Luận văn thạc sĩ ueh đo lường mức độ hài hoà các quy định về tài sản cố định vô hình giữa chuẩn mực kế toán việt nam và chuẩn mực kế toán quốc tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueh đo lường mức độ hài hoà các quy định về tài sản cố định vô hình giữa chuẩn mực kế toán việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Khoa Diệu Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Đo Lường Mức Độ Hài Hoà Giữa Chuẩn Mực Kế Toán Việt Nam và Quốc Tế Về Tài Sản Cố Định Vô Hình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ GIỮA CÁC CHUẨN MỰC KẾ TOÁN
• 1.1. Tóm tắt các bài nghiên cứu về hài hoà kế toán của quốc tế
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét các nguyên cứu trước và xác định khe hỏng nghiên cứu
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ CÁC QUY ĐỊNH VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH GIỮA CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN QUỐC TẾ
• 2.1. Khái niệm về hài hoà
• 2.1.1. Hài hoà chuẩn mực kế toán và hài hoà thực tế kế toán
• 2.1.2. Tiến trình hài hoà kế toán quốc tế
• 2.2. Tổng quan về chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về tài sản vô hình
• 2.2.1. Tổng quan về sự hài hoà giữa CMKT Việt Nam và CMKT quốc tế
• 2.2.2. Tổng quan chuẩn mực kế toán quốc tế về tài sản cố định vô hình
• 2.2.3. Tổng quan chuẩn mực kế toán Việt Nam về tài sản cố định vô hình
• 2.2.4. Lý thuyết về đo lường trong kế toán
• 2.2.5. Các mô hình đo lường trong kế toán
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Phân tích dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả kiểm định
• 4.2. Kết luận về giả thuyết
• 4.3. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kiến nghị chung
• 5.2. Một số kiến nghị
• 5.3. Kiến nghị đối với chuẩn mực TSCĐ vô hình
• 5.4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.5. Kết luận chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đo Lường Sự Hài Hòa Giữa Chuẩn Mực Kế Toán Việt Nam và Quốc Tế

Đo lường sự hài hòa giữa các chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán để phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là trong lĩnh vực tài sản cố định vô hình. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng thông tin tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc thu hút đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái Niệm Về Tài Sản Cố Định Vô Hình Trong Kế Toán

Tài sản cố định vô hình là những tài sản không có hình thái vật chất nhưng mang lại giá trị kinh tế cho doanh nghiệp. Các chuẩn mực kế toán quốc tế như IAS 38 quy định rõ về việc ghi nhận và đo lường tài sản cố định vô hình, trong khi chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 04) cũng có những quy định tương tự nhưng vẫn tồn tại nhiều khác biệt.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Hài Hòa Chuẩn Mực Kế Toán

Việc hài hòa giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế không chỉ giúp cải thiện chất lượng báo cáo tài chính mà còn tạo ra sự tin tưởng cho các nhà đầu tư. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Đo Lường Sự Hài Hòa

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc hài hòa các chuẩn mực kế toán, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các khác biệt về quy định, cách thức ghi nhận và đo lường tài sản cố định vô hình giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế vẫn còn tồn tại. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc áp dụng và tuân thủ các quy định kế toán.

2.1. Các Khác Biệt Chính Giữa VAS và IAS Về TSCĐ Vô Hình

Một trong những khác biệt lớn giữa VAS và IAS là cách thức ghi nhận và đo lường tài sản cố định vô hình. VAS có những quy định cụ thể hơn về phân loại và ghi nhận, trong khi IAS cho phép nhiều phương pháp hơn, điều này có thể dẫn đến sự không nhất quán trong báo cáo tài chính.

2.2. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Chuẩn Mực Quốc Tế

Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế vào thực tiễn kế toán Việt Nam gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về điều kiện kinh tế, văn hóa và pháp lý. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và đầu tư vào đào tạo nhân lực để có thể tuân thủ các quy định mới.

III. Phương Pháp Đo Lường Sự Hài Hòa Giữa Các Chuẩn Mực

Để đo lường mức độ hài hòa giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các nghiên cứu trước đây đã sử dụng các chỉ số khác nhau để đánh giá sự tương đồng và khác biệt giữa các quy định kế toán.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Nội Dung

Phương pháp phân tích nội dung được sử dụng để xác định các quy định cụ thể trong VAS và IAS. Qua đó, các nhà nghiên cứu có thể đánh giá mức độ hài hòa giữa hai hệ thống chuẩn mực này.

3.2. Sử Dụng Chỉ Số Hài Hòa

Các chỉ số hài hòa như M-DJCS và D-DJCS được sử dụng để đo lường mức độ tương đồng giữa các quy định. Những chỉ số này giúp xác định rõ ràng hơn về mức độ hài hòa giữa VAS và IAS trong lĩnh vực tài sản cố định vô hình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ hài hòa giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế về tài sản cố định vô hình còn thấp. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc cải thiện mức độ hài hòa này là cần thiết để nâng cao chất lượng báo cáo tài chính.

4.1. Kết Quả Đánh Giá Mức Độ Hài Hòa

Theo nghiên cứu của Phạm Hoài Hương (2012), mức độ hài hòa giữa VAS và IAS về tài sản cố định vô hình chỉ đạt 57,4%. Điều này cho thấy còn nhiều khoảng cách cần phải được thu hẹp.

4.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Các doanh nghiệp cần áp dụng các kết quả nghiên cứu để điều chỉnh quy trình kế toán của mình, từ đó nâng cao tính chính xác và minh bạch trong báo cáo tài chính.

V. Kết Luận và Hướng Đi Tương Lai

Việc đo lường sự hài hòa giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các nhà nghiên cứu cần hợp tác chặt chẽ để cải thiện hệ thống chuẩn mực kế toán, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mức độ hài hòa giữa VAS và IAS về tài sản cố định vô hình còn nhiều hạn chế. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài hòa giữa các chuẩn mực kế toán, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao mức độ hài hòa này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính theo chuẩn mực toàn cầu. Tại Việt Nam, hệ thống 26 chuẩn mực kế toán (VAS) được ban hành từ tháng 12 năm 2001 đến tháng 12 năm 2005. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm không được cập nhật, độ trễ thời gian trung bình của VAS so với các Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IAS/IFRS) sửa đổi đã lên tới 151 tháng tính đến tháng 8 năm 2016. Đặc biệt, Chuẩn mực Kế toán số 04 về Tài sản cố định vô hình (VAS 04, ban hành theo Quyết định 149/2001/QĐ-BTC) có khoảng cách thời gian lên đến 176 tháng so với phiên bản cập nhật của IAS 38. Một nghiên cứu trước đây của tác giả Phạm Hoài Hương năm 2012 chỉ ra rằng mức độ hài hòa bình quân của 10 chuẩn mực VAS cốt lõi đạt 68%, trong đó VAS 04 chỉ đạt 57,4% – thấp hơn đáng kể so với mức bình quân và cách xa mục tiêu hội tụ 90% từng được cơ quan quản lý kỳ vọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là xác định, lượng hóa khoảng cách kỹ thuật giữa quy định kế toán Việt Nam và thông lệ quốc tế đối với tài sản cố định vô hình. Mục tiêu cụ thể gồm: đánh giá mức độ hài hòa quy định (de jure) về đo lường tài sản vô hình giữa VAS 04 cùng các văn bản liên quan với IAS 38 trong giai đoạn 2005 đến tháng 8 năm 2016; phân tích các sai biệt cốt lõi về ghi nhận ban đầu, khấu hao, đánh giá lại và suy giảm giá trị; từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế kế toán Việt Nam. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ định lượng xác thực với hệ thống 82 chỉ số đo lường nhằm hỗ trợ cơ quan soạn thảo chính sách rút ngắn khoảng cách hội tụ quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết hài hòa kế toán quốc tế (International Accounting Harmonization - IAH) và lý thuyết đo lường trong kế toán. Theo cách tiếp cận của các học giả Van der Tas và Tay & Parker, sự hài hòa kế toán được phân biệt rõ ràng giữa hai trạng thái: hài hòa chuẩn mực trên văn bản pháp lý (de jure harmonization) và hài hòa trong thực tế lập báo cáo tài chính tại doanh nghiệp (de facto harmonization). Đồng thời, quá trình này được cấu thành từ hai khía cạnh độc lập: hài hòa về công bố thông tin (disclosure) và hài hòa về đo lường (measurement). Trong đó, hài hòa về đo lường đóng vai trò nền tảng, quyết định việc lựa chọn phương pháp kế toán thống nhất cho các sự kiện kinh tế có cùng bản chất.

Khung lý thuyết đo lường kế toán vận hành dựa trên 4 thang đo cơ bản: thang đo danh nghĩa, thang đo thứ tự, thang đo khoảng cách và thang đo tỷ số. Về cơ sở xác định giá trị, nghiên cứu đối chiếu các mô hình truyền thống như giá gốc (Historical Cost) với các mô hình giá đầu ra hiện đại, đặc biệt là giá trị hợp lý (Fair Value) theo Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế IFRS 13 với 3 cấp độ tham chiếu thị trường. Khái niệm tài sản cố định vô hình được phân tích đa chiều qua 3 đặc tính then chốt: tính có thể xác định được, khả năng kiểm soát nguồn lực và khả năng tạo ra lợi ích kinh tế tương lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp kỹ thuật phân tích nội dung (content analysis) đối với nguồn dữ liệu văn bản pháp quy (archival data). Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 82 khoản mục đo lường chi tiết được phân rã có hệ thống từ IAS 38 và VAS 04, bao phủ 7 nhóm nội dung:

• Nhóm 1: Các định nghĩa và tiêu chuẩn ghi nhận (15 khoản mục)
• Nhóm 2: Xác định nguyên giá tài sản vô hình (28 khoản mục)
• Nhóm 3: Ghi nhận chi phí trong kế toán (6 khoản mục)
• Nhóm 4: Xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu (4 khoản mục)
• Nhóm 5: Khấu hao tài sản (15 khoản mục)
• Nhóm 6: Nhượng bán và thanh lý (9 khoản mục)
• Nhóm 7: Trình bày báo cáo tài chính (5 khoản mục)

Phương pháp chọn mẫu toàn diện trên toàn văn chuẩn mực đảm bảo không bỏ sót bất kỳ quy tắc nghiệp vụ nào. Thay vì sử dụng các khoảng cách tuyệt đối như Mahalanobis hay khoảng cách Euclide vốn bộc lộ hạn chế khi xử lý dữ liệu quy định rời rạc, luận văn áp dụng mô hình phân tích cụm mờ và thang đo mức độ gần gũi theo nghiên cứu của Qu và Zhang năm 2010. Thang điểm đánh giá gồm 4 mức:

• Điểm 1.0: Hoàn toàn giống nhau (Complete match)
• Điểm 0.7: Căn bản giống nhau, khác biệt không trọng yếu (Substantial match)
• Điểm 0.3: Có hài hòa nhưng tồn tại khác biệt lớn (Substantial difference)
• Điểm 0.0: Hoàn toàn khác biệt (Complete difference)

Mức độ hài hòa tổng thể được lượng hóa thông qua chỉ số tích hợp H, tính toán trên tổng số 82 tiêu chí trong phạm vi thời gian từ năm 2005 đến tháng 8 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng 82 khoản mục đo lường mang lại 4 phát hiện cốt lõi về sự chênh lệch thể chế:

Thứ nhất, mức độ hài hòa tập trung ở nhóm định nghĩa và ghi nhận ban đầu nhưng phân kỳ ở tiêu chuẩn vốn hóa. Trong 15 chỉ số định nghĩa, nhiều khái niệm như tính có thể xác định, quyền kiểm soát đạt mức tương đồng cao (rank 0.7 đến 1.0). Tuy nhiên, khi ghi nhận tài sản vô hình tạo ra từ nội bộ, VAS 04 quy định cứng nhắc tới 7 điều kiện (bổ sung thêm điều kiện giá trị trên 30 triệu đồng và thời gian sử dụng trên 1 năm theo khung tài sản cố định hiện hành), trong khi IAS 38 chỉ yêu cầu 6 tiêu chuẩn thuần túy về mặt kỹ thuật và tính khả thi kinh tế.

Thứ hai, khác biệt mang tính đối kháng tại nhóm xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu (4 khoản mục). VAS 04 chỉ cho phép duy nhất mô hình giá gốc (nguyên giá trừ hao mòn lũy kế). Ngược lại, IAS 38 cho phép doanh nghiệp được lựa chọn giữa mô hình giá gốc và mô hình đánh giá lại (Revaluation Model) dựa trên giá trị hợp lý tại thị trường hoạt động. Hầu hết các chỉ số trong nhóm này đều nhận mức điểm rank 0.0 và 0.3.

Thứ ba, sự thiếu vắng cơ chế tổn thất tài sản và sự cứng nhắc trong thời gian phân bổ (nhóm 15 khoản mục khấu hao). VAS 04 áp đặt khung thời gian khấu hao tối đa 20 năm và bắt buộc phân bổ mọi tài sản vô hình. Trái lại, IAS 38 phân loại tài sản vô hình thành hai nhóm: có thời gian sử dụng xác định (trích khấu hao) và thời gian sử dụng không xác định (không trích khấu hao định kỳ nhưng bắt buộc kiểm tra suy giảm giá trị - Impairment Test ít nhất 1 năm 1 lần).

Thứ tư, xử lý lợi thế thương mại (Goodwill) và chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu. VAS 04 xếp lợi thế thương mại phát sinh từ hợp nhất kinh doanh vào nhóm tài sản vô hình và phân bổ dần không quá 10 năm. Ngược lại, thông lệ IFRS tách riêng lợi thế thương mại ra khỏi IAS 38 và điều chỉnh theo chuẩn mực IFRS 03/IAS 36, tuyệt đối không phân bổ đều theo thời gian mà chỉ đánh giá tổn thất.

Thảo luận kết quả

Kết quả đo lường khẳng định chỉ số hài hòa chung giữa VAS 04 và IAS 38 ở mức thấp (ước tính dưới 60%), hoàn toàn phù hợp với giả thuyết H1 được xác lập. Khi biểu diễn dữ liệu so sánh 82 khoản mục trên biểu đồ cột phân bố tần số xếp hạng, tỷ lệ các khoản mục đạt điểm tuyệt đối (rank 1.0) chỉ chiếm khoảng 35%, trong khi các khoản mục có sự khác biệt lớn (rank 0.3) và khác biệt hoàn toàn (rank 0.0) chiếm tới hơn 40% tổng số tiêu chí.

Sự phân kỳ này bắt nguồn từ bản chất nền kinh tế thị trường tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2016: thị trường giao dịch tài sản vô hình thứ cấp chưa phát triển hoàn thiện, thiếu vắng các tổ chức định giá độc lập đủ năng lực để xác định giá trị hợp lý cấp độ 1 và cấp độ 2 theo IFRS 13. Do đó, cơ quan quản lý Việt Nam ưu tiên nguyên tắc thận trọng và khả năng kiểm chứng của giá gốc nhằm phục vụ mục đích quản lý thuế và an toàn tài chính doanh nghiệp. Việc duy trì độ trễ 176 tháng không cập nhật các sửa đổi của IAS 38 đã làm suy giảm nghiêm trọng tính so sánh của báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia huy động vốn trên thị trường quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đo lường 82 chỉ số nghiệp vụ, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện và cập nhật văn bản pháp quy: Bộ Tài chính cần tiến hành sửa đổi, ban hành chuẩn mực kế toán mới thay thế VAS 04 theo định hướng tương thích tối thiểu 85% với IAS 38. Trọng tâm là bổ sung khái niệm tài sản vô hình có thời gian sử dụng không xác định và quy định bắt buộc thực hiện kiểm tra tổn thất tài sản hàng năm thay cho cơ chế trích khấu hao máy móc.

2. Xây dựng lộ trình áp dụng mô hình giá trị hợp lý: Cần ban hành chuẩn mực tương đương IFRS 13 về đo lường giá trị hợp lý trong thời gian 2 đến 3 năm tới. Cơ quan quản lý cần phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường và ban hành hướng dẫn kỹ thuật định giá chi tiết đối với tài sản vô hình (phương pháp chiết khấu dòng tiền, mô hình chi phí tái tạo).

3. Bãi bỏ các ràng buộc hành chính cơ học trong chế độ kế toán: Bãi bỏ quy định áp trần thời gian khấu hao 20 năm đối với tài sản vô hình và thời hạn 10 năm đối với lợi thế thương mại. Trao quyền chủ động ước tính thời gian sử dụng hữu ích kinh tế cho hội đồng quản trị và ban điều hành doanh nghiệp, đi kèm nghĩa vụ giải trình minh bạch trên bản Thuyết minh báo cáo tài chính.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ kế toán - kiểm toán: Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) cùng các cơ sở giáo dục đại học cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật kiểm tra suy giảm giá trị (IAS 36) và hạch toán mô hình đánh giá lại cho 100% kiểm toán viên hành nghề và kế toán trưởng các công ty niêm yết trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung dữ liệu phân tích của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách: Bộ Tài chính, Cục Quản lý Giám sát Kế toán - Kiểm toán có thể sử dụng bảng đối chiếu 82 tiêu chí chi tiết làm tài liệu tham chiếu trực tiếp để xây dựng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam (VFRS) mới.

2. Doanh nghiệp niêm yết và các tập đoàn đa quốc gia: Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu để lập bảng điều chỉnh chuyển đổi số liệu báo cáo tài chính (reconciliation) từ VAS 04 sang IAS 38 khi phát hành trái phiếu quốc tế hoặc thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

3. Các công ty kiểm toán và tổ chức thẩm định giá: Kiểm toán viên và chuyên gia định giá sử dụng bộ tiêu chí phân biệt giữa giai đoạn nghiên cứu và triển khai để đánh giá rủi ro vốn hóa sai lệch tài sản vô hình của khách hàng.

4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Cung cấp khung phương pháp luận mẫu mực về ứng dụng phân tích nội dung kết hợp thang đo cụm mờ của Qu & Zhang (2010) để triển khai các công trình nghiên cứu đo lường độ hội tụ chuẩn mực kế toán khác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao mức độ hài hòa của VAS 04 so với IAS 38 lại thấp hơn mức bình quân 68% của toàn hệ thống? Do tài sản vô hình phụ thuộc lớn vào việc ước tính tương lai và thị trường giao dịch. Khi ban hành năm 2001, VAS 04 buộc phải cắt giảm các quy định phức tạp như mô hình giá trị hợp lý và đánh giá tổn thất nhằm phù hợp với trình độ quản lý kinh tế sơ khai của Việt Nam lúc bấy giờ.

2. Điểm khác biệt lớn nhất giữa VAS 04 và IAS 38 trong đo lường sau ghi nhận ban đầu là gì? VAS 04 chỉ cho phép áp dụng mô hình giá gốc duy nhất (nguyên giá trừ hao mòn lũy kế), trong khi IAS 38 cho phép doanh nghiệp lựa chọn thêm mô hình đánh giá lại theo giá trị hợp lý được xác định từ thị trường hoạt động.

3. Ưu điểm nổi bật của phương pháp phân tích cụm mờ theo Qu và Zhang (2010) là gì? Phương pháp này phân loại mức độ tương đồng theo 4 thang điểm linh hoạt (1.0; 0.7; 0.3; 0.0), giúp phản ánh chính xác các mức độ hội tụ từng phần của câu chữ quy định thay vì chỉ gán giá trị nhị phân 0 hoặc 1 như các phương pháp truyền thống.

4. Việc VAS 04 giới hạn thời gian khấu hao tối đa 20 năm gây ra hệ lụy gì? Quy định này làm sai lệch chi phí kinh doanh định kỳ của các doanh nghiệp sở hữu tài sản vô hình có vòng đời thực tế rất dài (như quyền sử dụng đất lâu dài, giấy phép khai thác thương hiệu độc quyền) hoặc các tài sản có chu kỳ công nghệ siêu ngắn chỉ 2-3 năm.

5. Lợi thế thương mại (Goodwill) được xử lý khác nhau như thế nào giữa hai hệ thống? VAS 04 xem lợi thế thương mại là tài sản vô hình và phân bổ dần vào chi phí kinh doanh không quá 10 năm. Ngược lại, thông lệ IFRS tuyệt đối cấm phân bổ định kỳ mà bắt buộc kiểm tra suy giảm giá trị hàng năm theo IAS 36.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa toàn diện mức độ hài hòa thể chế giữa VAS 04 và IAS 38 thông qua bộ 82 chỉ số đo lường chi tiết bao phủ 7 nhóm nghiệp vụ kế toán trọng yếu.
• Kết quả kiểm định xác nhận giả thuyết nghiên cứu: mức độ hài hòa về đo lường tài sản vô hình tại Việt Nam còn ở mức thấp (dưới 60%), chịu tác động tiêu cực từ độ trễ 176 tháng không cập nhật chuẩn mực.
• Nghiên cứu chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế cốt lõi nằm ở việc cấm áp dụng mô hình đánh giá lại, thiếu vắng cơ chế kiểm tra tổn thất tài sản và sự cứng nhắc của khung thời gian phân bổ 20 năm.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao, xác lập lộ trình hoàn thiện thể chế kế toán tài sản vô hình tiệm cận thông lệ quốc tế trước năm 2025.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc đo lường mức độ hài hòa thực tế (de facto) trên mẫu báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE).

Để nắm bắt chi tiết phương pháp phân rã 82 chỉ số và áp dụng mô hình chuyển đổi báo cáo tài chính sang chuẩn mực quốc tế, bạn đọc nên nghiên cứu toàn văn luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Khoa Diệu Trang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1: Chương này trình bày các nghiên cứu về mức độ hài hoà giữa CMKT Việt Nam và quốc tế bằng nhiều phương pháp nhau, từ đó các tác giả đã đưa ra những đánh giá về sự hài hoà giữa các CMKT Việt Nam và quốc tế ở mức độ tổng thể hoặc một khía cạnh của vấn đề nghiên cứu. Đồng thời qua chương này tác giả đã đưa ra những nhận xét về các nguyên cứu trước và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ CÁC QUY ĐỊNH VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH GIỮA CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN QUỐC TẾ 2.1 Khái niệm về hài hoà Sự phát triển theo hướng quốc tế hoá các chuẩn mực kế toán là hết sức cần thiết nhằm tạo ra ngôn ngữ chung và sân chơi đạt tiêu chuẩn sẽ làm tăng hiệu quả thị trường thế giới và tăng khả năng hợp tác tìm kiếm vốn góp, tăng phần cạnh tranh có hiệu quả. Chính vì thế hài hoà chuẩn mực kế toán có mục đích hướng tới một chuẩn mực chung, một nguyên tắc chung trên toán thế giới.

Hài hoà chuẩn mực kế toán quốc tế là quá trình gia tăng mức độ thống nhất trong CMKT và thực tế giữa các quốc gia, cho phép giảm sự khác biệt về kế toán giữa các quốc gia và gia tăng sự linh hoạt trong thực tế (NCS Trần Quốc Thịnh - Hoà hợp kế toán từ chuẩn mực đến thực tiễn). Van der Tas (1988, tr 157) cho rằng hài hoà là sự kết hợp, điều chỉnh của hai hay nhiều đối tượng. Tay and Parker (1990) đưa ra một mô hình giải thích khái niệm “hài hòa” và phân biệt với “tiêu chuẩn hóa”. Theo đó, quá trình “hài hòa” là sự chuyển hóa từ trạng thái đa dạng hoàn toàn các phương pháp kế toán sang trạng thái hài hòa, có nghĩa là sự hình thành các nhóm doanh nghiệp tập trung vào một số ít các phương pháp kế toán.

Trong khi đó, quá trình “tiêu chuẩn hóa” là sự chuyển hóa sang trạng thái thống nhất. Như vậy, “tiêu chuẩn hóa” bao hàm cả sự “hài hòa” và sau đó sự giảm thiểu các lựa chọn về phương pháp kế toán. Theo FASB, sự hài hoà nhằm mục đích giảm thiểu sự khác biệt của các nguyên tắc kế toán ở các thị trường vốn lớn trên thế giới. Đến năm 1990 thì khái niệm hài hoà được thay thế bằng khái niệm hội tụ (Convergence) Hội tụ là sự phát triển của hệ thống CMKT quốc tế chất lượng cao được áp dụng ít nhất ở tất cả các thị trường vốn lớn trên thế giới (Theo FASB) 2.1 Hài hoà chuẩn mực kế toán và hài hoà thực tế kế toán Hài hoà chuẩn mực về kế toán được chia thành hai loại: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 - Sự hài hoà trong CMKT (formal hay de jure) liên quan đến tính thống nhất và nhất quán của các quy định và luật lệ kế toán.

- Sự hài hoà trong thực hành kế toán (material hay de facto) là sự hài hoà trong nguyên tắc lập và trình bày BCTC được tiến hành tại các DN. Theo Van der Tas (1992), hài hòa CMKT và hài hòa thực tế kế toán cần được nghiên cứu dưới hai góc độ: hài hòa về mặt công bố thông tin (disclosure harmonization) và hài hòa về mặt đo lường (mearsurement harmonization), trong đó:  Hài hòa về mặt đo lường: là hài hòa về phương pháp kế toán được lựa chọn. Mục tiêu của hài hòa CMKT về đo lường là tránh hoặc loại bỏ các chuẩn mực mâu thuẫn hoặc khác biệt cơ bản. Mục tiêu của hài hòa thực tế kế toán về đo lường là tăng tính có thể so sánh được của BCTC.

Để BCTC có thể so sánh được, các công ty phải chọn cùng một phương pháp kế toán cho các nội dung kinh tế có cùng bản chất. Việc lựa chọn cùng một phương pháp kế toán như vậy sẽ giới hạn được một trong các yếu tố làm các chỉ số của BCTC khác biệt mà không xuất phát từ khác biệt về kết quả hoạt động.  Hài hòa về mặt công bố thông tin: là hài hòa về mức độ khai báo thông tin (số lượng và chi tiết của các thông tin được trình bày trên BCTC). Mục tiêu của hài hòa thực tế về công bố thông tin là các BCTC của các công ty cùng công bố một số các thông tin xác định ở cùng một mức độ chi tiết xác định, mức độ khai báo thông tin này được xem như mức độ khai báo thông tin tối thiểu mà tất cả các BCTC phải đáp ứng được.

Mục tiêu của hài hòa CMKT về công bố thông tin là đạt được chuẩn chung về mức độ khai báo thông tin tối thiểu. Hài hoà chuẩn mực là cơ sở để đạt được sự hài hoà trong thực tế. Hài hoà trong thực tế không thể đạt được nếu thiếu sự hài hoà trong chuẩn mực (Qu and Zhang, 2010) điều đó cho thấy tầm quan trọng của hài hòa trong chuẩn mực nên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 tác giả tập trung vào hài hòa chuẩn mực và đo lường cả hai khía cạnh thời điểm và quá trình trong bài nghiên cứu của mình.2 Tiến trình hài hoà kế toán quốc tế Tổ chức IASC (International Accounting Standards Committee) thành lập năm 1973 là tổ chức đầu tiên ban hành chuẩn mực kế toán quốc tế. Năm 2001, IASC được tái cấu trúc thành IASB (International Accounting Standards Board).

Kể từ đó, các chuẩn mực kế toán quốc tế được bắt đầu áp dụng. Một số sự kiện quan trọng trong quá trình hội tụ quốc tế về CMKT ssược tổng hợp theo trang web của FASB: - Những năm 1960: Xuất hiện nhu cầu và những bước đi đầu tiên của chuâmr mực toàn cầu. Sự quan tâm đến kế toán quốc tế bắt đầu phát triển vào cuối thập niên 1950 và đầu những năm 1960 do hội nhập kinh tế thời hậu Thế chiến thứ II và sự gia tăng trong các dòng vốn xuyên biên giới. - Giai đoạn 1970 – 1980: Xuất hiện tổ chức chuẩn mực quốc tế IASC.

Những bước hợp tác đầu tiên đã xuất hiện và gia tăng dần giữa IASC với FASB và các tổ chức thiết lập chuẩn mực quốc gia khác. - Những năm 1990: IASB được hình thành và ngày càng mở rộng hoạt động quốc tế của mình. Trong những năm 1990, FASB phát triển kế hoạch chiến lược đầu tiên của mình cho các hoạt động quốc tế và mở rộng phạm vi hợp tác với các tổ chức thiết lập chuẩn mực khác một cách mạnh mẽ. Quốc hội Mỹ và SEC cũng bắt đầu tham gia vào các vấn đề liên quan đến quốc tế.

Vào cuối thập kỉ này, FASB đã trực tiếp tham gia vào những nổ lực để tái cơ cấu IASC thành IASB. - Những năm 2000: Quá trình hội tụ phát triển với tốc độ nhanh chóng. Việc sử dụng chuẩn mực quốc tế lan nhanh cùng với sự hợp tác của FASB và IASB. Năm 2001, IASC được tái cấu trúc thành IASB.

Năm 2009 Liên minh châu Âu và hơn 100 quốc gia khác đã áp dụng tiêu chuẩn quốc tế hoặc một chuẩn mực riêng dựa trên chuẩn mực quốc tế. Một số quốc gia khác bao gồm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 Canada, Hàn Quốc, Ấn Độ và Brazil, đã cam kết sẽ áp dụng chuẩn quốc tế vào năm 2011. Năm 2002, FASB và IASB bắt tay vào cải thiện và hội tụ U.S GAAP và chuẩn mực quốc tế. IASB và FASB đã có cuộc họp năm 2002, thống nhất giảm đi những sự khác nhau giữa IFRS và U.

Hiệp định Norwalk chia sẻ mục tiêu phát triển một CMKT chất lượng cao và phù hợp mà có thể được sử dụng cho các báo cáo tài chính trong nước và xuyên biên giới. Nó cũng thiết lập một chiến thuật rộng để đạt được mục tiêu cùng phát triển các chuẩn mực loại bỏ sự khác biệt, và hội tụ lâu dài. Nhật Bản và Trung Quốc cũng đã bắt đầu các kế hoạch hội tụ với IASB. - Cho đến nay, cùng với sự phát triển kinh tế trên phạm vi toàn cầu, nhu cầu sử dụng một hệ thống CMKT chung ngày càng tăng.

IFRS đã chấp nhận trên và ngày càng được nhiều các quốc gia sử dụng. Từ năm 2005, IFRS đã được áp dụng tại 65 quốc gia, các DN nhà nước tại EU cũng đã được yêu cầu phải sử dụng IFRS. IOSCO (Tổ chức quốc tế các Ủy ban Chứng khoán) cũng đã áp dụng IFRS cho các công ty niêm yết ra nước ngoài. Năm 2011, có thêm nhiều quốc gia áp dụng IFRS: Nhật Bản, Canada, Ấn Độ, Brazil, Hàn Quốc.

Theo FASB, tính đến năm 2013, liên minh châu Âu và hơn 100 quốc gia khác đã áp dụng chuẩn mực BCTC quốc tế (IFRSs) được ban hành bởi IASB hoặc chuẩn mực riêng được soạn thảo dựa trên chuẩn mực BCTC quốc tế. - Như vậy, quá trình hòa hợp kế toán đã lan tỏa và có sự ảnh hưởng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Điều này đã cho thấy hòa hợp kế toán là một nhu cầu và là xu thế tất yếu trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay. Ở Việt Nam, việc Bộ Tài Chính dựa trên CMKT quốc tế để soạn thảo CMKT Việt Nam là một quyết định đúng đắn.

Tuy nhiên, hệ thống CMKT Việt Nam cần có những cập nhật, bổ sung thì mức độ hoà hợp với CMKT quốc tế mới được nâng cao hơn nữa.2 Tổng quan về chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về tài sản vô hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Tổng quan về sự hài hoà giữa CMKT Việt Nam và CMKT quốc tế Việt Nam đã ban hành 26 CMKT (VAS) qua 5 đợt, từ tháng 12 năm 2001 đến tháng 12 năm 2005. Tuy nhiên, sau đó VAS đã không được cập nhật những sửa đổi, bổ sung của IAS liên quan và IFRS mới được ban hành sau năm 2003. Vì vậy cho thấy, sự hội tụ giữa VAS và IAS/IFRS giảm theo thời gian.1 cột IV cho thấy độ trễ thời gian trung bình khi ban hành VAS với ngày ban hành IAS/IFRS cũ cụ thể là 55 tháng. IAS/IFRS được cập nhật liên tục theo thời gian trong khi VAS không thay đổi trong mười năm qua (2006-2016).

Do đó, khoảng cách thời gian trung bình giữa ngày ban hành của các quy tắc CMKT Việt Nam và ngày của CMKT quốc tế mới nhất tương đương là 44 tháng xem Bảng 2. Hơn nữa, khoảng cách thời gian trung bình giữa ngày ban hành của các CMKT Việt Nam và các ngày cuối cùng của nghiên cứu này (tháng 08/2016) là 151 tháng xem Bảng 2.1, cột VI và cho thấy khoảng cách ngày càng tăng nghiêm trọng giữa quy tắc VAS và IAS/IFRS trong khi môi trường kinh doanh toàn cầu đang thay đổi.