Luận văn thạc sĩ ussh từ làng đến phố đô thị hóa và quá trình chuyển đổi lối sống ở một làng ven đô hà nội trường hợp phường nhân chính quận thanh xuân hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh từ làng đến phố đô thị hóa và quá trình chuyển đổi lối sống ở một làng ven đô hà nội trường, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thị Kim Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Chí Nh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Từ Làng Đến Phố: Đô Thị Hoá Và Quá Trình Chuyển Đổi Lối Sống Ở Một Làng Ven Đô Hà Nội (Trường Hợp Phường Nhân Chính, Quận Thanh Xuân, Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2. Lịch sử vấn đề
• 1.3. Chính sách đô thị hoá ở Việt Nam và vấn đề đô thị hoá ở Hà Nội
• 1.4. Vấn đề ĐTH ở Hà Nội
• 1.5. Lối sống đô thị
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Lựa chọn địa bàn nghiên cứu
• 1.8. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: NHÂN CHÍNH: TỪ LÀNG LÊN PHỐ
• 2.1. Nhân Chính thời kỳ trước năm 1954
• 2.2. Nhân Chính dưới thời kỳ bao cấp (1954-1986)
• 2.3. Nhân Chính thời kỳ đổi mới kinh tế (1986 – 1996)
• 2.4. Nhân Chính thời kỳ bùng nổ đô thị hóa (từ 1997 đến nay)
• 2.5. Quản lý hành chính
• 2.6. Diện mạo không gian, kiến trúc
• 2.7. Đặc điểm dân số học
• 3. CHƯƠNG 3: KHÔNG GIAN CƯ TRÚ VÀ KIẾN TRÚC
• 3.1. Biến đổi về không gian cư trú và kiến trúc nhà ở dưới tác động của đô thị hoá
• 3.2. Biến đổi không gian cư trú
• 3.3. Kiến trúc nhà ở. Niềm tin tôn giáo liên quan đến ngôi nhà
• 4. CHƯƠNG 4: BIẾN ĐỔI CƠ CẤU KINH TẾ VÀ QUAN HỆ CƯ DÂN
• 4.1. Diễn biến sử dụng đất đai
• 4.2. Biến đổi cấu trúc kinh tế
• 4.3. Quan hệ xã hội
• 5. CHƯƠNG 5: VĂN HOÁ VÀ LỐI SỐNG
• 5.1. Quan hệ gia đình
• 5.2. Các hình thức thờ cúng trong gia đình
• 5.3. Tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đô Thị Hóa và Chuyển Đổi Lối Sống tại Phường Nhân Chính

Đô thị hóa là một hiện tượng không thể tránh khỏi trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Tại phường Nhân Chính, Hà Nội, quá trình này diễn ra mạnh mẽ, kéo theo nhiều thay đổi trong lối sống của cư dân. Sự chuyển đổi từ nông thôn sang đô thị không chỉ ảnh hưởng đến cơ cấu kinh tế mà còn tác động sâu sắc đến văn hóa và xã hội. Nghiên cứu này sẽ phân tích những biến đổi này, từ đó đưa ra cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại.

1.1. Đô Thị Hóa Khái Niệm và Ý Nghĩa

Đô thị hóa là quá trình chuyển đổi từ xã hội nông thôn sang xã hội đô thị, bao gồm sự gia tăng dân số tại các thành phố và sự phát triển cơ sở hạ tầng. Tại Nhân Chính, quá trình này đã diễn ra từ những năm 1997, khi khu vực này bắt đầu được quy hoạch và phát triển mạnh mẽ.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Tại Phường Nhân Chính

Phường Nhân Chính hiện nay đã trở thành một trong những khu vực phát triển nhanh nhất của Hà Nội. Sự gia tăng dân số và sự chuyển đổi lối sống đã tạo ra nhiều thách thức cho chính quyền địa phương trong việc quản lý và phát triển hạ tầng.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Quá Trình Đô Thị Hóa

Quá trình đô thị hóa tại phường Nhân Chính không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức. Tình trạng quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường và sự thay đổi trong lối sống là những vấn đề cần được giải quyết. Những thách thức này đòi hỏi sự can thiệp kịp thời từ các cơ quan chức năng.

2.1. Quá Tải Hạ Tầng và Ô Nhiễm Môi Trường

Sự gia tăng dân số nhanh chóng đã dẫn đến tình trạng quá tải hạ tầng, đặc biệt là giao thông và cấp thoát nước. Ô nhiễm môi trường cũng trở thành vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe của cư dân.

2.2. Biến Đổi Lối Sống và Văn Hóa

Sự chuyển đổi từ lối sống nông thôn sang lối sống đô thị đã làm thay đổi nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Cư dân tại Nhân Chính đang phải thích nghi với những thay đổi này, dẫn đến sự xung đột giữa các thế hệ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đô Thị Hóa Tại Nhân Chính

Để hiểu rõ hơn về quá trình đô thị hóa tại phường Nhân Chính, nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định tính và định lượng. Các cuộc khảo sát, phỏng vấn sâu và phân tích dữ liệu thứ cấp sẽ được thực hiện để thu thập thông tin.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát và Phỏng Vấn

Khảo sát sẽ được thực hiện trên một mẫu đại diện của cư dân tại phường Nhân Chính. Phỏng vấn sâu sẽ giúp thu thập thông tin chi tiết về lối sống và thói quen của cư dân.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Thứ Cấp

Dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, tài liệu nghiên cứu trước đây sẽ được sử dụng để so sánh và đối chiếu với kết quả khảo sát, từ đó đưa ra những nhận định chính xác hơn về tình hình đô thị hóa.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của đô thị hóa đến lối sống của cư dân tại phường Nhân Chính. Những phát hiện này có thể được áp dụng để cải thiện chính sách quản lý đô thị và phát triển bền vững.

4.1. Tác Động Đến Kinh Tế và Xã Hội

Nghiên cứu sẽ chỉ ra những tác động tích cực và tiêu cực của đô thị hóa đến kinh tế và xã hội của cư dân. Sự chuyển đổi nghề nghiệp và thay đổi trong mối quan hệ xã hội sẽ được phân tích kỹ lưỡng.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp quản lý đô thị sẽ được đề xuất nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho cư dân, đồng thời bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Đô Thị Hóa Tại Nhân Chính

Quá trình đô thị hóa tại phường Nhân Chính đang diễn ra mạnh mẽ và có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có những chính sách hợp lý và sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Tương Lai Của Đô Thị Hóa

Dự báo về tương lai của đô thị hóa tại Nhân Chính cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội và văn hóa. Tuy nhiên, cần phải chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và duy trì bản sắc văn hóa.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Quá Trình Đô Thị Hóa

Cộng đồng cư dân cần được khuyến khích tham gia vào quá trình quy hoạch và phát triển đô thị. Sự tham gia này sẽ giúp tạo ra một môi trường sống tốt hơn và bền vững hơn cho tất cả mọi người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN BÙI THỊ KIM PHƯƠNG TỪ LÀNG ĐẾN PHỐ: ĐÔ THỊ HOÁ VÀ QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI LỐI SỐNG Ở MỘT LÀNG VEN ĐÔ HÀ NỘI (TRƯỜNG HỢP PHƯỜNG NHÂN CHÍNH, QUẬN THANH XUÂN, HÀ NỘI) Chuyên ngành: Dân tô ̣c ho ̣c Mã số: 60 22 70 LUẬN VĂN THẠC SĨ LICH ̣ SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN CHÍ NH Hà Nội – 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ý nghĩa Chữ viết tắt Đô thị hoá ĐTH Hợp tác xã HTX Uỷ ban nhân dân UBND Giáo sư GS Phó giáo sư PGS Tiến sĩ TS Khu tập thể KTT Khu đô thị KĐT 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BẢNG BIỂU Trang Bảng 1: Thố ng kê dân số phường Nhân Chính, tháng 4/2009 47 Bảng 2: Nghề nghiệp của cư dân phường Nhân Chính 50 Bảng 3: Nghề nghiê ̣p của nhóm dân chuyển đến (KT2, KT3) 51 Bảng 4: Loại hình nhà ở phường Nhân Chính năm 2009 61 Bảng 5: Biến động diện tích đất theo mục đích sử dụng ở phường Nhân Chính 89 (2005 - 2010) Bảng 6: Phương tiện sinh hoạt của hộ gia đình ở Nhân Chính năm 2009 (%) 100 Bảng 7: Quy mô hộ gia đình ở Nhân Chính 110 Bảng 8 : Xem ngày giờ tổ chức đám cưới 117 Bảng 9: Địa điểm tổ chức tiệc cưới 117 Bảng 10: Các hình thức tổ chức tiệc cưới 119 Bảng 11: Quan hệ với gia chủ đám cưới 120 Bảng 12: Quan hệ với gia chủ đám tang 121 Bảng 13: Địa điểm tổ chức đám tang 124 Bảng 14: Người thực hiện các nghi lễ trong đám tang 125 Bảng 15: Các dịp tổ chức kỉ niệm trong gia đình 127 Bảng 16: Người cúng lễ trong gia đình 129 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CÁC SƠ ĐỒ MẶT BẰNG KIẾN TRÚC NHÀ Ở PHƢỜNG NHÂN CHÍNH Trang Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một nhà biệt thự 62 (Nhà ông Thư, số 7, ngõ 26, cụm Kiến Thiết, Nhân Hoà) Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một nhà hai tầng của một gia đình dân gốc 65 (Nhà bác Thuận, Quan Nhân) Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một nhà ống 3 tầng của một gia đình dân mới 66 chuyển đến (Nhà bác Tâm, số 5, ngõ 60, Nhân Hoà) Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một nhà ống kết hợp với kinh doanh buôn bán 68 (Nhà bác Kiều, cụm Kiến Thiết, Nhân Hoà) Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một nhà mái bằng 68 (Mô hình nhà cô Liên (cụm Kiến Thiết, Nhân Hoà) Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một nhà cấp 4 69 (Mô hình nhà bà Thọ, Nhân Hoà) Sơ đồ cấu trúc mặt bằng 70 Một nhà truyền thống: 3 gian, 5 gian, kết cấu cột gỗ, mái ngói Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một căn hộ chung cư 72 tại khu đô thị Trung Hoà - Nhân Chính 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một “chung cư mini” 73 Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một nhà trọ bình dân 74 Sơ đồ cấu trúc mặt bằng một ngôi nhà biệt thự của dân sở tại 81 (Mô hình nhà bác Nghĩa, ngõ 90, Chính Kinh) Sơ đồ một mô hình nhà có ngõ xộc thẳng vào cửa nhà 82 (Mô hình nhà chị Ngân, ngõ 60, Nhân Hoà) 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài. Lịch sử vấn đề. Chính sách đô thị hoá ở Việt Nam và vấn đề đô thị hoá ở Hà Nội.

Chính sách đô thị hoá ở Việt Nam và những thay đổi của nó……………………. Vấn đề ĐTH ở Hà Nội. Lối sống đô thị. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Lựa chọn địa bàn nghiên cứu. Bố cục luận văn. 36 CHƢƠNG 2: NHÂN CHÍNH: TỪ LÀNG LÊN PHỐ. Nhân Chính thời kỳ trƣớc năm 1954.

Nhân Chính dƣới thời kỳ bao cấp (1954-1986). Nhân Chính thời kỳ đổi mới kinh tế (1986 – 1996). Nhân Chính thời kỳ bùng nổ đô thị hóa (từ 1997 đến nay). Quản lý hành chính.

Diê ̣n ma ̣o không gian, kiế n trúc. Đặc điểm dân số học. 56 CHƢƠNG 3: KHÔNG GIAN CƢ TRÚ VÀ KIẾN TRÚC. Biến đổi về không gian cƣ trú và kiến trúc nhà ở dƣới tác động của đô thị hoá 57 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Biến đổi không gian cư trú. Kiến trúc nhà ở. Niềm tin tôn giáo liên quan đến ngôi nhà. 87 CHƢƠNG 4: BIẾN ĐỔI CƠ CẤU KINH TẾ VÀ QUAN HỆ CƢ DÂN.

Diễn biến sử dụng đất đai. Biến đổi cấu trúc kinh tế. Quan hệ xã hội. 108 CHƢƠNG 5: VĂN HOÁ VÀ LỐI SỐNG.

Quan hệ gia đình. Các hình thức thờ cúng trong gia đình. Tín ngƣỡng thờ Thành Hoàng làng. 150 TÀI LIỆU THAM KHẢO .……………………………………………………………………………201 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 1.

Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Đô thị hoá (ĐTH) là một hiện tượng phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới, đó là quy luật tất yếu của quá trình phát triển công nghiệp, một quy luật mang tính khách quan và có tính toàn cầu với sự chuyển đổi mạnh mẽ, sâu sắc và toàn diện. Ở nước ta hiện nay, quá trình ĐTH đang diễn ra một cách mạnh mẽ và đa dạng là xu thế chung và phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội, công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước và tiến trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Quá trình đô thị hoá ở các thành phố lớn nước ta, như thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh… trong thập niên qua không hoàn toàn chỉ do công nghiệp hoá, hiện đại hóa, mà còn do việc điều chỉnh lại địa giới hành chính, biến các vùng nông thôn ven đô trở thành nội thành do yêu cầu mở rộng không gian đô thị. Các làng ven đô này đang chuyển đổi cơ cấu chức năng và không gian mạnh mẽ.

Hà Nội có hàng trăm làng xã được lên đời thành phường, người làng thành người phố. Cuộc sống của người dân khu vực này đã có sự thay đổi. Quá trình biến đổi kinh tế - xã hội từ xã ngoại thành trở thành phường nội thành là một quá trình đa dạng, bao gồm: sự chuyển đổi nghề nghiệp, cơ cấu lao động việc làm của dân cư, từ đa số làm nông nghiệp sang phi nông nghiệp; sự chuyển đổi đời sống xã hội, văn hoá tinh thần, lối sống từ nông thôn sang lối sống đô thị; chuyển đổi mục đích sử dụng đất, biến đổi cơ sở hạ tầng để đáp ứng nhu cầu lao động, sinh hoạt, đời sống ở đô thị; thay đổi bộ máy quản lý, hành chính từ nông thôn (làng, xã) sang đô thị (phường). Cùng với quá trình ĐTH mạnh mẽ, Hà Nội trở thành nơi thu hút dân cư từ các tỉnh đổ về.

Do đó, bên cạnh những biến đổi về các mặt vật chất và tổ chức xã hội của đô thị, còn có sự thay đổi hết sức quan trọng về lối sống của các nhóm dân cư khác nhau: dân sinh sống lâu đời ở Hà Nội và dân mới chuyển đến. Đấy là những vấn đề mà các nhà nghiên cứu cũng như các nhà quản lý ở các cấp khác nhau đều quan tâm. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bên cạnh đó, cùng với quá trình ĐTH, hiện nay Hà Nội đang phải đương đầ u với nhiề u vấ n đề nan giải. Trước hế t là vấ n đề quá tải và xu ống cấp của cơ sở hạ tầng, ô nhiễm môi trường và sự chắ p vá không gian.

Đó là sự quá tải, mất cân bằng rất lớn giữa số lượng, chiều rộng của hệ thống đường bộ, cầu vượt với số lượng người và phương tiện tham gia giao thông tăng lên nhanh chóng. Từ đó gây ra tình trạng ùn tắc và tai nạn giao thông. Đó là sự mất cân đối lớn giữa dân số đô thị tăng nhanh với mặt bằng không gian có thể phát triển đô thị và kết cấu hạ tầng đô thị rất hạn chế, non kém. Trâ ̣n lu ̣t lich ̣ sử nhấ n chìm cả Hà Nô ̣i trong biể n nước năm 2008 là một biểu hiện cho sự quá tải và xuống cấp cơ sở hạ tầng của thành phố.

Cũng vậy, hiê ̣n tươ ̣ng những con sông vố n là đă ̣c trưng của kinh thành Thăng Long như sông Tô Lich ̣ , sông Kim Ngưu giờ trở thành sông chế t là tiế ng kêu cứu thảm thiết về mức độ ô nhiễm của Hà Nội. Bên cạnh đó là sự tồn tại của các không gian kiế n trúc tự phát , thiế u quy hoa ̣ch , chắ p vá và nhế ch nhác trong lòng thành phố, tình trạng nghèo đói cũng không ngừng mở rộng cùng với sự mở rộng các khu xóm liề u. Quan tro ̣ng hơn nữa là sự biế n da ̣ng và lê ̣ch la ̣c của lố i số ng đô thi ̣ hiê ̣n nay. Cái cốt cách thanh lịch của người Tr àng An trong lố i số ng , giao tiế p và ứng xử đang bị lấn lưới bởi những ứng xử thiếu văn hóa , thiế u đa ̣o đức diễn ra hàng ngày trên đường phố , trong cung cách tham gia giao thông của mỗi người, hay trong mỗi gia điǹ h hiê ̣n nay.

Tất cả những yếu tố này đã phản ánh các chiều cạnh của bức tranh đô thị hóa ở Hà Nội hiện nay. Trong bố i cảnh đô thi ̣hóa như v ậy, luận văn được phát triển trên cơ sở nghiên cứu về quá trình chuyển đổi lối sống của một làng ven đô thành phường nội thị trên địa bàn Hà Nội. Phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân đã được lựa chọn làm địa bàn nghiên cứu. Nghiên cứu này hy v ọng sẽ mang lại hiểu biết mới về những thay đổi trong lối số ng của người dân vùng ven đô v ốn là nông dân sống trong các làng cổ truyền nay thành những thị dân bắt đầu cuộc sống mới với đổi thay trong sinh kế, cách ứng xử, và đời sống tâm linh.

Lịch sử vấn đề Ở Việt Nam, vấn đề ĐTH và tác động của nó đối với xã hội, môi trường, gia đình… đã được nhiều nhà khoa học với giới quản lý đô thị quan tâm. Chỉ trong mấy năm gần đây đã có nhiều hội thảo về ĐTH, đã có nhiều công trình nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau của quá trình này.