CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Cơ sở lý luận và thực tiễn của nghiên cứu bao gồm các khung luật pháp chính sách liên quan đến đảm bảo nhạy cảm giới trên truyền thông và MXH; vai trò của MXH trong đời sống cũng như thúc đẩy bình đẳng giới và tiến bộ xã hội; khung lý thuyết đề tài sử dụng. Trên cơ sở đó, đề tài mô tả khái quát thực trạng ĐKG trên MXH và một số nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên. Từ đó, đưa ra kết luận về khoảng trống trong nghiên cứu. Quan điểm, chủ trương, pháp luật của Đảng và Nhà nước trong thúc đẩy truyền thông bình đẳng giới Đầu tiên, chúng ta phải khẳng định rằng: Tôn trọng phụ nữ là một truyền thống tốt đẹp của của dân tộc ta.
Với các phong tục như thờ Mẫu, thờ các vị nữ tướng, nữ anh hùng có công với nước như Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Bà chúa Liễu Hạnh… Rồi những câu ca dao, tục ngữ phản ánh, đề cao phái nữ: “Thuận vợ thuận chồng tát biển đông cũng cạn” hay “Lệnh ông không bằng cồng bà”… Hay các nữ tác giả trong lĩnh vực văn học nghệ thuật như Hồ Xuân Hương, Đoàn Thị Điểm… đến các anh hùng lưu danh sử sách trong các phong trào cách mạng bảo vệ đất nước như chị Võ Thị Sáu, chị Út Tịch… Ngày nay, khi đất nước hòa bình thống nhất, phụ nữ cũng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong xây dựng và phát triển đất nước. Đó chính là tất cả bằng chứng lịch sử, niềm tự hào truyền thống văn hóa lâu đời được minh chứng trong hàng nghìn năm lịch sử đất nước. Trong những năm đầu của thế kỷ XX, học thuyết Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh đã luôn đề cao tư tưởng giải phóng phụ nữ, nam - nữ bình quyền vào sự nghiệp giải phóng dân tộc và quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng: “Giải phóng phụ nữ là một cuộc cách mạng to và khó.
Nếu như chúng ta không thể giải phóng phụ nữ thì không thể giải phóng được một nửa loài người”. So với nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam là một trong những quốc gia có hệ thống luật pháp, chính sách về bình đẳng giới tương đối đầy đủ và tiến bộ. Việt Nam đã phê chuẩn hầu hết các Công ước quốc tế liên quan đến BĐG và quyền của phụ nữ trong đó quan trọng nhất là Cương lĩnh hành động Bắc Kinh năm 1995 trong 12 lĩnh vực trọng tâm ưu tiên thì có lĩnh vực số 10 là Phụ nữ và Truyền thông nhấn mạnh “Ở bất cứ đâu trên thế giới, truyền thông đều có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự tiến bộ của phụ nữ. Phụ nữ có thể được trao quyền thông qua việc được cung cấp các kỹ năng, kiến thức và được tiếp cận với công nghệ thông tin.
Song, ở hầu hết các nước truyền thông Downloaded by SAU DO (saudinh3@gmail.com) lOMoARcPSD|39270902 16 thường xuyên đưa ra hình ảnh tiêu cực, hạ thấp giá trị của người phụ nữ và không phản ánh được cuộc sống cùng những đóng góp đa dạng của họ đối với xã hội”. Tại Việt Nam Hiến pháp (năm 1946, 1959, 1980, 1992, 2013) được xây dựng và thi hành luôn coi trọng quyền bình đẳng nam - nữ là một nguyên tắc Hiến định, khẳng định “phụ nữ Việt Nam là công dân nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam có quyền bình đẳng với nam giới về mọi mặt sinh hoạt, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và gia đình”. Năm 2006, Luật BĐG đã được Quốc hội thông qua và triển khai trong thực tế, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong nỗ lực phấn đấu vì BĐG của Việt Nam; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2008 sửa đổi, bổ sung năm 2022; Luật Lao động năm 2013 chỉnh sửa bổ sung năm 2019; Luật hôn nhân và gia đình năm 2014; Quyết định số 938/QĐ-TTg ngày 30/6/2017 Đề án “Truyền thông giáo dục, vận động, hỗ trợ phụ nữ tham gia giải quyết một số vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ giai đoạn 2017 - 2027; Quyết định số 939/QĐ-TTg ngày 30/6/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017 - 2025”… Trong các quyết định, văn bản luật nêu trên đã thúc đẩy tuyên truyền, truyền thông BĐG. Cũng cho chúng ta thấy truyền thông có vai trò vô cùng quan trọng trong mục tiêu nâng cao nhận thức về BĐG, kéo gần khoảng cách giới.
Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 tại khoản 1 Điều 26: “Công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt. Nhà nước có các chính sách đảm bảo quyền và cơ hội bình đẳng. Nhà nước, xã hội và gia đình tạo mọi điều kiện để phụ nữ phát triển toàn diện, phát huy vai trò của mình trong xã hội. Nghiêm cấm các hành vi phân biệt đối xử giới”.
Chiến lược quốc gia về Bình đẳng giới 2015 - 2020 (Mục tiêu số 5) và 2021 - 2030 (Mục tiêu số 6 - Lĩnh vực thông tin, truyền thông) đã quy định các chỉ tiêu đặc biệt là chỉ tiêu số 3 “Từ năm 2025 trở đi 100% xã, phường, thị trấn mỗi quý có ít nhất 04 tin, bài về bình đẳng giới trên hệ thống thông tin cơ sở” và chỉ tiêu số 4 “Duy trì đạt 100% đài phát thanh và đài truyền hình Trung ương và địa phương có các chuyên mục, chuyên đề nâng cao nhận thức về bình đẳng giới”. Số 125/2021/NĐ - CP Nghị định quy định xử phạt hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bình đẳng giới (28/12/2021). Như vậy, hệ thống luật pháp đều đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến vấn đề bình đẳng giới, tạo điều kiện cho cả phụ nữ và nam giới cùng phát triển. Downloaded by SAU DO (saudinh3@gmail.
Mạng xã hội và vai trò của mạng xã hội trong cuộc sống cũng như thúc đẩy bình đẳng giới và tiến bộ xã hội Ngày nay, sự bùng nổ và phát triển của công nghệ truyền thông đặc biệt là MXH lại càng củng cố vai trò thống lĩnh trong việc truyền tải và tăng sức ảnh hưởng đối với công chúng đặc biệt là giới trẻ. Có thể coi vai trò của truyền thông và bình đẳng giới là mối quan hệ hai chiều. Mục đích cuối cùng của truyền thông truyền tải thông điệp, thay đổi nhận thức và hành vi của con người. BĐG lại tác động trở lại thúc đẩy sự phát triển của ngành truyền thông như bình đẳng trong sự tham gia tiếng nói của các giới, các thành phần trong xã hội; tôn trọng quyền con người cũng như lắng nghe, quan sát thêm một khách hàng (nữ giới) là tiềm năng của truyền thông.
Vai trò và tình hình sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam Social Media (MXH) là một trong những phương tiện truyền thông đại chúng được sử dụng nhiều nhất trong thời điểm hiện tại. Chúng giúp con người tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và dễ dàng. Hiện nay có rất nhiều ứng dụng MXH như: Instagram, Facebook, Twitter, TikTok… là một trong những nền tảng sở hữu lượng lớn người sử dụng. Chính vì vậy, việc truyền tải thông tin trên các nền tảng trên sẽ rất thuận lợi và hiệu quả.
MXH Facebook là một trang mạng được sáng lập bởi một sinh viên Mark Zuckerberg khoa máy tính đại học Harvard. Facebook sở hữu các tính năng kết nối, tìm kiếm, trao đổi thông tin… Ngày 01/01/2019 Luật An Ninh Mạng Việt Nam chính thức có hiệu lực và được áp dụng trên các nền tảng Internet đặc biệt là MXH Facebook, dùng để giới hạn những nội dung không phù hợp và có các hình thức xử phạt đối với người đăng tải những nội dung vi phạm điều luật. Hiện nay, MXH Facebook là một MXH lớn và phát triển ở Việt Nam, thu hút một lượng lớn người sử dụng là thanh niên. Theo báo cáo Digital 2022 do We Are Social thực hiện về hành vi của người dùng Internet, MXH Facebook tại Việt Nam trong nửa đầu năm 2022 đã đưa ra kết quả trên tổng số dân 98,56 triệu dân Việt Nam có tỷ lệ đăng nhập là 73,2% trong đó có 78,95 triệu tài khoản và cũng theo báo cáo này thì trung bình người Việt dành 2 giờ 28 phút để truy cập với tỷ lệ người dùng là 93,8%.
Vậy MXH có vai trò như thế nào mà lại thu hút lượng lớn người dùng như vậy? Cũng theo kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả Trần Thị Minh Đức và Bùi Thị Hồng Thái (2014) với chủ đề “Sử dụng MXH trong sinh viên”. Nghiên cứu sử dụng bảng hỏi Downloaded by SAU DO (saudinh3@gmail.com) lOMoARcPSD|39270902 18 cho trên 4.247 từ sinh viên năm nhất đến sinh viên năm tư với độ tuổi trung bình là 20,42 (nam là 1.359 chiếm 56,8%) ở 6 thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Vinh, Huế, Đà Nẵng và T.P Hồ Chí Minh thì MXH có vai trò rất lớn từ các hoạt động kinh doanh: tỷ lệ người trẻ tham gia vào các nhóm buôn bán, kinh doanh tăng dần theo số năm tham gia MXH, các nhóm này thu hút mức độ truy cập hàng ngày cao gấp 2 lần so với nhóm chỉ sử dụng với tần suất 1-2 lần/tuần. Cụ thể giới thiệu việc làm (20,9%); kết nối mạng lưới làm ăn (10,3%); giúp đỡ phương tiện để làm việc (4,7%); giúp đỡ về vật chất (2,4%); cho tặng tiền (1,8%). Về đời sống tinh thần giúp các bạn trẻ mở rộng không gian kết nối, giao tiếp 32,4% là cảm giác bình thường, 9,3% phấn khích, 41,5% vui vẻ, 1,2% cảm thấy buồn chán.
Số lượt biểu cảm, chia sẻ, bình luận có ảnh hưởng đến tâm trạng giới trẻ chiếm 65,5% giới trẻ đã từng cảm thấy bức xúc khi nhận được các bình luận không như ý, có 2,5% thường xuyên cảm thấy bức xúc, 34,3% thỉnh thoảng và 28,7% hiếm khi cảm thấy bức xúc. MXH có vai trò quan trọng trong việc định hướng, dẫn dắt dư luận đồng thời cũng chi phối dư luận xã hội đóng góp một phần không nhỏ giúp nâng cao ý thức, nhận thức kéo gần khoảng cách giới, giảm thiểu ĐKG. Một số trang tiêu biểu, chuyên sâu về giới, có nhạy cảm giới như fanpage Nhà nhiều cột, Genderation Vietnam… đã thu hút lượng lớn người theo dõi giúp công chúng và khán giả có cái nhìn, suy nghĩ đánh giá đa chiều, nghĩ bình đẳng và sống bình đẳng. Song hành với những nỗ lực không ngừng đó ĐKG vẫn luôn tồn tại, tiếp tục củng cố dưới nhiều hình thức trong đó có nội dung, bình luận, thông điệp và hình ảnh.
Như vậy, MXH trực tuyến trong đó có Facebook ra đời tạo nên một bước ngoặc lớn trong giao tiếp gián tiếp.