Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng, văn hóa của các Đảng Cộng sản X. Xu-Rơ-Ni-Tren-Cô (Chủ biên, 1982), Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô [189].
Trong cuốn sách, các tác giả cho rằng: “Bộ phận cấu thành hết sức quan trọng trong hoạt động của Đảng Cộng sản là công tác tư tưởng” [189, tr. 11], đồng thời “công tác tư tưởng là vũ khí mạnh mẽ của Đảng trong cuộc đấu tranh nhằm xây dựng xã hội mới” [189, tr. Đánh giá thực trạng hoạt động văn hóa, tác giả cho rằng: “Hoạt động văn nghệ tự biên, tự diễn đã có quy mô lớn, đã trở thành phương tiện quan trọng để giáo dục chủ nghĩa cộng sản cho nhân dân lao động. Các cơ quan Đảng đã thường xuyên quan tâm phát triển hoạt động này, nâng cao trình độ tư tưởng và nghệ thuật của nó, đẩy mạnh công tác đỡ đầu văn hóa” [189, tr.
Muốn phát triển hoạt động này, “cần thu hút hơn nữa công nhân, nông trang viên, đặc biệt là thanh niên đang làm việc vào hoạt động nghệ thuật nghiệp dư” [189, tr. Công trình đã khẳng định mối quan hệ giữa văn hóa chuyên nghiệp và VHQC; làm rõ vai trò to lớn của công tác VHQC nhất là ở nông thôn và ở các đơn vị quân đội. Để đẩy mạnh các hoạt động VHQC có chất lượng và hiệu quả hơn nữa, tác giả khẳng định: “Đẩy mạnh sức hoạt động của các tổ chức văn nghệ quần chúng. Khôi phục sự lãnh đạo đối với các tổ chức VHQC.
Quán triệt phương châm “phục vụ nhân dân, phục vụ chủ nghĩa xã hội” và “trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng” hơn nữa” [113, tr. Ban Tuyên huấn Trung ương, Đảng Cộng sản Trung Quốc (2001), Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới [6]. Cuốn sách đã tập trung làm rõ vị trí, vai trò, nội dung công tác tư tưởng, văn hóa. Trong cải cách, mở cửa, 11 Trung Quốc rất coi trọng đổi mới công tác tư tưởng trong Đảng, khẳng định: “Tăng cường và cải tiến công tác chính trị, tư tưởng của Đảng trong tình hình mới là một việc lớn của toàn Đảng, cũng là nhiệm vụ nặng nề về công tác tuyên truyền tư tưởng” [6, tr.
Thông qua công tác tuyên truyền tư tưởng, nhất là hoạt động văn hóa nghệ thuật nhằm nâng cao nhận thức, xây dựng, bồi đắp niềm tin, tình cảm cách mạng cho cán bộ và quần chúng, góp phần thực hiện thắng lợi công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Giang Trạch Dân (2002), Bàn về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc [23]. Bàn về văn hóa - nghệ thuật quần chúng, tác giả khẳng định: “Xây dựng văn minh tinh thần xét cho cùng là phải nâng cao tố chất của toàn dân tộc, bồi dưỡng con người mới xã hội chủ nghĩa có lý tưởng, có đạo đức, có văn hóa, có kỷ luật” [23, tr. 55]; “hoạt động văn hóa - nghệ thuật quần chúng là mặt quan trọng làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân” [23, tr.
Để phát triển hoạt động này, những người làm công tác văn hóa - nghệ thuật cần “tích cực hướng dẫn, giúp đỡ, đồng thời cố gắng sáng tác những tác phẩm có lợi cho việc triển khai mạnh mẽ hoạt động văn nghệ quần chúng” [23, tr. Vương Bột Chính (2006), “Một số vấn đề về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc” [16]. Bài báo đã đề cập tới các phương pháp tiến hành công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhấn mạnh vai trò của phương pháp truyền thống trong công tác tư tưởng. Tác giả cho rằng, cần kiên trì phương pháp truyền thống trong công tác tư tưởng.
Song, cần thường xuyên đổi mới phương pháp này, tăng tính thích nghi với tình hình mới và không ngừng sáng tạo, tìm tòi ra những phương pháp mới phù hợp, hiệu quả. Đồng thời, phải “chú trọng điều hòa, hình thành nên “dàn hợp xướng” của công tác tư tưởng có sự tham gia của xã hội” [16, tr. Vương Duy, Lưu Hiểu Đan (2012), “Khái lược những phát triển mới trong xây dựng văn hóa quốc gia từ Đại hội XVII của Đảng Cộng sản Trung Quốc” [28]. Bàn về kinh nghiệm của Trung Quốc trong sử dụng văn hóa để xây dựng triết lý phát triển quốc gia, tác giả chỉ ra trong Văn kiện Đại hội 12 XVII, năm 2007, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã lần đầu nhấn mạnh: “Phải đề cao sức mạnh mềm văn hóa của quốc gia; văn hóa là tinh thần và linh hồn của một dân tộc, là lực lượng to lớn để phát triển quốc gia và hưng thịnh dân tộc” [28, tr.
Theo tác giả, để phát huy vai trò của văn hóa, cần thúc đẩy sự phát triển phồn vinh của văn hóa, xây dựng trào lưu mới cho sự hưng thịnh của văn hóa xã hội chủ nghĩa; nhận thức rõ ràng và đầy đủ quan niệm văn hóa là sức mạnh mềm của quốc gia; tăng cường giao lưu, đối ngoại văn hóa, tiếp thu thành quả văn hóa ưu tú của nhân loại. Can Xuân Tùng (2021), Văn hóa Trung hoa: Lịch sử và hiện tại [178]. Trong cuốn sách, tác giả lấy bối cảnh là nền văn minh Trung Quốc và phương Tây giao lưu học hỏi lẫn nhau để giải thích nội dung chính của văn hóa Trung Quốc một cách vừa giản lược, vừa hệ thống từ các phương diện nguồn gốc, diễn biến của văn minh Trung Hoa, chế độ, tư tưởng, giá trị, cũng như nghệ thuật và thẩm mỹ trong lịch sử Trung Quốc. Tác giả cho rằng, cần phát huy vai trò của các hoạt động VHQC và các hình thức nghệ thuật tổng hợp, “sử dụng ca, múa, nhạc trong các hoạt động” [178, tr.
Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng, văn hóa, công tác văn hóa quần chúng trong lực lượng vũ trang A. Tác giả đã luận bàn về vai trò của công tác VHQC với các hình thức khác nhau như “xem, nghe những buổi truyền hình, phát thanh chuyên đề; thăm bảo tàng và phòng truyền thống chiến đấu; sinh hoạt văn học và hội nghị bạn đọc, biểu diễn những tác phẩm nghệ thuật về đề tài chiến đấu yêu nước và nhiều hình thức khác nhau giúp cho việc phát triển truyền thống chiến đấu, để lại dấu vết sâu sắc trong ý thức quân nhân” [68, tr. Để phát huy vai trò của nghệ thuật, đội ngũ cán bộ “phải dạy cho bộ đội không những biết thưởng thức các tác phẩm nghệ thuật, mà còn biết cư xử và hành động theo các quy luật của cái đẹp” [68, tr. Khi bàn về công tác tuyên truyền - văn hóa, tác giả cho đây “là một dạng độc lập của công tác giáo dục tư tưởng.
Văn hóa là phương thức truyền bá chân lý, tri thức cần thiết cho sự hình thành những phẩm chất của nhân cách xã hội chủ nghĩa” [187, tr. Để hoàn thiện hơn nữa công tác tuyên truyền - văn hóa trong quân đội, cần “làm cho mọi quân nhân tiếp xúc rộng rãi hơn nữa với sự sáng tạo nghệ thuật, hình thành cho họ nhu cầu sáng tạo theo “quy luật của cái đẹp” [187, tr. Tác giả cũng cho rằng, cái quan trọng của nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền - văn hóa không phải là sản phẩm văn hóa mà là khả năng sáng tạo, hành động theo những lý tưởng cao cả bằng những hình ảnh và tấm gương chói lọi. Chương Tư Nghị (Chủ biên, 1987), Công tác đảng, công tác chính trị của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc, phần 1 [110].
Công trình đã làm rõ vị trí, vai trò của công tác văn hóa là bộ phận quan trọng trong công tác chính trị của quân đội và khẳng định: Công tác văn hóa quân đội có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với xây dựng văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa, tăng tốc độ xây dựng cách mạng hóa, hiện đại hóa, chính quy hóa quân đội. Rằng “công tác văn hóa bao gồm hai bộ phận chính là chuyên nghiệp và nghiệp dư. Bộ phận nghiệp dư chủ yếu là chỉ hoạt động văn hóa quần chúng của bộ đội, cũng chính là công tác văn hóa cơ sở” [110, tr. Tổ chức hoạt động VHQC theo hướng văn hóa quần thể nhỏ.
Phạm vi hoạt động văn hóa theo xu hướng cởi mở, xã hội hóa. Đưa ra 3 nhiệm vụ lớn của công tác VHQC. Làm rõ hình thức của công tác văn hóa bao gồm: Hoạt động giải trí công tác VHQC (tổ chức ca hát, tổ chức liên hoan văn nghệ, đọc sách, tổ chức chơi trò chơi thi đấu, vui chơi giải trí và thi đấu trí lực); công tác văn học, nghệ thuật; giáo dục thẩm mỹ; công tác điện ảnh, vô tuyến, chiếu bóng, phát thanh; công tác sách; hoạt động thể thao quần chúng và công tác câu lạc bộ. 14 Sỏnxay Chăn nha lạt (2013), Giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội Nhân dân Lào hiện nay [15].
Luận án đã chỉ rõ hình thức, phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng đối với hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội Nhân dân Lào: Thứ nhất, giáo dục qua đào tạo tại các nhà trường; Thứ hai, giáo dục theo chương trình ở các đơn vị; Thứ ba, sử dụng các hoạt động CTĐ, CTCT khác để giáo dục như thông qua các phong trào thi đua quyết thắng, hoạt động văn hóa, văn nghệ, giao lưu; Thứ tư, tự học tập, rèn luyện, tu dưỡng của hạ sĩ quan, binh sĩ. Luận án đánh giá hình thức giáo dục chính trị tư tưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội Nhân dân Lào ngày càng đa dạng, phong phú; có gần 90% cán bộ làm công tác tư tưởng - văn hóa các sư đoàn chủ lực được tham gia các lớp tập huấn tuyên truyền văn hóa, tiến hành công tác văn hóa cơ sở. Tác giả luận án đã đề xuất 5 giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ Lào hiện nay [15, tr. Học viện Khoa học Quân sự, Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (2013), Lý luận chiến lược quân sự Trung Quốc [85].
Khi bàn về văn hóa trong lĩnh vực quân sự, cuốn sách khẳng định: “Văn hóa được xác định là tư tưởng chiến lược, là lý luận chiến lược được hình thành trên cơ sở truyền thống lịch sử văn hóa của một quốc gia, dân tộc” [85, tr. Khẳng định “đặc tính của văn hóa, đặc biệt là các giá trị cốt lõi có ảnh hưởng đến chiến lược của một quốc gia, dân tộc” [85, tr.