn kÕt trong s¶n xuÊt, kinh doanh gi÷a nh÷ng ngêi lao ®éng nghÌo, gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo. C¸c tæ chøc kinh tÕ hîp t¸c, nhÊt lµ trong n«ng th«n kh«ng chØ g¾n bã vÒ kinh tÕ mµ cßn ®îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së “t×nh lµng nghÜa xãm”. C¸c tæ chøc nµy mÆc dï tån t¹i trong c¬ chÕ thÞ tr- êng kh¾c nghiÖt nhng kh«ng th«n tÝnh lÉn nhau mµ gióp ®ì nhau cïng ph¸t triÓn: Ngêi cã ®iÒu kiÖn gióp ®ì ngêi gÆp khã kh¨n, quan t©m ®Õn nhau vµ cho vay u ®·i víi c¸c hé nghÌo. §iÒu quan träng lµ c¸c h×nh thøc hîp t¸c kh«ng dùa vµo sù trî cÊp cña nhµ níc, kh«ng trë thµnh g¸nh nÆng g©y khã kh¨n cho viÖc s¶n xuÊt kinh doanh cña tËp thÓ.
Nã t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh vµ ®êi sèng cña c¸c thµnh viªn tham gia hîp t¸c.2 Vai trß cña HTX NN HTX NN ë níc ta ®· cã mét qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kh¸ dµi vµ tr¶i qua nhiÒu bíc th¨ng trÇm g¾n liÒn víi nhiÒu biÕn ®éng lÞch sö cña ®Êt níc.