phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo. Một số vấn đề lý luận về định tội danh đối với tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. Tình hình có liên quan và thực trạng định tội danh đối với tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Giải pháp nâng cao hiệu quả định tội danh đối với tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên.
10 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI PHẠM VẬN CHUYỂN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm pháp lý của tội vận chuyển trái phép chất ma túy 1. Khái niệm tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy Tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy thuộc nhóm các tội phạm về ma túy, do vậy khái niệm tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy mang đầy đủ đặc tính chung của khái niệm tội phạm được quy định trong pháp luật hình sự Việt Nam. Trên cơ sở khái niệm tội phạm quy định tại Điều 8 BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, thực tiễn áp dụng pháp luật và kế thừa khái niệm tội phạm về ma túy trong các công trình khoa học đã công bố, tác giả đưa ra khái niệm tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy như sau: Tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy là hành vi chuyển dịch trái phép chất ma túy từ nơi này đến nơi khác, từ vị trí này sang vị trí khác, từ người này sang người khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác… bằng bất kỳ phương thức nào (trừ hình thức chiếm đoạt), không nhằm mục đích mua bán, tàng trữ hay sản xuất trái phép chất ma túy khác, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm phạm vào chế độ quản lý của Nhà nước về kiểm soát các chất ma túy và phải bị xử lý bằng hình phạt.
Theo quy định của BLHS năm 2015 thì tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy là một tội danh độc lập, xâm phạm đến chế độ quản lý và kiểm soát của Nhà nước đối với các chất ma túy, đối tượng tác động của tội phạm này là các chất ma túy. Tuy nhiên, hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy thường gắn kết với hành vi tàng trữ, mua bán trái phép chất ma túy, rất khó có thể phân định rõ ràng. Vì vậy, khi xem xét hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy của đối tượng phạm tội cần chú ý đến mục đích của hành vi vận 11 chuyển trái phép chất ma túy là để làm gì. Việc xác định này là căn cứ để tiến hành các biện pháp xác minh thông tin ban đầu, áp dụng các biện pháp điều tra theo đúng hướng, đảm bảo không để lọt tội phạm.
Để xác định rõ tội danh, áp dụng khung hình phạt phù hợp thì, Cơ quan điều tra (CQĐT) phải chứng minh, làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm (CTTP) vận chuyển trái phép chất ma túy, trong đó cần tập trung làm rõ: - Hành vi chuyển dịch chất ma túy: Là đưa chất ma túy từ nơi này đến nơi khác, từ vị trí này sang vị trí khác, từ người này sang người khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác… bằng bất kỳ phương thức nào (trừ hình thức chiếm đoạt), không nhằm mục đích mua bán, tàng trữ hay sản xuất trái phép chất ma túy khác, thời gian vận chuyển trái phép chất ma túy dài hay ngắn, không ảnh hưởng tới việc định tội. - Khi xác định hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy, phải căn cứ vào từng trường hợp cụ thể, trong một không gian, thời gian nhất định để phân biệt đâu là hành vi tàng trữ đâu là hành vi vận chuyển, cụ thể như sau: + Người vận chuyển trái phép chất ma túy thuê cho người khác không có mục đích mua bán thì họ đồng phạm về tội vận chuyển trái phép chất ma túy. + Người vận chuyển ma túy hộ cho người khác mà biết rõ mục đích mua bán ma túy của người mà mình nhận vận chuyển hộ thì người có hành vi vận chuyển ma túy bị truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) về tội mua bán trái phép chất ma túy với vai trò giúp sức. Như vậy, khái niệm vận chuyển trái phép chất ma túy được dùng ở đây có nội hàm rộng hơn khái niệm vận chuyển hàng hóa thông thường.
Vận chuyển trái phép chất ma túy có thể giống với vận chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác có một cự ly nhất định, nhưng cũng có thể là hành vi chuyển dịch từ vị trí này sang vị trí khác. Vận chuyển trái phép chất ma túy có thể bằng các hình thức khác nhau như: để trong người (cho vào trong túi quần, túi 12 áo, nuốt vào bụng, giấu ở các “bộ phận kín” của cơ thể, hoặc để trong tư trang hành lý (như vali, túi xách…); trên các phương tiện giao thông để vận chuyển như: xe máy, ô tô, tàu thuỷ, máy bay… 1. Đặc điểm pháp lý của tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 1. Khách thể của tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy Khách thể của tội phạm này là xâm phạm đến các quy định của Nhà nước về chế độ quản lý của nhà nước về các chất ma túy để phục vụ cho các mục đích, như: xã hội, kinh tế và, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế.
Đối tượng tác động của tội phạm này là các chất ma túy. Trong những năm trước, các chất ma túy được quy định tại Nghị định số 73/2018/NĐ-CP, ngày 15/5/2018 của Chính phủ ban hành quy định các danh mục chất ma túy và tiền chất; Nghị định số 60/2020/NĐ-CP, ngày 29/5/2020 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung danh mục các chất ma túy và tiền chất ban hành kèm theo Nghị định số 73/2018/NĐ-CP, ngày 15/5/2018 của Chính phủ. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, các chất ma túy được quy định tại Nghị định số 57/2022/NĐ-CP ngày 25/8/2022 của Chính phủ ban hành quy định về danh mục các chất ma túy và tiền chất. Mặt khách quan của tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy - Hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy là hành vi chuyển dịch trái phép chất ma túy từ nơi này đến nơi khác, từ địa điểm này sang địa điểm khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác, từ người này sang người khác… bằng mọi hình thức với bất kỳ phương tiện nào, nhưng đều không nhằm mục đích sản xuất, mua bán hay tàng trữ trái phép chất ma túy.
Hành vi khách quan của tội phạm vận chuyển trái phép chất ma túy là hành vi chuyển dịch trái phép chất ma túy nhưng không nhằm mục đích sản xuất, tàng trữ hay mua bán trái phép chất ma túy. Hành vi này được hiểu là 13 chuyển dịch bất hợp pháp chất ma túy từ địa điểm này đến địa điểm khác dưới mọi hình thức (có thể bằng các phương tiện khác nhau như tàu bay, ô tô, tàu thủy.; trên các tuyến đường khác nhau như đường hàng không, đường bộ, đường thủy…; có thể được cất giấu ở trong người như cho vào túi quần, túi áo, giấu trong đồ lót, nuốt vào trong bụng, hay cũng có thể được để trong hành lý cá nhân như túi xách, vali. Ngoài ra, tội vận chuyển trái phép chất ma túy trong BLHS năm 2015 cũng được quy định cụ thể đến mức tối thiểu định lượng các chất ma túy để làm căn cứ truy cứu TNHS. Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 250 BLHS năm 2015 còn bổ sung thêm dấu hiệu định tội “đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này hoặc một trong các tội quy định tại các điều 248, 249, 251, 252 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”.[27] Đối với người giữ hộ chất ma túy hoặc vận chuyển trái phép chất ma túy cho người khác, mà biết rõ mục đích của người đó là nhằm bán trái phép chất ma túy cho người khác, thì bị truy cứu TNHS về tội mua bán trái phép chất ma túy với vai trò đồng phạm.
Khi áp dụng việc xử lý về hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy cần xác định rõ mặt khách quan của tội phạm, CQĐT, VKS, Tòa án phải thu thập tài liệu, chứng cứ, chứng minh về mục đích của tội phạm. Nếu mục đích vận chuyển trái phép chất ma túy thuê cho một người khác để thu được lợi ích vật chất mà không biết, không quan tâm đến người thuê vận chuyển mục đích sử dụng số ma túy đó để làm gì thì người vận chuyển thuê bị xử lý về tội vận chuyển trái phép chất ma túy, khi người vận chuyển trái phép chất ma túy mà biết rõ mục đích của người thuê mình vận chuyển số ma túy đó để bán cho người khác hoặc cất giấu số ma túy đó thì người vận chuyển trái phép chất ma túy đó phải bị xử lý về tội mua bán trái phép chất ma túy hoặc tội tàng trữ trái phép chất ma túy với vai trò đồng phạm. 14 Khái niệm vận chuyển trái phép chất ma túy mang nội hàm rộng hơn khái niệm vận chuyển hàng hóa thông thường. Có thể vận chuyển trái phép chất ma túy giống với vận chuyển hàng hóa thông thường ở chỗ vận chuyển hàng hóa từ địa điểm này tới địa điểm khác với một khoảng cách nhất định, ví dụ như: dùng xe máy, ô tô, xe đạp, tàu thủy, máy bay… nhưng có thể chỉ là hành vi dịch chuyển từ vị trí này sang vị trí khác trong một không gian chật hẹp từ túi người này sang túi người khác, từ ngăn bàn sang giá sách trong một phòng nhỏ, hay thậm chí là từ túi áo này sang túi quần của một người.
Trong trường hợp, nếu như người vận chuyển trái phép chất ma túy cho người khác mà biết rõ mục đích của người đó, thì người có hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy sẽ bị truy cứu TNHS với vai trò đồng phạm với người thuê vận chuyển. - Hậu quả của hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy chủ yếu là những thiệt hại phi vật chất (cụ thể là chính sách quản lý của Nhà nước đối với các chất ma túy).