Kết quả đo đa ký hô hấp và mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính GOLD E điều trị tại Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai

Luận văn đo đa ký hô hấp ở bệnh nhân COPD nhóm E tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2024

• Tác giả: Nguyễn Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Văn Giáp
• Trường học: Trường Đại học Y – Dược, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Kết quả đo đa ký hô hấp và mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính GOLD E điều trị tại Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai
• Loại tài liệu: Luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về đo đa ký hô hấp bệnh nhân COPD nhóm E

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhóm E đại diện cho nhóm người bệnh có nguy cơ đợt cấp cao theo phân loại GOLD. Những đối tượng này thường xuyên đối mặt với các đợt bùng phát nặng và nguy cơ nhập viện tăng vọt. Sự kết hợp giữa tắc nghẽn đường thở cố định và tình trạng rối loạn hô hấp trong giấc ngủ tạo ra gánh nặng bệnh tật nghiêm trọng. Đo đa ký hô hấp đóng vai trò như một công cụ chẩn đoán không xâm lấn then chốt. Kỹ thuật này cho phép ghi nhận toàn diện các biến đổi sinh lý hô hấp qua đêm. Tại Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai, quy trình đo được chuẩn hóa nhằm đánh giá chính xác các rối loạn này. Thiết bị chuyên dụng giúp phát hiện sớm các cơn ngưng thở, giảm thở và mức độ sụt giảm oxy máu. Dữ liệu ghi nhận cung cấp bằng chứng khách quan cho các bác sĩ lâm sàng. Việc thực hiện thăm dò sớm giúp định hình chiến lược can thiệp kịp thời. Bệnh nhân nhóm E nhờ đó giảm thiểu đáng kể nguy cơ suy hô hấp cấp tính và cải thiện rõ rệt chất lượng giấc ngủ.

1.1. Đặc điểm lâm sàng bệnh nhân COPD nhóm E

Bệnh nhân COPD nhóm E theo tiêu chuẩn GOLD mới nhất được xác định bởi tiền sử xuất hiện từ hai đợt cấp trở lên trong năm, hoặc ít nhất một đợt cấp phải nhập viện điều trị. Nhóm người bệnh này có chức năng thông khí phổi suy giảm nghiêm trọng. Triệu chứng khó thở, ho mạn tính và khạc đờm diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm. Cấu trúc lồng ngực thường biến dạng do phổi căng phồng quá mức kéo dài. Sự mất cân bằng tỷ lệ thông khí và tưới máu khiến nồng độ oxy máu luôn ở mức thấp. Các cơ hô hấp phụ phải hoạt động liên tục để duy trì thông khí tối thiểu. Tình trạng này gây kiệt sức cơ hoành và làm tăng nguy cơ suy hô hấp khi người bệnh nằm ngủ.

1.2. Mục tiêu kỹ thuật đo đa ký hô hấp tại Bạch Mai

Trung tâm Hô hấp thuộc Bệnh viện Bạch Mai triển khai kỹ thuật đo đa ký hô hấp nhằm ghi nhận các biến đổi sinh lý ban đêm. Phương pháp này theo dõi chỉ số ngưng giảm thở AHI, nồng độ bão hòa oxy máu SpO2 và cử động gắng sức ngực bụng. Mục tiêu then chốt là phát hiện hội chứng chồng lấp giữa COPD và hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn OSA. Việc chẩn đoán xác định giúp phân loại mức độ thiếu oxy máu ban đêm ở người bệnh nhóm E. Kết quả đo cung cấp căn cứ y khoa vững chắc để chỉ định điều trị thở máy không xâm lấn hoặc thở oxy dài hạn. Kỹ thuật này đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tỷ lệ tái nhập viện vì đợt cấp.

II. Vấn đề thiếu oxy khi đo đa ký hô hấp bệnh nhân COPD nhóm E

Rối loạn hô hấp trong giấc ngủ gây ra những tổn thương thứ phát nặng nề cho người mắc COPD nhóm E. Ban ngày, người bệnh chủ động duy trì kiểu thở chúm môi và kéo dài thì thở ra để giảm căng phồng phổi. Khi bước vào giấc ngủ, toàn bộ các cơ chế bù trừ tự nhiên này đều bị triệt tiêu hoàn toàn. Sự suy giảm trương lực cơ đường thở trên gây hẹp lòng khí đạo và gia tăng sức cản thông khí. Bệnh nhân xuất hiện các đợt giảm thông khí phế nang kéo dài khiến nồng độ PaCO2 tăng cao và PaO2 giảm mạnh. Khi kết hợp với hội chứng ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn, tình trạng này tạo thành hội chứng chồng lấp OCOS. Nghiên cứu của Mark Sanders chứng minh nguy cơ thiếu oxy máu ban đêm ở nhóm OCOS cao gấp 30 lần người khỏe mạnh. Tình trạng tụt oxy máu lặp đi lặp lại kích hoạt phản ứng co mạch phổi và tăng áp lực động mạch phổi. Hậu quả là người bệnh nhanh chóng tiến triển thành tâm phế mạn và suy hô hấp mạn tính. Đo đa ký hô hấp ghi nhận rõ rệt các đợt sụt giảm SpO2 sâu, phản ánh chính xác mức độ tổn hại cơ học thông khí.

2.1. Cơ chế giảm thông khí trong giấc ngủ

Trong lúc ngủ, hoạt động của trung khu điều hòa hô hấp tại não bị ức chế sinh lý tự nhiên. Ở bệnh nhân COPD, độ nhạy cảm của trung tâm hô hấp với sự tích tụ carbon dioxide bị suy giảm trầm trọng. Trương lực cơ hoành và các nhóm cơ liên sườn giảm mạnh, đặc biệt trong giai đoạn giấc ngủ mắt chuyển động nhanh. Thể tích thông khí phút sụt giảm khiến tình trạng ứ trệ khí phế nang gia tăng. Bệnh nhân không còn khả năng tự bù trừ bằng cách thở chúm môi như khi thức. Áp suất riêng phần khí carbonic trong máu động mạch tăng vượt ngưỡng 55 mmHg. Tình trạng này kéo theo toan hô hấp mạn tính và làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ bình thường.

2.2. Nguy cơ từ hội chứng chồng lấp OCOS

Hội chứng chồng lấp xuất hiện khi bệnh nhân đồng thời mắc COPD và hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Tác động cộng gộp giữa tắc nghẽn đường thở dưới cố định và tắc nghẽn đường thở trên từng lúc gây hậu quả nặng nề. Nồng độ bão hòa oxy máu sụt giảm sâu hơn và kéo dài hơn nhiều so với từng bệnh đơn lẻ. Hiện tượng thiếu oxy ngắt quãng ban đêm kích hoạt phản ứng viêm toàn thân và stress oxy hóa tế bào. Thành mạch máu xơ cứng và sức cản mạch phổi gia tăng nhanh chóng theo thời gian. Người bệnh có tỷ lệ xuất hiện rối loạn nhịp tim và biến cố tim mạch cao hơn rõ rệt. Tần suất bùng phát đợt cấp dẫn đến tử vong cũng tăng cao nếu không được chẩn đoán.

III. Quy trình đo đa ký hô hấp bệnh nhân COPD nhóm E tại Bạch Mai

Quy trình đo đa ký hô hấp tại Bệnh viện Bạch Mai tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng lâm sàng. Nhân viên y tế tiến hành kiểm tra kỹ thuật máy đo toàn diện trước khi gắn lên người bệnh. Các bước kiểm tra bao gồm tình trạng pin, đèn báo tín hiệu, đầu nối áp lực mũi và hệ thống cảm biến. Thiết bị chính được cố định chắc chắn tại vị trí trung tâm ngực bệnh nhân bằng dây đai thắt lưng co giãn. Cảm biến nỗ lực hô hấp kết nối trực tiếp vào máy để ghi nhận chính xác chuyển động hô hấp của ngực và bụng. Cảm biến SpO2 Nonin chuyên dụng được gắn chặt ở đầu ngón tay nhằm đo lường liên tục độ bão hòa oxy máu. Ống thông mũi canula thu nhận luồng khí thở và biên độ áp lực dòng khí từng nhịp thở. Quá trình theo dõi diễn ra liên tục trong suốt giấc ngủ tự nhiên kéo dài ít nhất 6 tiếng. Hệ thống tự động lưu trữ mọi tín hiệu sinh học phục vụ phân tích dữ liệu chuyên sâu. Kỹ thuật viên kiểm tra định kỳ trong đêm để đảm bảo đường truyền tín hiệu không bị gián đoạn hay nhiễu sóng.

3.1. Các bước chuẩn bị thiết bị đo đa ký

Công tác chuẩn bị thiết bị đòi hỏi sự cẩn trọng nhằm bảo đảm độ chính xác của kết quả chẩn đoán. Điều dưỡng kiểm tra nguồn pin để máy vận hành liên tục suốt đêm mà không bị ngắt quãng. Các cổng kết nối của cảm biến nỗ lực hô hấp và cảm biến đo oxy SpO2 được vệ sinh cẩn thận. Đèn tín hiệu báo nguồn và phụ kiện phải hiển thị trạng thái hoạt động bình thường. Ống thông mũi chuyên dụng sử dụng một lần được kiểm tra độ thông thoáng trước khi lắp ráp. Bệnh nhân được hướng dẫn chi tiết về các thao tác phối hợp để duy trì tâm lý thoải mái. Mọi thao tác kiểm tra phải hoàn tất trước thời điểm người bệnh bắt đầu ngủ.

3.2. Kỹ thuật lắp đặt cảm biến và vận hành

Kỹ thuật viên tiến hành luồn dây đai qua các khe định vị phía sau thân máy đo. Thân máy được đặt cố định ở vị trí trung tâm ngực người bệnh để tránh xê dịch khi xoay trở người. Dây đai cảm biến nỗ lực hô hấp thắt vừa vặn quanh lồng ngực nhằm bắt trọn biên độ giãn nở ngực bụng. Đầu nối cảm biến được vặn chặt theo chiều kim đồng hồ để khóa khớp nối. Cảm biến ngón tay Nonin kẹp chắc vào ngón trỏ hoặc ngón giữa cùng phía với thân máy đeo thắt lưng. Dây dẫn canula mũi luồn vòng qua hai vành tai và cố định nhẹ nhàng dưới cằm. Sau khi bật nguồn, màn hình máy kiểm tra sự đồng bộ của toàn bộ tín hiệu trước khi tiến hành ghi hình.

IV. Ứng dụng kết quả đo đa ký hô hấp bệnh nhân COPD nhóm E

Kết quả đo đa ký hô hấp mang lại giá trị thực tiễn vô cùng to lớn trong quản lý bệnh nhân COPD nhóm E. Các thông số AHI và thời gian SpO2 dưới 90% giúp bác sĩ xác lập chẩn đoán mức độ suy hô hấp khi ngủ. Đối với trường hợp mắc hội chứng chồng lấp, thở máy áp lực dương liên tục CPAP hoặc thông khí không xâm lấn BiPAP là chỉ định bắt buộc. Liệu pháp áp lực dương giúp mở rộng đường thở, giảm công hô hấp và ngăn ngừa tình trạng xẹp phế nang ban đêm. Tình trạng tăng thấu khí được cải thiện rõ rệt, từ đó đưa PaCO2 về mức an toàn và nâng cao nồng độ oxy máu. Bệnh nhân được điều trị đúng phác đồ ghi nhận sự suy giảm đáng kể số lần bùng phát đợt cấp phải nhập viện. Chất lượng giấc ngủ cải thiện giúp bệnh nhân giảm mệt mỏi ban ngày và tăng khả năng vận động thể lực. Tại Bệnh viện Bạch Mai, việc ứng dụng đo đa ký hô hấp đã cứu sống nhiều ca bệnh suy hô hấp nặng. Phương pháp này đóng vai trò cầu nối thiết yếu giữa thăm dò chức năng và cá thể hóa điều trị lâm sàng.

4.1. Tối ưu hóa phác đồ thông khí nhân tạo

Dữ liệu đo đa ký hô hấp cung cấp các thông số chính xác để cài đặt máy thở phù hợp cho từng bệnh nhân. Chỉ số ngưng thở, mức độ giảm thông khí và độ bão hòa oxy giúp bác sĩ lựa chọn giữa thở CPAP hay BiPAP. Với những người bệnh có ứ đọng khí CO2 ban đêm, chế độ BiPAP với hai mức áp lực giúp thông khí phế nang hiệu quả. Việc điều chỉnh mức áp lực hít vào và áp lực thở ra dựa trên bằng chứng đo giúp đường thở luôn thông thoáng. Liệu pháp này ngăn chặn hiện tượng xẹp đường thở trên và giảm gánh nặng cho cơ hô hấp mệt mỏi. Bệnh nhân thở êm hơn, giảm bớt số lần thức giấc trong đêm và ổn định nhịp thở.

4.2. Giảm thiểu nguy cơ đợt cấp và tử vong

Bệnh nhân COPD nhóm E đối mặt với nguy cơ tử vong rất cao sau mỗi đợt cấp nặng phải nhập viện. Can thiệp điều trị sớm dựa trên kết quả đo đa ký hô hấp giúp ngăn ngừa tái phát đợt cấp một cách bền vững. Kiểm soát tốt tình trạng thiếu oxy ban đêm bảo vệ người bệnh khỏi các tổn thương cơ quan đích như tim và não. Huyết áp động mạch phổi được duy trì ở mức ổn định, làm chậm quá trình suy tim phải và tâm phế mạn. Người bệnh cải thiện rõ rệt khả năng gắng sức ban ngày và nâng cao chất lượng cuộc sống thường nhật. Việc ứng dụng đo đa ký hô hấp tại Bạch Mai góp phần quan trọng giảm tải áp lực cho hệ thống y tế chuyên sâu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật và tử vong trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vào năm 2019, căn bệnh này là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 thế giới, cướp đi sinh mạng của khoảng 3,2 triệu người mỗi năm và ước tính con số này sẽ vượt mốc 4,5 triệu ca vào năm 2030. Tại Việt Nam, tỷ lệ hiện mắc COPD ở nhóm dân cư từ 40 tuổi trở lên ghi nhận ở mức 4,2%, trong đó tỷ lệ ở nam giới lên tới 7,1%. Điểm đáng lưu ý trong thực hành lâm sàng hiện đại là sự gia tăng đồng mắc giữa COPD và hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA), tạo nên bệnh cảnh phức tạp được gọi là hội chứng chồng lấp COPD - OSA (OCOS). Sự phối hợp này làm gia tăng đáng kể nguy cơ suy hô hấp tăng CO2 máu, hạ oxy máu ban đêm sâu sắc, thúc đẩy tiến triển tăng áp lực động mạch phổi và làm tăng tỷ lệ tử vong gấp nhiều lần so với các trường hợp COPD đơn thuần.

Đặc biệt, theo hướng dẫn của Sáng kiến Toàn cầu về Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cập nhật năm 2023 (GOLD 2023), việc gộp hai nhóm C và D nguy cơ cao thành nhóm E (Exacerbation) đã đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc đánh giá sâu hơn các bệnh lý đồng mắc ở đối tượng có tiền sử đợt cấp thường xuyên. Luận văn bác sĩ nội trú chuyên ngành Nội khoa của tác giả Nguyễn Thị Thảo tại Trường Đại học Y - Dược Thái Nguyên đã tiến hành nghiên cứu trên 59 bệnh nhân COPD nhóm E điều trị nội trú tại Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm 2023 đến tháng 4 năm 2024. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là mô tả đặc điểm kết quả đo đa ký hô hấp và phân tích mối liên quan giữa các biến số rối loạn giấc ngủ với đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở nhóm bệnh nhân này. Công trình mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao hiệu quả phân tầng nguy cơ, hỗ trợ các bác sĩ thiết lập phác đồ chẩn đoán can thiệp sớm nhằm hướng đến giảm ít nhất 25% tỷ lệ tái nhập viện vì đợt cấp và cải thiện chất lượng sống dài hạn cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp của hai hệ thống lý thuyết y khoa chuẩn mực quốc tế:

Thứ nhất là khung phân loại và định nghĩa COPD theo GOLD 2023. Theo định nghĩa này, COPD là một tình trạng bệnh lý phổi không đồng nhất, đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp mãn tính (khó thở, ho, khạc đờm, đợt cấp) xuất phát từ các tổn thương phế quản và phế nang gây ra giới hạn luồng khí dai dẳng, tiến triển. Tiêu chuẩn chẩn đoán xác định dựa vào chức năng thông khí với tỷ lệ FEV1/FVC dưới 70% sau nghiệm pháp hồi phục phế quản. Phân nhóm GOLD E được áp dụng để chỉ các bệnh nhân có nguy cơ cao xảy ra biến cố kịch phát, cụ thể là có từ 2 đợt cấp mức độ trung bình hoặc có ít nhất 1 đợt cấp phải nhập viện điều trị trong vòng 12 tháng qua.

Thứ hai là tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng ngưng thở khi ngủ của Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM). OSA được định danh khi người bệnh có chỉ số ngưng giảm thở (AHI) từ 5 lần mỗi giờ trở lên kèm theo các biểu hiện lâm sàng như ngủ ngáy, thức giấc nhiều lần, mệt mỏi hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày. Mức độ nghiêm trọng của OSA được phân tầng thành: nhẹ (AHI từ 5 đến dưới 15 lần/giờ), trung bình (AHI từ 15 đến 30 lần/giờ) và nặng (AHI trên 30 lần/giờ).

Về cơ chế bệnh sinh, mô hình sinh lý bệnh của OCOS giải thích rằng khi ngủ, trương lực cơ mở đường hô hấp trên bị suy giảm sinh lý, kết hợp với các biến đổi cấu trúc giải phẫu vùng hầu họng dẫn đến tình trạng xẹp đường thở ngắt quãng. Ở người bệnh COPD có tình trạng ứ khí phế nang và mất tương xứng thông khí tưới máu, các đợt ngưng thở này gây ra hiện tượng giảm bão hòa oxy máu cực kỳ nghiêm trọng, kích hoạt phản xạ co thắt mạch máu phổi, phóng thích các cytokine tiền viêm và đẩy nhanh quá trình hình thành bệnh lý tâm phế mạn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang, tiến hành thu thập số liệu trên 59 bệnh nhân COPD phân nhóm GOLD E được điều trị tại Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 10 năm 2023 đến tháng 4 năm 2024. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán dựa trên công thức ước tính một tỷ lệ trong nghiên cứu mô tả với tỷ lệ tham chiếu p bằng 0,622 (dựa theo kết quả nghiên cứu năm 2022 của tác giả Lê Xuân Vựng tại Bệnh viện Bạch Mai), mức sai số mong muốn d bằng 0,1, cho ra cỡ mẫu mục tiêu tối thiểu là 90 bệnh nhân. Trong giai đoạn triển khai thực tế, phương pháp chọn mẫu thuận tiện không xác suất đã lựa chọn toàn bộ 59 bệnh nhân đáp ứng hoàn toàn các tiêu chuẩn lựa chọn khắt khe và đồng ý tham gia nghiên cứu.

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập chuẩn hóa thông qua nhiều phương pháp thăm dò chuyên sâu. Đa ký hô hấp được thực hiện bằng hệ thống máy ApneaLink Air của hãng ResMed (Úc), cho phép ghi nhận liên tục lưu lượng khí qua mũi, nỗ lực hô hấp qua cảm biến đai ngực, nồng độ SpO2 và tần số mạch qua cảm biến ngón tay. Đo chức năng thông khí được thực hiện trên máy Koko (Mỹ) trước khi ra viện 1 ngày sau khi đã ngừng thuốc giãn phế quản đủ 12 giờ. Phân tích khí máu động mạch được thực hiện bằng máy GEM Premier 3500 tại thời điểm nhập viện, cùng với kỹ thuật siêu âm tim Doppler màu trên máy Philips để đánh giá áp lực động mạch phổi tâm thu và phân suất tống máu thất trái. Toàn bộ các quy trình kỹ thuật đều tuân thủ nghiêm ngặt Quyết định số 1981/QĐ-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế. Lý do lựa chọn đa ký hô hấp thay vì đo đa ký giấc ngủ tiêu chuẩn là nhờ tính khả thi cao, chi phí hợp lý, dễ thực hiện tại giường bệnh đối với bệnh nhân COPD cao tuổi vừa vượt qua đợt cấp nặng mà vẫn đảm bảo độ tin cậy khoa học cao trong sàng lọc ngừng thở tắc nghẽn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 59 đối tượng nghiên cứu đã làm nổi bật những đặc trưng dịch tễ và sinh lý bệnh học rõ rệt:

Thứ nhất, tỷ lệ mắc hội chứng chồng lấp COPD - OSA (OCOS) ở nhóm bệnh nhân COPD GOLD E đạt mức cao, chiếm khoảng 62% tổng số bệnh nhân nghiên cứu. Trong số các trường hợp đồng mắc OSA, tỷ lệ bệnh nhân ở mức độ trung bình và nặng (AHI từ 15 lần/giờ trở lên) chiếm tỷ trọng vượt trội lên tới trên 55%, phản ánh tình trạng rối loạn nhịp thở khi ngủ rất trầm trọng ở nhóm có tiền sử đợt cấp thường xuyên.

Thứ hai, có sự khác biệt rõ rệt về các chỉ số nhân trắc học và thang điểm nguy cơ giữa nhóm OCOS và nhóm COPD đơn thuần. Bệnh nhân OCOS có chỉ số khối cơ thể (BMI) trung bình đạt khoảng 24,8 kg/m2, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 21,5 kg/m2 ở nhóm COPD đơn thuần. Tương tự, chu vi vòng cổ trung bình của nhóm OCOS đạt mức 39,8 cm và chu vi vòng bụng trung bình trên 94 cm, cao hơn rõ rệt so với nhóm không mắc kèm OSA. Thang điểm đánh giá nguy cơ STOP-BANG từ 3 điểm trở lên xuất hiện ở trên 78% bệnh nhân OCOS, trong khi thang điểm buồn ngủ ban ngày Epworth trên 10 điểm chiếm tỷ lệ khoảng 45%.

Thứ ba, các thông số ghi nhận từ hệ thống đa ký hô hấp thể hiện sự suy giảm trao đổi khí nghiêm trọng về đêm ở nhóm OCOS. Chỉ số ngưng giảm thở AHI trung bình ở nhóm chồng lấp ghi nhận ở mức 23,2 lần/giờ (so với dưới 5 lần/giờ ở nhóm COPD đơn thuần). Độ bão hòa oxy máu ban đêm thấp nhất (SpO2 min) ở nhóm OCOS giảm sâu, trung bình chỉ đạt khoảng 72% đến 76%, đồng thời chỉ số giảm độ bão hòa oxy (ODI) cao gấp hơn 3 lần so với nhóm COPD đơn thuần.

Thứ tư, áp lực động mạch phổi đo trên siêu âm tim Doppler ở nhóm OCOS có xu hướng tăng cao hơn rõ rệt, với giá trị trung bình đạt khoảng 38,5 mmHg, so với mức 34,8 mmHg ở bệnh nhân chỉ mắc COPD đơn thuần, cho thấy áp lực tuần hoàn phổi chịu tác động cộng gộp tiêu cực từ cả hai cơ chế tắc nghẽn đường thở và thiếu oxy máu ban đêm.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc OCOS lên tới hơn 60% ở nhóm COPD GOLD E trong công trình này hoàn toàn tương đồng với các dữ liệu công bố của tác giả Lê Xuân Vựng năm 2022 tại Bệnh viện Bạch Mai (62,2%) và nghiên cứu của tác giả Pavel Turcania năm 2013 tại Bệnh viện Đại học Brno (51,4% ở bệnh nhân COPD nhập viện vì đợt cấp). Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với nghiên cứu của tác giả Hoàng Minh và PGS. Lê Khắc Bảo năm 2021 tại Bệnh viện Nhân Dân Gia Định (29,7%) do đối tượng nghiên cứu tại Bệnh viện Bạch Mai tập trung vào phân nhóm GOLD E nặng, phải nhập viện vì đợt cấp và có tải lượng bệnh lý đồng mắc phức tạp hơn.

Về cơ chế liên quan, các chỉ số BMI, vòng cổ và cấu trúc hầu họng theo thang điểm Mallampati độ III, IV đóng vai trò là những yếu tố dự báo độc lập mạnh mẽ cho sự xuất hiện của các cơn xẹp đường thở trên. Khi bệnh nhân COPD ngủ, sự suy giảm trương lực cơ hô hấp kết hợp với tắc nghẽn giải phẫu khiến luồng thông khí bị ngắt quãng, tạo ra những đợt giảm bão hòa oxy máu sâu và kéo dài. Tình trạng này kích hoạt dòng thác stress oxy hóa, giải phóng các hóa chất trung gian gây viêm như TNF-alpha và Interleukin-6, dẫn đến tái cấu trúc mạch máu phổi và làm tăng nhanh áp lực động mạch phổi.

Để tối ưu hóa việc phân tích và theo dõi trực quan các mối quan hệ phức tạp này, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ phân tán (scatter plot) thể hiện mối tương quan thuận tuyến tính giữa chỉ số AHI với điểm STOP-BANG, chỉ số BMI và chu vi vòng cổ. Bên cạnh đó, biểu đồ cột ghép đối chứng hoặc bảng tổng hợp so sánh hai nhóm có thể làm nổi bật sự chênh lệch có ý nghĩa thống kê về SpO2 ban đêm, áp lực động mạch phổi và chỉ số ODI, giúp đội ngũ lâm sàng nắm bắt ngay lập tức các chỉ số cảnh báo rủi ro cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực tiễn thu được từ nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể được đề xuất nhằm hoàn thiện quy trình quản lý toàn diện cho bệnh nhân COPD GOLD E:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình sàng lọc lâm sàng nguy cơ OSA cho 100% bệnh nhân COPD phân nhóm GOLD E ngay trong vòng 24 giờ đầu sau khi nhập viện. Các bác sĩ điều trị và điều dưỡng tại Trung tâm Hô hấp chịu trách nhiệm ứng dụng thường quy bộ công cụ câu hỏi STOP-BANG kết hợp thang điểm đánh giá mức độ buồn ngủ ban ngày Epworth và phân độ hẹp vùng hầu họng theo Mallampati, hướng tới mục tiêu phát hiện sớm ít nhất 90% bệnh nhân nghi ngờ mắc hội chứng chồng lấp ngay trong đợt điều trị nội trú.

Thứ hai, mở rộng chỉ định đo đa ký hô hấp tại giường trước khi bệnh nhân xuất viện. Ban Giám đốc bệnh viện và lãnh đạo khoa cần đầu tư bổ sung trang thiết bị máy đo đa ký hô hấp cầm tay (như ApneaLink Air), giao cho các kỹ thuật viên thăm dò chức năng chuyên trách thực hiện đo thăm dò giấc ngủ cho tất cả bệnh nhân COPD GOLD E có điểm STOP-BANG từ 3 điểm trở lên hoặc có chỉ số BMI từ 23 kg/m2 trở lên, phấn đấu đạt tỷ lệ chẩn đoán xác định đạt 100% các ca nghi ngờ trong lộ trình năm 2024 - 2025.

Thứ ba, thiết lập phác đồ điều trị phối hợp liệu pháp thông khí nhân tạo áp lực dương liên tục (CPAP hoặc BiPAP) cho các bệnh nhân OCOS mức độ trung bình đến nặng (AHI từ 15 lần/giờ trở lên). Hội đồng chuyên môn Hô hấp và Hồi sức tích cực cần xây dựng hướng dẫn chỉnh áp lực thở máy cá thể hóa, đặt mục tiêu kéo giảm chỉ số AHI xuống dưới 5 lần/giờ, kiểm soát tình trạng giảm oxy máu ban đêm và giảm ít nhất 30% tỷ lệ tái nhập viện vì đợt cấp trong vòng 12 tháng theo dõi ngoại trú.

Thứ tư, triển khai chương trình quản lý ngoại trú đa mô hình kết hợp phục hồi chức năng hô hấp và kiểm soát cân nặng. Đơn vị quản lý bệnh phổi mạn tính ngoại trú phối hợp cùng chuyên khoa dinh dưỡng định kỳ mỗi 3 tháng tổ chức đánh giá lại các chỉ số nhân trắc học, tư vấn cai nghiện thuốc lá tuyệt đối và tối ưu hóa tuân thủ điều trị máy thở tại nhà cho bệnh nhân OCOS.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng sau:

Thứ nhất, các bác sĩ chuyên khoa Hô hấp và Nội tổng quát: Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo giá trị giúp nhận diện kịp thời các triệu chứng cảnh báo của hội chứng chồng lấp OCOS trên đối tượng COPD nặng, từ đó tránh bỏ sót chẩn đoán và cá thể hóa phác đồ điều trị sau khi bệnh nhân vượt qua đợt cấp.

Thứ hai, các bác sĩ chuyên ngành Y học Giấc ngủ và Thăm dò chức năng: Công trình là nguồn tư liệu thực nghiệm hữu ích về quy trình vận hành thiết bị đo đa ký hô hấp cầm tay ApneaLink Air, cách thức phân tích bản ghi tín hiệu hô hấp, nhịp tim và biến thiên độ bão hòa oxy máu trên nhóm bệnh nhân có bệnh lý thông khí tắc nghẽn nền tảng.

Thứ ba, học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh y học: Luận văn là hình mẫu điển hình về thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang chuẩn mực, phương pháp lựa chọn biến số dịch tễ, kỹ thuật tính toán cỡ mẫu y sinh học và cách thức cập nhật áp dụng các tiêu chuẩn phân loại quốc tế mới nhất như GOLD 2023.

Thứ tư, các nhà quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện: Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực tế vững chắc để xây dựng kế hoạch đầu tư trang thiết bị thăm dò giấc ngủ không xâm nhập, hoàn thiện cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế cho kỹ thuật đo đa ký hô hấp và tối ưu hóa chi phí điều trị toàn diện đợt cấp COPD tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến trung ương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bệnh nhân COPD nhóm GOLD E lại có nguy cơ cao đồng mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ? Bệnh nhân COPD GOLD E có tiền sử từ 2 đợt cấp trung bình hoặc từ 1 đợt cấp phải nhập viện mỗi năm, phản ánh tình trạng viêm đường thở mạn tính và suy giảm trao đổi khí nghiêm trọng. Khi ngủ, trương lực cơ hô hấp trên giảm tự nhiên, làm trầm trọng thêm tình trạng xẹp đường thở và gây ngưng thở tắc nghẽn, đẩy tỷ lệ mắc OCOS ở nhóm này lên tới trên 60%.

2. Thiết bị đo đa ký hô hấp ApneaLink Air có ưu thế gì so với đo đa ký giấc ngủ tiêu chuẩn (PSG)? Đo đa ký hô hấp ApneaLink Air chỉ theo dõi 4 kênh tín hiệu sinh lý cơ bản gồm luồng khí thở mũi, nỗ lực hô hấp, nồng độ SpO2 và tần số mạch mà không cần gắn điện cực điện não đồ (EEG). Thiết bị này có ưu thế nhỏ gọn, chi phí thấp hơn 50% so với PSG, có thể triển khai đo trực tiếp tại giường bệnh nội trú, rất thích hợp cho bệnh nhân COPD đợt cấp vừa hồi phục.

3. Giá trị của thang điểm STOP-BANG trong việc sàng lọc OCOS trên lâm sàng là gì? Thang điểm STOP-BANG gồm 8 tiêu chí đơn giản đánh giá ngủ ngáy, mệt mỏi, quan sát ngưng thở, huyết áp cao, BMI, tuổi tác, vòng cổ và giới tính. Trong nghiên cứu, bệnh nhân có điểm STOP-BANG từ 3 điểm trở lên chiếm hơn 75% số ca mắc OCOS, chứng minh đây là công cụ sàng lọc lâm sàng có độ nhạy vượt trội giúp chỉ định đo đa ký hô hấp kịp thời.

4. Hội chứng chồng lấp OCOS ảnh hưởng như thế nào đến áp lực động mạch phổi? Nghiên cứu của các tác giả quốc tế như Hawrylkiewicz ghi nhận có tới 86% bệnh nhân OCOS bị tăng áp lực động mạch phổi, cao hơn rất nhiều so với tỷ lệ 16% ở người chỉ mắc OSA đơn thuần. Sự kết hợp giữa tắc nghẽn thông khí ban ngày và tình trạng thiếu oxy máu ban đêm sâu sắc đã gây co thắt và tái cấu trúc mạng lưới tiểu động mạch phổi, khiến áp lực động mạch phổi ở nhóm OCOS tăng cao rõ rệt.

5. Bệnh nhân COPD GOLD E có thể trạng gầy có thể mắc kèm hội chứng OSA không? Hoàn toàn có thể. Mặc dù béo phì (BMI cao) là yếu tố nguy cơ hàng đầu, nhưng bệnh nhân COPD thể trạng bình thường hoặc gầy vẫn có thể mắc OSA do các bất thường giải phẫu vùng sọ mặt, phì đại amidan, khẩu cái mềm dài, gốc lưỡi dày hoặc do tình trạng mất ổn định kiểm soát thông khí trung ương khi ngủ. Do đó, bác sĩ không nên loại trừ OSA chỉ dựa trên vẻ ngoài gầy gò của người bệnh.

Kết luận

1. Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ đồng mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ ở bệnh nhân COPD phân nhóm GOLD E tại Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai ở mức rất cao, chiếm trên 60% tổng số đối tượng theo dõi, trong đó phần lớn là thể trung bình và nặng.
2. Đo đa ký hô hấp bằng thiết bị ApneaLink Air là kỹ thuật thăm dò không xâm nhập có độ chính xác, tính kinh tế và mức độ an toàn cao, hoàn toàn khả thi để ứng dụng sàng lọc định kỳ cho bệnh nhân ngay tại giường bệnh nội trú.
3. Các chỉ số nhân trắc học gồm chỉ số khối cơ thể (BMI), chu vi vòng cổ, chu vi vòng bụng kết hợp thang điểm STOP-BANG và Epworth là những công cụ dự báo lâm sàng tin cậy cho nguy cơ mắc hội chứng chồng lấp OCOS.
4. Hiện tượng giảm oxy máu ban đêm nghiêm trọng cùng với tình trạng tăng áp lực động mạch phổi là những biến chứng nặng nề đe dọa trực tiếp đến tiên lượng sống còn của người bệnh COPD GOLD E đồng mắc OSA nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.
5. Đóng góp cốt lõi của luận văn là cung cấp bức tranh dịch tễ học và lâm sàng cập nhật nhất theo phân loại GOLD 2023, tạo cơ sở để ngành y tế chuẩn hóa phác đồ sàng lọc và điều trị đa ký hô hấp toàn quốc trong giai đoạn 2024 - 2025.

Các cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp và các y bác sĩ điều trị hãy chủ động triển khai đánh giá bảng câu hỏi sàng lọc giấc ngủ và tích cực chỉ định đo đa ký hô hấp cho 100% bệnh nhân COPD nhóm E nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu tối đa nguy cơ đợt cấp tái phát.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 1. Định nghĩa Sáng kiến Toàn cầu về Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (GOLD), một dự án do Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khởi xướng, cập nhật mới nhất năm 2023 về định nghĩa COPD chỉ nên bao gồm các đặc điểm để phân biệt COPD với các bệnh khác. Theo đó, GOLD 2023 đề xuất một định nghĩa mới về COPD, khác với các tài liệu trước đó, chỉ tập trung vào các đặc điểm này, tách biệt với dịch tễ học, nguyên nhân, yếu tố rủi ro và tiêu chuẩn chẩn đoán được thảo luận riêng như sau: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh hô hấp phổ biến, có thể phòng và điều trị được, là một tình trạng phổi không đồng nhất được đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp mãn tính (khó thở, ho, khạc đờm và/hoặc đợt cấp) do bất thường của đường thở (viêm phế quản, viêm tiểu phế quản) và/hoặc phế nang (khí phế thũng) gây ra tình trạng dai dẳng, thường tiến triển, tắc nghẽn luồng không khí1,11.

Dịch tễ học Một nghiên cứu về COPD (2003) tại 12 quốc gia thuộc vùng Châu Á Thái Bình Dương với mục đích ước tính tỷ lệ COPD ở những đối tượng từ 30 tuổi trở lên, kết quả là tỷ lệ mắc COPD rất khác nhau giữa các nước trong đó thấp nhất là 3,5% ở Hồng Kông và Singapore, Úc 4,7%, Trung Quốc 6,5 %, Nhật Bản 6,1% và cao nhất ở Việt Nam với tỷ lệ 6,7%12. Số liệu nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ tử vong do COPD năm 2000 là 2,95 triệu người, đứng hàng thứ 4 các nguyên nhân gây tử vong. Tuy nhiên, vào năm 2015 số lượng tử vong đã tăng lên rất nhiều và đã đứng vị trí thứ 3, ngang với tỷ lệ tử vong do các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp dưới, ước tính khoảng 3,2 triệu người trên thế giới tử vong do COPD, tăng 11,6% so với năm 199013. Theo báo cáo của WHO cho thấy, trong năm 2019 trên toàn thế giới có 55,4 triệu người tử vong, trong 4 đó 55% tử vong do 10 nguyên nhân phổ biến và COPD là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ 314.

Tại Việt Nam, nghiên cứu tại Khoa Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai từ năm 1996 – 2000, trong số 3.606 bệnh nhân điều trị tại Khoa Hô hấp thì tỷ lệ bệnh nhân được chẩn đoán COPD lúc ra viện chiếm 25,1%, đứng hàng đầu trong các bệnh lý về phổi15. Theo WHO năm 2016, tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương Việt Nam hiện là một trong những nước đang có tỷ lệ mắc COPD khá cao, tại Việt Nam khoảng 4,2% người từ 40 tuổi trở lên mắc COPD trong đó nam giới chiếm tỷ lệ 7,1% và 1,9% ở nữ16. Với sự gia tăng tỷ lệ hút thuốc lá tại các nước đang phát triển và sự già hóa dân số ở những quốc gia phát triển, tỷ lệ mắc COPD được dự đoán sẽ tăng cao trong những năm tới và đến năm 2030 ước tính có trên 4,5 triệu trường hợp tử vong hàng năm do COPD và các rối loạn liên quan11. Chẩn đoán xác định bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Cập nhật chẩn đoán xác định COPD theo GOLD 20231: để chẩn đoán bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trước hết ta xem xét một số yếu tố, các yếu tố này không dùng để chẩn đoán nhưng sự hiện diện của nhiều yếu tố làm tăng khả năng chẩn đoán COPD: + Bệnh hay gặp ở nam giới trên 40 tuổi.

+ Triệu chứng khó thở: Trường diễn, tăng dần theo thời gian, xấu đi khi vận động + Ho mạn tính: Có thể từng đợt, thở khò khè tái diễn + Khạc đờm mạn tính + Tái diễn nhiễm trùng đường hô hấp dưới + Tiền sử các yếu tố nguy cơ: Yếu tố chủ thể (như yếu tố di truyền, các bất thường bẩm sinh/ sự phát triển); hút thuốc lá; khói bếp và nhiên liệu sưởi ấm. Bụi, hơi nước, khói, khí và các chất hóa học khác nơi làm việc. 5 + Tiền sử gia đình bị COPD và/hoặc yếu tố thời thơ ấu: Cân nặng khi sinh thấp, nhiễm trùng hô hấp thời thơ ấu,… Đứng trước bệnh nhân có các yếu tố trên cần phải tiến hành đo chức năng hô hấp, khi đó sự hiện hiện của FEV1/FVC < 0,7 sau dùng thuốc giãn phế quản khẳng định sự hiện diện của giới hạn dòng khí trường diễn và được chẩn đoán xác định là COPD. *Đánh giá mức độ tắc nghẽn đường thở: Bảng 1.1: Mức độ tắc nghẽn đường thở theo GOLD 20231 Giai đoạn COPD Giá trị FEV1 sau test hồi phục phế quản Giai đoạn 1 FEV1 ≥ 80% trị số lý thuyết Giai đoạn 2 50% ≤ FEV1 < 80% trị số lý thuyết Giai đoạn 3 30% ≤ FEV1< 50% trị số lý thuyết Giai đoạn 4 FEV1 < 30% trị số lý thuyết *Phân nhóm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính: về phân nhóm COPD, GOLD 2023 có thay đổi khi gộp nhóm C và nhóm D là các nhóm nguy cơ cao thành nhóm E để làm nổi bật sự liên quan lâm sàng của các đợt cấp và quản lý sớm bệnh nhân COPD nhóm C1: Hình 1.

Phân nhóm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính theo GOLD 20231 6 1. Hội chứng ngưng thở khi ngủ 1. Định nghĩa và phân loại - Hội chứng ngưng thở khi ngủ đặc trưng bởi sự xuất hiện những cơn ngừng thở và/ hoặc giảm thở trong khi ngủ. Những biến cố hô hấp này được đặc trưng bởi việc ngưng dòng khí (ngưng thở) hay giảm dòng khí trên 50% trong hơn 10 giây xuất hiện trên 5 lần/giờ2.

Hội chứng ngưng thở khi ngủ được chia ra làm 3 loại: + Hội chứng ngừng thở tắc nghẽn: xảy ra khi xuất hiện xẹp đường dẫn khí, các cơ hô hấp hoạt động gắng sức để thực hiện động tác thở nhưng không thành công và nồng độ oxy trong máu giảm. Nồng độ oxy trong máu giảm gây kích thích não làm cơ thể tỉnh giấc và thực hiện động tác thở2. + Hội chứng ngừng thở trung ương: là rối loạn trong đó bệnh nhân có dấu hiệu ngừng thở khi ngủ do thiếu sự gắng sức hô hấp, hiện tượng xảy ra khi não không truyền tín hiệu chính xác đến các cơ hô hấp. Ngừng thở trung ương ít gặp hơn và thường phối hợp với các bệnh lý thần kinh cơ2.

+ Hội chứng ngừng thở khi ngủ hỗn hợp: là trường hợp phối hợp cả 2 loại hội chứng ngừng thở tắc nghẽn và hội chứng ngừng thở trung ương. Cơ chế có thể do khi mắc hội chứng ngừng thở tắc nghẽn nặng và kéo dài dẫn tới mất thăng bằng kiềm toan và rối loạn cơ chế phản hồi về nồng độ CO2 bất thường trong máu dẫn đến hậu quả là những rối loạn về hô hấp, thần kinh, tim mạch2. Lịch sử phát hiện và nghiên cứu hội chứng ngưng thở khi ngủ Trên thế giới, hội chứng ngừng thở khi ngủ đã được nghiên cứu từ rất lâu, vào khoảng cuối thế kỷ 19 các nhà lâm sàng đã bắt đầu chú ý đến, trước những năm 1960 có một vài báo cáo lẻ tẻ trong y văn thế giới khi nhìn lại rất có thể là hội chứng ngừng thở khi ngủ, năm 1966 khái niệm hội chứng ngừng thở khi ngủ mới được đưa ra một cách rõ ràng, trường hợp báo cáo đầu tiên là một bệnh nhân béo phì có hội chứng giảm thông khí (trước đây được gọi là hội chứng Pickwick)17. 7 Năm 1970, Holland và cộng sự ghi nhận cảm biến về hô hấp, tim mạch và điện não đồ của bệnh nhân và sau này được gọi là đa ký hô hấp, tiếp sau đó là hàng loạt các công trình nghiên cứu về rối loạn giấc ngủ.

Ramos Platon và cộng sự năm 1996 đã tiến hành đo đa ký giấc ngủ kèm băng ghi hình đồng bộ, nhờ có băng ghi hình phối hợp với các cảm biến ghi được sẽ giúp chẩn đoán chính xác và dễ dàng hơn, tại các nước phương Tây, theo ước tính, tỷ lệ mắc ngừng thở khi ngủ là 2-4% ở nam giới tuổi trung niên và 1-2% nữ giới tuổi trung niên và phần lớn đều chưa được chẩn đoán17. Tại Việt Nam, việc chẩn đoán những rối loạn khác nhau trong giấc ngủ chỉ được thực hiện tại bệnh viện Chợ Rẫy thành phố Hồ Chí Minh kể từ tháng 01/2008. Kể từ đó đến nay, hội chứng ngừng thở khi ngủ đã bắt đầu biết tới và đưa vào nghiên cứu tại Việt Nam. Theo nghiên cứu Nguyễn Xuân Bích Huyên và cộng sự thực hiện trên 163 bệnh nhân (từ 01/2008 đến 06/2009), kết quả cho thấy có 127/163 bệnh nhân bị hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ18.

Một số yếu tố nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc ngưng thở khi ngủ như 2: - Béo phì: Béo phì là yếu tố dự báo mạnh nhất về chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn cùng tồn tại. Tỷ lệ mắc bệnh cao ở những đối tượng có BMI > 28. - Tỷ lệ nam giới bị mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ so với nữ giới là 2-3:1. Tìm hiểu về nguyên nhân của sự khác nhau giữa tỷ lệ bệnh giữa nam và nữ, giả thuyết đưa ra vai trò của hormon trong nguy cơ mắc bệnh, các nghiên cứu nhận thấy tỷ lệ mắc hội chứng ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ cao hơn ở nhóm phụ nữ sau tuổi mạn kinh so với nhóm tuổi trước mạn kinh và tỷ lệ mắc bệnh giữa nam so với nữ ở lứa tuổi sau mãn kinh là tương tự nhau.

Bên cạnh đó, có giả thuyết là sự phân bố mỡ tại khu vực hầu họng khác nhau giữa nam và nữ. - Cổ to: nam giới có kích thước cổ trên 43 cm và nữ trên 38 cm là những đối tượng có nguy cơ cao mắc OSAS. 8 - Các bất thường giải phẫu ở đường hô hấp trên như: + Quá phát amidal + Khẩu cái mềm và lưỡi gà quá lớn + Lưỡi lớn và dày + Hạ họng và họng miệng hẹp do niêm mạc và mô dưới niêm mạc quá dày + Hàm nhỏ, hàm dưới ra sau + Xương móng thấp hơn bình thường + Khối u vùng mũi họng, sau phẫu thuật hoặc xạ trị khối u vùng mũi họng gây phù nề hoặc xơ sẹo + Người thân của bệnh nhân mắc OAS có nguy cơ mắc gấp 2 lần do những bất thường tương tự về giải phẫu - Hút thuốc lá: so với những người chưa bao giờ hút thuốc thì những người hiện đang hút thuốc có nguy cơ ngáy ngủ cao hơn đáng kể và rối loạn nhịp thở khi ngủ ở mức trung bình hoặc nặng hơn đặc biệt những người hút thuốc nhiều (≥ 40 điếu thuốc mỗi ngày) có nguy cơ cao nhất.