Đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố quy nhơn tỉnh bình định

Chính trị là một lĩnh vực phức tạp trong xã hội, liên quan đến các hoạt động và mối quan hệ giữa các giai cấp và… 91 trang · Trường Đại Học Quy Nhơn · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Tăng Văn Thạnh
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Chính Trị Học
• Đề tài: Đổi Mới Phương Thức Hoạt Động Của Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Tại Quy Nhơn
• Loại tài liệu: Luận Văn Cao Học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
• 0.7. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ
• 1.1. Hệ thống chính trị và hệ thống chính trị Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm hệ thống chính trị
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Những yếu tố tác động đến hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm lịch sử - văn hóa
• 2.1.3. Điều kiện kinh tế
• 2.2. Đặc điểm hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• 2.3. Kết quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• 2.3.1. Hoạt động của Đảng bộ cơ sở
• 2.3.2. Hoạt động của hệ thống chính quyền cơ sở
• 2.3.3. Hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân
• 2.3.4. Sự phối hợp hoạt động giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở
• 2.4. Đánh giá về hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• 2.4.1. Những kết quả đạt đƣợc
• 2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1. Phƣơng hƣớng đổi mới phƣơng thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• 3.1.1. Trong công tác xây dựng Đảng
• 3.1.2. Trong công tác xây dựng chính quyền
• 3.1.3. Đối với công tác dân vận, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể
• 3.2. Giải pháp về đổi mới phƣơng thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• 3.2.1. Trong công tác xây dựng Đảng
• 3.2.2. Đối với công tác chính quyền ở cơ sở
• 3.2.3. Đối với hoạt động của MTTQ và các đoàn thể ở cơ sở
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đổi Mới Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Quy Nhơn

Chính trị là một lĩnh vực phức tạp trong xã hội, liên quan đến các hoạt động và mối quan hệ giữa các giai cấp và nhà nước. Thực chất, chính trị giải quyết mối quan hệ giữa các chủ thể xã hội với các tổ chức và thành viên, xoay quanh quyền lực. Hoạt động này diễn ra bên trong nhà nước, với công việc của nhà nước là trung tâm. Trong xã hội có giai cấp, giai cấp thống trị tìm kiếm công cụ để duy trì địa vị của mình. Chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, là đấu tranh giai cấp để giành, giữ, thực thi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước, nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế của giai cấp cầm quyền. Bên cạnh giai cấp và nhà nước, xã hội còn có các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, và xã hội – nghề nghiệp khác. Quyền lực của giai cấp cầm quyền được thực hiện bằng một hệ thống thiết chế và tổ chức chính trị nhất định, tồn tại và vận hành trong khuôn khổ của hệ thống chính trị.

1.1. Khái Niệm Hệ Thống Chính Trị và Các Quan Điểm Tiếp Cận

Hiện nay, có ba quan niệm chính về hệ thống chính trị, dựa vào phạm vi tiếp cận của một hệ thống. Quan niệm thứ nhất cho rằng hệ thống chính trị là cơ quan quyền lực nhà nước, bao gồm cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, với các chức năng, cơ chế vận hành và các mối quan hệ của chúng. Quan niệm này dựa trên cơ sở là mọi quyết định chính trị, chính sách của một quốc gia đều do nhà nước quyết định, ban hành. Quan niệm thứ hai nhìn nhận hệ thống chính trị ở một phạm vi rộng hơn, bao gồm nhà nước và các tổ chức chính trị hợp pháp (đảng, các tổ chức chính trị - xã hội). Quan niệm thứ ba, hệ thống chính trị bao gồm tất cả các yếu tố có liên quan đến chính trị, như văn hóa chính trị, tư tưởng chính trị, các nhóm lợi ích, và dư luận xã hội.

1.2. Vai Trò Của Hệ Thống Chính Trị Trong Xã Hội Hiện Đại

Hệ thống chính trị đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự xã hội, giải quyết các xung đột, và phân bổ nguồn lực. Nó cũng là công cụ để giai cấp cầm quyền thực hiện quyền lực của mình. Trong xã hội hiện đại, hệ thống chính trị còn phải đối mặt với nhiều thách thức mới, như toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu, và sự phát triển của công nghệ. Để đáp ứng những thách thức này, hệ thống chính trị cần phải đổi mới và hoàn thiện.

II. Thách Thức Đổi Mới Phương Thức Hoạt Động Tại Quy Nhơn

Qua hơn 35 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế, xã hội, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội, hiện đang tiếp tục thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, toàn bộ hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở cần phải đổi mới nội dung, phương thức hoạt động và chỉnh đốn tổ chức, nâng cao hiệu lực lãnh đạo, quản lý. Các cơ sở xã, phường, thị trấn là nơi tuyệt đại bộ phận nhân dân cư trú, sinh sống, hệ thống chính trị ở cơ sở có vai trò hết sức quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi khả năng, nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần người dân.

2.1. Hạn Chế Trong Công Tác Lãnh Đạo và Quản Lý Hiện Nay

Hệ thống chính trị cơ sở hiện nay ở Bình Định nói chung và thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định nói riêng vẫn còn những hạn chế nhất định, bất cập trong công tác lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện và vận động quần chúng. Tình trạng tham nhũng, quan liêu, mất đoàn kết nội bộ, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, không giữ đúng kỷ cương, pháp luật vẫn còn xảy ra ở một số đơn vị. Chức năng, nhiệm vụ của các bộ phận trong hệ thống chính trị chưa được xác định rõ ràng, rành mạch; nội dung và phương thức hoạt động còn chậm đổi mới, còn có nhiều biểu hiện của cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp.

2.2. Bất Cập Về Đội Ngũ Cán Bộ Cơ Sở và Chính Sách Hỗ Trợ

Đội ngũ cán bộ cơ sở ít qua đào tạo, ít được bồi dưỡng; chính sách đối với cán bộ cơ sở còn bất cập. Những yếu kém đó có phần trách nhiệm của bản thân hệ thống chính trị ở cơ sở, có phần trách nhiệm thuộc về toàn bộ hệ thống chính trị. Trong đó nguyên nhân quan trọng là các cấp, các ngành cấp trên chưa nhận thức đúng vai trò, vị trí của cơ sở; quan liêu, không sát cơ sở, sát nhân dân; không kịp thời bàn định các chủ trương, chính sách để củng cố, tăng cường các tổ chức và đội ngũ cán bộ cơ sở.

III. Giải Pháp Đổi Mới Công Tác Xây Dựng Đảng Tại Quy Nhơn

Trong những năm qua, xây dựng và củng cố hệ thống chính trị ở nước ta không ngừng được đổi mới về phương thức hoạt động; chỉ đạo, hướng dẫn từng chi bộ, đảng bộ cơ sở thực hiện nghiêm túc việc đánh giá chất lượng tổ chức cơ sở đảng và đảng viên một cách chính xác, thực chất; đảm bảo đúng quy định; tăng cường phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là đối với cán bộ lãnh đạo ở cơ sở trong việc giải quyết công việc được giao; đôn đốc các chi bộ, đảng bộ trực thuộc rà soát công tác bảo vệ chính trị nội bộ, tăng cường công tác cán bộ, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Đánh Giá Tổ Chức Cơ Sở Đảng

Việc đánh giá chất lượng tổ chức cơ sở đảng và đảng viên cần được thực hiện một cách chính xác, thực chất, đảm bảo đúng quy định. Cần có các tiêu chí đánh giá cụ thể, rõ ràng, phù hợp với đặc điểm của từng địa phương, đơn vị. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo tính khách quan, trung thực của việc đánh giá.

3.2. Tăng Cường Vai Trò Của Cán Bộ Đảng Viên Cơ Sở

Cần tăng cường phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là đối với cán bộ lãnh đạo ở cơ sở trong việc giải quyết công việc được giao. Cần tạo điều kiện để cán bộ, đảng viên được học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ, đảng viên tích cực tham gia vào các hoạt động của địa phương, đơn vị.

3.3. Rà Soát và Tăng Cường Công Tác Bảo Vệ Chính Trị Nội Bộ

Các chi bộ, đảng bộ trực thuộc cần rà soát công tác bảo vệ chính trị nội bộ, tăng cường công tác cán bộ, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng. Cần có các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm Điều lệ Đảng. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

IV. Đổi Mới Công Tác Xây Dựng Chính Quyền Tại Cơ Sở Quy Nhơn

Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) và Nghị quyết 17 - NQ/TU của Tỉnh ủy Bình Định về “Đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn”, hệ thống chính trị cơ sở tỉnh Bình Định nói chung và thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định nói riêng đã bước đầu đạt được những kết quả quan trọng. Tổ chức cơ sở đảng, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể ổn định, có bước phát triển, hệ thống chính trị hoạt động gắn bó và vận hành khá đồng bộ. Chất lượng đội ngũ cán bộ có sự chuyển biến về mọi mặt, nhiều cán bộ trưởng thành từ cơ sở và trong cơ chế mới.

4.1. Củng Cố Tổ Chức Cơ Sở Đảng và Chính Quyền

Cần tiếp tục củng cố tổ chức cơ sở đảng, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể. Đảm bảo hệ thống chính trị hoạt động gắn bó và vận hành đồng bộ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị để thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội của địa phương.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Đội Ngũ Cán Bộ

Cần tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Tạo điều kiện để cán bộ được học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Đồng thời, cần có cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đánh giá cán bộ một cách công khai, minh bạch, khách quan.

V. Phát Huy Dân Chủ và Tăng Cường Giám Sát Tại Quy Nhơn

Thực hiện dân chủ, kỷ cương và pháp chế xã hội chủ nghĩa trên các lĩnh vực của đời sống xã hội có nhiều tiến bộ; quyền làm chủ của nhân dân được phát huy, vai trò giám sát của nhân dân thông qua Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đối với các hoạt động của Nhà nước được đề cao, góp phần củng cố, xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh.

5.1. Đảm Bảo Thực Hiện Dân Chủ Cơ Sở

Cần đảm bảo thực hiện dân chủ cơ sở trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào việc xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, cần có cơ chế để nhân dân giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức.

5.2. Tăng Cường Vai Trò Giám Sát Của Nhân Dân

Cần tăng cường vai trò giám sát của nhân dân thông qua Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đối với các hoạt động của Nhà nước. Cần có cơ chế để nhân dân phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức.

VI. Định Hướng Phát Triển Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Quy Nhơn

Xuất phát từ tình hình trên, với mong muốn được góp phần vào công tác xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định trong thời gian tới, tôi chọn đề tài “Đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định” làm luận văn cao học chuyên ngành chính trị học.

6.1. Nghiên Cứu và Đề Xuất Giải Pháp

Cần tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các giải pháp để đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Các giải pháp cần phải phù hợp với đặc điểm của từng địa phương, đơn vị và đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

6.2. Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Vững Mạnh

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Hệ thống chính trị cơ sở phải thực sự là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là nơi thực hiện quyền làm chủ của nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Quy Nhơn là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của tỉnh Bình Định với 21 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 16 phường nội thành và 5 xã ngoại thành. Toàn thành phố có 11.228 đảng viên sinh hoạt tại tổ chức cơ sở đảng cấp xã, chiếm 87,9% tổng số hơn 12.700 đảng viên toàn địa bàn. Hệ thống chính trị cơ sở tại đây giữ vai trò là cầu nối trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước với các tầng lớp nhân dân, đồng thời là cấp trực tiếp tổ chức triển khai mọi chủ trương, đường lối, chính sách vào đời sống thực tiễn.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế giai đoạn 2015 - 2022, phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở tại thành phố Quy Nhơn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Các vấn đề nổi cộm bao gồm sự chậm đổi mới trong lề lối làm việc, hiện tượng hành chính hóa, sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa chính quyền với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, cùng áp lực quản lý đô thị tăng cao. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng hoạt động từ năm 2015 đến năm 2022, từ đó xác lập phương hướng và hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm đổi mới căn bản phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học để Đảng bộ và chính quyền thành phố nâng cao năng lực lãnh đạo, gia tăng hơn 25% hiệu quả quản lý hành chính công và hướng đến mục tiêu đạt trên 90% mức độ hài lòng của người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, cùng hệ thống quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về đổi mới hệ thống chính trị. Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm trung tâm:

• Hệ thống chính trị cơ sở: Chỉnh thể các thiết chế gồm Đảng bộ cơ sở, chính quyền cấp xã (HĐND và UBND), Mặt trận Tổ quốc và 5 đoàn thể chính trị - xã hội gắn kết chặt chẽ trên địa bàn phường, xã.
• Phương thức hoạt động: Tổng hợp các nguyên tắc, quy chế, biện pháp, hình thức và lề lối làm việc mà các tổ chức trong hệ thống chính trị áp dụng để thực thi chức năng, nhiệm vụ.
• Đổi mới phương thức hoạt động: Quá trình chuyển biến từ lề lối hành chính, thụ động sang mô hình quản trị công hiện đại, dân chủ, phục vụ và linh hoạt.
• Quy chế dân chủ ở cơ sở: Cơ chế pháp lý bảo đảm phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng.

Nghiên cứu quán triệt các văn kiện trọng tâm như Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX, Nghị quyết số 18-NQ/TW khóa XII về tinh gọn bộ máy và Nghị quyết số 28-NQ/TW khóa XIII về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2015 - 2022 của Thành ủy Quy Nhơn, Thường trực HĐND, UBND thành phố và tài liệu lưu trữ của 21 xã, phường.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát được thực hiện theo nguyên tắc điều tra toàn bộ (census sampling) trên toàn bộ 21 đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Quy Nhơn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các chủ thể trong hệ thống chính trị cơ sở: 464 đại biểu HĐND nhiệm kỳ 2021 - 2026 và 413 cán bộ, công chức cấp xã đang công tác tính đến tháng 12/2022.

Tác giả kết hợp linh hoạt các phương pháp phân tích: phân tích logic gắn với lịch sử, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và tổng hợp khái quát hóa. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hỗn hợp này nhằm đảm bảo tính khách quan của các chỉ số định lượng về cơ cấu nhân sự, đồng thời bóc tách sâu sắc bản chất định tính của các mối quan hệ phối hợp giữa Đảng ủy, chính quyền và các đoàn thể trong môi trường đô thị biển đặc thù.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ bức tranh thực trạng hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở tại thành phố Quy Nhơn với 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, tổ chức cơ sở đảng giữ vững vai trò hạt nhân lãnh đạo với 69 tổ chức cơ sở đảng trực thuộc Thành ủy, trong đó khối xã, phường quản lý 283 chi bộ trực thuộc và 11.228 đảng viên (chiếm 87,9% tổng số đảng viên toàn thành phố). Đội ngũ cấp ủy viên có 515 đồng chí, trong đó Ban Thường vụ Đảng ủy xã, phường gồm 198 đồng chí. Thành phố đã triển khai thí điểm thành công mô hình Bí thư Đảng ủy đồng thời là Chủ tịch UBND tại xã Phước Mỹ và phường Lê Lợi.

Thứ hai, tổ chức bộ máy HĐND và UBND cấp xã được chuẩn hóa mạnh mẽ. Tổng số 464 đại biểu HĐND nhiệm kỳ 2021 - 2026 có cơ cấu đa dạng: 163 nữ (35,13%), 163 cán bộ trẻ (35,13%), 303 người có trình độ đại học (65,3%) và 17 người có trình độ sau đại học (3,66%). Đối với UBND, toàn thành phố có 413 cán bộ, công chức cấp xã; trong đó 357 người có trình độ đại học (86,44%), 20 người đạt trình độ trên đại học (4,84%), và 317 người đạt trình độ lý luận chính trị trung cấp (76,76%).

Thứ ba, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân phát huy hiệu quả vai trò tập hợp khối đại đoàn kết. Tổng số ủy viên Ủy ban MTTQ tại 21 xã, phường là 651 người, trong đó nữ chiếm 40,68% (266 người), người ngoài Đảng chiếm 30,26% (197 người), đại diện tôn giáo chiếm 9,52% (62 người). Toàn bộ 21/21 xã, phường đều duy trì Ban Thường trực gồm 3 thành viên hoạt động nền nếp. Đoàn Thanh niên có 272 ủy viên ban chấp hành, với tỷ lệ trình độ đại học, cao đẳng đạt 81,98%.

Thứ tư, vẫn còn tồn tại những hạn chế đáng kể: cơ chế phối hợp liên ngành đôi lúc còn hình thức; khoảng 15% - 20% các phản ánh, kiến nghị của người dân trong lĩnh vực đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng chưa được xử lý dứt điểm ngay tại cơ sở; năng lực ứng dụng công nghệ thông tin tại các xã bán đảo, hải đảo như Nhơn Châu, Nhơn Hải còn chậm hơn so với 16 phường nội thành.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong chuẩn hóa cán bộ và tinh gọn bộ máy tại Quy Nhơn so với giai đoạn trước năm 2015. Nguyên nhân đạt được kết quả này là nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bình Định qua Nghị quyết 17-NQ/TU và các hướng dẫn chuyên đề của Thành ủy Quy Nhơn.

Tuy nhiên, nguyên nhân của những hạn chế bắt nguồn từ việc phân định thẩm quyền giữa cấp ủy và người đứng đầu chính quyền chưa thật sự rành mạch, dẫn đến tâm lý bao biện làm thay hoặc đùn đẩy trách nhiệm. So sánh với các nghiên cứu tại các đô thị loại I khác ở khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, Quy Nhơn có tốc độ chuẩn hóa học vị chuyên môn của công chức cấp xã cao vượt bậc (trên 91% đạt đại học và sau đại học), nhưng chỉ số liên thông dữ liệu trong giải quyết thủ tục một cửa cần được đẩy mạnh hơn. Dữ liệu thực trạng này có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cơ cấu trình độ cán bộ - công chức và bảng ma trận đánh giá hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính giữa 16 phường nội đô và 5 xã ngoại thành.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi:

• Đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy cơ sở: Chuyển đổi mạnh mẽ phương thức ban hành nghị quyết theo hướng ngắn gọn, trọng tâm, cắt giảm tối thiểu 30% các cuộc họp hành chính không cần thiết. Triển khai phần mềm quản lý công việc và sổ tay đảng viên điện tử tại 100% trong số 283 chi bộ trực thuộc đến hết năm 2025. Chủ thể thực hiện: Ban Thường vụ Thành ủy Quy Nhơn và 21 Đảng ủy xã, phường.
• Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành của UBND cấp xã: Hoàn thiện quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ hành chính tại bộ phận một cửa liên thông, phấn đấu duy trì tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt trên 98% và giảm thời gian chờ đợi của công dân xuống 20%. Định kỳ tổ chức đối thoại trực tiếp giữa Chủ tịch UBND xã, phường với nhân dân vào sáng thứ Năm hàng tuần. Lộ trình triển khai: 2024 - 2026. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Quy Nhơn và UBND 21 phường, xã.
• Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể: Triển khai sâu rộng Quyết định 217-QĐ/TW và 218-QĐ/TW của Bộ Chính trị về giám sát và phản biện xã hội, nâng cao chỉ số giám sát đầu tư cộng đồng thêm 40% trong giai đoạn 2024 - 2027. Đảm bảo tỷ lệ hòa giải thành công tại cơ sở đạt trên 85% thông qua kiện toàn mạng lưới từ 3 đến 11 tổ hòa giải mỗi địa phương. Chủ thể thực hiện: Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội thành phố.
• Chuẩn hóa và xây dựng chế độ đãi ngộ cho đội ngũ cán bộ cơ sở: Tổ chức đào tạo bắt buộc về kỹ năng số, quản trị đô thị và kỹ năng dân vận cho 100% cán bộ, công chức cấp xã hàng năm. Xây dựng chính sách phụ cấp thu hút đặc thù dành riêng cho cán bộ công tác tại các xã đảo, bãi ngang như xã Nhơn Châu, Nhơn Hải. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2024 - 2030. Chủ thể thực hiện: Ban Tổ chức Thành ủy phối hợp với Phòng Nội vụ thành phố Quy Nhơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền cấp xã, phường: Tham khảo mô hình phân công công tác, phương pháp xây dựng quy chế làm việc khoa học và tối ưu hóa quy trình giải quyết công việc theo cơ chế một cửa hiện đại tại 21 đơn vị hành chính.
• Cơ quan tham mưu công tác Đảng và Nội vụ các cấp: Ứng dụng nguồn luận cứ thực tiễn để xây dựng các đề án quy hoạch, sắp xếp tổ chức bộ máy, luân chuyển và đào tạo chức danh cán bộ nguồn cho các địa phương đô thị biển.
• Đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội: Khai thác phương thức đổi mới mô hình tập hợp đoàn viên, hội viên, kỹ năng tổ chức giám sát, phản biện xã hội và phương pháp phát huy quyền làm chủ trực tiếp của nhân dân ở khu dân cư.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính trị học, Quản lý công, Xây dựng Đảng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao với nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện, hệ thống khái niệm chuẩn mực và phương pháp luận rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết vấn đề cốt lõi nào trong hoạt động của hệ thống chính trị tại thành phố Quy Nhơn?

Nghiên cứu tập trung giải quyết tình trạng chồng chéo chức năng, thiếu đồng bộ giữa cấp ủy Đảng, HĐND, UBND và MTTQ tại 21 xã, phường. Luận văn cung cấp giải pháp đổi mới lề lối làm việc, chuẩn hóa cơ chế phối hợp nhằm gia tăng hơn 25% hiệu quả quản trị công và củng cố niềm tin của nhân dân.

Đặc điểm địa lý - xã hội của thành phố Quy Nhơn tác động ra sao đến việc đổi mới phương thức hoạt động?

Quy Nhơn gồm 16 phường nội thành phát triển thương mại - du lịch và 5 xã ngoại thành, hải đảo như Nhơn Châu, Nhơn Lý. Sự phân hóa này đòi hỏi phương thức quản lý linh hoạt: vừa đẩy mạnh quản trị đô thị thông minh ở nội đô, vừa tăng cường tính tự quản và chính sách hỗ trợ cán bộ vùng biển đảo.

Trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại Quy Nhơn hiện nay đạt mức nào?

Dữ liệu khảo sát ghi nhận 86,44% cán bộ, công chức UBND cấp xã sở hữu bằng đại học và 4,84% đạt trình độ trên đại học. Đối với 464 đại biểu HĐND, tỷ lệ có trình độ đại học trở lên đạt 68,96%. Đây là nền tảng thuận lợi để Quy Nhơn chuyển đổi số toàn diện phương thức quản trị công.

Nghiên cứu mang lại bài học kinh nghiệm gì cho các đô thị ven biển khác?

Luận văn đúc kết bài học thực tiễn về thí điểm mô hình Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch UBND xã, phường tại xã Phước Mỹ và phường Lê Lợi, cùng kinh nghiệm lấy ý kiến cộng đồng dân cư trước khi triển khai các dự án chỉnh trang đô thị, giúp giảm thiểu khiếu kiện đất đai.

Phương thức giám sát của nhân dân và Mặt trận Tổ quốc được luận văn đề xuất đổi mới như thế nào?

Tác giả đề xuất thực thi nghiêm túc Quyết định 217-QĐ/TW và 218-QĐ/TW, củng cố từ 3 đến 11 tổ hòa giải cơ sở tại mỗi xã, phường, đồng thời duy trì định kỳ lịch tiếp dân, đối thoại của người đứng đầu chính quyền vào thứ Năm hàng tuần để lắng nghe và xử lý kịp thời mọi kiến nghị.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá thực trạng hoạt động của 21 đơn vị hành chính cấp xã tại thành phố Quy Nhơn giai đoạn 2015 - 2022 thông qua khảo sát 464 đại biểu HĐND và 413 cán bộ, công chức.
• Làm rõ nguyên nhân của các tồn tại, nhất là sự chậm đổi mới lề lối làm việc và sự thiếu đồng bộ trong cơ chế phối hợp liên ngành.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu cụ thể, chủ thể thực thi rõ ràng và lộ trình thực hiện chi tiết giai đoạn 2024 - 2030.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo khoa học và thực tiễn phong phú cho công tác lãnh đạo, quản lý và nghiên cứu chuyên ngành Chính trị học.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi cấp ủy và chính quyền các cấp nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp vào quy chế làm việc từ năm 2024, tiến hành sơ kết vào năm 2026 và nhân rộng mô hình chuẩn hóa toàn tỉnh vào năm 2030. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên quan tâm hãy tiếp tục khai thác các phát hiện từ công trình này để phục vụ công tác thực tiễn và nghiên cứu chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng. Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về đổi mới phƣơng thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở. Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp về đổi mới phƣơng thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định.

8 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ 1. Hệ thống chính trị và hệ thống chính trị Việt Nam 1. Khái niệm hệ thống chính trị Chính trị là lĩnh vực rộng lớn và vô cùng phức tạp của xã hội có giai cấp, bao gồm các hoạt động và các mối quan hệ liên quan đến các công việc và giải quyết các vấn đề của giai cấp và nhà nƣớc. Thực chất, chính trị giải quyết mối quan hệ, sự tác động qua lại giữa các chủ thể xã hội với các tổ chức và thành viên trong xã hội xoay quanh mối quan hệ quyền lực giữa chủ thể và các thành viên bên trong đó.

Hoạt động này diễn ra bên trong nhà nƣớc. Công việc của nhà nƣớc là trung tâm của các vấn đề chính trị. Trong xã hội có giai cấp và nhà nƣớc, giai cấp thống trị luôn tìm kiếm những công cụ, phƣơng tiện để xác lập và duy trì địa vị thống trị giai cấp của mình. Do đó, quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, là đấu tranh giai cấp nhằm giành, giữ, thực thi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nƣớc, mà mục đích cuối cùng là nhằm bảo vệ lợi ích, chủ yếu là lợi ích kinh tế của giai cấp cầm quyền.

Cố nhiên, chính trị không chỉ bao gồm công việc của các giai cấp và nhà nƣớc mà nó còn giải quyết những vấn đề thuộc về ý thức hệ, vấn đề đạo đức xã hội, vấn đề giải quyết các mối quan hệ giữa các tầng lớp xã hội khác với giai cấp, tầng lớp cầm quyền. Vì vậy, bên cạnh giai cấp và nhà nƣớc, kết cấu của xã hội còn tồn tại các tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội – nghề nghiệp khác. Trong xã hội có giai cấp, quyền lực của giai cấp cầm quyền đƣợc thực hiện bằng một hệ thống thiết chế và tổ chức chính trị nhất định. Tất cả tồn tại và vận hành trong khuôn khổ của HTCT.

Cho tới nay đã có ba quan niệm chính về HTCT dựa vào phạm vi tiếp cận của một hệ thống. Quan niệm thứ nhất cho rằng, HTCT là cơ quan quyền lực nhà nƣớc bao gồm cơ quan lập pháp, hành pháp, tƣ pháp với các chức năng, cơ chế vận hành và các 9 mối quan hệ của chúng. Quan niệm này dựa trên cơ sở là mọi quyết định chính trị, chính sách của một quốc gia đều do nhà nƣớc quyết định, ban hành. Chỉ cần tập trung làm rõ quá trình này trong chính bộ máy nhà nƣớc là có thể lý giải đƣợc những vấn đề quan trọng của đời sống chính trị.

Quan niệm thứ hai nhìn nhận HTCT ở một phạm vi rộng hơn, HTCT bao gồm nhà nƣớc và các tổ chức chính trị hợp pháp (đảng, các tổ chức chính trị - xã hội, …). Cách tiếp cận này giúp ngƣời ta lý giải đƣợc nhiều vấn đề xoay quanh việc thực hiện quyền lực và ra quyết định của nhà nƣớc.Đằng sau các quyết định chính trị của nhà nƣớc là cả một quá trình đấu tranh, tƣơng tác, gây sức ép, thỏa hiệp giữa các nhóm, lực lƣợng, giai cấp, khác nhau trong xã hội. Tuy nhiên, cách tiếp cận trên cũng không giải thích đƣợc các vấn đề của đời sống chính trị trong những thời điểm đặc biệt, có nhiều biến động, diễn ra các cuộc cách mạng, khi có sự tham gia của nhiều lực lƣợng, đảng phái, các nhóm bất hợp pháp trong xã hội. Quan niệm thứ ba cho rằng, HTCT bao gồm nhà nƣớc, các tổ chức chính trị hợp pháp và cả các lực lƣợng chính trị bất hợp pháp.Cách tiếp cận này tuy không phổ biến nhƣng nó có thể khắc phục đƣợc sự hạn hẹp của hai cách tiếp cận trên trong những trƣờng hợp nhất định.

Nói chung, tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu để lựa chọn cách tiếp cận cho phù hợp. Xuất phát từ những quan niệm trên, chúng ta có thể định nghĩa: HTCT là tổ hợp có tính chỉnh thể các thế chế chính trị (các cơ quan quyền lực nhà nước, các đảng chính trị, các tổ chức và các phong trào xã hội). được xây dựng trên các quyền và các chuẩn mực xã hội, phân bố theo một kết cấu chức năng nhất định, vận hành theo những nguyên tắc, cơ chế và quan hệ cụ thể, nhằm thực thi quyền lực chính trị. HTCT là khái niệm dùng để chỉ một chỉnh thể bao gồm các tổ chức nhƣ: đảng chính trị (hợp pháp), nhà nƣớc, các tổ chức chính trị - xã hội (nhóm lợi ích chính trị hợp pháp) với những quan hệ tác động qua lại giữa các nhân tố đó nhằm tham gia vào các quá trình hoạch định và thực thi các quyết sách chính trị nhằm đảm bảo quyền thống trị của giai cấp, lực lƣợng cầm quyền, đồng thời đáp ứng nhu cầu ổn định và phát triển xã hội.

HTCT là một chỉnh thể bao gồm các thể chế (nhà nƣớc, đảng chính trị, các tổ 10 chức chính trị - xã hội…) đƣợc phân bổ theo một kết cấu chức năng với các cơ chế vận hành và mối quan hệ giữa chúng nhằm thực thi quyền lực chính trị của giai cấp, lực lƣợng cầm quyền. HTCT xuất hiện và vận hành cùng với sự thống trị của giai cấp, nhà nƣớc nhằm thực hiện đƣờng lối chính trị của giai cấp cầm quyền. Do đó, HTCT mang bản chất giai cấp. Khái niệm, đặc điểm của hệ thống chính trị Việt Nam 1.

Khái niệm hệ thống chính trị Việt Nam HTCT Việt Nam hiện nay bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, gồm MTTQ Việt Nam và 5 đoàn thể chính trị - xã hội: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Trong HTCT Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là một bộ phận cấu thành HTCT, vừa là hạt nhân lãnh đạo toàn bộ HTCT. Đảng lãnh đạo Nhà nƣớc, MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội. Nhà nƣớc là trung tâm, trụ cột của HTCT.

MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội là cơ sở chính trị của Đảng và Nhà nƣớc. Ðảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nƣớc và xã hội. Ðảng lãnh đạo bằng cƣơng lĩnh, chiến lƣợc, các định hƣớng về chính sách và chủ trƣơng lớn; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động gƣơng mẫu của đảng viên. Ðảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, giới thiệu những đảng viên ƣu tú có đủ năng lực và phẩm chất vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo của HTCT.

Ðảng lãnh đạo thông qua tổ chức đảng và đảng viên hoạt động trong các tổ chức của HTCT. Đặc điểm của hệ thống chính trị Việt Nam Về cơ bản, HTCT Việt Nam cũng đƣợc tổ chức theo những mô hình phổ biến của HTCT các nƣớc trên thế giới. Mặt khác HTCT Việt Nam cũng có những đặc điểm riêng. Thứ nhất, HTCT Việt Nam do duy nhất một đảng lãnh đạo - Đảng cộng sản.

Trong một giai đoạn lịch sử, ngoài Đảng Cộng sản Việt Nam, còn có Đảng 11 Dân chủ và Đảng Xã hội. Tuy nhiên, hai đảng này đƣợc tổ chức và hoạt động nhƣ những đồng minh chiến lƣợc của Đảng Cộng sản Việt Nam, thừa nhận vai trò lãnh đạo và vị trí cầm quyền duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam. HTCT ở Việt Nam là thể chế nhất nguyên chính trị, không tồn tại các đảng chính trị đối lập. HTCT ở Việt Nam gắn liền với vai trò tổ chức và lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mỗi tổ chức thành viên của HTCT đều do Đảng Cộng sản Việt Nam sáng lập vừa đóng vai trò là hình thức tổ chức quyền lực của nhân dân (Nhà nƣớc), tổ chức tập hợp, đoàn kết quần chúng, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của quần chúng (MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội), vừa là tổ chức mà qua đó Đảng Cộng sản thực hiện sự lãnh đạo chính trị đối với xã hội. Thứ hai, HTCT Việt Nam là HTCT đƣợc xây dựng trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, có tham khảo kinh nghiệm của thế giới. Ở đây, tính nhất nguyên chính trị của HTCT đƣợc thể hiện ở tính nhất nguyên về tƣ tƣởng. Toàn bộ HTCT đều đƣợc tổ chức và hoạt động trên nền tảng tƣ tƣởng là chủ nghĩa Mác - Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh.

Thứ ba, nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc vận hành căn bản của HTCT. Nó thể hiện một cách khái quát ở việc phân công công việc, mối quan hệ qua lại giữa các bộ phận trong HTCT (ở trung ƣơng cũng nhƣ ở các cấp địa phƣơng), sự phân cấp về thẩm quyền (nhiệm vụ, quyền hạn), mối quan hệ giữa trung ƣơng với địa phƣơng, giữa các cấp địa phƣơng với nhau. Trong từng cơ quan thuộc HTCT, những vấn đề nào do tập thể quyết định; những vấn đề nào do ngƣời đứng đầu quyết định; quy định cách thức quyết định những vấn đề đó. Thứ tư, HTCT Việt Nam gắn bó mật thiết với nhân dân, chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân.

Đây là đặc điểm có tính nguyên tắc của HTCT Việt Nam.Trong HTCT Việt Nam, có các tổ chức chính trị (nhƣ Đảng, Nhà nƣớc), các tổ chức vừa có tính chính trị, vừa có tính xã hội (nhƣ MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội khác). Do vậy, HTCT không đứng trên xã hội, tách khỏi xã hội (nhƣ những lực lƣợng chính trị áp bức xã hội trong các xã hội có bóc lột), mà là một bộ phận của xã hội, gắn bó với xã hội. Cầu nối quan trọng giữa HTCT với xã hội chính là MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội.