Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Tiểu Học: Tài Liệu Bồi Dưỡng Giáo Viên

Khám phá bài viết '154442' với những thông tin hữu ích và kiến thức sâu sắc về chủ đề nổi bật, giúp nâng cao hiểu biết và kỹ năng.

• Trường học: Trường Cán bộ quản lí giáo dục và đào tạo
• Chuyên ngành: Giáo dục tiểu học
• Đề tài: Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Tiểu Học
• Loại tài liệu: tài liệu bồi dưỡng giáo viên

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH
• 1.1. Mục tiêu của tài liệu
• 1.2. Thời lượng học
• 1.3. Nội dung của tài liệu
• 1.4. Phương pháp học theo tài liệu
• 2. PHẦN II: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH VÀO VIỆC DẠY HỌC CÁC MÔN HỌC Ở TIỂU HỌC
• 2.1. Đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt ở Tiểu học
• 2.2. Đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học
• 2.3. Đổi mới phương pháp dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học
• 2.4. Đổi mới phương pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học
• 2.5. Đổi mới phương pháp dạy học môn Khoa học ở Tiểu học
• 2.6. Đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử ở Tiểu học
• 2.7. Đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí ở Tiểu học
• 2.8. Đổi mới phương pháp dạy học môn Âm nhạc ở Tiểu học
• 2.9. Đổi mới phương pháp dạy học môn Mĩ thuật ở Tiểu học
• 2.10. Đổi mới phương pháp dạy học môn Thủ công – Kĩ thuật ở Tiểu học
• 2.11. Đổi mới phương pháp dạy học môn Thể dục ở Tiểu học
• 2.12. Hướng dẫn học theo băng hình

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Tiểu Học

Đổi mới phương pháp dạy học tiểu học là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên được thiết kế nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết để giáo viên có thể áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Mục tiêu chính là phát huy tính tích cực của học sinh, giúp các em trở thành những người học chủ động và sáng tạo. Việc áp dụng các phương pháp mới không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn tạo ra môi trường học tập thú vị và hiệu quả.

1.1. Mục Tiêu Của Tài Liệu Bồi Dưỡng Giáo Viên

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên tiểu học nhằm hình thành và phát triển tri thức về phương pháp dạy học tích cực. Sau khi hoàn thành khóa học, giáo viên sẽ có khả năng vận dụng các kỹ năng dạy học tích cực vào thực tiễn giảng dạy.

1.2. Nội Dung Chính Của Tài Liệu

Nội dung tài liệu bao gồm các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh, cách tổ chức hoạt động học tập và các phương tiện hỗ trợ dạy học. Tài liệu cũng cung cấp các ví dụ minh họa cụ thể cho từng môn học.

II. Những Vấn Đề Thách Thức Trong Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc đổi mới phương pháp dạy học tiểu học cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thay đổi tư duy của giáo viên và học sinh. Nhiều giáo viên vẫn quen với phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp mới. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học cũng cần được cải thiện để hỗ trợ cho việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thay Đổi Tư Duy

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc thay đổi từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp tích cực. Điều này đòi hỏi thời gian và sự nỗ lực lớn từ phía giáo viên.

2.2. Cơ Sở Vật Chất Hạn Chế

Cơ sở vật chất không đáp ứng đủ yêu cầu cho việc áp dụng các phương pháp dạy học mới. Việc thiếu thiết bị hỗ trợ như máy chiếu, bảng tương tác có thể làm giảm hiệu quả của quá trình dạy học.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Được Áp Dụng Trong Tiểu Học

Các phương pháp dạy học tích cực như học tập trải nghiệm, thảo luận nhóm, và sử dụng công nghệ thông tin đang được áp dụng rộng rãi trong giáo dục tiểu học. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển kỹ năng mềm như làm việc nhóm và tư duy phản biện. Việc áp dụng các phương pháp này cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ giáo viên để đảm bảo tính hiệu quả.

3.1. Học Tập Trải Nghiệm

Học tập trải nghiệm giúp học sinh có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Phương pháp này khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh.

3.2. Thảo Luận Nhóm

Thảo luận nhóm tạo điều kiện cho học sinh trao đổi ý kiến và học hỏi lẫn nhau. Phương pháp này giúp phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học Tiểu Học

Công nghệ thông tin đang trở thành một phần không thể thiếu trong giáo dục tiểu học. Việc sử dụng các công cụ công nghệ như bảng tương tác, phần mềm học tập và video giáo dục giúp nâng cao chất lượng dạy học. Công nghệ không chỉ hỗ trợ giáo viên trong việc truyền đạt kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập sinh động cho học sinh.

4.1. Lợi Ích Của Việc Sử Dụng Công Nghệ

Công nghệ giúp giáo viên dễ dàng truyền đạt kiến thức và tạo ra các bài giảng sinh động. Học sinh cũng có thể tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.

4.2. Thách Thức Khi Áp Dụng Công Nghệ

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc áp dụng công nghệ trong dạy học cũng gặp phải một số thách thức như sự thiếu hụt về kỹ năng công nghệ của giáo viên và học sinh.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc đổi mới phương pháp dạy học có tác động tích cực đến kết quả học tập của học sinh. Học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực thường có kết quả học tập tốt hơn và phát triển kỹ năng mềm tốt hơn. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng giáo viên áp dụng phương pháp dạy học tích cực cảm thấy hài lòng hơn với công việc của mình.

5.1. Nghiên Cứu Tác Động Đến Kết Quả Học Tập

Nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có kết quả học tập cao hơn so với học sinh học theo phương pháp truyền thống.

5.2. Sự Hài Lòng Của Giáo Viên

Giáo viên áp dụng phương pháp dạy học tích cực thường cảm thấy hài lòng hơn với công việc của mình, điều này góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

VI. Tương Lai Của Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Tiểu Học

Tương lai của đổi mới phương pháp dạy học tiểu học sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ và các nghiên cứu mới trong lĩnh vực giáo dục. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Các giáo viên cần được bồi dưỡng thường xuyên để cập nhật kiến thức và kỹ năng mới.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Trong Giáo Dục

Xu hướng phát triển trong giáo dục sẽ tập trung vào việc áp dụng công nghệ và các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng giáo dục.

6.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Tương Lai

Giáo viên sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới và tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học (Tài liệu bồi dưỡng giáo viên)" (Tái bản lần thứ nhất) do Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Phát triển Giáo viên Tiểu học chỉ đạo biên soạn, đơn vị tổ chức thực hiện là Trường Cán bộ quản lí giáo dục và đào tạo, xuất bản bởi Nhà xuất bản Giáo dục.

Trong chương trình đào tạo, tài liệu giữ vị trí trọng tâm thuộc khối kiến thức nghiệp vụ sư phạm chuyên ngành, phục vụ công tác bồi dưỡng giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục tiểu học, đồng thời được sử dụng trong chương trình đào tạo Cao đẳng Sư phạm và chương trình đào tạo liên thông từ Trung học Sư phạm lên Cao đẳng Sư phạm.

Mục tiêu học tập của tài liệu hướng tới việc:

• Hình thành và phát triển hệ thống tri thức về phương pháp dạy học (PPDH) phát huy tính tích cực của học sinh tiểu học trong từng môn học cụ thể.
• Rèn luyện và hoàn thiện kỹ năng vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào thực tiễn giảng dạy.
• Nâng cao năng lực thiết kế, tổ chức và điều khiển các hoạt động dạy học nhằm đáp ứng các yêu cầu của Chương trình và Sách giáo khoa Tiểu học mới.

Giáo trình được thiết kế theo cấu trúc mô-đun với tổng thời lượng 150 tiết học. Cách tiếp cận của tài liệu tập trung vào hoạt động của người học, kết hợp giữa tài liệu in và hệ thống 16 đoạn băng hình minh họa. Điểm đặc thù của tài liệu là sự tích hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý luận dạy học hiện đại với các hướng dẫn kỹ thuật triển khai chi tiết cho từng phân môn, cung cấp hệ thống mẫu bài học, quy trình giảng dạy và tiêu chí đo lường cụ thể cho từng cấp lớp ở bậc tiểu học.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc tài liệu được phân bổ thành hai phần lớn:

• Phần I: Những vấn đề chung về phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh (15 tiết):

  • Cơ sở thực tiễn và lí luận của đổi mới PPDH: Phân tích bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, các văn bản quy phạm pháp luật (Nghị quyết số 40/2000/QH10, Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg), đặc điểm tâm lý nhận thức của học sinh tiểu học (tri giác, tư duy cụ thể, trí nhớ trực quan, tính cách bột phát).
  • Những định hướng chính trong đổi mới cách thực hiện PPDH: Ba cấp độ tích cực hóa (Bắt chước $\rightarrow$ Tìm hiểu, khám phá $\rightarrow$ Sáng tạo); phát triển năng lực tự học; kết hợp hoạt động cá nhân và nhóm; đổi mới kiểm tra, đánh giá và kỹ thuật lập mục tiêu theo thang đo nhận thức.
  • Đặc điểm và đặc trưng của PPDH tích cực: Phân tích bản chất của PPDH theo luận điểm triết học và lý luận dạy học; 10 kỹ năng đặt câu hỏi; các giải pháp thực thi đổi mới về chương trình, phương tiện và bồi dưỡng đội ngũ.
  • Một số PPDH tích cực và kỹ thuật triển khai: Hướng dẫn kỹ thuật thực hiện phương pháp thảo luận nhóm (quy mô 4–6 học sinh), phương pháp lựa chọn đúng – sai, phương pháp hỏi đáp và phương pháp ghi ý kiến lên bảng.

• Phần II: Vận dụng phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh vào việc dạy học các môn học ở Tiểu học (135 tiết):

  • Môn Toán (30 tiết, 3 đoạn băng hình): Phương pháp dạy học theo nhóm tương tác và giải quyết vấn đề toán học.
  • Môn Tiếng Việt (30 tiết, 3 đoạn băng hình): Đổi mới nội dung và phương pháp ở các phân môn Học vần, Tập đọc, Kể chuyện, Tập làm văn, Luyện từ và câu, Chính tả, Tập viết.
  • Các môn Nghệ thuật (30 tiết): Phân bổ đều cho Âm nhạc (10 tiết), Mĩ thuật (10 tiết), Thủ công – Kĩ thuật (10 tiết).
  • Các môn Khoa học – Xã hội và Thể chất (45 tiết): Tự nhiên và Xã hội (10 tiết), Đạo đức (10 tiết), Thể dục (10 tiết), Khoa học (5 tiết), Lịch sử (5 tiết), Địa lí (5 tiết), đi kèm 10 đoạn băng hình minh họa.

Logic phát triển nội dung đi từ việc xây dựng nhận thức lý luận, định hình kỹ năng sư phạm nền tảng đến việc cụ thể hóa thành quy trình thực hành chi tiết theo đặc thù của từng môn học.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xác lập cơ sở khoa học dựa trên 5 tiếp cận lý luận dạy học:

1. Tiếp cận hệ thống (System Approach): Quá trình dạy học là một hệ thống toàn vẹn gồm các thành tố tương tác đa chiều (thầy, trò, mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, đánh giá) và chịu sự tác động của môi trường kinh tế – xã hội.
2. Tiếp cận nhân cách: Dạy học hướng tới phát triển sự thống nhất 3 mặt của người học: tính độc đáo cá nhân, quan hệ liên nhân cách và sự đóng góp cho cộng đồng.
3. Tiếp cận hoạt động: Dạy học là quá trình tổ chức và điều khiển hoạt động của học sinh; người học chiếm lĩnh tri thức thông qua hoạt động của chính bản thân.
4. Tư tưởng công nghệ dạy học (Technology of Teaching): Xác định mục tiêu có thể đo lường, quy trình hóa các thao tác dạy học thành chuỗi hành động có thể kiểm soát và chuyển giao, ứng dụng hệ thống truyền thông đa phương tiện (Multimedia systems).
5. Thuyết dạy học cộng tác (Collaborative Theory): Hợp nhất quan điểm hướng vào người học (learner-centred) và hướng vào giáo viên (teacher-centred), xác định dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy (thiết kế, tổ chức, chỉ đạo) và trò (tự tổ chức, thi công, kiểm tra).

Tài liệu vận dụng luận điểm triết học của Hegel: "Phương pháp là sự vận động bên trong của nội dung", đồng thời mô hình hóa mối quan hệ giữa phương pháp và nội dung dạy học qua hàm số:

$$\text{PPDH} = f(N_A, N_B, N_C, N_D)$$

Trong đó:

• $N_A$: Hệ thống tri thức về thế giới và cách thức hành động.
• $N_B$: Hệ thống kinh nghiệm thực hiện hoạt động (kỹ năng, kỹ xảo).
• $N_C$: Hệ thống kinh nghiệm hoạt động sáng tạo.
• $N_D$: Hệ thống kinh nghiệm về thái độ và quy tắc ứng xử.

Hệ thống phân loại PPDH được tổng hợp từ các công trình lý luận giáo dục kinh điển: phân loại theo nguồn gốc tri giác của Petropxki và Golant (dùng lời, trực quan, thực tiễn); theo mức độ sáng tạo của Skatkin và Lecne (giải thích minh họa, tái hiện, tìm kiếm bộ phận, sáng tạo); theo cấu trúc hoạt động của Babanxki; và theo đối tượng lĩnh hội của Đanhilop và Exipov.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu trang bị và rèn luyện các năng lực chuyên môn:

• Kỹ năng thiết kế sư phạm: Xây dựng mục tiêu bài học định lượng theo thang đo nhận thức của B. Bloom (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá) thông qua hệ thống động từ hành vi cụ thể (kể tên, lập kế hoạch, phân loại, mô hình hóa, tính nhẩm, xướng âm).
• Kỹ năng tương tác và điều phối: Thành thạo 10 kỹ năng đặt câu hỏi sư phạm, kỹ thuật chia nhóm từ 4–6 học sinh, kỹ thuật tổ chức trò chơi học tập và xử lý các tình huống ngôn ngữ giao tiếp.
• Kỹ năng phân tích và đánh giá: Phân tích cấu trúc bài học trong SGK mới, đánh giá các hoạt động học tập dựa trên tiêu chí phát huy tính tích cực, chuyển đổi đánh giá của giáo viên sang năng lực tự đánh giá của học sinh.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình vận dụng cách tiếp cận lấy hoạt động của người học làm trung tâm, tổ chức quá trình bồi dưỡng thông qua chuỗi hành động độc lập và cộng tác:

• Phương pháp sư phạm: Kết hợp giữa tự nghiên cứu tài liệu in, thảo luận nhóm chuyên môn và phân tích trực quan qua 16 đoạn băng hình ghi hình thực tế tại các trường tiểu học.
• Hệ thống bài tập và nghiên cứu trường hợp (Case studies): Tài liệu tích hợp các ví dụ giảng dạy trực tiếp từ chương trình SGK mới để học viên phân tích:
  • Môn Toán: Hoạt động hình thành công thức tính diện tích hình chữ nhật thông qua việc sử dụng lưới ô vuông cạnh 1cm.
  • Môn Đạo đức: Thiết kế trò chơi "Đúng – Sai" cho bài "Quan tâm, giúp đỡ bạn" (Đạo đức 2); thảo luận nhóm bài "Biết ơn thương binh liệt sĩ".
  • Môn Tự nhiên và Xã hội: Kỹ thuật đặt câu hỏi khai thác tranh ảnh trong bài "Đề phòng bệnh giun" (Lớp 2).
  • Phân môn Tập đọc: Phân tích ngữ liệu các bài đọc ứng dụng như Tự thuật, Bưu thiếp, Mục lục sách (Lớp 2); Đơn xin vào Đội, Cuốn sổ tay (Lớp 3); Sầu riêng, Hoa học trò (Lớp 4).
• Quy trình luyện tập thực tế: Mỗi mô-đun yêu cầu học viên thực hiện quy trình 4 bước: Đọc thông tin cơ bản $\rightarrow$ Thảo luận nhóm giải quyết nhiệm vụ $\rightarrow$ Thiết kế giáo án (1 tiết) $\rightarrow$ Dạy thử nghiệm (10 phút) và đóng góp ý kiến đồng nghiệp.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết quả học tập qua khả năng phân tích lý luận, chất lượng bản kế hoạch bài học và năng lực thực thi các thao tác sư phạm trong giờ dạy mẫu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện rõ những chuyển biến của chương trình giáo dục tiểu học theo định hướng đổi mới:

Tiêu chí	Chương trình / Tài liệu cũ	Chương trình / Tài liệu bồi dưỡng mới
Căn cứ pháp lý & Định hướng	Chú trọng cung cấp kiến thức hàn lâm, danh mục nội dung có sẵn.	Bám sát Nghị quyết 40/2000/QH10 và Chỉ thị 14/2001/CT-TTg; cụ thể hóa thành kế hoạch hành động sư phạm.
Tích hợp phương tiện	Chủ yếu sử dụng tài liệu in, phương tiện trực quan tĩnh.	Tích hợp hệ thống đa phương tiện gồm tài liệu in và 16 đoạn băng hình dạy mẫu thực tế.
Phân môn Tập đọc	Nặng về thuyết trình, giảng giải từ ngữ; quy trình ép buộc đọc diễn cảm sớm; văn bản đơn điệu.	Dạy theo quan điểm giao tiếp; đa dạng hóa kiểu văn bản (nghệ thuật, báo chí, khoa học, hành chính); làm ngữ liệu mẫu cho Tập làm văn.
Phân môn Kể chuyện	Sử dụng sách Truyện đọc riêng, văn bản dài (400–700 từ), thiếu tranh minh họa, giáo viên đóng vai trò biểu diễn.	Bỏ sách Truyện đọc riêng; văn bản in trong SGV để rèn kỹ năng nghe; SGK chỉ in tranh gợi ý; mở rộng kiểu bài kể chuyện đã nghe/đã đọc, chuyện được chứng kiến/tham gia.
Quy trình dạy học	Áp đặt đồng loạt, chú trọng truyền thụ một chiều.	Phân hóa quy trình theo từng khối lớp (Lớp 1, Lớp 2–3, Lớp 4–5); chú trọng luyện đọc cá nhân, đọc nhóm và đọc hiểu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho các nhóm đối tượng trong hệ thống giáo dục tiểu học:

1. Sinh viên và học viên sư phạm:
   • Sinh viên các trường Cao đẳng Sư phạm, Đại học Sư phạm theo học ngành Giáo dục Tiểu học.
   • Học viên tham gia các khóa đào tạo liên thông từ Trung học Sư phạm lên Cao đẳng Sư phạm.
2. Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites):
   • Người học cần hoàn thành các học phần: Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học sư phạm, Giáo dục học đại cương, đồng thời nắm vững kiến thức cơ bản của các môn học trong chương trình tiểu học.
3. Giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục:
   • Giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại các cơ sở giáo dục tiểu học cần bồi dưỡng nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ.
   • Cán bộ quản lý trường tiểu học, chuyên viên phụ trách tiểu học tại các Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo dùng làm tài liệu chỉ đạo chuyên môn, đánh giá giờ dạy và tổ chức sinh hoạt chuyên môn tại cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu phục vụ trực tiếp cho giáo viên tiểu học, cán bộ quản lý giáo dục tiểu học, giảng viên và sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học tại các trường sư phạm trong cả nước.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức nền tảng về tâm lý học phát triển trẻ em, giáo dục học cơ bản và hệ thống tri thức chuyên ngành của các môn học ở cấp tiểu học (Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội...).

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu phương pháp dạy học trước đây?

Tài liệu cấu trúc theo dạng mô-đun hóa hoạt động, chuyển từ truyền thụ lý thuyết thuần túy sang hướng dẫn kỹ thuật hành động, kết hợp tài liệu in với 16 đoạn băng hình minh họa thực nghiệm và xây dựng quy trình phân hóa rõ rệt cho từng khối lớp.

4. Làm sao để tự học giáo trình này hiệu quả?

Người học cần thực hiện tuần tự theo quy trình: đọc tài liệu thông tin cơ bản $\rightarrow$ trả lời hệ thống câu hỏi định hướng $\rightarrow$ phân tích các tình huống ví dụ $\rightarrow$ xem các đoạn băng hình tương ứng $\rightarrow$ thiết kế kế hoạch bài dạy và thực hành dạy thử nghiệm để tự đánh giá.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Giáo trình đi kèm hệ thống 16 đoạn băng hình ghi hình các tiết dạy thực tế tại trường tiểu học và được thiết kế đồng bộ với bộ Sách giáo khoa, Sách giáo viên Tiểu học mới do Nhà xuất bản Giáo dục phát hành.

---

Kết luận

Tài liệu "Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học (Tài liệu bồi dưỡng giáo viên)" xác lập một hệ thống lý luận dạy học hoàn chỉnh, gắn kết cơ sở khoa học hiện đại với các hướng dẫn kỹ thuật thực hành cho từng phân môn ở cấp tiểu học.

Lộ trình học tập khoa học được đề xuất gồm: làm chủ các nguyên lý dạy học chung (tiếp cận hệ thống, tiếp cận hoạt động, thuyết cộng tác) $\rightarrow$ nắm vững kỹ thuật sư phạm cơ bản (đặt câu hỏi, điều phối nhóm, đánh giá mục tiêu) $\rightarrow$ nghiên cứu quy trình giảng dạy chuyên biệt của từng môn học $\rightarrow$ thực hành thiết kế giáo án và phân tích băng hình minh họa.

Để tối ưu hóa quá trình nghiên cứu, người học nên kết hợp sử dụng tài liệu cùng hệ thống Sách giáo khoa, Sách giáo viên tiểu học hiện hành và các nguồn học liệu nghe nhìn bổ trợ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bộ Giáo dục và Đào tạo Dự án Phát triển Giáo viên Tiểu học ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TIỂU HỌC (TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN) (Tái bản lần thứ nhất) NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC Trang Lời nói đầu. 5 Tổng quan về tài liệu. 6 Phần I Những vấn đề chung của phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh. 7 Phần II Vận dụng phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh vào việc dạy học các môn học ở Tiểu học.

35 Đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt ở Tiểu học. 36 Đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học. 78 Đổi mới phương pháp dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học. 130 Đổi mới phương pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học.

146 Đổi mới phương pháp dạy học môn Khoa học ở Tiểu học. 156 Đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử ở Tiểu học. 162 Đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí ở Tiểu học. 172 Đổi mới phương pháp dạy học môn Âm nhạc ở Tiểu học.

185 Đổi mới phương pháp dạy học môn Mĩ thuật ở Tiểu học. 194 Đổi mới phương pháp dạy học môn Thủ công – Kĩ thuật ở Tiểu học. 203 Đổi mới phương pháp dạy học môn Thể dục ở Tiểu học. 227 Hướng dẫn học theo băng hình.

237 LỜI NÓI ĐẦU Để góp phần đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục tiểu học, Dự án Phát triển Giáo viên Tiểu học đã tổ chức biên soạn các mô đun đào tạo theo chương trình Cao đẳng sư phạm và chương trình liên thông từ Trung học Sư phạm lên Cao đẳng Sư phạm; biên soạn các mô đun bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật những đổi mới về nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục theo chương trình, sách giáo khoa tiểu học mới. Điểm mới của các tài liệu viết theo mô đun là thiết kế các hoạt động học tập của người học, kích thích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề, tự giám sát và đánh giá kết quả học tập của người học, chú trọng sử dụng tích hợp nhiều phương tiện truyền đạt khác nhau (tài liệu in, băng hình/băng tiếng.) giúp cho người học dễ học, dễ hiểu và gây được hứng thú học tập. Tài liệu “Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học” nhằm cung cấp cho giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục tiểu học ở các cơ quan quản lí giáo dục, các trường tiểu học những kiến thức và kĩ năng về đổi mới phương pháp dạy học nói chung, về phương pháp dạy học các môn học theo chương trình - sách giáo khoa mới ở tiểu học nói riêng. Đơn vị tổ chức biên soạn tài liệu là Trường Cán bộ quản lí giáo dục và đào tạo.

Tham gia biên soạn tài liệu là các nhà khoa học tham gia biên soạn chương trình - sách giáo khoa mới ở Tiểu học, các giảng viên đang tham gia đào tạo ở các trường Sư phạm, Trường Cán bộ quản lí giáo dục và đào tạo. Tài liệu được biên soạn theo chương trình và phương pháp mới, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Ban điều phối Dự án rất mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành của bạn đọc, đặc biệt là đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lí giáo dục tiểu học ; đội ngũ giảng viên, sinh viên các trường sư phạm trong cả nước. DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO VIÊN TIỂU HỌC TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU I - Mục tiêu của tài liệu Sau khi được bồi dưỡng theo tài liệu này, người học sẽ : a) Hình thành và phát triển những tri thức về phương pháp dạy học (PPDH) phát huy tính tích cực của học sinh (HS) tiểu học trong từng môn học.

b) Vận dụng được những kĩ năng dạy học tích cực vào dạy học các môn học ở trường tiểu học. c) Tích cực và biết tổ chức tốt các hoạt động dạy học theo phương pháp phát huy tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học trong từng môn học. II - Thời lượng học 150 tiết. III - Nội dung của tài liệu 1) Những vấn đề chung của PPDH phát huy tính tích cực của HS Thời gian thực hiện : 15 tiết 2) Vận dụng phương pháp phát huy tính tích cực của HS vào việc dạy học các môn học ở Tiểu học a) Môn Toán : 30 tiết b) Môn Tiếng Việt : 30 tiết c) Môn Nghệ thuật, TN&XH, Lịch sử - Địa lí, Khoa học, Đạo đức, Thể dục : 75 tiết.

Thời lượng cho mỗi môn sẽ được quy định như sau : - Các môn Nghệ thuật (Âm nhạc, Mĩ thuật, Thủ công – Kĩ thuật) : mỗi phân môn 10 tiết. - Các môn TN&XH, Đạo đức, Thể dục : mỗi môn 10 tiết. - Các môn Khoa học, Lịch sử, Địa lí : mỗi môn 5 tiết ; 3) Nội dung băng hình : 16 đoạn băng hình bao gồm : + 3 đoạn băng hình cho môn Toán ; + 3 đoạn băng hình cho môn Tiếng Việt ; + 10 đoạn băng hình cho các môn : Thủ công, Kĩ thuật, Mĩ thuật, Âm nhạc, TN&XH, Lịch sử, Địa lí, Khoa học, Đạo đức, Thể dục. Các đoạn băng sử dụng minh hoạ phương pháp dạy học phát huy tính tích cực.

IV- phương pháp học theo tài liệu Tài liệu được biên soạn để có thể sử dụng với nhiều hình thức học tập khác nhau : - Tự học, tự nghiên cứu tại nơi công tác hoặc trong các lớp học tập trung ; - Đối với những lớp tập trung, việc thảo luận nhóm là chủ yếu ; - Một số nội dung học có sự hướng dẫn của giảng viên để học viên tự giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh và khai thác nội dung. - Cùng với tài liệu in, có 16 đoạn băng hình cũng là nội dung được bồi dưỡng. Các đoạn băng hình này sẽ làm phong phú thêm nội dung và hình thức học tập. Việc kết hợp tài liệu in với các đoạn băng hình được ghi trong tài liệu in và có hướng dẫn sử dụng.

Phần một NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH A - MỤC TIÊU Sau khi học xong phần này, người học sẽ đạt được : 1. Kiến thức - Quán triệt những định hướng đổi mới của PPDH hiện nay. - Phân tích được cơ sở lí luận và thực tiễn của việc đổi mới PPDH. - Liệt kê được những đặc trưng cơ bản của PPDH phát huy tính tích cực, so sánh với PPDH không phát huy tính tích cực.

- Đánh giá được PPDH như thế nào được coi là PPDH phát huy tính tích cực (thông qua tài liệu, thông qua thực hành dạy mẫu của học viên và thông qua chính giờ dạy của giảng viên). - Biết cách vận dụng PPDH phát huy tính tích cực vào dạy các môn học ở Tiểu học. Kĩ năng - Vận dụng được cơ sở lí luận vào thiết kế bài học theo PPDH phát huy tính tích c ực. - Lựa chọn được PPDH phát huy tính tích cực, tài liệu học tập cũng như phương tiện dạy học phù hợp với nội dung bài dạy.

- Triển khai thực hành một số PPDH phát huy tính tích cực trong quá trình dạy học của bản thân. - Có kĩ năng lập kế hoạch bài học và đánh giá giờ dạy của đồng nghiệp. Thái độ - Tự tin trong việc thực hiện PPDH phát huy tính tích cực. - Quyết tâm đổi mới cách thực hiện PPDH.

B - NỘI DUNG Nội dung 1: Cơ sở thực tiễn và lí luận của đổi mới PPDH Hoạt động 1: Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của đổi mới cách thực hiện PPDH. Thực hiện các công việc 1) Đọc thông tin cơ bản 1. để trả lời câu hỏi : “Đổi mới cách thực hiện PPDH được hiểu như thế nào ?” 2) Học viên thảo luận tự đưa ra nguyên nhân thực tiễn của việc cần đổi mới cách thực hiện PPDH. 3) Đọc thông tin định hướng cơ bản của phần này.

4) Trả lời được vì sao đổi mới cách thực hiện PPDH sẽ đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn. Hoạt động 2 : Tìm hiểu một số cách tiếp cận trong lí luận dạy học về PPDH. Thực hiện các công việc 1) Đọc nội dung mục 1. trong “Thông tin cơ bản cho nội dung 1”.

2) Trả lời các câu hỏi : - Vì sao phải đảm bảo tính hệ thống trong dạy học ? - Vì sao phải đảm bảo sự phát triển toàn diện nhân cách HS thông qua hoạt động của chính nó ? - Tại sao nói bản chất của quá trình dạy học là quá trình cộng tác ? - Tại sao nói quá trình dạy học phải được tổ chức thành những quy trình cụ thể, từ đó để đo được mục tiêu đề ra ? 3) Học viên trao đổi ý kiến với nhau hoặc với giảng viên về nội dung đã chuẩn bị. Hoạt động 3 : Tìm hiểu một số đặc điểm tâm lí của HS tiểu học. Thực hiện các công việc 1) Đọc thông tin cơ bản 1. 2) Nêu được những nét đặc điểm tâm lí cơ bản của HS tiểu học.

3) Giải thích được vì sao GV cần phải hiểu rõ tâm lí HS tiểu học để có thể đổi mới PPDH. 4) Lấy một thí dụ trong công tác dạy học để minh hoạ. Thông tin cơ bản cho nội dung 1 1. Cơ sở thực tiễn của đổi mới cách thực hiện PPDH 1) Đổi mới cách thực hiện PPDH được hiểu như thế nào ? Đổi mới cách thực hiện PPDH là vấn đề then chốt của chính sách đổi mới giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Đổi mới cách thực hiện PPDH sẽ làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếp làm của các thế hệ học trò – chủ nhân tương lai của đất nước. Như vậy, đổi mới PPDH sẽ tác động vào mọi thành tố của quá trình giáo dục và đào tạo. Nó tạo ra sự hiện đại hoá của quá trình này. Đổi mới cách thực hiện PPDH là đổi mới cái gì ? Cái gì cần làm mới lại ? Cái cũ là cái gì ? Giá trị của cái cũ còn đến đâu hay không còn giá trị ? Mới là cái gì và giá trị của nó ở chỗ nào ? Chúng ta đều biết không phải cái gì cũ cũng tồi và cái gì mới cũng hoàn hảo.

Hiệu quả hay không của PPDH là do người tiến hành nó như thế nào.