Đổi Mới Quy Trình Xét Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Theo Định Hướng Nhu Cầu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đổi mới quy trình xét chọn đề tài khoa học tại Bạc Liêu, nâng cao khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu.

• Tác giả: Trần Thanh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Học
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Đổi Mới Quy Trình Xét Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đổi Mới Quy Trình Xét Chọn Đề Tài Nghiên Cứu

Nghiên cứu khoa học (NCKH) đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế - xã hội. Việc đổi mới quy trình xét chọn đề tài NCKH là cấp thiết để nâng cao hiệu quả ứng dụng vào thực tiễn. Tỉnh Bạc Liêu, dù đã có nhiều nỗ lực đầu tư cho KH&CN, vẫn còn gặp nhiều thách thức trong việc đảm bảo kết quả NCKH được ứng dụng rộng rãi. Hiện trạng quy trình xét chọn đề tài nghiên cứu khoa học còn nhiều bất cập, chưa thực sự đáp ứng nhu cầu thực tiễn và định hướng thị trường.

1.1. Tầm Quan Trọng của NCKH và Đổi Mới Quy Trình Xét Chọn

NCKH là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh. Đổi mới quy trình xét duyệt đề tài NCKH giúp đảm bảo nguồn lực được đầu tư vào những lĩnh vực trọng điểm, có tiềm năng ứng dụng cao. Theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII, Khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế, xã hội.

1.2. Thực Trạng NCKH và Ứng Dụng tại Tỉnh Bạc Liêu

Hoạt động KH&CN tại Bạc Liêu chưa phát huy hết hiệu quả. Nhiều đề tài sau khi hoàn thành không ứng dụng được vào thực tiễn, gây lãng phí nguồn lực. Cần có giải pháp cải tiến quy trình xét chọn đề tài nghiên cứu để khắc phục tình trạng này.

II. Thách Thức Trong Xét Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Hiện Tại

Quy trình xét chọn đề tài NCKH hiện tại còn tồn tại nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng kết quả nghiên cứu ít được ứng dụng. Các vấn đề bao gồm: thiếu định hướng nhu cầu thực tiễn, thiếu thông tin thị trường, sản phẩm nghiên cứu chưa hoàn thiện và thiếu cơ sở pháp lý hỗ trợ. Hậu quả là lãng phí nguồn lực đầu tư, nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học chưa đạt kỳ vọng và chậm trễ trong việc giải quyết các vấn đề cấp bách của địa phương. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh đôi khi không đáp ứng được yêu cầu thực tế.

2.1. Thiếu Định Hướng Nhu Cầu và Thông Tin Thị Trường

Đề xuất nhiệm vụ KH&CN chưa xuất phát từ đời sống thực tiễn, thiếu thông tin về thị trường. Điều này dẫn đến việc nghiên cứu không đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội. Ý tưởng đề xuất nhiệm vụ thiếu thông tin về thị trường, dẫn đến sản phẩm nghiên cứu không có tính ứng dụng cao.

2.2. Sản Phẩm Nghiên Cứu Chưa Hoàn Thiện và Thiếu Cơ Sở Pháp Lý

Sản phẩm nghiên cứu chưa hoàn chỉnh, thiếu tính dự báo. Chưa có đủ cơ sở pháp lý cho việc áp dụng kết quả nghiên cứu. Thiếu chính sách hỗ trợ đầu ra đối với sản phẩm đề tài/dự án, làm giảm động lực ứng dụng kết quả NCKH.

III. Phương Pháp Đổi Mới Quy Trình Xét Duyệt Đề Tài Khoa Học

Để khắc phục các hạn chế, cần có phương pháp đổi mới quy trình xét duyệt đề tài khoa học một cách toàn diện. Các giải pháp tập trung vào việc xây dựng nhiệm vụ KH&CN định hướng nhu cầu, đổi mới cơ chế đề xuất và xét chọn theo hình thức đặt hàng, thay đổi hình thức tổ chức Hội đồng KH&CN và khuyến khích doanh nghiệp tham gia hoạt động KH&CN. Từ đó, sẽ nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học.

3.1. Xây Dựng Nhiệm Vụ KH CN Định Hướng Nhu Cầu

Cần đổi mới cơ chế đề xuất, xét chọn đề tài/dự án theo hình thức đặt hàng. Đánh giá triển vọng quy trình đề xuất, xét chọn đề tài/dự án theo cơ chế đổi mới để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

3.2. Đổi Mới Hình Thức Tổ Chức Hội Đồng KH CN

Đổi mới cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia hoạt động KH&CN, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng kết quả nghiên cứu. Nâng cao hiệu quả các hoạt động dịch vụ KH&CN nhằm thúc đẩy phát triển và gắn kết hoạt động R&D trong doanh nghiệp.

IV. Hướng Dẫn Chi Tiết Xây Dựng Tiêu Chí Đánh Giá Đề Tài Nghiên Cứu

Việc xây dựng tiêu chí đánh giá đề tài nghiên cứu khoa học rõ ràng và minh bạch là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng và tính ứng dụng của các đề tài. Tiêu chí nên bao gồm: tính cấp thiết, tính mới, tính khả thi, khả năng ứng dụng và hiệu quả kinh tế - xã hội. Cần có hướng dẫn xét chọn đề tài nghiên cứu khoa học cụ thể, dễ hiểu để các nhà khoa học và hội đồng xét duyệt có thể tuân thủ.

4.1. Các Tiêu Chí Đánh Giá Chính

Tính cấp thiết: Đề tài giải quyết vấn đề bức xúc của địa phương? Tính mới: Đề tài có đóng góp mới vào kiến thức khoa học? Tính khả thi: Đề tài có thể thực hiện được với nguồn lực hiện có? Khả năng ứng dụng: Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng vào thực tiễn? Hiệu quả kinh tế - xã hội: Đề tài mang lại lợi ích gì cho cộng đồng?

4.2. Quy Trình Đánh Giá Minh Bạch và Khách Quan

Cần xây dựng quy trình đánh giá minh bạch, khách quan, có sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành. Kết quả đánh giá phải được công khai để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm.

V. Kinh Nghiệm Quản Lý Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Thành Công

Để quản lý đề tài nghiên cứu khoa học hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Kinh nghiệm cho thấy, việc đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định và tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ là những yếu tố quan trọng để đạt được thành công. Ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn cần được ưu tiên.

5.1. Tạo Môi Trường Thuận Lợi cho Nghiên Cứu và Ứng Dụng

Cần tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, khuyến khích sáng tạo và đổi mới. Hỗ trợ các nhà khoa học trong việc đăng ký sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

5.2. Đảm Bảo Nguồn Lực Tài Chính và Phối Hợp Giữa Các Bên

Cần đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định cho các đề tài nghiên cứu. Tăng cường phối hợp giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp để đảm bảo kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tiễn.

VI. Đánh Giá Hiệu Quả và Tương Lai Đổi Mới Quy Trình Xét Chọn

Việc đánh giá hiệu quả đổi mới quy trình xét chọn đề tài NCKH là cần thiết để đảm bảo các giải pháp được thực hiện hiệu quả và mang lại kết quả tích cực. Trong tương lai, cần tiếp tục cải tiến quy trình xét chọn đề tài nghiên cứu, hướng đến việc xây dựng một hệ thống KH&CN hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển của khoa học và công nghệ Bạc Liêu và đất nước. Chú trọng đánh giá hiệu quả đổi mới quy trình xét chọn định kỳ.

6.1. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả

Sử dụng các chỉ số định lượng và định tính để đánh giá hiệu quả của quy trình xét chọn mới. Theo dõi số lượng và chất lượng các đề tài được ứng dụng vào thực tiễn. Khảo sát sự hài lòng của các nhà khoa học và doanh nghiệp về quy trình xét chọn.

6.2. Định Hướng Phát Triển Hệ Thống KH CN Bạc Liêu

Xây dựng hệ thống KH&CN hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực KH&CN. Nâng cao năng lực nghiên cứu và đổi mới của các nhà khoa học và doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề công nghệ đúng mức độ cần thiết. Các ưu tiên khác thường được đặt lên trên công nghệ. - Công nghệ được chuyển giao vào các ngành khác nhau chỉ dừng ở mức tỉnh tại. Các cơ sở nhận công nghệ thường thiếu các cơ chế tổ chức (các cơ quan nghiên cứu và triển khai thích hợp) để sử dụng các thành phần động của công nghệ nước ngoài để khai thác tối đa lợi ích từ các tác dụng khác của chúng.

Khi không có một kế hoạch phát triển dựa trên công nghệ hay một chính sách thận trọng về tự lực công nghệ, việc ra các quyết định công nghệ thường chịu sự ảnh hưởng của hệ thống giá cả và sự ưa thích cá nhân của các cơ quan và cá nhân khác nhau, thường phải đấu tranh với sự áp đặt của các cơ quan bên ngoài trong các dự án do nước ngoài hỗ trợ. Các vấn đề này nảy sinh dường như do thực tế là các nhà làm chính sách và kế hoạch thường không thống nhất được với nhau về cách xác định 23 (LUAN.lieu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] các nhu cầu công nghệ. Một trong những lý do không đạt được sự thống nhất đó là do các quan điểm của các nhà lập kế hoạch truyền thống và các nhà chuyên môn khác thường rất khác nhau, đặc biệt là khi liên quan đến công nghệ. Trên thực tế ở nước ta đang có nhu cầu lớn về phát triển công nghệ phục vụ phát triển KT - XH và ngày càng trở thành yếu tố quan trọng, quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phát triển công nghệ liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp và là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Những hạn chế đã nêu ảnh hưởng tới việc phát huy vai trò, tác dụng của công nghệ đối với phát triển KT - XH ở nước ta. Những tác động tích cực của công nghệ thường được nhắc đến trên thế giới và Việt Nam như “mang lại sự phát triển đột biến, có giá trị chiến lược đối với Quốc gia” vẫn chưa được thể hiện rõ ràng và đầy đủ trong thực tiễn phát triển KT - XH hiện nay của nước ta. Lý thuyết về thị trƣờng 1.

Khái niệm thị trường Hiện nay trong các tài liệu nghiên cứu, khái niệm thị trường có nhiều cách diễn giải khác nhau tùy theo cách tiếp cận, quan điểm và mục đích khác nhau. Nhưng về cơ bản được chia thành ba nhóm sau: - Nhóm thứ nhất, đó là cách diễn đạt thị trường như là phương tiện phân bố các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Cách hiểu về thị trường này thường được sử dụng trong các nghiên cứu về môi trường và phát triển bền vững. Ở đó sự quan tâm là vấn đề phân bố hiệu quả và bình đẳng các nguồn tài nguyên nhằm đạt mục tiêu phát triển bền vững.

- Nhóm thứ hai, thị trường được hiểu là nơi mà những người mua và người bán tiến hành giao dịch. Đây cũng chính là cách hiểu về thị trường tương đối phổ biến ở trong nước và trên thế giới. “Nơi” ở đây không nhất thiết phải là địa điểm có tọa độ địa lý. Mạng Internet và các sàn giao dịch trực tuyến, giúp cho người mua và người bán thực hiện các giao dịch mà không nhất thiết phải gặp mặt nhau cũng là thị trường.

Các diễn giải về thị trường này thường được sử dụng trong các nghiên cứu và phân tích về phát triển hệ 24 (LUAN.lieu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thống, mạng lưới dịch vụ và thương mại của từng quốc gia, vùng lãnh thổ cụ thể. - Nhóm thứ ba, một cách hiểu khác về thị trường của các nhà kinh tế nhấn mạnh vào thể chế. Các nhà kinh tế tân cổ điển coi thị trường là một thể chế phân bố nguồn lực, quy định sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ thông qua hệ thống giá cạnh tranh. Theo cách tiếp cận kinh tế học chi phí giao dịch (transaction cost economics), thị trường được xem như là một thể chế kinh tế (economic institution) để thực hiện các giao dịch kinh tế.

Như vậy, mặc dù có nhiều cách diễn giải khác nhau về thị trường, song những cách diễn giải đó không mâu thuẫn nhau, chúng phản ánh sự đa dạng của khái niệm thị trường tương ứng với mỗi nghiên cứu cụ thể. Với cách nhìn tổng thể, (ngoài yếu tố hàng hoá - là điều kiện cần phải có) xét về mặt tổ chức, thị trường hàng hóa gồm bốn yếu tố cơ bản: (1) Tập hợp người bán (cung); (2) Tập hợp người mua (cầu); (3) Dịch vụ cho quá trình mua bán; (4) Tập hợp các quy định, thỏa thuận (để điều tiết hoạt động mua, bán) hay chính là những thể chế. Quy luật vận hành của thị trường Thị trường được vận hành trên cơ sở hai quy luật cơ bản: quy luật giá trị và quy luật cung cầu. Theo quy luật giá trị, sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết.

Sự vận động của quy luật giá trị thông qua sự vận động giá cả hàng hóa. Vì giá trị là cơ sở của giá cả, nên trước hết giá cả phụ thuộc vào giá trị; hàng hóa nào nhiều giá trị thì giá cả của nó sẽ cao và ngược lại. Thị trường vận hành có sự tham gia của hai lực lượng cơ bản đó là những người mua và những người bán. Quyền lợi của những người mua - bán trên thị trường được phản ánh thông qua tương tác giữa cung - cầu; trên cơ sở đó, giá cân bằng (hay giá thị trường) được xác lập.

Ở đây, “cầu” được xác định là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua sẵn sàng mua (willing to purchase) ở một mức giá cụ thể; còn cung là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người bán có thể sẵn sàng bán (willing to sell) ở một mức giá cụ thể.lieu TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Những dạng khiếm khuyết của thị trường Thị trường được phân thành nhiều thị trường có cấu trúc khác nhau. Trong đó, thị trường cạnh tranh hoàn hảo (perfect competition market) là thị trường có ba yêu cầu cơ bản sau: (1) Có số lượng người mua và người bán đủ lớn để không một cá thể tham gia vào thị trường nào có thể tác động được đến giá thị trường; (2) Hàng hóa và dịch vụ bán ra phải đạt tiêu chuẩn hóa mà trong đó người mua không cảm nhận được sự khác biệt của cùng một loại sản phẩm của những người bán khác nhau và người mua có thông tin đầy đủ về giá cả của những hàng hóa và dịch vụ trên thị trường; và (3) Những người cung cấp hàng hóa và dịch vụ có thể dễ dàng tham gia vào hoặc rút khỏi thị trường. Thị trường vi phạm một trong ba yêu cầu này là thị trường không hoàn hảo (hay thị trường cạnh tranh không hoàn hảo).

Thị trường cạnh tranh hoàn hảo giúp cho việc phân bố tài nguyên hiệu quả nhất mà xã hội mong muốn. Trong thực tiễn, đại đa số các thị trường vi phạm một hoặc nhiều yêu cầu của thị trường cạnh tranh hoàn hảo. Theo mức độ vi phạm các yêu cầu của thị trường cạnh tranh hoàn hảo, thị trường trở nên khiếm khuyết ở những mức độ khác nhau. Trong các tài liệu về kinh tế và phát triển, những khiếm khuyết của thị trường này thường được gọi là những thất bại thị trường (market failures) - là những trường hợp mà thị trường không thể phân bố hàng hóa và dịch vụ hiệu quả ở mức xã hội mong muốn.

Thất bại thị trường có những trường hợp chủ yếu sau: (1) Độc quyền thị trường, là trường hợp khi thị trường chỉ do một (monopoly) hoặc một số ít (oligopoly) các nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ chi phối thị trường; (2) Tác động ngoại lai (trong một số tài liệu còn gọi là ngoại ứng) xảy ra khi hành động của một đối tượng có ảnh hưởng đến phúc lợi của đối tượng khác mà ảnh hưởng này không được bồi thường hoặc khen thưởng. Tác động ngoại lai là những tác động không được phản ánh trong các giao dịch hay là trong giá cả thị trường; (3) Hàng hóa công cộng là hàng hóa hoặc dịch vụ mà việc một cá nhân sử dụng không ngăn cản những cá nhân khác cùng đồng thời sử dụng 26 (LUAN.lieu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hàng hóa đó; và (4) Bất bình đẳng thông tin khi thông tin mang tính hàng hóa công cộng, có nghĩa là việc sử dụng thông tin không mang tính cạnh tranh hoặc là tình trạng một bên tham gia giao dịch trên thị trường có đầy đủ thông tin hơn bên kia. Đặc thù của thị trường công nghệ Công nghệ là một loại hàng hóa đặc biệt được giao dịch trên thị trường, có những điểm khác biệt cơ bản so với các hàng hóa tiêu dùng phổ dụng khác. Thứ nhất, đó là sự khác biệt giữa cung cầu của hàng hóa phổ dụng và hàng hóa công nghệ trên thị trường.

Hàng hóa phổ dụng có số lượng người mua, người bán lớn đáp ứng tiêu chí đầu tiên của thị trường cạnh tranh hoàn hảo và đó thường là những thị trường tiếp cận gần với thị trường cạnh tranh hoàn hảo. Vì vậy, việc xác định giá cả của hàng hóa phổ dụng không khó khăn. Trong khi đó công nhệ là hàng hóa có số lượng người mua, bán hạn chế, một công nghệ mới chưa hẳn đã tìm được người muốn mua. Thứ hai, hàng hóa công nghệ bao hàm các tài sản vô hình rất khó định giá trong khi thị trường cho loại hàng hóa này chưa phát triển; nó rất dễ xâm phạm vào quyền sở hữu trí tuệ, có tính loại trừ không cao.

Như vậy, theo tính chất của hàng hóa công cộng, hàng hóa công nghệ có khả năng mang tính chất của hàng hóa công cộng, không khuyến khích được khu vực tư nhân đầu tư vào sản xuất. Thứ ba, hàng hóa phổ dụng được quảng cáo thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng. Có thể dễ dàng tìm ra người bán, địa điểm bán, cách thức mua bán nhưng hàng hóa công nghệ ít khi được quảng cáo nên khó khăn trong việc tìm kiếm, đặt mua sản phẩm. Thứ tư, việc mua bán hàng hóa phổ dụng rất dễ dàng trong khi để chuyển giao một công nghệ rất phức tạp, hợp đồng chuyển giao công nghệ phải chặt chẽ vì nó nhiều rủi ro khó dự đoán được.lieu TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Chính sách “khoa học và công nghệ đẩy” và “thị trƣờng kéo”2 1.