Vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển ở tỉnh luông pha bang nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào hiện nay

Tìm hiểu vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển ở tỉnh Luông Pha Bang, Lào. Nghiên cứu về chính trị, phát triển địa phương.

• Tác giả: Kham Kieng Chong Houa Thor
• Người hướng dẫn: Đặng Minh Tuấn
• Trường học: Học Viện Chính Trị Quốc Gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Vai Trò Của Hệ Thống Chính Trị Cấp Cơ Sở Trong Xây Dựng Bản Phát Triển Ở Tỉnh Luông Pha Bang Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
• 0.1. Những nghiên cứu về hệ thống chính trị, hệ thống chính trị cấp cơ sở
• 0.2. Những công trình nghiên cứu về vai trò của hệ thống chính trị, hệ thống chính trị cấp cơ sở
• 0.3. Giá trị những công trình đã tổng quan và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
• 1.1. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ, HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ
• 1.1.1. Những công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị
• 1.1.2. Những công trình nghiên cứu ở Lào
• 1.1.3. Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG BẢN PHÁT TRIỂN Ở NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG BẢN PHÁT TRIỂN Ở TỈNH LUÔNG PHA BANG - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG BẢN PHÁT TRIỂN Ở TỈNH LUÔNG PHA BANG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luận Án Hệ Thống Chính Trị Luông Pha Bang 55 ký tự

Luận án tập trung nghiên cứu vai trò then chốt của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong quá trình xây dựng bản phát triển tại tỉnh Luông Pha Bang, Lào. Nghiên cứu này không chỉ làm sáng tỏ các vấn đề lý luận liên quan mà còn đánh giá thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp hữu hiệu. Xây dựng bản phát triển là một chương trình quốc gia quan trọng ở Lào, hướng tới phát triển kinh tế - xã hội toàn diện, cải thiện đời sống người dân và xây dựng một chế độ dân chủ bền vững. Luận án khám phá những đóng góp không thể phủ nhận của hệ thống chính trị cấp cơ sở và đội ngũ cán bộ trong quá trình này. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế, bất cập cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả của xây dựng bản phát triển. Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư và kinh tế thị trường cũng được xem xét để đưa ra những yêu cầu mới trong lãnh đạo và chỉ đạo của hệ thống chính trị.

1.1. Nghiên cứu về hệ thống chính trị ở Lào

Sa Mut Thong Sổm Pa Nít (2018) khẳng định hệ thống chính trị của Lào tương đồng với Việt Nam nhưng có nét khác biệt. Đảng Nhân dân Cách mạng Lào tập trung đổi mới hệ thống chính trị từ Đại hội IX, thực hiện nhất thể hóa các vị trí chủ chốt giữa Đảng và Nhà nước. Mô hình này phù hợp với văn hóa, phong tục Lào và sẽ tiếp tục được đổi mới để phù hợp với từng giai đoạn và địa phương. Ki-Kẹo Khảy-Khăm-Phị-Thun (2019) nhấn mạnh tính cấp thiết của việc xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong chế độ dân chủ nhân dân nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước và phát huy vai trò của Mặt trận Lào.

1.2. Nghiên cứu về hệ thống chính trị ở Việt Nam

Các nghiên cứu về hệ thống chính trị của quốc gia đa đảng như Singapore, Malaysia và Indonesia cũng được xem xét. Đề tài KX.10-10 “Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị ở một số nước trên thế giới” do Tô Huy Rứa (2005) chủ nhiệm đã nghiên cứu sâu các mô hình hệ thống chính trị trên thế giới, đặc biệt là ở châu Á và Đông Nam Á. Nghiên cứu này tập trung vào kinh nghiệm cải cách hệ thống chính trị đã tạo ra “sự thần kỳ kinh tế” và “sự thần kỳ chính trị” ở các quốc gia này.

II. Vai Trò Chính Quyền Địa Phương Cơ Sở Lý Luận 59 ký tự

Luận án dựa trên các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin về hệ thống chính trị, hệ thống chính trị cấp cơ sở và vai trò của cán bộ cấp cơ sở, cũng như tư tưởng của Chủ tịch Caysỏn Phômvihản về vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở và xây dựng bản phát triển. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm tiếp cận hệ thống, phương pháp cấu trúc - chức năng, phương pháp logic-lịch sử, phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp phân tích tài liệu và phương pháp phỏng vấn sâu. Việc điều tra xã hội học được thực hiện ở 5 huyện với mẫu được chọn ngẫu nhiên từ cán bộ, công chức và người dân.

2.1. Nguyên tắc chọn mẫu và cơ cấu mẫu nghiên cứu

Nghiên cứu sinh chọn mẫu theo cách chọn ngẫu nhiên đơn giản 2 nhóm đối tượng theo danh sách có sẵn: cán bộ, công chức cấp huyện (từ Phòng Nội vụ) và các tầng lớp nhân dân (từ Ủy ban hành chính bản). Mỗi đối tượng được chọn 200 người. Cơ cấu mẫu của cán bộ, công chức là: năm sinh trung bình 1985, nam giới 61.5%, nữ giới 38.5%, trình độ học vấn chủ yếu là đại học (80%), và trình độ lý luận chính trị chủ yếu là trung cấp (65%).

2.2. Phương pháp phỏng vấn sâu và đóng góp mới của luận án

Nghiên cứu sinh phỏng vấn sâu 10 cán bộ chủ chốt cấp huyện và 10 người dân từ 5 huyện. Luận án đóng góp mới bằng cách bổ sung phát triển các khái niệm vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở, xây dựng bản phát triển và xây dựng khung lý thuyết về xây dựng bản phát triển và vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở ở Lào, bao gồm: Nắm bắt chủ trương, lập kế hoạch, tuyên truyền, huy động nguồn lực, kiểm tra, và tổng kết kinh nghiệm.

III. Phân Tích Thực Trạng Xây Dựng Bản ở Luông Pha Bang 57 ký tự

Luận án làm rõ thực trạng thực hiện vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển ở tỉnh Luông Pha Bang trong giai đoạn 2014-2023. Nghiên cứu dựa trên phương pháp luận và cách tiếp cận của chính trị học, kết hợp với dữ liệu định tính và định lượng của xã hội học. Những kết quả nghiên cứu liên quan đến vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển là đáng tin cậy. Luận án chỉ ra những vấn đề đặt ra và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan và chủ quan đến vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở.

3.1. Đánh giá thực tế vai trò của hệ thống chính trị

Luận án tập trung vào việc đánh giá thực tế vai trò của hệ thống chính trị trong việc nắm bắt chủ trương, ban hành nghị quyết, lập kế hoạch, phân công, phối hợp và tổ chức thực hiện các hoạt động xây dựng bản phát triển. Đánh giá cũng bao gồm việc tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia, huy động nguồn lực, kiểm tra, giám sát và tổng kết kinh nghiệm trong quá trình này.

3.2. Khảo sát nhận thức về xây dựng bản phát triển

Kết quả khảo sát cho thấy nhận thức về tính cần thiết của việc xây dựng bản phát triển ở tỉnh Luông Pha Bang có sự khác biệt giữa các nhóm và giai cấp trong xã hội. Đánh giá của cán bộ và công chức về mức độ phù hợp của các tiêu chuẩn xây dựng bản phát triển cũng được phân tích để làm rõ hơn về thực trạng và những vấn đề đặt ra.

3.3. Kết quả nghiên cứu đáng tin cậy và phương pháp luận

Những kết quả nghiên cứu mà luận án đưa ra liên quan đến vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển là đáng tin cậy, bởi vì được dựa trên cơ sở phương pháp luận, cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu tổng kết của chính trị học. Không những vậy, còn được sử dụng khá thành công phương pháp nghiên cứu khảo sát dựa trên bằng chứng bởi các dữ liệu định tính và định lượng của xã hội học.

IV. Giải Pháp Phát Huy Hệ Thống Chính Trị Cấp Cơ Sở 60 ký tự

Luận án đề xuất những quan điểm và giải pháp cơ bản, cung cấp cho hệ thống chính trị của tỉnh Luông Pha Bang những luận cứ quan trọng để phát huy tốt hơn vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển. Ý nghĩa lý luận của luận án là góp phần làm rõ hơn mô hình hệ thống chính trị cấp cơ sở, từ cấu trúc, chức năng và vai trò của nó trong đời sống chính trị - xã hội, cũng như làm rõ những luận cứ khoa học cho việc phát huy vai trò này trong quá trình xây dựng bản phát triển ở Lào.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Ý nghĩa lý luận của luận án là góp phần làm rõ hơn mô hình hệ thống chính trị cấp cơ sở, từ cấu trúc, chức năng và vai trò của nó trong đời sống CT - XH. Góp phần làm rõ những luận cứ khoa học cho việc phát huy vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong quá trình xây dựng bản phát triển ở Lào hiện nay.

4.2. Đóng góp thực tiễn cho xây dựng hệ thống chính trị

Cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị cấp cơ sở, phát huy vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển ở tỉnh Luông Pha Bang. Những kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo cho hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, học tập và hoạt động thực tiễn liên quan đến chương trình 3 xây, nhất là việc xây dựng bản phát triển ở Lào.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phát Triển Bền Vững Luông Pha Bang 58 ký tự

Luận án không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn hướng đến ứng dụng thực tiễn. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách phù hợp hơn, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng, và hệ thống chính trị cấp cơ sở đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về những thách thức và cơ hội trong quá trình xây dựng bản phát triển ở Luông Pha Bang.

5.1. Thúc đẩy chính sách phù hợp và tham gia cộng đồng

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách phù hợp hơn với đặc điểm địa phương, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng bản phát triển. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự hài lòng của người dân.

5.2. Đảm bảo phát triển bền vững và cân bằng

Hệ thống chính trị cấp cơ sở đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về thách thức và cơ hội trong xây dựng bản phát triển bền vững ở Luông Pha Bang, bao gồm quản lý tài nguyên và phát triển du lịch cộng đồng.

5.3. Giảng dạy và học tập

Những kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo cho hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, học tập và hoạt động thực tiễn liên quan đến chương trình 3 xây, nhất là việc xây dựng bản phát triển ở Lào.

VI. Tương Lai Hệ Thống Chính Trị Lào Bài Học Luông Pha Bang 60 ký tự

Luận án không chỉ đánh giá quá khứ và hiện tại mà còn hướng đến tương lai. Những bài học kinh nghiệm từ Luông Pha Bang có thể được áp dụng cho các địa phương khác ở Lào, góp phần hoàn thiện hệ thống chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên cả nước. Nghiên cứu này cũng là một đóng góp quan trọng vào ngành chính trị học, cung cấp những luận cứ khoa học cho việc xây dựng một hệ thống chính trị hiệu quả và phù hợp với đặc điểm của Lào.

6.1. Áp dụng bài học kinh nghiệm cho các địa phương khác

Những bài học kinh nghiệm từ Luông Pha Bang có thể được áp dụng cho các địa phương khác ở Lào, góp phần hoàn thiện hệ thống chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên cả nước. Cần nghiên cứu và điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp với điều kiện và đặc thù của từng địa phương.

6.2. Đóng góp vào ngành chính trị học

Nghiên cứu này là một đóng góp quan trọng vào ngành chính trị học, cung cấp những luận cứ khoa học cho việc xây dựng một hệ thống chính trị hiệu quả và phù hợp với đặc điểm của Lào. Luận án sẽ giúp các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách có thêm cơ sở để đưa ra các quyết định đúng đắn.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học (Mã số: 9310201) với đề tài "Vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển ở tỉnh Luông Pha Bang hiện nay" do nghiên cứu sinh Kham Kieng Chong Houa Thor thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đặng Minh Tuấn và TS. Nguyễn Thị Thanh Dung tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (Hà Nội, 2024). Công trình đặt trong bối cảnh Đảng Nhân dân Cách mạng Lào triển khai mạnh mẽ Chương trình "3 xây" theo tinh thần Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 15/02/2012 của Bộ Chính trị Trung ương Đảng: xây dựng tỉnh thành đơn vị chiến lược, xây dựng huyện thành đơn vị vững mạnh toàn diện, và xây dựng bản thành đơn vị phát triển. Cùng với chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, xây dựng bản phát triển được xác định là phương thức căn bản nhằm biến đổi diện mạo nông thôn, nâng cao toàn diện đời sống của nhân dân các bộ tộc Lào và củng cố vững chắc nền tảng của chế độ dân chủ nhân dân từ gốc rễ.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ nét: Mặc dù đã có các công trình tiếp cận hệ thống chính trị nói chung hoặc quản lý kinh tế - xã hội địa phương, song cho đến nay khoa học chính trị tại Lào vẫn còn thiếu vắng một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống và dựa trên bằng chứng (evidence-based) đánh giá toàn diện vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở (cấp bản) trong tiến trình thực hiện các tiêu chí xây dựng bản phát triển tại địa bàn trọng điểm miền núi phía Bắc Lào là tỉnh Luông Pha Bang.

Luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Cơ sở lý luận, mô hình cấu trúc - chức năng và nội dung các nhóm vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào được xác lập như thế nào?
2. Thực trạng 10 năm (2014 - 2023) thực thi vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở tại tỉnh Luông Pha Bang diễn ra ra sao, đạt được những kết quả gì và đối mặt với những rào cản, xung đột thể chế nào?
3. Những quan điểm chỉ đạo và hệ giải pháp mang tính đột phá nào cần được thực thi nhằm tối ưu hóa năng lực lãnh đạo, quản lý và vận động quần chúng của hệ thống chính trị cấp bản trong giai đoạn tới?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên nguyên lý Chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước và hệ thống chính trị, tư tưởng Chủ tịch Caysỏn Phômvihản về xây dựng nông thôn mới và đại đoàn kết các bộ tộc, kết hợp với lý thuyết tiếp cận hệ thống (Systems Theory) và lý thuyết cấu trúc - chức năng (Structural-Functionalism). Nghiên cứu có phạm vi bao quát 10 năm thực tiễn (2014 - 2023) trên địa bàn toàn tỉnh Luông Pha Bang với cỡ mẫu điều tra xã hội học chính trị gồm 400 phiếu khảo sát và 20 cuộc phỏng vấn sâu, mang lại đóng góp quan trọng cả về mặt học thuật lý luận lẫn giá trị thực tiễn đối với công tác hoạch định chính sách công và xây dựng Đảng tại Lào.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài được phân tích qua 3 dòng học thuật chính:

Dòng nghiên cứu về hệ thống chính trị và đổi mới thể chế: Tại Lào, Sa Mut Thong Sổm Pa Nít (2018) đã phân tích vấn đề nhất thể hóa các chức danh chủ chốt giữa Đảng và Nhà nước, khẳng định sự phù hợp của mô hình này với truyền thống văn hóa - hành chính Lào. Ki-Kẹo Khảy-Khăm-Phị-Thun (2019) nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh để phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong chế độ dân chủ nhân dân. Tại Việt Nam, các công trình của Tô Huy Rứa (2005, 2008), Đỗ Hoài Nam (2008), Lưu Văn Sùng (2013), Lê Quốc Lý (2014), Nguyễn Văn Giang (2020), Trần Kim Hoàng (2021) và Phan Xuân Sơn (2022) đã hệ thống hóa lý luận về cấu trúc quyền lực, cơ chế vận hành "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ" và đổi mới hệ thống chính trị trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Dòng nghiên cứu về hệ thống chính trị cấp cơ sở: La Chay Sinh Su Van (2012) và Kham Phouy Chan Tha Va Dy (2019) tập trung vào tổ chức cơ sở đảng và đổi mới hệ thống chính trị nông thôn miền Bắc Lào. Tại Việt Nam, các nghiên cứu kinh điển của Hoàng Chí Bảo (2002, 2004), Nguyễn Văn Sáu và Hồ Văn Thông (2001), Nguyễn Huy Kiệm (2013), Phan Sỹ Thanh (2014), và Võ Khánh Vinh (2015) đã luận giải sâu sắc tính đặc thù của hệ thống chính trị cấp xã, buôn làng miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong phục vụ phát triển bền vững.

Dòng nghiên cứu về vai trò của hệ thống chính trị trong phát triển nông thôn và cộng đồng: Bun Thong Chit Ma Ni (2012) nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng NDCM Lào trong xây dựng nông thôn mới; Kham Bay Malasing (2012) sử dụng tiếp cận xã hội học chỉ ra sự tương tác giữa cán bộ cơ sở và người có uy tín trong phát triển cộng đồng tại Viêng Chăn. Đoàn Minh Huấn (2022), Trần Quỳnh (2018), Phạm Thị Bích Hồng (2014) và Nguyễn Tú Anh (2023) phân tích vai trò quản trị phát triển xã hội, bảo tồn bản sắc văn hóa và xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu ở cấp cơ sở.

Trong y văn tồn tại cuộc tranh luận học thuật sâu sắc về mối quan hệ giữa tính quản lý hành chính tập trung của nhà nước (state-led administrative centralization) và tính tự quản cộng đồng bản làng (indigenous community self-governance). Một trường phái nhấn mạnh vai trò chỉ đạo tuyệt đối từ trên xuống thông qua hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh, trong khi trường phái đối trọng cho rằng sự thành công bền vững của phát triển nông thôn phụ thuộc vào mức độ thích ứng với luật tục, già làng, trưởng bản và sự tham gia thực chất của người dân (bottom-up participatory governance).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu như Joseph A. Melusky (2000) về giải phẫu cấu trúc hệ thống chính trị đa tầng, Louis D. Hayes (2012) về các hệ thống chính trị Đông Á chịu sự chi phối của cấu trúc văn hóa cộng đồng, và Sung Chul Yang (2001) về so sánh thể chế chính trị, luận án xác lập vị trí nghiên cứu riêng biệt (positioning): Trực tiếp giải mã mô hình vận hành của hệ thống chính trị cấp bản tại một quốc gia đang phát triển theo định hướng XHCN, lấp đầy khoảng trống dữ liệu thực nghiệm về mối quan hệ biện chứng giữa năng lực thực thi của hệ thống chính trị cơ sở và kết quả chuẩn hóa các tiêu chí bản phát triển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã kế thừa và mở rộng thuyết Cấu trúc - Chức năng (Structural-Functionalism Theory) của Gabriel Almond và Talcott Parsons, kết hợp với Thuyết Hệ thống chính trị (Political Systems Theory) của David Easton để áp dụng vào đặc thù thể chế chính trị nhất nguyên tại Lào.

Tác giả chuẩn hóa và phát triển định nghĩa mang tính khoa học: Hệ thống chính trị cấp cơ sở ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào là một chỉnh thể các tổ chức chính trị và chính trị - xã hội tại cấp bản (gồm Chi bộ Đảng, Ủy ban hành chính bản, Mặt trận Lào xây dựng đất nước và các tổ chức đoàn thể nhân dân) liên kết chặt chẽ trong một cơ chế vận hành thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, nhằm thực thi quyền lực chính trị, quản lý đời sống xã hội, hiện thực hóa các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời phát huy quyền làm chủ của nhân dân các bộ tộc ở cơ sở.

Khung lý thuyết xác lập mô hình 6 nhóm vai trò chức năng cốt lõi của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển:

• Mệnh đề 1 (P1 - Định hướng chính trị): Năng lực nắm bắt đường lối, nghị quyết của Đảng cấp trên và ban hành nghị quyết lãnh đạo chuyên đề của chi bộ bản sát hợp với điều kiện thực tiễn.
• Mệnh đề 2 (P2 - Tổ chức thực thi): Chức năng lập kế hoạch, phân công trách nhiệm, điều phối liên ngành và tổ chức thực hiện của Ủy ban hành chính bản.
• Mệnh đề 3 (P3 - Động viên quần chúng): Vai trò tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng, vận động nhân dân các bộ tộc tự giác tham gia các phong trào thi đua.
• Mệnh đề 4 (P4 - Khai thác và điều phối nguồn lực): Khả năng huy động tối đa các nguồn lực nội tại (sức lao động, đất đai, tài chính nhân dân) kết hợp lồng ghép nguồn lực đầu tư của nhà nước và các tổ chức xã hội.
• Mệnh đề 5 (P5 - Giám sát và phản biện): Chức năng kiểm tra, thanh tra nhân dân, giám sát xã hội và phản biện chính sách nhằm bảo đảm tính minh bạch, dân chủ.
• Mệnh đề 6 (P6 - Đánh giá và thích ứng): Hoạt động tổng kết thực tiễn, sơ kết rút kinh nghiệm, nhân rộng mô hình điển hình và kiến nghị điều chỉnh chính sách.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của đề tài tích hợp đa chiều 3 cấu phần lý thuyết:

1. Học thuyết Mác - Lênin và Tư tưởng Caysỏn Phômvihản về vai trò tiên phong của đảng cầm quyền và bản chất nhà nước của dân, do dân, vì dân.
2. Lý thuyết Quản trị địa phương đa tầng (Multi-level Governance) làm sáng tỏ mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa cấp tỉnh (chiến lược), cấp huyện (toàn diện) và cấp bản (phát triển) trong chủ trương "3 xây".
3. Lý thuyết Hành động tập thể và Vốn xã hội (Collective Action & Social Capital) giải thích động lực gắn kết cộng đồng nông thôn, tính tự quản và sự đồng thuận xã hội.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: Khung lý thuyết này áp dụng đặc thù cho các đơn vị hành chính cấp bản tại các khu vực nông thôn, miền núi, đa dân tộc có cấu trúc xã hội truyền thống đang trong tiến trình chuyển đổi kinh tế - xã hội dưới sự lãnh đạo của một đảng cầm quyền duy nhất.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường nhận thức luận của Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, cho phép nhận diện các cấu trúc thể chế chính trị ẩn sâu chi phối các hành vi ứng xử thực tế của cán bộ và người dân.

Luận án triển khai thiết kế phương pháp hỗn hợp tuần tự giải thích (Sequential Explanatory Mixed-Methods Design), phối hợp đồng bộ giữa nghiên cứu tài liệu thứ cấp, điều tra xã hội học định lượng diện rộng và nghiên cứu trường hợp định tính qua phỏng vấn sâu (In-depth Interviews - PVS). Thiết kế đa cấp độ (Multi-level Design) được phân định rành mạch giữa cấp quản lý chỉ đạo (cấp huyện) và cấp trực tiếp triển khai (cấp bản).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu định lượng được thực hiện theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên đơn giản tại 5 địa bàn đại diện mang tính điển hình cao của tỉnh Luông Pha Bang: Thành phố Luông Pha Bang (đô thị - dịch vụ du lịch), Huyện Pạc U (ven đô, phát triển nông nghiệp sinh thái), Huyện Xiêng Ngân (bán sơn địa, giao thông huyết mạch), Huyện Mương Nan (nông nghiệp hàng hóa), và Huyện Phôn Xay (vùng cao đặc biệt khó khăn).

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn phương pháp luận:

• Dung lượng mẫu: Tổng cộng N = 400 đối tượng khảo sát bằng bảng hỏi chuẩn hóa, gồm 2 nhóm độc lập: 200 cán bộ, công chức cấp huyện/cơ sở và 200 người dân đại diện các hộ gia đình.
• Phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn 20 đối tượng (10 cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp huyện/bản và 10 người dân, già làng, trưởng bản có uy tín) nhằm đào sâu các cơ chế tâm lý xã hội và rào cản thể chế.
• Kỹ thuật tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa văn bản chính sách/báo cáo thống kê chính thức của Tỉnh ủy - Chính quyền tỉnh Luông Pha Bang, số liệu khảo sát bảng hỏi định lượng, và tường thuật định tính từ phỏng vấn sâu. Thang đo kiểm định tính giá trị nội dung và độ tin cậy được thiết kế theo thang đo Likert 5 mức độ.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu cán bộ, công chức (N = 200):

• Tuổi trung bình: 38 tuổi (sinh năm 1985).
• Giới tính: Nam giới chiếm 61,5%, Nữ giới chiếm 38,5%.
• Tình trạng hôn nhân: Đang có vợ/chồng chiếm 92,5%, Chưa kết hôn chiếm 3,5%, Ly thân/ly hôn chiếm 4,0%.
• Học vấn: Đại học chiếm 80,0%, Trên đại học chiếm 9,5%, Cao đẳng chiếm 5,0%, Trung cấp chiếm 5,5%.
• Trình độ Lý luận chính trị: Trung cấp chiếm 65,0%, Sơ cấp chiếm 19,5%, Chưa qua đào tạo chiếm 10,0%, Cao cấp chiếm 5,5%.
• Khối công tác: Khối Đảng chiếm 32,5%, Khối Chính quyền chiếm 33,0%, Khối Mặt trận và các đoàn thể CT-XH chiếm 34,5%.

Đặc điểm mẫu người dân (N = 200):

• Tuổi trung bình: 43 tuổi (sinh năm 1980).
• Giới tính: Nam giới chiếm 51,0%, Nữ giới chiếm 49,0%.
• Tình trạng hôn nhân: Đang có vợ/chồng chiếm 76,5%, Chưa kết hôn chiếm 21,5%, Ly thân/ly hôn chiếm 2,0%.
• Trình độ học vấn: Tốt nghiệp THPT chiếm 40,0%, Tốt nghiệp THCS chiếm 35,5%, Trung cấp/Cao đẳng chiếm 10,0%, Tiểu học chiếm 8,5%, Đại học/Sau đại học chiếm 6,0%.
• Cơ cấu nghề nghiệp: Học sinh - Sinh viên chiếm 34,0%, Nông dân chiếm 30,5%, Buôn bán/dịch vụ chiếm 15,0%, Công nhân chiếm 15,0%, Doanh nghiệp chiếm 5,5%.

Dữ liệu định lượng được phân tích mô tả và so sánh đối chiếu đa chiều giữa nhận thức của cán bộ và đánh giá của người dân, bảo đảm độ vững chắc của các luận cứ khoa học.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, sự chênh lệch đáng kể trong đánh giá vai trò ban hành nghị quyết và cụ thể hóa chỉ tiêu (P1): Đa số cán bộ cho rằng việc quán triệt chủ trương diễn ra đồng bộ, song thực tế dữ liệu khảo sát cho thấy còn tồn tại độ trễ lớn trong việc chuyển hóa các tiêu chí trừu tượng của Nghị quyết số 03 và Quy định 25/BCT thành chương trình hành động cụ thể tại từng bản. Việc sao chép máy móc chỉ tiêu từ huyện xuống bản dẫn đến tình trạng chỉ tiêu không tương thích với đặc thù tự nhiên - xã hội miền núi.

Thứ hai, điểm nghẽn nghiêm trọng về tính chuyên nghiệp và ổn định của bộ máy hành chính bản (P2): Khảo sát cho thấy cán bộ cấp bản tại Luông Pha Bang phần lớn không thuộc biên chế công chức nhà nước cố định mà hoạt động theo nhiệm kỳ bầu cử và hưởng chế độ phụ cấp hạn chế. Điều này tạo ra tâm lý thiếu an tâm công tác, tỷ lệ biến động nhân sự cao và suy giảm tính liên tục trong tổ chức thực hiện các đề án bản phát triển.

Thứ ba, sự phân hóa về phương thức tuyên truyền, vận động quần chúng (P3): Trong khi các phương tiện truyền thông số và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ ở nhóm cử tri trẻ, công tác tuyên truyền của Mặt trận và các đoàn thể cơ sở vẫn chủ yếu dựa trên các cuộc họp bản truyền thống bằng tiếng phổ thông, tạo ra rào cản ngôn ngữ và nhận thức đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại các huyện vùng cao như Phôn Xay và Mương Nan.

Thứ tư, bất cập trong cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực (P4): Tồn tại sự ỷ lại lớn vào nguồn ngân sách cấp trên và vốn viện trợ phát triển; khả năng khơi thông nội lực, huy động sức dân và nguồn lực xã hội hóa tại chỗ còn rất thấp. Tỷ lệ đóng góp ngày công lao động và tự nguyện hiến đất làm đường giao thông nông thôn chưa đồng đều giữa các nhóm dân cư.

Thứ năm, khâu kiểm tra, giám sát và phản biện xã hội là mắt xích yếu nhất trong chu trình quản trị (P5, P6): Hoạt động giám sát của Mặt trận bản và Ban Thanh tra nhân dân còn mang tính hình thức, nể nang dòng họ, thiếu cơ chế pháp lý ràng buộc rõ ràng trong việc xử lý các sai phạm hoặc điều chỉnh tiêu chí khi bản đã được công nhận đạt chuẩn nhưng sau đó lại suy giảm chất lượng.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính tất yếu của việc tích hợp giữa pháp quyền xã hội chủ nghĩa và chuẩn mực đạo đức, phong tục tập quán tiến bộ của cộng đồng làng bản trong quản trị cơ sở tại Lào.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát xã hội học chính trị chuẩn hóa gồm 6 nhóm tiêu chí đo lường năng lực lãnh đạo và quản trị của hệ thống chính trị cơ sở, có thể chuyển giao áp dụng cho 17 tỉnh thành còn lại của Lào.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Đề xuất lộ trình 5 bước cải cách: (1) Chuẩn hóa quy trình ban hành nghị quyết chi bộ bản theo hướng lấy người dân làm trung tâm; (2) Thực hiện chính sách phụ cấp đặc thù và chuẩn hóa đào tạo lý luận chính trị, quản lý nhà nước cho Trưởng bản và Chi ủy viên; (3) Đổi mới công tác dân vận gắn liền với già làng, trưởng dòng họ và người có uy tín; (4) Xây dựng cơ chế tài chính công khai, minh bạch tại bản; (5) Tăng cường chế tài giám sát độc lập của Mặt trận và nhân dân.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn không gian: Dữ liệu tập trung tại tỉnh Luông Pha Bang, mang tính đại diện cao cho vùng Bắc Lào nhưng chưa bao quát trọn vẹn đặc thù kinh tế - xã hội của vùng đồng bằng Trung Lào và cao nguyên Nam Lào.
• Giới hạn phương pháp: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional data) theo mốc thời gian 2014 - 2023, chưa thể theo dõi dạng chuỗi thời gian dài hạn (Longitudinal panel data) để đo lường sự biến thiên hành vi của từng cá nhân qua nhiều thế hệ lãnh đạo bản.
• Giới hạn ngôn ngữ và văn hóa: Một số thuật ngữ quản trị chính trị học hiện đại khi chuyển ngữ sang ngôn ngữ các bộ tộc thiểu số tại vùng sâu có thể phát sinh độ lệch nhận thức nhất định.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra các hướng đi:

1. Nghiên cứu so sánh xuyên vùng (Cross-regional comparative analysis) giữa các tỉnh Bắc - Trung - Nam Lào về hiệu quả vận hành mô hình "3 xây".
2. Khảo sát tác động của chuyển đổi số, mạng xã hội và thương mại điện tử nông thôn đến sự biến đổi phương thức lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng tại bản.
3. Nghiên cứu chính trị học so sánh giữa mô hình Bản phát triển ở Lào với mô hình Nông thôn mới kiểu mẫu ở Việt Nam và mô hình Hồi hương nông thôn ở Trung Quốc.
4. Đánh giá tác động của các đại dự án hạ tầng giao thông (như tuyến đường sắt Lào - Trung) đến tái cấu trúc quản trị không gian kinh tế - chính trị cấp bản dọc hành lang kinh tế.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình đặt nền móng phương pháp luận thực nghiệm vững chắc cho chuyên ngành Chính trị học tại Lào, là tài liệu tham khảo cốt lõi cho các chương trình đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị và Hành chính Quốc gia Lào, và Đại học Quốc gia Lào.
• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp trực tiếp các luận cứ thực chứng và hệ thống giải pháp cho Ban Tổ chức Trung ương Đảng NDCM Lào, Ban Chỉ đạo "3 xây" Trung ương và Tỉnh ủy Luông Pha Bang trong việc sơ kết, sửa đổi bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị quyết số 03-NQ/TW, Quy định 25/BCT, Nghị định 348/CP và Luật Hành chính địa phương.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy dân chủ cơ sở, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, nâng cao hiệu quả các chương trình an sinh xã hội, góp phần đưa các bản nghèo tại Luông Pha Bang thoát khỏi tình trạng chậm phát triển một cách bền vững.
• Ý nghĩa quốc tế: Đóng góp một điển cứu thực nghiệm sâu sắc vào kho tàng khoa học chính trị quốc tế về mô hình quản trị nhà nước phát triển (Developmental State) và chính trị nông thôn tại các nước đang chuyển đổi ở Đông Nam Á.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật Chính trị học: Thụ hưởng khung phân tích 6 vai trò chức năng và hệ thống dữ liệu khảo sát thực chứng chuẩn hóa.
• Lãnh đạo Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban chính quyền tỉnh Luông Pha Bang: Sử dụng các khuyến nghị chính sách để điều chỉnh tiêu chuẩn đánh giá và phân bổ nguồn lực xây dựng bản phát triển sát thực tế.
• Đội ngũ cán bộ, công chức cấp huyện và cấp bản: Tiếp cận các giải pháp đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng dân vận, lập kế hoạch và phương thức quản trị bản hiện đại.
• Cộng đồng cư dân nông thôn tại các bản: Hưởng lợi trực tiếp từ quy trình dân chủ minh bạch, các dịch vụ công được cải thiện và đời sống kinh tế - văn hóa nâng cao.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Luận án đã mở rộng Thuyết Cấu trúc - Chức năng và Thuyết Hệ thống chính trị sang môi trường thể chế chính trị một đảng duy nhất cầm quyền ở cấp vi mô (cấp bản nông thôn Lào). Bằng việc phân rã và hệ thống hóa 6 nhóm vai trò chức năng gắn liền với chu trình chính sách công, nghiên cứu đã vượt qua cách tiếp cận mô tả hành chính thuần túy để xây dựng một mô hình giải thích có khả năng kiểm chứng thực nghiệm.

2. Điểm đổi mới về phương pháp nghiên cứu khi so sánh với các công trình trước đây? So với nghiên cứu của Bun Thong Chit Ma Ni (2012) chủ yếu dựa trên tổng kết văn kiện lý luận, hay công trình của Kham Bay Malasing (2012) giới hạn ở góc độ xã hội học hành vi tại 2 huyện đồng bằng Viêng Chăn, luận án này tiên phong kết hợp phân tích thể chế chính trị học với phương pháp xã hội học thực chứng quy mô 400 mẫu phân tầng tại 5 địa bàn đa dạng về địa hình - kinh tế tại Luông Pha Bang, đạt độ tin cậy và tính đại diện khoa học cao.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và được chứng minh bằng dữ liệu ra sao? Phát hiện bất ngờ nhất là "nghịch lý về nhận thức và hành động trong huy động sức dân": Mặc dù tỷ lệ người dân nhận thức tính cần thiết của xây dựng bản phát triển đạt trên 90%, nhưng mức độ tham gia thực tế vào khâu lập kế hoạch và đóng góp tài chính chỉ đạt dưới 40% ở các bản vùng cao. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự thiếu minh bạch trong cơ chế giải trình tài chính và sự áp đặt chỉ tiêu từ trên xuống của Ủy ban hành chính bản.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Có. Luận án xây dựng quy trình khảo sát 4 bước chuẩn hóa gồm: Thiết kế bảng hỏi phân tầng 2 nhóm đối tượng; Khung câu hỏi phỏng vấn sâu bán cấu trúc 6 chủ đề; Ma trận đối sánh dữ liệu tam giác hóa; và Bộ tiêu chí 5 mức độ đánh giá năng lực thực thi vai trò của hệ thống chính trị cơ sở.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Chương trình nghiên cứu 10 năm tới định hướng: (1) Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số theo dõi dọc (Panel database) về chất lượng quản trị bản tại 18 tỉnh của Lào; (2) Tích hợp lý thuyết thể chế thích ứng (Adaptive Governance) trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại vùng lưu vực sông Mê Kông; (3) Nghiên cứu giải pháp thể chế cho mô hình "Bản thông minh" (Smart Village) gắn với du lịch sinh thái - văn hóa.

Kết luận

1. Luận án đã làm sáng tỏ một cách toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng bản phát triển tại Lào, bổ sung phát triển các khái niệm nền tảng của khoa học chính trị chuyên ngành.
2. Xây dựng thành công khung phân tích 6 nhóm vai trò chức năng chuẩn hóa, phản ánh đúng tính biện chứng giữa sự lãnh đạo chính trị của Đảng, sự quản lý điều hành của chính quyền bản và quyền làm chủ của nhân dân các bộ tộc.
3. Cung cấp bức tranh thực nghiệm chân thực, khoa học và dựa trên bằng chứng về 10 năm triển khai chủ trương "3 xây" tại tỉnh Luông Pha Bang giai đoạn 2014 - 2023, chỉ rõ cả những thành tựu nổi bật lẫn những điểm nghẽn thể chế cốt tử.
4. Đề xuất hệ thống quan điểm và 5 nhóm giải pháp đột phá, đồng bộ, mang tính khả thi cao nhằm nâng cao năng lực thể chế hóa, chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở và cơ chế phát huy dân chủ trực tiếp tại bản.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới mẻ về quản trị nông thôn, chuyển đổi số cấp cơ sở và chính trị học so sánh trong khu vực Đông Nam Á, khẳng định giá trị bền vững và đóng góp học thuật xuất sắc của một công trình luận án tiến sĩ chính trị học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ, HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ 1. Những công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị * Những công trình nghiên cứu ở Lào Sa Mut Thong Sổm Pa Nít (2018) trong bài viết “Hệ thống chính trị Lào và vấn đề nhất thể hóa các vị trí chủ chốt giữa Đảng và Nhà nước” [64] đã khẳng định mô hình hệ thống chính trị của Lào khá tương đồng với Việt Nam, song cũng có nét khác. Trong những năm qua, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã tập trung đổi mới hệ thống chính trị.

Từ Đại hội IX, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào thực hiện nhất thể hóa các vị trí chủ chốt giữa Đảng và Nhà nước. Thực tiễn đã cho thấy, việc thực hiện mô hình trên là phù hợp với đặc điểm văn hóa, phong tục, truyền thống của nền hành chính Lào. Đảng Nhân dân Cách mạng Lào sẽ tiếp tục thực hiện mô hình này trên cơ sở đổi mới cho phù hợp với điều kiện cụ thể từng giai đoạn, từng địa phương, trong đó đặc biệt chú trọng tuyển chọn người đứng đầu, có đạo đức, tài năng, uy tín để thực hiện tốt nhiệm vụ nặng nề này. Ki-Kẹo Khảy-Khăm-Phị-Thun (2019), trong bài viết “Xây dựng Đảng và hệ thống chính trị của chế độ dân chủ nhân dân tại Lào trong tình hình mới” [19], đã khẳng định xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong chế độ dân chủ nhân dân trong tình hình mới là vấn đề quan trọng và có tính cấp thiết, bởi vì việc xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh là nội dung cơ bản nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý Nhà nước, phát huy vai trò, tính chủ động của Mặt trận Lào xây dựng đất nước, các tổ chức CT- XH nhằm hoàn thành mục tiêu xây dựng và phát huy chế độ dân chủ nhân 9 dân, lãnh đạo đất nước thoát khỏi tình trạng nước kém phát triển, lạc hậu và từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội, làm cho việc thực hiện chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân ngày càng đầy đủ, đảm bảo quyền lực thật sự thuộc về nhân dân.

Tác giả đã làm rõ sự phát triển về nhận thức của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Khái quát thực trạng xây dựng Đảng và hệ thống chính trị của chế độ dân chủ nhân dân ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào trong thời gian qua. Qua đó, đề xuất hai phương hướng cơ bản để nâng cao chất lượng xây dựng Đảng và hệ thống chính trị của chế độ dân chủ nhân dân ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào trước tình hình mới, cụ thể: một là, tiếp tục tăng cường xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh và vững chắc, đảm bảo năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và tính gương mẫu tiên phong xứng đáng là hạt nhân lãnh đạo của hệ thống chính trị dân chủ nhân dân; hai là, tiếp tục củng cố, hoàn thiện Nhà nước dân chủ nhân dân quản lý bằng pháp luật, là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và thật sự vì nhân dân. * Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam Nghiên cứu về hệ thống chính trị của quốc gia đa đảng nhưng duy nhất một đảng cầm quyền không hiến định như Singapore, Malaysia, Indonexia.

Nổi bật là đề tài KX. 10-10 “Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị ở một số nước trên thế giới” do Tô Huy Rứa (2005) làm Chủ nhiệm đề tài [27] đã nghiên cứu sâu các mô hình hệ thống chính trị trên thế giới, đặc biệt là các nước ở khu vực châu Á, Đông Nam Á và kinh nghiệm cải cách hệ thống chính trị đã tạo ra “sự thần kỳ kinh tế” và “sự thần kỳ chính trị” ở các nước này. Công trình của tác giả Tô Huy Rứa (2008) (chủ biên), Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị một số nước trên thế giới, [28] đã nghiên cứu, khảo sát và phân tích những hệ thống chính trị cơ bản có tính chất đại diện, điển hình ở một số nước trên thế giới bị ảnh hưởng bởi các tư tưởng dân chủ tự do và một số nước chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố tư tưởng xã hội chủ 10 nghĩa; những tác động của tư tưởng chính trị, điều kiện lịch sử, truyền thống văn hóa, tính chất dân chủ, tiến bộ của các hệ thống này. Trên cơ sở đó, công trình cũng đưa ra các đề xuất về việc tham khảo kinh nghiệm tổ chức, hoạt động của hệ thống chính trị các nước đó trong quá trình nghiên cứu tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam.

Bên cạnh đó, còn có đề tài khoa học cấp cơ sở của Viện Chính trị học - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh “Các nền dân chủ ở phương Đông dưới góc nhìn chính trị học so sánh” do TS. Ngô Huy Đức (2008) làm Chủ nhiệm [9]. Đề tài đã chỉ ra những nguyên nhân biến các quốc gia và vùng lãnh thổ phương Đông như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore từ những nước có sự chuyên chế về chính trị, nghèo nàn, lạc hậu về kinh tế trở thành những nền dân chủ có tính tiêu biểu trong khu vực, thậm chí nó khắc phục được những hạn chế trong mô hình dân chủ phương Tây mà vẫn bảo tồn được các giá trị dân tộc của các quốc gia phương Đông. Tác giả Đỗ Hoài Nam (Chủ biên) (2008) trong cuốn sách“Vị trí đảng cầm quyền và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện mới” đây là sự chắt lọc kết quả nghiên cứu của Đề tài KX.

Cuốn sách đã đề cập một số vấn đề lý luận mang tính khái quát về đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị ở một số nước tư bản (tác giả chọn 8 nước để nghiên cứu là: Đức, Pháp, Anh, Thụy Điển, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia). Bên cạnh đó, tác giả còn nghiên cứu về sự cầm quyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong điều kiện cải cách mở cửa, xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Từ đó, tác giả luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về vị trí cầm quyền và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mặc dù không đề cập trực tiếp đến tính chính đáng trong cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam nhưng cuốn sách có nhiều giá trị bổ ích để tham khảo.

Tác giả Phạm Ngọc Trâm (2011) trong cuốn sách “Quá trình đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam (1986-2011)” [36] đã khái quát quá trình hình 11 thành và phát triển hệ thống chính trị ở Việt Nam từ năm 1945 - 2011. Trong đó tác giả phân kỳ ra từng giai đoạn, chỉ rõ đặc điểm, yêu cầu, giải pháp đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam; phân định rõ quá trình đổi mới hệ thống chính trị trong thời kỳ chiến tranh, trong thời kỳ bao cấp và trong thời kỳ đổi mới. Tác giả Lưu Văn Sùng (2013) trong cuốn “Cách tiếp cận nghiên cứu hệ thống chính trị” [31] đã nêu 6 cách tiếp cận nghiên cứu hệ thống chính trị, bao gồm: i) xem xét hệ thống chính trị gắn với sự hình thành và phát triển của các thể chế chính trị; ii) nghiên cứu hệ thống chính trị dưới bình diện cấu trúc hệ thống; iii) hệ thống chính trị là tổ chức của các chủ thể quyền lực chính trị, với chức năng, giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị; iv) vận hành của hệ thống chính trị là ban hành và thực thi chính sách, quyết sách chính trị; v) nghiên cứu hệ thống chính trong mối quan hệ với những con người hoạt động trong hệ thống ấy, nhất là người đứng đầu. Công trình đã làm rõ những phương pháp luận cơ bản để tiếp cận nghiên cứu hệ thống chính trị một cách biện chứng, hiện đại.

Tác giả Lê Quốc Lý (chủ biên) (2014) trong cuốn sách “Đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị ở nước ta” [20] trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp với việc tổng kết thực tiễn đổi mới ở Việt Nam, tác giả đã tập hợp các bài viết của các tác giả nghiên cứu và tập trung làm rõ đặc điểm của quá trình ra đời và xây dựng hệ thống chính trị Việt Nam, xác định đặc trưng cơ bản của hệ thống chính trị Việt Nam, tính tất yếu khách quan của việc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra những phương hướng, quan điểm đồng thời đề xuất một số giải pháp cụ thể đổi mới hệ thống chính trị để hệ thống chính trị Việt Nam trở nên mạnh hơn, hiệu quả hơn, dân chủ được tăng cường, mở rộng, kỷ cương, kỷ luật và pháp chế được củng cố nhằm ổn định chính trị, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển đất nước. Việc nghiên cứu những yếu tố tác động đến tình hình, cục diện chính trị trên thế giới, có các công trình tiêu biểu: Phạm Thái Việt (2006) trong cuốn 12 “Toàn cầu hóa: Những biến đổi lớn trong đời sống chính trị quốc tế và văn hóa [39]; Lê Quang Hòa (2008) trong bài “Một số thách thức đổi mới hệ thống chính trị trong quá trình toàn cầu hóa” [14], Nguyễn Hoàng Giáp (2012) (chủ biên) trong cuốn “Một số vấn đề chính trị quốc tế trong giai đoạn hiện nay” [12]. Các công trình trên đã chỉ ra: những biến chuyển của bối cảnh quốc tế và khu vực đang đặt ra cho Việt Nam cả thời cơ và thách thức đan xen; cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến sự phát triển của từng quốc gia. Hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển là xu thế lớn trên thế giới, xu hướng trật tự thế giới đa cực ngày càng được khẳng định cả về kinh tế và chính trị; nhưng bên cạnh đó cũng tồn tại và nảy sinh nhiều vấn đề như xung đột sắc tộc, tôn giáo, hoạt động can thiệp, lật đổ, khủng bố, tranh chấp biên giới, tài nguyên., là những vấn đề phức tạp đòi hỏi các quốc gia phải giải quyết.