MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đối với sinh viên mới tốt nghiệp ra trường tìm được một việc làm ưng ý không phải là một công việc dễ dàng. Hiện tượng thất nghiệp khá phổ biến khiến cho nhiều sinh viên phải chấp nhận hoặc chủ động làm những công việc không liên quan đến chuyên ngành được đào tạo. Bên cạnh đó, không ít sinh viên rơi vào vòng xoáy “nhảy việc” và không biết đến khi nào mới tìm được bến đỗ ổn định… Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng trên như khủng hoảng kinh tế hay sinh viên chưa tìm được công việc thích hợp… Một nguyên nhân khác đóng vai trò không kém phần quan trọng là sinh viên mới ra trường có kiến thức nhưng lại thiếu kỹ năng tìm việc.
Việc chọn nghề không chỉ quan trọng đối với từng cá nhân, gia đình mà còn liên quan đến lợi ích xã hội. Bởi một cá nhân chỉ có thể có một cuộc sống tốt đẹp, đóng góp được nhiều nhất cho gia đình, xã hội nếu họ được làm việc trong một môi trường yêu thích, phù hợp với năng lực của bản thân. Chính vì vậy, việc định hướng nghề nghiệp không chỉ quan trọng đối với những học sinh ở bậc học phổ thông mà hoạt động này đối với sinh viên cũng rất quan trọng. Có một nghịch lý là học sinh phổ thông rất vất vả để có thể chen chân được vào cổng trưởng đại học với tỷ lệ cạnh tranh rất cao nhưng sau khi tốt nghiệp có một số lượng không nhỏ trong số đó gặp khó khăn trong quá trình tìm kiếm việc làm.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này đó là họ đã không có một định hướng nghề nghiệp và các cách tiếp cận nghề đúng đắn và phù hợp. Bên cạnh việc chương trình đào tạo của các trường đại học còn có những điểm bất cập so với yêu cầu thực tế thì những sinh viên mới ra trường còn thiếu kỹ năng làm việc, kỹ năng hoạch định mục tiêu định hướng nghề nghiệp cho mình một cách rõ ràng, đánh giá đúng bản thân để có thể đề ra những cách thức tiếp cận nghề một cách phù hợp. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Việc định hướng nghề nghiệp cho sinh viên là một quá trình liên tục và kéo dài cho đến những năm cuối cùng của bậc đại học. Nhưng hiện nay không ít sinh viên coi nhẹ việc định hướng nghề nghiệp nên sau khi tốt nghiệp, họ mất phương hướng về nghề nghiệp, không tự tin về bản thân và không có kỹ năng xin việc.
Không chỉ bản thân sinh viên mà gia đình, nhà trường cũng chưa nhận thức hết được tầm quan trọng của việc định hướng việc làm và các con đường tiếp cận việc làm cho sinh viên ngay khi họ còn ngồi trong ghế nhà trường. Việc chọn nghề không chỉ liên quan đến sở thích mà còn phụ thuộc vào năng lực, phẩm chất, cá tính… Có những sinh viên chỉ mong muốn có được một công việc để có tiền lương nuôi sống bản thân chấm dứt tình trạng sống nhờ vào bố mẹ, có sinh viên lại lấy thu nhập làm thước đo tìm việc làm… Vậy sinh viên hiện nay đã có những định hướng như thế nào về nghề nghiệp trong tương lai? Liệu họ đã có những phương hướng tiếp cận nào đề có thể tìm được công việc như ý muốn sau khi ra trường? Sinh viên ở khối trường công lập và dân lập có khác nhau trong những định hướng và cách thức tiếp cận việc làm trong tương lai hay không? Để trả lời cho những câu hỏi trên, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghề của sinh viên sau khi tốt nghiệp: định hướng và những con đường tiếp cận”. Nghiên cứu của chúng tôi được tiến hành tại hai trường trên địa bàn thành phố Hà Nội là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Dân lập Phương Đông. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 2.
Ý nghĩa khoa học Để tài góp phần ứng dụng một số lí thuyết xã hội học trong việc lí giải việc định hướng nghề và những con đường tiếp cận của sinh viên sau khi ra trường. Từ trước đến nay, có khá nhiều nghiên cứu về hướng nghiệp khi sinh 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com viên đang ngồi trên ghế nhà trường. Nhưng tìm hiểu hướng nghiệp và những con đường tiếp cận nghề nghiệp của sinh viên là một khoảng trống trong nghiên cứu. Do vậy, đề tài này sẽ bổ sung cho “khoảng trống” đó.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài nhắm đến việc tìm hiểu về những định hướng và cách thức tiếp cận việc làm trong tương lai của sinh viên hai trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Dân lập Phương Đông. Cũng như nghiên cứu những ảnh hưởng của các yếu tố như gia đình, bạn bè, nhà trường, các đoàn thể xã hội, các phương tiện thông tin đại chúng… đến những định hướng đó. Với những kết quả nghiên cứu thực địa, tác giả cũng mong muốn đưa ra những khuyến nghị đối với vấn đề này để có một cái nhìn đúng đắn về một vấn đề liên quan đến sinh viên hiện nay. Đối tƣợng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu Định hướng nghề và những con đường tiếp cận nghề nghiệp của sinh viên sau khi ra trường. Khách thể nghiên cứu Những sinh viên thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và trường Đại học Dân lập Phương Đông. Phạm vi nghiên cứu 3. Phạm vi nội dung Hướng nghiệp và tư vấn nghề là những mảng chủ đề rộng lớn.
Đề tài không có tham vọng bao quát hết các mảng này, mà chỉ tập trung giải thích thực trạng hướng nghiệp, những yếu tố tác động đối với việc hướng nghiệp và những con đường mà sinh viên của hai trường sử dụng để tiếp cận việc làm. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đồng thời, đề tài cũng nhấn mạnh đến năng lực hội nhập thị trường lao động của đối tượng này thông qua tìm hiểu những hành trình đến với nghề của họ. Phạm vi không gian Nghiên cứu này được tiến hành trong phạm vi không gian là hai trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Dân lập Phương Đông. Hai trường đại học này được tác giả lựa chọn để đại diện cho hai khối trường khác nhau là khối trường công lập và khối trường dân lập.
Phạm vi thời gian Cuộc nghiên cứu được tiến hành trong khoảng thời gian từ tháng 10/2009 đến tháng 10/2010 4. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu hướng nghiệp và những con đường tiếp cận việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp nhằm mục đích tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng, những thuận lợi và khó khăn của họ trong quá trình hội nhập nghề nghiệp. Từ đó, đề tài góp phần đề ra những biện pháp giúp sinh viên có thể thuận lợi hơn trong quá trình tìm việc làm. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu Những định hướng nghề nghiệp của sinh viên sau khi tốt nghiệp (về địa điểm làm việc, khu vực kinh tế làm việc, môi trường làm việc).
Một số nhân tố tác động định hướng nghề nghiệp của sinh viên. Những con đường tiếp cận nghề nghiệp của sinh viên sau khi ra trường. Sự tác động của các yếu tố thành phần gia đình, khu vực sinh sống của gia đình. đến vấn đề này.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp phân tích tài liệu Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp bao gồm các công trình nghiên cứu, bài tạp chí có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Phương pháp này vừa giúp nhóm nghiên cứu có được những hình dung ban đầu về hiện trạng nghiên cứu trong lĩnh vực này và là những tư liệu quan trọng để góp phần so sánh, diễn giải và làm sâu sắc thêm kết quả nghiên cứu.
Phương pháp phỏng vấn thăm dò Phương pháp này nhằm mục đích phỏng vấn thăm dò 10 đối tượng là sinh viên thuộc hai trường đại học đã được đề cập đến ở trên, mỗi trường 5 đối tượng để thu được những thông tin bước đầu. Qua đó kết hợp với những thông tin thu được từ việc phân tích tài liệu để có thể xây dựng phiếu trưng cầu ý kiến. Phương pháp phỏng vấn sâu cá nhân Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi phỏng vấn sâu 16 sinh viên thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Dân lập Phương Đông để tìm hiểu về những định hướng tìm việc làm và các con đường tiếp cận việc làm của sinh viên sau khi ra trường cũng như các yếu tố tác động đến những vấn đề này. Với cơ cấu mẫu bao gồm: Trường đại học Số lượng mẫu Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 8 Đại học Quốc gia Hà Nội Đại học Phương Đông 8 Tổng 16 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Phương pháp này được sử dụng nhằm mục đích có được những thông tin sâu hơn, góp phần làm rõ hơn kết quả định lượng từ phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi tự ghi.
Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi tự ghi Phiếu trưng cầu ý kiến sẽ được sử dụng nhằm mục đích thu thập những thông tin định lượng cho đề tài nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu được lựa chọn theo phương pháp ngẫu nhiên, có cân nhắc đến một số yếu tố như đơn vị trường học, thành phần gia đình. Chúng tôi đã tiến hành phát 300 phiếu trưng cầu ý kiến, trong đó mỗi trường là 150 phiếu. Kết quả chúng tôi đã thu lại được 231 phiếu với cơ cấu mẫu như sau: Trường học: (đơn vị: %) Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc 49.1 gia Hà Nội 50.9 Trường Đại học Dân lập Phương Đông 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Giới tính: (đơn vị: %) 33 Nam Nữ 67 Thành phần gia đình: (đơn vị: %) 12.4 Viên chức Nông dân Lao động tự do 10.9 Công nhân Buôn bán, dịch vụ 40 Khu vực sinh sống của gia đình: (đơn vị: %) 13.8 Thành thị Miền núi 61.7 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết 7. Giả thuyết nghiên cứu Sinh viên có xu hướng tìm việc làm tại Hà Nội, trong cơ quan nhà nước hoặc khu vực có yếu tố nước ngoài và hướng đến một môi trường làm việc ổn định, có thu nhập cao.