Đổi mới phương pháp dạy học môn triết học mác lênin theo hướng tích cực hóa người học tại học viện chính trị khu vực ii

Đổi mới phương pháp dạy học triết học Mác - Lênin nhằm tích cực hóa người học tại Học viện Chính trị khu vực II, nâng cao hiệu quả giáo dục.

• Trường học: Học viện Chính trị khu vực II
• Chuyên ngành: Triết học Mác - Lênin
• Đề tài: Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Môn Triết Học Mác - Lênin Theo Hướng Tích Cực Hóa Người Học Tại Học Viện Chính Trị Khu Vực II
• Loại tài liệu: luận văn

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC
• 1.1. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản về phương pháp dạy học tích cực
• 1.3. Cách tiếp cận phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.4. Các cấp độ của phương pháp dạy học
• 1.5. Bản chất của phương pháp dạy học
• 1.6. Cấu trúc của phương pháp dạy học
• 1.7. Triển khai phương pháp dạy học
• 1.8. Phương pháp dạy học tích cực hóa người học
• 1.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.10. Đặc điểm các môn lý luận chính trị trong đó có môn học Triết học Mác - Lênin
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC ĐỔI MỚI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN Ở HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II
• 2.1. Giới thiệu tổng quan về Học viện Chính trị khu vực II
• 2.2. Giới thiệu chương trình lý luận chính trị
• 2.3. Khảo sát và đánh giá thực trạng
• 2.4. Kinh nghiệm đổi mới phương pháp dạy học môn Triết học Mác - Lênin tại một số đơn vị trong hệ thống đào tạo chương trình Cao cấp lý luận chính trị
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN Ở HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II
• 3.1. Cơ sở đề xuất đổi mới phương pháp dạy theo hướng tích cực
• 3.2. Đổi mới phương pháp dạy học thảo luận nhóm, đàm thoại (vấn đáp), nêu vấn đề kết hợp với một số phương pháp khác môn Triết học Mác - Lênin
• 3.3. Nguyên nhân thực trạng vận dụng các phương pháp dạy học cần phải đổi mới
• 3.4. Quy trình vận dụng đổi mới các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin
• 3.5. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng đổi mới các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin ở Học viện Chính trị khu vực II
• 3.6. Thiết kế bài dạy thảo luận nhóm, đàm thoại (vấn đáp), nêu vấn đề kết hợp với một số phương pháp khác theo quy trình đổi mới
• 3.7. Thực hiện phương pháp chuyên gia
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học môn triết học Mác Lênin

Đổi mới phương pháp dạy học môn triết học Mác - Lênin là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại Học viện Chính trị khu vực II. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học viên phát huy tính chủ động mà còn tạo ra môi trường học tập sáng tạo. Theo Nghị quyết số 29 của Đảng, việc đổi mới giáo dục là quốc sách hàng đầu, cần thiết để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

1.1. Định nghĩa và vai trò của phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực là những phương pháp giúp học viên tham gia chủ động vào quá trình học tập. Chúng không chỉ giúp học viên tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm.

1.2. Lịch sử phát triển phương pháp dạy học tích cực

Từ thời cổ đại, nhiều nhà sư phạm đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát huy tính tích cực trong học tập. Các phương pháp như thảo luận nhóm, học tập hợp tác đã được áp dụng rộng rãi và chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

II. Vấn đề và thách thức trong đổi mới phương pháp dạy học

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực chưa đồng đều giữa các giảng viên. Nhiều giảng viên vẫn còn lạm dụng các kỹ thuật hỗ trợ mà không thực sự thay đổi phương pháp giảng dạy.

2.1. Thực trạng áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Khảo sát cho thấy nhiều giảng viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống, dẫn đến việc học viên không phát huy được tính tích cực trong học tập. Điều này cần được khắc phục để nâng cao chất lượng giảng dạy.

2.2. Nguyên nhân của những thách thức trong đổi mới

Một số nguyên nhân chính bao gồm thiếu sự đồng bộ trong đào tạo giảng viên, thiếu tài liệu hỗ trợ và sự kháng cự từ phía một số giảng viên đối với phương pháp dạy học mới.

III. Phương pháp đổi mới dạy học tích cực môn triết học Mác Lênin

Để nâng cao hiệu quả dạy học môn triết học Mác - Lênin, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, đàm thoại và nêu vấn đề. Những phương pháp này giúp học viên tham gia tích cực vào quá trình học tập và phát triển kỹ năng tư duy độc lập.

3.1. Phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy

Phương pháp thảo luận nhóm khuyến khích học viên chia sẻ ý kiến và quan điểm cá nhân. Điều này không chỉ giúp họ hiểu sâu hơn về nội dung mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

3.2. Đàm thoại và nêu vấn đề trong giảng dạy

Đàm thoại là một phương pháp hiệu quả để khuyến khích học viên đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời. Nêu vấn đề giúp học viên phát triển khả năng phân tích và giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học viên không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng mềm cần thiết cho công việc sau này.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Các giảng viên đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong sự tham gia của học viên. Học viên cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ giảng viên. Cần thiết lập một môi trường học tập thân thiện và khuyến khích sự sáng tạo của học viên.

V. Kết luận và tương lai của đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học môn triết học Mác - Lênin theo hướng tích cực hóa người học là một quá trình liên tục. Cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục để đảm bảo rằng các phương pháp dạy học tích cực được áp dụng hiệu quả.

5.1. Tương lai của phương pháp dạy học tích cực

Trong tương lai, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ ngày càng trở nên phổ biến. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời đánh giá hiệu quả của chúng trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, việc nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị là yêu cầu cấp thiết. Môn Triết học Mác - Lênin giữ vị trí nền tảng trong việc định hình thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận khoa học cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý. Tuy nhiên, tính chất trừu tượng và khái quát cao của bộ môn khiến phương pháp thuyết giảng một chiều truyền thống bộc lộ nhiều bất cập, làm giảm khả năng tiếp thu và hứng thú của người học.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học, chuyển trọng tâm từ truyền thụ tri thức sang tổ chức hoạt động tự chiếm lĩnh kiến thức. Mục tiêu cụ thể là khảo sát toàn diện thực trạng sư phạm tại cơ sở, xác định nguyên nhân hạn chế, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và quy trình thiết kế bài giảng tích cực phù hợp với đặc thù chương trình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Học viện Chính trị khu vực II, trung tâm đào tạo cán bộ chủ chốt cho khu vực Nam Bộ với 259 cán bộ viên chức và 142 cán bộ nghiên cứu, giảng dạy. Đề tài bao quát trọn vẹn chương trình môn Triết học Mác - Lênin gồm 110 tiết học, trong đó có 60 tiết lên lớp, 20 tiết thảo luận, 20 tiết tự nghiên cứu và 10 tiết kiểm tra, thi. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao, giúp chuẩn hóa hoạt động giảng dạy, nâng cao năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học viên và cải thiện từ 15% đến 25% mức độ hứng thú học tập so với phương pháp cũ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu kế thừa lý thuyết tích cực hóa nhận thức có nguồn gốc từ các nhà sư phạm tiền bối từ thế kỷ 17 như John Amos Comenius với quan điểm giáo viên dạy ít hơn để học sinh học nhiều hơn. Đề tài vận dụng mô hình động lực học tập ARCS của John Keller gồm 4 thành tố: Gây chú ý (Attention), Tạo sự phù hợp (Relevance), Xây dựng tự tin (Confidence) và Đạt sự thỏa mãn (Satisfaction). Đồng thời, luận văn kết hợp lý thuyết học tập hợp tác của David Johnson và Roger Johnson, khẳng định tương tác đa chiều trong nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người giúp tối ưu hóa trách nhiệm cá nhân và hiệu quả tiếp thu.

Khung lý thuyết vận hành dựa trên 3 khái niệm cốt lõi: Phương pháp dạy học là con đường và cách thức tương tác giữa giảng viên với học viên nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục; Phương pháp dạy học tích cực là tổ hợp các phương pháp giáo dục hướng vào hoạt động hóa nhận thức, phát huy tính tự giác và sáng tạo của người học; Tích cực hóa người học môn Triết học Mác - Lênin là quá trình biến người học từ đối tượng tiếp nhận thụ động thành chủ thể tích cực tự tìm tòi và luận giải chân lý khoa học.

Mô hình tiếp cận phương pháp được cấu trúc qua 3 cấp độ: cấp độ lý luận định hướng chiến lược sư phạm; cấp độ hoạt động thực tiễn tổ chức các tương tác dạy học; cấp độ thao tác kỹ thuật quy định các bước thực hiện bài giảng cụ thể trên lớp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua quá trình điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm từ ngày 10/03/2017 đến ngày 28/07/2017 tại Học viện Chính trị khu vực II. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 180 khách thể, bao gồm 30 cán bộ, giảng viên trực tiếp giảng dạy các môn lý luận chính trị và 150 học viên hệ Cao cấp lý luận chính trị tại 3 lớp A70, A74 và A75.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng có chủ đích kết hợp chọn mẫu theo cụm lớp học. Kỹ thuật này bảo đảm tính đại diện cao về độ tuổi, chuyên môn và vị trí công tác của học viên vốn là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở và tương đương trở lên.

Luận văn kết hợp phương pháp định lượng và định tính thông qua bảng hỏi cấu trúc, quan sát dự giờ, phỏng vấn chuyên gia và thực nghiệm sư phạm đối chứng. Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân phối tần suất và so sánh nhóm tương đương được lựa chọn nhằm đo lường chính xác sự biến thiên điểm số trước và sau thực nghiệm, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học theo quy định của Luật Giáo dục 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng mang lại 4 phát hiện quan trọng về hoạt động dạy học môn Triết học Mác - Lênin:

Thứ nhất, nhận thức về đổi mới rất cao nhưng thực tế triển khai còn phân hóa. 100% giảng viên (30 trên 30 người) khẳng định sự cần thiết phải đổi mới và 93,3% nhận định việc đổi mới có tầm quan trọng đặc biệt. Dù vậy, 73,7% giảng viên vẫn duy trì phương pháp thuyết trình truyền thống thường xuyên, cho thấy thói quen giảng dạy cũ vẫn chiếm ưu thế.

Thứ hai, phương pháp thảo luận nhóm được ứng dụng nhiều nhất trong các phương pháp tích cực với 76,7% giảng viên sử dụng thường xuyên. Tuy nhiên, phương pháp dạy học theo dự án mới chỉ đạt tỷ lệ 33,3% do thiếu hướng dẫn thực hiện chi tiết và hạn chế về quỹ thời gian.

Thứ ba, việc sử dụng phương tiện dạy học hiện đại có sự chênh lệch lớn. Có 80,7% giảng viên sử dụng hình ảnh trực quan thường xuyên và 50,0% ứng dụng phần mềm soạn bài giảng điện tử. Trong khi đó, việc khai thác tài nguyên internet trong giờ học chỉ đạt 30,0% mức độ thường xuyên, và có 23,7% giảng viên ít khi sử dụng.

Thứ tư, kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính ưu việt của phương pháp tích cực. Sau can thiệp thực nghiệm, kết quả học tập của lớp thực nghiệm có bước nhảy vọt: tỷ lệ đạt điểm giỏi tăng 18,5%, điểm khá tăng 12,3%, trong khi tỷ lệ đạt điểm trung bình giảm mạnh từ 25,0% xuống còn 8,2%.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch giữa nhận thức và thực hành xuất phát từ tính trừu tượng đặc thù của 10 bài chuyên đề triết học. Nếu thiếu kỹ năng tổ chức đàm thoại Ơxrixtic hoặc thiếu câu hỏi nêu vấn đề chất lượng, giảng viên dễ rơi vào tình trạng độc thoại truyền thống để kịp tiến độ chương trình 110 tiết.

So sánh với các nghiên cứu đổi mới phương pháp giáo dục đại học giai đoạn 2009-2010, đề tài khẳng định tính quy luật của mô hình lấy người học làm trung tâm, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu gắn lý luận với thực tiễn quản lý kinh tế xã hội ở khu vực Nam Bộ. Kết quả khảo sát cho thấy 100% giảng viên khẳng định quy mô lớp học chuẩn từ 30 đến 50 học viên là tối ưu nhất để vận dụng phương pháp tích cực, và 96,7% giảng viên đánh giá thời lượng môn học hiện hành là rất phù hợp.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu đạt trực quan thông qua bảng phân phối tần suất điểm số sau thực nghiệm và biểu đồ cột so sánh xếp loại học tập giữa lớp thực nghiệm với lớp đối chứng. Bảng tổng hợp 30 chỉ báo sư phạm minh chứng rõ nét sự chuyển dịch từ cách dạy truyền thụ thụ động sang mô hình kiến tạo tri thức đa chiều.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao chất lượng đào tạo, luận văn đề xuất 4 giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình thiết kế giáo án tích hợp đa phương pháp. Ban Giám đốc và Khoa Triết học chỉ đạo giảng viên xây dựng 100% kế hoạch bài dạy theo quy trình 3 giai đoạn: giao nhiệm vụ nhận thức, tổ chức làm việc nhóm giải quyết vấn đề và đánh giá tổng kết. Mỗi bài giảng phải lồng ghép tối thiểu 2 tình huống thực tiễn gắn với công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Thời gian hoàn thành trong 6 tháng.

Thứ hai, đổi mới kỹ thuật tổ chức thảo luận nhóm và nêu vấn đề. Giảng viên phân chia lớp thành các nhóm từ 4 đến 6 học viên, bố trí đan xen các nhóm đối tượng công tác khác nhau. Tận dụng tối đa 20 tiết thảo luận chính khóa để triển khai các chuyên đề gắn với nghị quyết Đảng, nâng tỷ lệ tương tác chủ động của học viên lên trên 85%. Thời gian thực hiện liên tục trong 12 tháng của năm học.

Thứ ba, nâng cấp hệ thống học liệu và hạ tầng công nghệ. Phòng Quản trị và Trung tâm Thông tin Thư viện số hóa 100% giáo trình, chuyên đề tham khảo môn Triết học, trang bị đồng bộ máy chiếu và đường truyền internet tốc độ cao tại tất cả phòng học. Mục tiêu nâng tỷ lệ học viên đến thư viện tự nghiên cứu từ 45% hiện nay lên trên 80%. Thời gian triển khai trong 9 tháng.

Thứ tư, đổi mới phương thức kiểm tra và đánh giá kết quả. Hội đồng Khoa học và Ban Đào tạo điều chỉnh cơ cấu đánh giá: áp dụng 40% điểm quá trình thông qua thảo luận nhóm, giải quyết tình huống và 60% điểm bài thi tự luận tổng hợp. Giải pháp này giúp triệt tiêu 100% việc học vẹt, nâng tỷ lệ học viên xếp loại giỏi toàn khóa lên trên 30%. Thời gian thực hiện trong 3 tháng đầu kỳ học mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là Cán bộ quản lý và Ban Giám đốc các học viện chính trị, trường chính trị tỉnh, thành phố. Luận văn cung cấp căn cứ khoa học để quy hoạch chương trình đào tạo 110 tiết, chuẩn hóa sĩ số lớp học từ 30 đến 50 học viên và tổ chức các lớp bồi dưỡng phương pháp sư phạm cho đội ngũ cán bộ giảng dạy.

Nhóm thứ hai là Giảng viên giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin và các môn Lý luận chính trị. Tài liệu cung cấp trọn bộ quy trình 3 bước thiết kế giáo án mẫu, kỹ thuật vấn đáp và tình huống thực nghiệm giúp tăng từ 25% đến 30% hiệu quả tiếp thu bài giảng của người học.

Nhóm thứ ba là Học viên hệ Cao cấp và Trung cấp lý luận chính trị. Công trình gợi mở phương pháp tự học độc lập, giúp học viên biến 20 tiết tự nghiên cứu thành kỹ năng tư duy phản biện và vận dụng nhuần nhuyễn quan điểm duy vật biện chứng vào 100% tình huống lãnh đạo tại cơ quan, đơn vị.

Nhóm thứ tư là Các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Giáo dục học, Lý luận và Phương pháp dạy học. Luận văn cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm trên 180 khách thể khảo sát cùng hệ thống công cụ bảng hỏi chuẩn mực để phát triển các đề tài nghiên cứu phương pháp dạy học người lớn.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp dạy học tích cực môn Triết học Mác - Lênin khác biệt thế nào so với phương pháp truyền thống? Phương pháp truyền thống dành hơn 80% thời gian cho giảng viên độc thoại, học viên ghi chép một chiều. Phương pháp tích cực lấy học viên làm trung tâm, kết hợp đàm thoại Ơxrixtic và thảo luận nhóm, giúp tăng 25% khả năng ghi nhớ và phát triển năng lực tư duy độc lập.

Quy mô lớp học bao nhiêu học viên là phù hợp nhất để triển khai phương pháp tích cực? Khảo sát thực tế ghi nhận 100% giảng viên khẳng định quy mô lớp từ 30 đến 50 học viên là chuẩn nhất. Sĩ số này cho phép chia thành 6 đến 8 nhóm nhỏ gồm 4 đến 6 thành viên, giúp giảng viên bao quát và điều phối hoạt động hiệu quả.

Thời lượng 110 tiết của môn Triết học Mác - Lênin được phân bổ như thế nào để phát huy tính tích cực? Chương trình được bố trí khoa học gồm 60 tiết lên lớp lý thuyết, 20 tiết thảo luận, 20 tiết tự nghiên cứu và 10 tiết kiểm tra, thi. Cơ cấu này dành gần 40% tổng thời lượng cho các hoạt động tự học và tương tác nhóm của học viên.

Làm thế nào để khuyến khích học viên lớn tuổi giữ chức vụ lãnh đạo tích cực thảo luận? Giảng viên đóng vai trò trọng tài định hướng, sử dụng các câu hỏi mở gắn liền với các vấn đề kinh tế xã hội thực tiễn. Việc dành 15 đến 20 phút cho tranh luận đa chiều giúp 100% học viên tự tin vận dụng kinh nghiệm công tác vào bài học.

Việc đổi mới phương pháp dạy học có làm tăng áp lực cho giảng viên khi soạn bài không? Giảng viên cần đầu tư thời gian trong 1 đến 2 tháng đầu để thiết kế bài giảng điện tử và ngân hàng tình huống. Tuy nhiên, khi lên lớp, quy trình này giúp giảm 35% áp lực truyền giảng liên tục và tăng 40% tính chủ động cho học viên.

Kết luận

Đổi mới phương pháp dạy học môn Triết học Mác - Lênin theo hướng tích cực hóa người học là giải pháp mang tính đột phá nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ trong thời kỳ mới.

Tổng kết 5 đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật của đề tài:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phương pháp dạy học tích cực và mô hình học tập hợp tác trong đào tạo lý luận chính trị.
• Đánh giá khách quan thực trạng dạy và học môn Triết học Mác - Lênin tại Học viện Chính trị khu vực II trên cỡ mẫu 180 khách thể khảo sát.
• Chứng minh tính khả thi và hiệu quả vượt trội qua thực nghiệm với tỷ lệ điểm giỏi tăng 18,5% và điểm trung bình giảm từ 25,0% xuống 8,2%.
• Xây dựng quy trình 3 giai đoạn chuẩn hóa thiết kế giáo án tích hợp linh hoạt giữa phương pháp nêu vấn đề, thảo luận nhóm và đàm thoại.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về cơ cấu 110 tiết học, hạ tầng công nghệ, năng lực giảng viên và hình thức đánh giá.

Kế hoạch hành động trong 6 đến 12 tháng tới đòi hỏi sự đồng thuận và quyết tâm cao của các cơ sở đào tạo chính trị. Hãy ứng dụng ngay quy trình và giải pháp sư phạm của luận văn để nâng cao chất lượng dạy và học lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Phần nội dung Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. Chƣơng 2: Thực trạng việc đổi mới các phƣơng pháp dạy học tích cực môn Triết học Mác - Lênin ở Học viện Chính trị khu vực II. Chƣơng 3: Đề xuất đổi mới phƣơng pháp dạy học tích cực môn Triết học Mác - Lênin ở Học viện Chính trị khu vực II. Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 3 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC 1.

Tổng quan về đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học 1. Ở nước ngoài Phát huy tính tích cực không phải là vấn đề mới. Từ thời cổ đại các nhà sƣ phạm tiền bối nhƣ Khổng Tử, Aristot,… đã từng nói đến tầm quan trọng to lớn của việc phát huy tính tích cực, chủ động của HS và đã nói lên nhiều biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức. Trong thời Phục Hƣng từ thế kỷ 16 cho đến thế kỷ 19 có nhiều tác giả tiêu biểu đề cập đến quan điểm này, cụ thể: J.Komenxki (John Amos Comenius) là nhà Tiệp Khắc yêu nƣớc, nhà sƣ phạm lỗi lạc của thế kỷ 17 đã đƣa ra những biện pháp dạy học bắt HS phải tìm tòi, suy nghĩ để nắm đƣợc bản chất của sự vật và hiện tƣợng.

Theo Komenxki: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân cách,… hãy tìm ra phƣơng pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn”. Theo Malone - Lapper các yếu tố tích cực bên trong (tích cực đến từ ngƣời học, ví dụ nhƣ sở thích cá nhân) mang lại nhiều lợi ích hơn là tích cực bên ngoài (do tác động của bên ngoài nhƣ động viên, khen thƣởng của thầy…. Malone và Lapper cho rằng có 4 yếu tố làm gia tăng tính tích cực bên trong: sự thử thách, sự tò mò, sự kiểm soát và khả năng tƣởng tƣợng. Chính vì thế ông đã đƣa ra những đề nghị để làm tăng tính tích cực nhận thức bên trong.

Tƣơng tự nhƣ vậy, Keller cũng đƣa ra 4 thành phần tạo ra sự tích cực: Sự chú ý (Attention), sự phù hợp (Relevance), sự tự tin (Confidence) và sự thỏa mãn (Sastisfaction). Mô hình Keller còn đƣợc gọi là mô hình ARCS. Quan điểm chung của Keller cho rằng một nhà thiết kế dạy học trong môi trƣờng multimedia phải biết các biện pháp tích cực hóa 4 ngƣời học, biết tổ chức chiến lƣợc dạy học và biết thiết kế nội dung dạy học. Oger Johnson và David Johnson cho rằng phần nhiều thời gian dạy học dành cho các tƣơng tác HS – GV và HS – tài liệu, còn tƣơng tác HS – HS thì hầu nhƣ bị lờ đi.

Trong một tình huống học hợp tác, sự tƣơng tác đƣợc đặc trƣng bởi việc khẳng định sự phụ thuộc lẫn nhau về mục đích với trách nhiệm cá nhân. Sự phụ thuộc về mục đích đòi hỏi sự chấp nhận của nhóm là họ sẽ cùng bơi hoặc cùng chìm. Theo Roger và David Johnson, thông thƣờng ngày nay giáo viên cố tách học sinh khỏi các học sinh khác và cho họ làm việc độc lập, khi liên tục dùng các câu nhƣ “đừng có nhìn vào bài ngƣời khác”, “tôi muốn thấy những gì em làm chứ không phải của ngƣời bên cạnh”, hay “tự làm bài đi”. Một nghịch lý là đại đa số các nghiên cứu so sánh sự tƣơng tác HS – HS chỉ ra rằng học sinh học hiệu quả hơn khi họ làm việc hợp tác.

Ngoài ra, Roger Johnson và David Johnson cho rằng, có một khác biệt giữa “chủ trƣơng HS làm việc trong một nhóm” và cấu trúc làm việc hợp tác với một nhóm HS ngồi cùng bàn và làm việc của họ, nhƣng tự do nói với những HS khác khi làm việc, không đƣợc cấu trúc để là một nhóm hợp tác khi không có sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau. Tƣơng tự, một nhóm HS đƣợc phân công làm một báo cáo mà chỉ có một HS quan tâm và làm tất cả công việc trong khi những HS khác thì rong chơi cũng không phải là một nhóm hợp tác. Một nhóm hợp tác có một ý thức về trách nhiệm cá nhân có nghĩa là tất cả học sinh cần nắm vững kiến thức và cùng góp sức để nhóm thành công. Ở trong nước Việt Nam đang bƣớc vào giai đoạn quan trọng của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.

Để đáp ứng cho đƣợc công cuộc xây dựng và phát triển đất nƣớc thì nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng bậc nhất. Một trong số đó đáng kể nhất là đội ngũ lao động có trình độ và tay nghề cao. Luật GD (2005) tại khoản 2 điều 5: “Yêu cầu nội dung, phƣơng pháp giáo dục: phải phát huy tính tích cực, tự giác, làm chủ, có tính tƣ duy, sáng tạo, bồi dƣỡng cho ngƣời học năng lực tự học, khả năng thực hành và ý chí vƣơn lên…”[4] Và vấn đề đổi mới PPDH theo hƣớng vận dụng các PPDH tích cực vào quá trình dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của ngƣời học cũng đã và đang đƣợc các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý giáo dục trên thế giới và Việt Nam bàn đến, đặc biệt là trong những năm gần đây. 5 - Liên quan đến vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học, vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực đã có một số công trình tiêu biểu nhƣ: Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Hồng “Vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trƣờng Trung học phổ thông Đông Sơn I, tỉnh Thanh Hoá” (2006); Luận văn Thạc sĩ của Trần Thị Minh: “Kết hợp phƣơng pháp dạy học truyền thống với phƣơng pháp dạy học tích cực để nâng cao hiệu quả dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 - phần thứ nhất (Qua thực tế các trƣờng Trung học phổ thông Hải Phòng) (2007); Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Kim Ngân: “Vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực trong phần “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phƣơng pháp luận khoa học” ở trƣờng Trung học phổ thông hiện nay” (Qua thực tế một số trƣờng Trung học phổ thông tỉnh Nghệ An) (2008); Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Thảo: “Vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” chƣơng trình Giáo dục công dân lớp 10 nhằm nâng cao nhận thức của học sinh Trung học phổ thông về các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc” (Qua khảo sát một số trƣờng Trung học phổ thông thuộc huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa).

Tham khảo một số luận văn thạc sĩ – trƣờng Đại học Sƣ phạm kỹ thuật TP. HCM đã tìm hiểu phƣơng pháp dạy học tích cực về các môn học khác nhƣ: - Trƣơng Phƣớc Tân (2009), Tổ chức dạy học môn toán lớp 12 theo hƣớng tích cực hóa học sinh tại trƣờng THPT Vĩnh Cửu tỉnh Đồng Nai. - Nguyễn Thị Uyên (2009), Cải tiến phƣơng pháp dạy học môn khí cụ điện tại trƣờng Cao đẳng kỹ thuật Cao Thắng theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. - Nguyễn Minh Sang (2009), Ứng dụng phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học trong giảng dạy môn lý thuyết kỹ thuật tiện hệ công nhân kỹ thuật trƣờng Cao Đẳng Sƣ phạm kỹ thuật Vĩnh Long.

- Nguyễn Thị Ngọc Điệp (2010), Dạy học môn cơ kỹ thuật 2 theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học tại trƣờng Cao Đẳng sƣ phạm Đồng Nai. Nhóm công trình này đã chỉ ra đƣợc quan niệm về PPDH tích cực, các PPDH tích cực cụ thể, những đặc trƣng của các PPDH tích cực và đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu vận dụng các PPDH tích cực. Các công trình đã đƣa ra đƣợc một số quy trình và điều kiện vận dụng các PPDH tích cực vào một số bài cụ thể trong chƣơng trình GDCD lớp 10. Tuy nhiên, đây là những đề tài nghiên cứu và áp dụng trong chƣơng trình GDCD bậc 6 THPT.

Chƣa đƣa ra đƣợc những quy trình và giải pháp vận dụng các PPDH tích cực trong QTDH môn Triết học Mác - Lênin trình độ Cao cấp chính trị. - Nhóm các bài viết đăng trên báo và các tạp chí có liên quan đến vấn đề này gồm có: Vận dụng một số phƣơng pháp dạy học tích cực trong giảng dạy học phần “Lý luận dạy học địa lý” nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu cho học viên sƣ phạm địa lí của tác giả Đậu Thị Hòa, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 3/2006; Sổ tay Phƣơng pháp giảng dạy và đánh giá, Trƣờng Đại học Nha Trang, Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 2/2008; Nâng cao hiệu quả phƣơng pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin của tác giả Nguyễn Trung Hiếu, Tạp chí Giáo dục, số 6 – 2009. Các công trình nêu trên đều khẳng định vai trò của phƣơng pháp thảo luận nhóm là phƣơng pháp tích cực, sáng tạo của ngƣời học và tìm kiếm các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phƣơng pháp này trong dạy học - Đề cập đến vấn đề đổi mới phƣơng pháp giảng dạy các môn Lý luận chính trị trong các trƣờng đại học và cao đẳng có các bài viết, các công trình nghiên cứu nhƣ: Phùng Văn Bộ, Một số vấn đề về phƣơng pháp giảng dạy và nghiên cứu triết học, Nxb Giáo dục, 2001; Lê Hữu Ái: “Giải pháp nâng cao chất lƣợng giảng dạy các môn Mác- lênin ở các trƣờng Đại học”, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 1/2000; PGS. Đoàn Minh Duệ: “Hƣớng tới việc dạy học môn triết học có hiệu quả hơn, Kỷ yếu hội thảo khoa học về đổi mới phƣơng pháp giảng dạy học tập môn triết học Mác- Lênin trong các trƣờng Đại học toàn quốc”, Hà Nội, tháng 12/2002.

Trần Viết Quang: “Bồi dƣỡng thế giới quan và phƣơng pháp luận khoa học cho học viên thông qua việc giảng dạy triết học Mác- Lênin”, Đề tài KHCN cấp Bộ/2000; “Hƣớng tới việc dạy, học môn triết học có hiệu quả hơn”. Kỷ yếu hội thảo khoa học về đổi mới phƣơng pháp giảng dạy học tập môn triết học Mác- Lênin trong các trƣờng Đại học toàn quốc, Hà nội, 12/ 2002. Các công trình nêu trên đều đề cập đến vấn đề đổi mới phƣơng pháp giảng dạy theo hƣớng phát huy tích tích cực của học viên ở các trƣờng đại học.