phần mở đầu, kết luận, đề tài đƣợc bố trí gồm 4 Chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các Quĩ tín dụng nhân dân Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng công tác thanh tra, giám sát đối với các quỹ tín dụng nhân dân của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc Chƣơng 4: Giải pháp đổi mới công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với Quĩ tín dụng nhân dân cơ sở tại Vĩnh Phúc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN 1. Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) 1. Khái niệm QTDND QTDND là loại hình tổ chức tín dụng hợp tác hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động, thực hiện mục tiêu chủ yếu là tƣơng trợ giữa các thành viên, nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và của từng thành viên giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ và cải thiện đời sống, bảo đảm bù đắp đủ chi phí và có tích lũy để phát triển. - Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở: là tổ chức tín dụng hợp tác do các thành viên trong địa bàn tự nguyện thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật nhằm mục tiêu chủ yếu là tƣơng trợ giữa các thành viên.
- Quỹ tín dụng nhân dân Trung ƣơng (nay đƣợc gọi là Ngân hàng hợp tác xã): là tổ chức tín dụng hợp tác do các QTDNDCS cùng nhau lập thành nhằm mục đích hỗ trợ và nâng cao hiệu quả của cả hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân. Để hỗ trợ Quỹ tín dụng nhân dân, các tổ chức tín dụng và các đối tƣợng khác đƣợc tham gia góp vốn vào QTDNDTW (Ngân hàng hợp tác xã) theo hƣớng dẫn của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam. Lịch sử hình thành và phát triển QTDND Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng lần thứ 5, khoá VII đã đề ra những định hƣớng cơ bản về mục tiêu, phƣơng hƣớng, chính sách và các biện pháp chủ yếu để tiếp tục đổi mới và phát triển kinh - tế xã hội nông thôn; trong đó, xác định những yêu cầu, nhiệm vụ của hoạt động tiền tệ, tín dụng và ngân hàng trên địa bàn Nông nghiệp - Nông thôn nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ƣơng lần thứ 5. Năm 1945 chủ tịch Hồ Chi Minh đã ký sắc lệnh số 10/SL thành lập Nha tín dụng sản xuất; nhiệm vụ của tổ chức này là cho vay vốn đối với nông dân, nhất là nông dân nghèo, để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống.
Tiếp đến là thành lập các HTX tín dụng từ năm 1956. Đến năm 1985, hầu hết các xã trong cả nƣớc đều có Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 HTX tín dụng, với tổng số 7. Trong đó phía Bắc có 3.960 và phía Nam có 3. Từ năm 1986 đến năm 1990 phát triển thêm gần 500 HTX tín dụng ở đô thị, đƣa tổng số lên đến 7.
Trong gần 40 năm hoạt động, HTX tín dụng đã đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách kinh tế tiền tệ, tín dụng ở nông thôn nhƣ huy động vốn nhàn rỗi trong dân cƣ và cho vay vốn phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong nông thôn; làm đại lý huy động tiền gửi tiết kiệm và cho nông dân vay từ nguồn vốn của Ngân hàng Nhà nƣớc; hạn chế nạn cho vay nặng lãi ở nông thôn. Từ khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trƣờng, nhất là khi tổ chức và hoạt động ngân hàng đã đổi mới căn bản, hoạt động của HTX tín dụng theo cơ chế cũ không còn thích hợp và do không chuyển hƣớng kịp thời nên đã lâm vào tình trạng hết sức khó khăn. Hàng loạt các HTX tín dụng cũ và đặc biệt là sự đổ vỡ mang tính cả hệ thống HTX tín dụng không có khả năng chi trả, ngừng hoạt động gây nên ảnh hƣởng và thách thức không nhỏ trong quá trình đổi mới hoạt động. Đến tháng 6/1993, chỉ có 62 HTX tín dụng, 10 ngân hàng Cổ phần nông thôn đƣợc điều chỉnh từ gần 100 HTX tín dụng cũ đã đƣợc Ngân hàng Nhà nƣớc cấp phép hoạt động là quá ít so với yêu cầu triển khai thị trƣờng tiền tệ, tín dụng ở nông thôn.
Hoạt động của các tổ chức này đã đạt đƣợc những kết quả nhất định, nhƣng vẫn chƣa khắc phục đƣợc những tính riêng rẽ, thiếu sự liên kết trong hệ thống HTX tín dụng, nên hoạt động vẫn bị hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu vốn cho sản xuất và đời sống đối với Nông nghiệp - Nông thôn ngày càng lớn và rất bức thiết đối với chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc; hơn nữa, địa bàn nông thôn rộng lớn, yêu cầu sản xuất, kinh doanh đa dạng, cần phát huy hoạt động của cả Ngân hàng thƣơng mại và HTX tín dụng mới đáp ứng đƣợc yêu cầu huy động vốn và cho vay, nhất là kinh tế hộ đến tận thôn, xã. Ngoài ra, ở nông thôn đang xuất hiện hình thức tín dụng tƣ nhân, huy động và cho vay với lãi suất cao, đang là nhân tố kìm hãm sản xuất, đòi hỏi phải có một tổ chức tín dụng thích hợp để thay thế. Do đó, tổ chức lại HTX tín dụng theo mô hình mới gọi là QTDND nhằm huy động tối đa nguồn vốn nhàn rỗi trong các tầng lớp dân cƣ, các tổ chức để phục vụ lại chính họ, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong Nông nghiệp - Nông thôn.
Thành lập QTDND theo mô hình mới góp phần đa dạng hoá tổ chức tín dụng hoạt động trên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 địa bàn nông thôn; tạo lập một hệ thống kinh doanh tiền tệ có sự liên kết chặt chẽ bởi lợi ích của mọi thành viên trong hệ thống QTDND. Mô hình QTDND mà chúng ta đang xây dựng về bản chất là một mô hình hoàn toàn khác so với mô hình trƣớc kia mặc dù tên gọi có khác nhƣng nhiều ngƣời, nhất là ngƣời dân nơi đã có mô hình tổ chức tín dụng hợp tác trƣớc đây thiếu tin tƣởng bởi tên gọi là QTDND nhƣng lại hoạt động theo Luật HTX nên vẫn có ngƣời lầm tƣởng là HTX tín dụng trƣớc đây. Luật HTX đƣa vào áp dụng từ ngày 01/01/1997 đã quy định rất cụ thể về mục tiêu, nguyên tắc hoạt động và tổ chức của HTX hiện đại. Việc nhận thức đúng đắn về mô hình QTDND là hết sức cần thiết và đây là điều kiện tiên quyết để xây dựng và phát triển thành công.
Đến cuối năm 2008, vừa chấn chỉnh, củng cố, vừa xây dựng, hệ thống QTDND bao gồm QTD Trung ƣơng với trên 30 chi nhánh hoạt động trên địa bàn 64 tỉnh, thành phố và trên 957 QTDND cơ sở. Hoạt động của hệ thống QTDND tiếp tục có bƣớc tăng trƣởng bền vững; các QTDND phát triển ổn định, an toàn, hiệu quả, các chỉ tiêu cơ bản đều tăng trƣởng so với những năm trƣớc và năm liền kề, nhất là nguồn vốn huy động tiền gửi dân cƣ. Tuy vậy, trong quá trình hoạt động và phát triển không tránh khỏi có sự sai phạm ở nơi này, nơi khác của một số QTDND. QTDND là mô hình đặc thù nên việc xây dựng và phát triển là một việc đầy khó khăn và thách thức.
QTDND là loại hình tổ chức hợp tác hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động, thực hiện mục tiêu chủ yếu là tƣơng trợ giữa các thành viên, nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và của từng thành viên giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống. Hoạt động của QTDND phải bảo đảm bù đắp chi phí và có tích luỹ để phát triển. Đặc điểm, tổ chức của QTDND cơ sở - Đặc điểm của QTDND cơ sở Tự nguyện nhập và ra khỏi QTDND: Mọi công dân Việt Nam, các hộ gia đình và các đối tƣợng khác có đủ điều kiện theo quy định đều có thể trở thành thành viên của Quỹ tín dụng nhân dân; thành viên có quyền ra Quỹ tín dụng nhân dân theo Điều lệ của Quỹ tín dụng nhân dân. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 Số lượng thành viên của Quỹ tín dụng nhân dân: không hạn chế nhƣng phải có tối thiểu 30 thành viên.
Quản lý dân chủ và bình đẳng: Thành viên của Quỹ tín dụng nhân dân có quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát Quỹ tín dụng nhân dân và có quyền ngang nhau trong biểu quyết. Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: Quỹ tín dụng nhân dân tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của mình; tự quyết định phân phối thu nhập, bảo đảm Quỹ tín dụng nhân dân và thành viên cùng có lợi. Chia lãi bảo đảm kết hợp lợi ích của các thành viên và sự phát triển của Quỹ tín dụng nhân dân: Sau khi làm xong nghĩa vụ nộp thuế, lãi còn lại đƣợc trích một phần vào các quỹ của Quỹ tín dụng nhân dân, một phần chia theo vốn góp của thành viên, phần còn lại chia cho thành viên theo mức độ sử dụng dịch vụ của Quỹ tín dụng nhân dân do Đại hội thành viên quyết định. Hợp tác và phát triển cộng đồng: Thành viên phải phát huy tinh thần tập thể, nâng cao ý thức hợp tác trong Quỹ tín dụng nhân dân và trong cộng đồng xã hội; hợp tác giữa các Quỹ tín dụng nhân dân với nhau trong nƣớc và ngoài nƣớc theo quy định của pháp luật.
- Tổ chức, hoạt động của QTDND cơ sở Theo quy định tại Thông tƣ số 08/2005/TT-NHNN ngày 30/12/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, hƣớng dẫn thực hiện Nghị định số 48/2001/NĐ- CP ngày 13/8/2001 về tổ chức và hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân và Nghị định số 69/2005/NĐ- CP ngày 26/5/2005 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 48/2001/NĐ- CP ngày 13/8/2001 của chính phủ về tổ chức và hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân: “Đối với Quỹ tín dụng cơ sở có nguồn vốn hoạt động từ 5.000 đồng (năm tỷ đồng) trở xuống có thể thành lập một bộ máy vừa quản lý vừa điều hành; Đối với Quỹ tín dụng cơ sở có nguồn vốn hoạt động trên 5.000 đồng (năm tỷ đồng) phải thành lập riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành. Đối với những Quỹ tín dụng cơ sở có dƣới 1.000 thành viên và nguồn vốn hoạt động từ 5.
